Akut Stanford Tip A aortaa dissəlavəsiyası, aortaun kalbe en yakın bölümündəlavəi duvar katmanlarının birbirinden ayrıldığı və acil cərrahi gerəlavətiren yaşamı tehdit edici bir vəziyyətdur. Aorta kavsinin değiştirilmesini gerəlavətiren ameliyatlar təlavənik olaraq güçtür; beyin və diğer organların korunması üçün vücut sıcaklığının düşürülmesi və dolaşımın kontrollü biçimde durdurulması gerəlavəebilir. Bu müddətç uzadıkça kanama, laxtsahəma pozğunluğu və organ hasarı riski artabilir.

Bu retrospəlavətiv çalışmada 2021–2025 yılları arasında eyni cərrahi əlavəip tarafından ameliyat edilən 50 xəstə müqayisə edilmişdir. Yirmi beş xəstəya Fontus dallı stent greftiyle birlikte “MUSIC” stratejisi tətbiq edilmişdir. Bu yaklaşım orta dərəcəli hipotermik dolaşımın dayandırılmasını, sağ taraftan tək tərəfli seləlavətiv anteqrad beyin perfuziyasınu, baş və boyun soyudulmasını və belirli ilaçların uygulanmasını bir araya getirmiştir. Diğer 25 xəstə ise dərin hipotermik dolaşımın dayandırılması altında ənənəvi Sun əməliyyatını gecirmiştir.

Fontus-MUSIC grubunda dolaşımın durdurulduğu müddət orta 29,96 dakika, kontrol grubunda 34,44 dakika olmuştur. Dolaşım yeniden başlatıldıktan ameliyatın tamamlanmasına kadar gecen müddət de 283,44 dakikaya qarşı 318,12 dakika tapılmışdır. Fontus-MUSIC grubunda əməliyyatdan sonrakı drenaj hacmi daha aşağı, ilk gün ağciyər oksigenlənməsi daha iyi və mexaniki vəntilyasiya müddətsi təxminən 37 saat daha kısa raporlanmışdır.

İlk iki əməliyyatdan sonrakı günde protrombin zamanı və trombin zamanı Fontus-MUSIC grubunda daha hızlı normale yaklaşmıştır. Karaciğer fermentlerinin birinci haftadaki toparlanması da bu qrupta daha olumlu görünmüştür. Buna qarşılık reanimasiya müddətsi, xəstəxanada qalma müddətsi, ECMO kullanımı, böyrək dəstək müalicəsi, inmə və 30 günlük ölüm nisbətı bakımından statistik olaraq əhəmiyyətli fark gösteriləmemiştir.

Bu nəticələr yeni yaklaşımın bazı ameliyat və erkən laboratoriya göstəricilərini iyiləştirebiləceğini düşündürməlavətedir. Ancak çalışma randomizə değildir, yalnızca 25’er xəstəlık iki grubu kapsamaktadır və çok sayıda fərqli müdahaleyi eyni anda müqayisəktadır. Bu səbəbdən Fontus-MUSIC yaklaşımının yaşam müddətsini artırdığı, böyük komplikasyonları azalttığı və ya fərqli bölgəsel merkezlerde güvənle rutinleştiriləbiləceği henüz gösterilmiş değildir.

Akut Tip A aortaa dissəlavəsiyası neden acil bir vəziyyətdur?

Aorta, kalpten çıkan kanı bütün vücuda taşıyan ana atardamardır. Aorta duvarının iç katmanında bir yırtık oluştuğunda kan duvar tabakaları arasına ilərleyerəlavə “ysahəçı lümen” adı vərilən ikinci bir kanal oluşturabilir. Ayrılma çıkan aortau və aortaa qövsüni kapsadığında Stanford Tip A disəlavəsiyon olaraq sınıflandırılır.

Disəlavəsiyon; kalp tamponadı, aorta yetersizliği, kalbi besleyen damarların təsirlenmesi, inmə, organlara kan akımının bozulması və ya aorta yırtılması gibi nəticələra yol açabilir. Tədqiqatçılar bu səbəbdən diaqnoz ilə ameliyat arasındaki müddətnin mümkün olduğunca kısa tutulması gerəlavətiğini vurgulamaktadır.

Çalışmanın temel gerəlavəçesi, karmaşık aortaa qövsü ameliyatlarının genellikle iləri səviyyə merkezlerde yapılabilmesi və xəstələrın bu merkezlere aktarılırken zaman kaybedebilmesidir. Tədqiqatçılar təlavənik olaraq daha kolay uygulanabiləcəlavə bir yöntemin bölgəsel kalp cərrahisi merkezlerinde acil ameliyata erişimi artırabiləceğini iləri sürməlavətedir.

Gelenəlavəsel Sun əməliyyatı nedir?

Kontrol grubunda kullanılan Sun yaklaşımı; total aortaa qövsü replasmanı ilə inen torasik aortaa “donmuş fil xortumu” olaraq adlandırılan stent greftin yerleştirilmesini birleştirmiştir. Ameliyat sırasında dolaşım derin hipotermi altında durdurulmuştur.

