Hüquqi tədqiqat yalnız məhkəmə qərarını, qanunu və ya inzibati normativ aktı tapmaq əməliyyatı deyil. Matthew C. Cordon-un Baylor Law Review-da dərc olunmuş tədqiqatı səmərəli hüquqi tədqiqatı problem həllinin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirir. Tədqiqatçı hüquqi problemi düzgün formalaşdırmalı, hansı mənbələrdən istifadə ediləcəyini müəyyənləşdirməli, mənbələrin nüfuzunu və aktuallığını yoxlamalı, vaxt və xərc məhdudiyyətlərini nəzərə almalı və əldə etdiyi məlumatı hüquqi təhlildə istifadə etməlidir.

Tədqiqat Baylor Law School-da 2001-ci ildə tətbiq olunmağa başlayan Advanced Legal Research kursunu təcrübəyönümlü daha geniş kurikulum daxilində araşdırır. Müəllifin əsas yanaşması budur ki, qabaqcıl tədqiqat kursu birinci kurs tədqiqat təliminin təkrarına çevrilməməlidir. Əsas mənbələr haqqında biliklərin üzərinə tədqiqat strategiyası, elektron və çap mənbələrinin müqayisəsi, ixtisaslaşmış hüquq sahələri, xərc-səmərəlilik və real peşə təcrübəsini təqlid edən tədqiqat problemləri əlavə edilməlidir.

Məqalədə istifadə olunan texnologiya və platforma nümunələri 2003-cü ilin hüquqi informasiya mühitinə aiddir. Westlaw, Lexis, çap citator-ları, GPO Access və looseleaf xidmətlərinə dair təfərrüatlar tarixi kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Bunun əvəzində tədqiqatın planlaşdırılması, mənbələrin doğrulanması, tədqiqat bacarığının kurikulum boyunca inkişaf etdirilməsi və tələbənin real hüquqi problemə kontekst daxilində həll hazırlamalı olduğu barədə pedaqoji yanaşma tədqiqatın daha ümumi töhfəsini təşkil edir.

Hüquqi tədqiqat niyə yalnız “mənbə tapmaq” deyil?

Mənbə tədqiqatının əsaslandığı MacCrate yanaşmasında hüquqi tədqiqat kitab və ya məlumat bazasını mexaniki şəkildə axtarmaq əvəzinə problem həlli prosesinin bir hissəsidir. Tədqiqatçı əvvəlcə problemi müəyyən edir, mümkün hüquqi həll sahələrini müəyyənləşdirir, tədqiqat planı hazırlayır və həmin planı həyata keçirir.

Buna görə də bir qərarın harada tapılacağını bilmək öz-özlüyündə kifayət deyil. Tədqiqatçı aşağıdakı suallara da cavab verməlidir:

• Əslində hansı hüquqi məsələ araşdırılmalıdır?
• Bu məsələ