Kontrol protokolünde dolaşımın dayandırılması üçün:

• Nazofaringeal sıcaklığın 15°C’ye düşmesi
• Mesane sıcaklığının 20°C’ye düşmesi
• Derin hipotermik dolaşımın dayandırılması
• Protez greftle total aortaa qövsü replasmanı
• İnen aortaa donmuş fil xortumu stent grefti yerleştirilmesi

tətbiq edilmişdir.

Derin hipotermi beyin və organların oksijen ihtiyacını azaltabilir; lakin soğutma və yeniden ısıtma müddətcini uzatabilir və laxtsahəma işlevini olumsuz təsirleyebilir. Çalışmanın araştırma sorusu, daha ılımlı hipoterminin cərrahi basitleştirmeyle birleştirilmesinin erkən perioperatif nəticələrı iyiləştirip iyiləştirmediğidir.

Fontus stent grefti ameliyatı nasıl basitleştirmeyi amaçlıyor?

Aorta kavsinden üç böyük damar çıkar: brakiyosefalik arter, sol ortak karotis arteri və sol subklavyen arter. Özellikle sol subklavyen arterin göğüs üçünde derin konumda bulunması, ayrıştırılmasını və dikilmesini zorlaştırabilir.

Fontus grefti, ana gövdesine bağlı bir yan dal içeren açık cərrahi stent sistemidir. Yan dal sol subklavyen artere yerleştirilərəlavə bu damarın derin bölgəde ayrı ayrı dikilmesi gerəlavəsinimini azaltmayı amaçlamaktadır.

Çalışmanın 19. sayfasındaki Şəkil 1 dört aşamayı göstərir:

• A: Brakiyosefalik arter üzərindən təlavə taraflı antegrad beyin perfüzyonu
• B: Fontus stent greftinin açık aortaa qövsüne yerleştirilmesi
• C: Greftin ana gövdesi və yan dalının açılmış görünümü
• D: Ameliyat sonrası kontrastlı BT’nin üç boyutlu rəlavəonstrüksiyonu

Ameliyat görüntülerinde greftin birbaşa açık cərrahi sahə üçünde yerleştirildiği və dallı yapının aortaa qövsü damarlarına yönlendirildiği görülməlavətedir. Üç boyutlu BT görüntüsü ise stent greftin aortaa qövsü ilə inen aortaa boyunca kıvrılarak uzandığını göstərir.

“MUSIC” stratejisi hangi biləşənlərden oluşuyor?

Məqaləde MUSIC adı üç operasyonel biləşənin birleşimi olaraq kullanılmaktadır:

• M — Moderate hypothermia: Orta dereceli hipotermik dolaşımın dayandırılması
• US — Unilateral Selectivə antegrade cerebral perfusion: Təlavə taraflı seləlavətiv anteqrad beyin perfuziyası
• IC — Ice Cap: Baş və boyun bölgəsine uygulanan dış soğutma sistemi

Bu səbəbdən MUSIC yalnızca bir stent greft təlavəniğinin adı değildir. Cerrahi greft, temperatur yönetimi, beyin perfüzyonu, dış baş-boyun soğutması və farmakolojik tətbiqlar birlikte dəyərləndirilmişdir.

Orta hipotermi protokolü nasıl uygulandı?

Fontus-MUSIC grubunda kardiopulmonar bypass Sorin S5 kalp-akciğer makinesi və Medtronic membran oksijenatörüyle yürütülmüştür. Başlangıç solüsyonu şu biləşənləri içermiştir:

• 1.000 mL biləşik eləlavətrolit solüsyonu
• 500 mL süksinilə jelatin
• 100 mL mannitol
• 50 mg heparin
• 40 g albümin

Aktivə laxtsahəma zamanı 480 saniyeyi aştığında kardiopulmonar bypass başlatılmış və akım 2,4 L/(m²·dakika) səviyyəsinde tutulmuştur.

Aorta klemplenmesinden sonra 8–12°C temperaturta ümumi 1.000 mL, 4:1 nisbətlı del Nido kardiyopleji solüsyonu vərilmiştir. Ayrı koroner perfüzyonda təxminən 600 mL sol koroner artere, 400 mL sağ koroner artere tətbiq edilmişdir.

Dolaşım durması şu temperaturlarda başlatılmıştır:

• Nazofaringeal temperatur: 25°C
• Mesane sıcaklığı: 28°C

Kontrol grubundaki 15°C və 20°C hedefleriyle qarşılaştırıldığında Fontus-MUSIC xəstələrı belirgin biçimde daha az soğutulmuştur.

Yeniden ısıtma sırasında su banyosu ilə nazofaringeal temperatur arasındaki fark sınırlandırılmış; nazofaringeal temperatur 36,5°C’ye və sidik kisəsi temperaturu təxminən 35,5–36°C’ye ulaştığında baypastan ayrılma dəyərləndirilmişdir.

Beyne kan akımı nasıl sürdürülmüştür?

Sağ aksiller, subklavyen və ya brakiyosefalik arterden biri serebral perfüzyon üçün istifadə edilmişdir. Dolaşım durdurulduğunda femoral arter perfüzyonu kesilmiş; beynin sağ tarafına seçici antegrad kan akımı sürdürülmüştür.

Məqaləde serebral perfüzyon akımı 5–10 mL/(m²·dakika), pompa basıncı ise 55–75 mmHg olaraq raporlanmışdır. Cerrahi müddətç boyunca iki taraflı bölgəsel beyin oksigen saturasiyası yakın kızılötesi spəlavətroskopiyle izlenmiştir.

Sol ortak karotis arterinin greft bağlantısı tamamlandıktan sonra iki taraflı beyin perfüzyonu yeniden sağlanmıştır. Tədqiqatçılar Fontus greftinin sol subklavyen arterin yönetimini kolaylaştırarak sol taraflı beyin dolaşımının daha erkən yeniden kurulmasına katkıda bulunabiləceğini iləri sürməlavətedir.

Baş və boyun soğutması nasıl yapılmıştır?

Orta hipotermik dolaşımın dayandırılmasından beş dakika əvvəl kardiopulmonar bypass devresinden şu ilaçlar tətbiq edilmişdir:

• 5 g arginin
• 2,5 g magnezyum sülfat
• 2 mg/kg propofol

Bunlara əlavə olaraq araştırma əlavəibinin geliştirdiği baş-boyun soğutma cihazı istifadə edilmişdir. Məqaləde cihazın kulakları soğuk hasarından koruyan bölümler və boyun ilə karotis bölgələrini hedefleyen ayarlanabilir bir soğutma halkası içerdiği göstərilmişdir.

Ancak çalışmada baş və ya beyin sıcaklığına ait müqayisəlı nəticələr təqdim edilməmişdir. Cihazın təsiri birbaşa temperatur ölçümleriyle değil, serebral oksigen saturasiyası və nevroloji nəticələrla dolaylı biçimde dəyərləndirilmişdir.

Xəstələr nasıl seçildi?

Çalışma, Ocak 2021 ilə Ekim 2025 arasında İkinci Soochow Ünivərsitesi Hastanesinde ameliyat edilən xəstələrın kayıtlarının retrospəlavətiv incelenmesine dayanmaktadır.

Dâhil edilme meyarleri:

• Akut Tip A aortaa dissəlavəsiyası nedeniyle cərrahi uygulanması
• 18–70 yaş arasında olunması

Dışlama meyarleri:

• Ameliyat öncəsinde ağır karaciğer və ya böbrəlavə işlev bozukluğu
• Önceden var olan ağır laxtsahəma pozğunluğu
• Eş zamanlı kapak ameliyatı gerəlavəsinimi
• Koroner baypas gerəlavəsinimi
• Doğuştan kalp cərrahisi gerəlavəsinimi

Fontus-MUSIC və ya ənənəvi Sun əməliyyatı seçimi randomizasyonla yapılmamıştır. Xəstələra və qərar vəremeyen xəstələrda ailəlerine iki yaklaşımın riskleri və maliyetleri anlatılmış; qrup seçimi xəstə və ya ailəsinin qərarına bırakılmıştır.

Bu seçim yöntemi önemli bir yanlılık kaynağıdır. Maddi vəziyyət, risk algısı, xəstənın klinik ciddiyeti, başvuru tarihi və ya cerrahın önerisi müalicə seçimini təsirleyebilir. Çalışmada bu olasılıklar üçün eğilim skoru eşleştirmesi və ya çok dəyişənli düzeltme uygulanmamıştır.

Qruplar başlanğıcta birbirine benziyor muydu?

Her qrupta 25 xəstə tapılmışdır. Temel özelliklerde statistik fark bildirilmemiştir:

“İstatistiksel fark yok” sonucu qrupların her klinik açıdan gerçəlavəten eşdəyər olduğunu kanıtlamaz. Yirmi beşer kişilik qruplarda orta böyüklüktəlavəi fərqlilıkları belirleme gücü məhduddur. Disəlavəsiyonun anatomik yayılımı, organlara yetersiz kan akımı, əməliyyatdan əvvəlki şok, semptom başlangıcından cərrahiye kadar gecen müddət və cərrahi yılları gibi önemli dəyişənler ana müqayisə cədvəlsunda təqdim edilməmişdir.

Ameliyat müddətsi ne kadar kısaldı?

Fontus-MUSIC yaklaşımı dolaşımın dayandırılması müddətsini orta 4,48 dakika, dolaşımın yeniden başlamasından ameliyat sonuna kadar gecen müddətyi ise təxminən 34,68 dakika azaltmıştır.

20. sayfadaki Şəkil 2’de Fontus-MUSIC grubuna ait mavi dolaşımın dayandırılması çubuğunun və mor əməliyyatdan sonrakı bölümün daha kısa olduğu görülməlavətedir. Hata çubuklarının hangi dağılım ölçüsünü temsil ettiği şəkil açıqlamasında ayrıca belirtilmemiştir.

Tədqiqatçılar ameliyatın ikinci bölümündəlavəi kısalmayı daha az hipotermiye, daha hızlı yeniden ısınmaya və daha kolay kanama kontrolüne bağlamaktadır. Ancak ümumi kardiopulmonar bypass və aorta klemp müddətleri ana sonuç cədvəlsunda təqdim edilməmişdir.

Beyin oksijenlenmesi korundu mu?

Dolaşım durması öncəsindəlavəi beyin oksigen saturasiyası iki qrupta benzer tapılmışdır. Dolaşım durması boyunca sağ və sol taraftaki değişim bakımından əhəmiyyətli fark görülmemiştir.

Dolaşımın yeniden başlatılmasından hemen əvvəl:

Sol taraftaki fark statistik eşiği gecmiştir. Sağ tarafta benzer yönde bir eğilim bulunmasına rağmen p dəyəri 0,05’in üzərindədir.

Ameliyat sonrası ağır koqnitiv funksiya pozğunluğu Fontus-MUSIC grubunda 1, kontrol grubunda 4 xəstəda; inmə ise sırasıyla 0 və 1 xəstəda görülmüşdür. Farklar statistik olaraq əhəmiyyətli değildir.

Bilişsel işlev bozukluğunun nasıl diaqnozmlandığı, hangi testle ölçüldüğü və dəyərlendirmeyi yapan kişilərin qruplardan habersiz olup olmadığı açıqlanmamışdır. Bu səbəbdən nevroloji koruma bakımından qəti üstünlük gösteriləmez.

Akciğer oksijenlenmesi və mexaniki vəntilyasiya nasıl değişti?

Ameliyat öncəsi oksijenlenme indəlavəsleri iki qrupta benzer tapılmışdır. İlk əməliyyatdan sonrakı günde Fontus-MUSIC grubundaki oksijenlenme indəlavəsi daha yüksək olmuştur:

21. sayfadaki Şəkil 3A’da her iki grubun oksijenlenmesinin əməliyyatdan sonrakında düştüğü, lakin Fontus-MUSIC grubunun ilk günde daha yüksək kaldığı görülməlavətedir. Şəkil 3B’dəlavəi keman grafiği, kontrol grubundaki vəntilasyon müddətlerinin daha geniş dağıldığını və bazı xəstələrda 300 saatin üzerine çıktığını göstərir.

Orta mexaniki vəntilyasiya farkı təxminən 36,83 saattir. Ancak yeniden entübasyon, pnömoni, akut solunum sıkıntısı sendromu və ya trakeostomi gibi nəticələr raporlanmamışdır.

Kanama və drenaj nəticələrı nasıldı?

Ameliyat içi kan kaybı Fontus-MUSIC grubunda təxminən 241 mL daha aşağı görünmüş, lakin p=0,073 olduğu üçün çalışmanın belirlediği əhəmiyyətlilik həddini keçməmişdir. Ameliyat sonrası drenaj farkı təxminən 176 mL’dir və statistik olaraq əhəmiyyətli tapılmışdır.

Kan kaybının hesaplanmasında her cərrahi gazlı bezde 20 mL artık kan bulunduğu varsayılmıştır. Kullanılan kan ürünlerinin miktarı, yeniden kanama nedeniyle ameliyata alınma nisbətı və drenajın hangi müddət boyunca toplandığı ana cədvəlda vərilməmişdir.

Laxtsahəma testleri nasıl değişti?

Ameliyat öncəsinde aktivləşdirilmiş qismən tromboplastin zamanı, protrombin zamanı və trombin zamanı bakımından fark bulunmamıştır. İlk əməliyyatdan sonrakı haftada ölçümler iki qrupta da böyük ölçüde normale dönmüştür.

APTT bakımından qruplar arasında hiçbir zaman noktasında əhəmiyyətli fark gösteriləmemiştir. Buna qarşılık protrombin zamanı və trombin zamanı ilk iki günde kontrol grubunda daha uzun kalmıştır:

23. sayfadaki Şəkil 5, APTT, PT və TT dəyərlerini üç boyutlu sütunlarla göstərir. PT və TT sütunlarında ilk iki gün üçün kontrol grubunun daha yüksək dəyərleri görülməlavətedir. Kesin dəyərler mətnde vərilmiş olsa da atıf yapılan Ek Cədvəl 3 yüklenen sürümde mövcud deyil.

Tədqiqatçılar bu tapıntıları orta hipoterminin laxtsahəma işlevini daha iyi koruyabiləceği şəlavəlinde yorumlamıştır. Ancak hangi laxtsahəma faktörlerinin təsirlendiği ölçülmemiş; fibrinojen, D-dimer, tromboelastografi və trombosit işlevi dəyərlendirilmemiştir.

Karaciğer işlevi nasıl təsirlenmiş olabilir?

AST və ALT iki qrupta da ilk iki əməliyyatdan sonrakı günde yükselmiştir. Bu erkən dönemde qruplar arasında əhəmiyyətli fark görülmemiştir. Birinci haftada ise Fontus-MUSIC grubundaki dəyərler daha hızlı normale yaklaşmıştır.

24. sayfadaki Şəkil 6A, birinci haftada kontrol grubundaki AST sütununun daha yüksək kaldığını göstərir. Şəkil 6B və 6C’dəlavəi keman grafiklerinde Fontus-MUSIC grubunda AST və bazı ALT değişimlerinin daha aşağı yönlü olduğu görülməlavətedir.

Ameliyat öncəsinde AST və ya ALT dəyəri 200 U/L’nin üzərində olan xəstələr bu analizlerden çıkarılmıştır. Mətnde üç xəstənın ağır AST yüksəkliği bulunduğu belirtilmiş, lakin bu xəstələrın qruplara dağılımı və karaciğer analizlerindəlavəi son paydalar açıqlanmamışdır.

Çalışmada klinik karaciğer yetmezliği, bilirubin, INR, laktat və ya karaciğer destəlavə müalicəsi gibi nəticələr raporlanmamışdır. Bu səbəbdən tapıntılar erkən ferment toparlanmasıyla məhduddur.

Böbrəlavə işlevi baxımından üstünlük gösterildi mi?

Qrupların kreatinin səviyyəleri hiçbir zaman noktasında birbirinden əhəmiyyətli biçimde fərqli bulunmamıştır. Böbrəlavə yerine koyma müalicəsi de Fontus-MUSIC grubunda 2, kontrol grubunda 3 xəstəya uygulanmış və fark əhəmiyyətli olmamıştır.

Kontrol grubunda ilk gün kreatinin dəyərinin əməliyyatdan əvvəlkine görə arttığı bildirilmiştir:

• Ameliyat öncəsi: 40,48 ± 37,56 µmol/L
• Birinci gün artışı: 68,00 ± 54,37 µmol/L
• p=0,043

25. sayfadaki Şəkil 7, her iki grubun kreatinin dəyərlerinin ilk gün yükselip birinci haftaya doğru düştüğünü göstərir. Değişim grafiğinde ilk gün farkı işaretlenmiş olsa da ana mətn qruplar arasında zaman noktasına görə əhəmiyyətli kreatinin farkı olmadığını açıkça belirtməlavətedir.

Bu səbəbdən çalışma Fontus-MUSIC yaklaşımının böbreği koruduğunu sübut etmir. Kontrol grubundaki qrup içi değişimin əhəmiyyətli, Fontus grubundaki değişimin əhəmiyyətsiz olması, iki grubun birbirinden əhəmiyyətli derecede fərqli olduğu mənasına gəlmir.

Stent açısı və həqiqi lümen genişlemesi ne gösterdi?

Disəlavəsiyon sonrasında aortata kanın normalde akması gerəlavəen kanal “həqiqi lümen”, duvar katmanları arasında oluşan kanal ise “ysahəçı lümen” olaraq adlandırılır. Cerrahi və stent müalicəsinin amaçlarından biri həqiqi lümenin yeniden genişlemesini destəlavəleməlavətir.

Tədqiqatçılar stentin iki ucundaki dik kesitler arasındaki açıyı ölçmüş və gerçəlavə ilə ysahəçı lümeni stentin 2 cm distalinden dəyərlendirmiştir.

Mətnde orta stent açısı 70,79° olaraq vərilmiştir. Bu ordiaqnozn üzərindəki xəstələrda həqiqi lümen nisbətı:

• Yüksəlavə açılı qrupta: 0,87 ± 0,12
• Düşük açılı qrupta: 0,69 ± 0,15
• p=0,003

22. sayfadaki Şəkil 4’te əməliyyatdan əvvəlki və sonrası BT kesitlerinde həqiqi lümen kırmızı, ysahəçı lümen mavi çizgilərle gösterilmiştir. Üç boyutlu görüntülerde nümunə olaraq 84° və 61° açılı iki stent sunulmuştur. Keman grafiği, daha yüksək açılı qrupta həqiqi lümen nisbətının daha yüksək olduğunu göstərir.

Ancak şəkildəlavəi qrup sınırı 70,96° olaraq yazılırken ana mətnde 70,79° kullanılmaktadır. Bu sayı uyuşmazlığı düzeltilmemiştir. Ayrıca eşik, klinik olaraq əvvəlden belirlenmiş bir sınır değil, yalnızca 25 Fontus xəstəsındaki orta açıdan türetilmiştir. Kesin hesaplama yöntemi, qrup başına xəstə sayı və uzun dönem aorta yeniden şəkillenmesi nəticələrı vərilməmişdir.

Yoğun bakım, xəstəxanada qalma və ölüm nisbətləri değişti mi?

Sayısal olaraq bazı nəticələr Fontus-MUSIC grubunda daha olumlu görünməlavətedir. Ancak olay sayıları çok aşağıtür və farkların hiçbiri statistik olaraq əhəmiyyətli değildir. Çalışma, ölüm və ya böyük nevroloji komplikasyonlarda klinik üstünlüğü gösterecəlavə böyüklükte değildir.

“Daha güvənli” sonucu ne ölçüde destəlavəleniyor?

Çalışmanın en güçlü tapıntıları ameliyat müddətsi, drenaj, bazı erkən laboratoriya göstəriciləri, ilk gün oksijenlenmesi və vəntilasyon müddətsidir. Bunlar önemli perioperatif göstəricilərdir; lakin birbaşa xəstə mərkəzli böyük nəticələrla eyni değildir.

Aşağıdaki nəticələrda əhəmiyyətli fark gösteriləmemiştir:

• 30 günlük ölüm
• İnme
• Ağır koqnitiv funksiya pozğunluğu
• ECMO gerəlavəsinimi
• Böbrəlavə yerine koyma müalicəsi
• Yoğun bakım müddətsi
• Hastanede kalış müddətsi

Bu səbəbdən “perioperatif riski azalttı” ifadesi, bütün klinik risklerin azaldığı biçiminde değil; belirli ara göstəricilərde daha olumlu nəticələr görüldüğü biçiminde okunmalıdır.

İstatistiksel yaklaşımın sınırlılıkları nelerdir?

Çalışmada müddətkli dəyişənler müstəqil nümunəlem t-testi, kategorik dəyişənler ki-kare testiyle müqayisə edilmişdir. Anlamlılık eşiği p<0,05 olaraq belirlenmiştir.

Ancak:

• Önceden yapılmış bir nümunəlem böyüklüğü və ya statistik güç hesabı bildirilmemiştir.
• Yalnızca 25’er kişilik qruplar vardır.
• Çok sayıda zaman noktası, laboratoriya ölçümü və klinik sonuç test edilmiştir.
• Çoklu müqayisə düzeltmesi uygulanmamıştır.
• Dağılım varsayımlarının kontrolü raporlanmamışdır.
• Az sayıdaki inmə, ölüm, ECMO və böbrəlavə müalicəsi gibi olaylarda kullanılan testlerin uygunluğu açıqlanmamışdır.
• Çok dəyişənli regresyon və ya eğilim skoru eşleştirmesi yapılmamıştır.
• Etki böyüklükleri və güvən aralıkları vərilməmişdir.

Bu koşullarda bazı p dəyərlerinin tesadüfen 0,05’in altına inmə olasılığı artmaktadır. Nəticəlar doğrulayıcı değil, hipotez üretici olaraq dəyərlendirilmelidir.

İki qrup yalnızca temperatur bakımından mı fərqliydı?

Hayır. Karşılaştırılan paketler eyni anda birçok açıdan fərqlidır:

Dolayısı ilə daha iyi görünen bir sonuç yalnızca Fontus greftine, yalnızca orta hipotermiye və ya yalnızca baş soğutmasına atfediləmez. Çalışma paket yaklaşımı dəyərlendirmiştir.

Çalışmanın güclü tərəfləri nelerdir?

• Gerçəlavə bir bölgəsel kalp cərrahisi merkezindəlavəi acil xəstələrı incelemiştir.
• İki grubun ameliyatları eyni təcrübəimli əlavəip tarafından gerçəlavəleştirilmiştir.
• Ameliyat müddətsini yalnızca ümumi müddət olaraq değil, dolaşımın dayandırılması və dolaşım sonrasındaki bölüm olaraq ayırmıştır.
• İki taraflı beyin oksigen saturasiyasınu ameliyat sırasında izlemiştir.
• Laxtsahəma, akciğer, karaciğer və böbrəlavə göstergilərini birden fazla zaman noktasında dəyərlendirmiştir.
• Stent geometrisi ilə erkən həqiqi lümen genişlemesi arasındaki əlaqəyi araştırmıştır.
• Ameliyat fotoğrafları və üç boyutlu BT rəlavəonstrüksiyonlarıyla təlavəniği görsel olaraq göstermiştir.
• Etik təsdiq, finansman, maraqlar toqquşması və vəri erişim beyanları sunulmuştur.

Çalışmanın əsas məhdudiyyətləri nelerdir?

• Preprint vəziyyətu: Bağımsız hakem dəyərləndirməsinden keçməmişdir.
• Geriye dönük tasarım: Müdahaleler araştırma üçün iləriye dönük biçimde atanmış değildir.
• Randomizasyon yoktur: Tedavi seçimi xəstə və ya ailəsinin qərarına bırakılmıştır.
• Təlavə merkez: Nəticəlar təlavə bir Çin xəstənesine və təlavə cərrahi əlavəibe aittir.
• Küçük nümunəlem: Her qrupta yalnızca 25 xəstə vardır.
• Seçici xəstə grubu: Kapak, koroner baypas və ya başka karmaşık eş zamanlı işlem gerəlavətiren xəstələr dışlanmıştır.
• Karıştırıcı dəyişənler: Hastalık şiddəti, başvuru zamanı, malperfüzyon və müalicə yılı üçün düzeltme yapılmamıştır.
• Paket müdahale: Greft, hipotermi, perfüzyon, soğutma cihazı və ilaçların təsirleri ayrılamamaktadır.
• Öğrenme və dönem təsiri: Təlavənik təcrübəimin zaman üçünde artmasının nəticələra katkısı incelenmemiştir.
• Çoklu testler: Çok sayıda sonuç üçün düzeltme yapılmamıştır.
• Güvən aralıkları yoktur: Nəticəların belirsizliği yeterince gösterilmemiştir.
• Ek materyal əlavəsiktir: Atıf yapılan əlavə cədvəllar və əlavə şəkiller yüklenen sürümde mövcud deyil.
• Stent eşik uyuşmazlığı: Mətnde 70,79°, şəkilde 70,96° istifadə edilmişdir.
• Stent alt qrup analizi: Eşik kiçik nümunəlemin ortasına görə və vəri sonrasında yaradılmışdır.
• Uzun dönem takip yoktur: Geç ölüm, yeniden ameliyat, endoleak, ysahəçı lümen trombozu və aorta genişlemesi dəyərlendirilmemiştir.
• Maliyet analizi yoktur: Xəstələra maliyet bilgisi vərilmesine rağmen iki yöntemin maliyetleri qarşılaştırılmamıştır.
• Bölgesel tətbiq oluna bilənlik ölçülməmişdir: Eğitim müddətsi, cerrahın öğrenme eğrisi, cihaz erişimi və merkez altyapısı dəyərlendirilmemiştir.

Çalışma nəyi dəstəkləyir?

• Fontus-MUSIC paketinin bu merkezde tətbiq oluna bilən olduğunu dəstəkləyir.
• Hipotermik dolaşımın dayandırılması müddətsinin birkaç dakika kısalabiləceğini göstərir.
• Dolaşım yeniden başladıktan sonraki ameliyat bölümünün təxminən 35 dakika kısalabiləceğini göstərir.
• İlk iki gündəlavəi PT və TT toparlanmasının daha hızlı olabiləceğini düşündürməlavətedir.
• Ameliyat sonrası drenajın daha aşağı olabiləceğini göstərir.
• İlk gün ağciyər oksigenlənməsinin daha iyi və mexaniki vəntilyasiyaun daha kısa olabiləceğini göstərir.
• Karaciğer fermentlerinin birinci haftada daha hızlı toparlanabiləceğini düşündürməlavətedir.
• Stent geometrisinin erkən həqiqi lümen genişlemesiyle əlaqəli olabiləceğine dair keşifsel bir siqnal sunmaktadır.

Çalışma nəyi sübut etmir?

• Fontus-MUSIC yaklaşımının ölüm nisbətını azalttığını sübut etmir.
• İnme və ya bilişsel bozukluğu azalttığını göstermeməlavətedir.
• Böbrəlavə yetmezliği və ya diyaliz gerəlavəsinimini azalttığını göstermeməlavətedir.
• Yoğun bakım və ya xəstəne müddətsini əhəmiyyətli biçimde kısalttığını göstermeməlavətedir.
• Fontus greftinin təlavə başına nəticələrdan sorumlu olduğunu göstermeməlavətedir.
• Baş-boyun soğutma cihazının müstəqil yararını göstermeməlavətedir.
• 70,79° və ya 70,96° açının klinik olaraq doğrulanmış bir eşik olduğunu göstermeməlavətedir.
• Her bölgəsel merkezin yöntemi güvənle uygulayabiləceğini göstermeməlavətedir.
• Metodin “evrensel” olduğunu göstermeməlavətedir.
• Türkiye’de eyni nəticələrın elde ediləceğini göstermeməlavətedir.

Türkiyə baxımından elmi və klinik mənası nedir?

Çalışmanın Türkiye baxımından en önemli yönü, belirli bir Çin stent greftinin birbaşa benimsenmesinden çok, akut aortaa dissəlavəsiyası cərrahisinin bölgəsel merkezlerde güvənle uygulanabilmesi üçün hangi təlavənik və kurumsal biləşənlərin gerəlavəli olduğuna dikkat çəlavəmesidir.

Türkiye’de benzer bir yaklaşım dəyərlendirilirse yalnızca ameliyat müddətsi değil, diaqnozdan ameliyata kadar gecen ümumi zaman və başka merkeze sevk nedeniyle oluşan gecikme de ölçülmelidir. Amaç, cərrahiyi daha fazla merkeze yaymanın gerçəlavəten xəstənın daha erkən ameliyat edilmesini sağlayıp sağlamadığını gösterməlavətir.

Türkiye’de yapılacak bir doğrulama çalışmasında şu unsurlar önem taşır:

• Çok mərkəzli və iləriye dönük tasarım
• Randomizasyon mümkün değilse ayrıntılı eğilim skoru və ya çok dəyişənli düzeltme
• Hastalık şiddəti və organ malperfüzyonunun standart sınıflandırılması
• Semptom başlangıcı, diaqnoz, sevk və ameliyat zamanlarının kaydedilmesi
• Cerrah və merkezin yıllık aorta cərrahisi hacminin raporlanması
• Standart nevroloji və bilişsel dəyərlendirme
• Kan ürünü kullanımı və yeniden kanama ameliyatlarının kaydedilmesi
• Akut böbrəlavə hasarı və karaciğer yetmezliği üçün standart diaqnozmlar
• En az bir yıllık aorta BT takibi
• Stent maliyeti, eğitim gerəlavəsinimi və merkez altyapısının dəyərlendirilmesi

Mevcut çalışma Türkiye’ye birbaşa bir ameliyat protokolü sunmaktan çok, daha az derin hipotermiyle gerçəlavəleştirilən basitleştirilmiş aortaa qövsü cərrahisinin araştırılmaya dəyər olduğunu göstərir.

Çalışmanın Metodu və Tapıntıları

Mənbə və Metod Notu

Çalışmanın tam özgün adı: The Fontus-MUSIC Surgical Technique: A Univərsal Approach for Acute Type A Aortaic Dissection in Regional Medical Centers

Müəlliflərın məqalədəlavəi əlavəsiksiz sırası: Yumei Shen, Junding Lu, Yanfei Zhou, Yuchen Zou, Tianye Du, Jingyuan Cai, Chao Qian, Rongying Zhu, Sukai Xu, Yifei Wang, Xiang Xue, Shanzhou Duan, Yongbing Chen və Lei Chen.

Bibliyografik sıra qeydu: SSRN metadata kaydındaki yazar sırası başlık sayfasıyla iki noktada uyuşmamaktadır. Bilimsel anlatımda məqalənin kendi başlık sayfasındaki sıra korunmuştur.

Eş katkılı ilk yazarlar: Yumei Shen, Junding Lu və Yanfei Zhou.

Eş kıdemli yazarlar: Shanzhou Duan, Yongbing Chen və Lei Chen.

Məsul müəlliflar: Lei Chen, Yongbing Chen və Shanzhou Duan.

Qurumlar:

• Department of Cardiothoracic Surgery, the Second Affiliated Hospital of Soochow Univərsity, Suzhou, Çin
• Suzhou Medical College, Soochow Univərsity, Suzhou, Çin
• State Key Laboratory of Radiation Medicine and Protection, Soochow Univərsity, Suzhou, Çin

DOI:10.2139/ssrn.6945361

Rəsmi bağlantı:SSRN çalışma kaydı

Yayın platforması: SSRN.

SSRN’de belirtilən hedef dergi:Surgery Open Science.

Yayın vəziyyətu: SSRN kaydında “Under Review” olaraq görünməlavətedir. Bu ifade çalışmanın kabul edildiği və ya hakemli dergide yayımlandığı mənasına gəlmir.

Hakemlik vəziyyəti: İncelenen sürüm hakem dəyərləndirməsinden gecmemiş bir preprinttir.

Yayın tarihi: 19 Haziran 2026.

Mənbə növü: Elli xəstənın vərilərine dayanan, təlavə mərkəzli, retrospəlavətiv və randomizə olmayan müqayisəlı klinik çalışma.

Etik təsdiq: Second Affiliated Hospital of Soochow Univərsity Ethics Committee; JD-HG-2020-18.

Bilgiləndirilmiş qərar: Xəstələra və ya qərar vəremeyen xəstələrda ailəlerine iki ameliyatın risk və maliyetleri anlatılmış; yaklaşım bu bilgiləndirme sonrasında seçilmiştir.

Çıkar çatışması: Müəlliflər çalışmayı təsirleyen rəlavəabet eden çıkar və ya kişisel əlaqə bulunmadığını bildirmiştir.

Veri erişimi: Kullanılan vəri kümelerinin makul talep üzerine sorumlu yazardan ediniləbiləceği göstərilmişdir. Açık vəri deposu və ya kalıcı vəri erişim numarası təqdim edilməmişdir.

Maliyyələşmə: Çalışma; National Natural Science Foundation of China, Suzhou Key Discipline for Medicine, Second Affiliated Hospital of Soochow Univərsity Medical New Technology Assistance Project, State Key Laboratory of Radiation Medicine and Protection projeleri, Suzhou klinik araştırma kapasitesi və təlavənoloji programları ilə çeşitli yerli bilim və disiplin geliştirme fonları tarafından destəlavəlenmiştir.

Yapay zəlavəâ kullanım beyanı: Müəlliflər revizyon sırasında İngilizce anlatımın düzenlenmesinde ChatGPT kullandıklarını bildirmiştir.

İlişkili fikrî mülkiyet: Çalışmada kullanılan baş-boyun soğutma cihazı, araştırma əlavəibinin Çin faydalı model patenti CN222304040U ilə əlaqəlendirilmiştir.

Eksik əlavə materyal: Ana mətnde Ek Cədvəllar 1–4 ilə Ek Şəkiller 1–3’e atıf yapılmasına rağmen bu materyaller yüklenen 26 sayfalık sürümde mövcud deyil.

Bu Türkçe bilimsel anlatım, yüklenen çalışmanın ana metni, yöntemleri, ameliyat görüntüleri, BT rəlavəonstrüksiyonları, grafik və cədvəlsu temel alınarak hazırlanmıştır. Çalışmada gösterilmeyen sağkalım üstünlüğü, qəti organ koruması, evrensel tətbiq oluna bilənlik və ya Türkiye’de klinik kullanım iddiası əlavəlenmemiştir.

Çalışmanın en önemli yöntemsel sınırlılıkları; kiçik nümunəlem, retrospəlavətiv və randomizə olmayan tasarım, xəstə və ya ailə seçimine dayanan qrup ataması, çok sayıda eş zamanlı müdahalenin təlavə paket olaraq qarşılaştırılması, qarışdırıcı dəyişənler üçün düzeltme yapılmaması, çoklu statistik testler, kısa takip və əlavə materyalin əlavəsik olmasıdır.

Fontus-MUSIC yaklaşımının bölgəsel merkezlerde rutin kullanımını destəlavəleməlavə üçün çox mərkəzli, iləriye dönük, yeterli statistik güce sahip və uzun dönem görüntüləmə ilə xəstə mərkəzli nəticələrı içeren müstəqil doğrulama lazımdır.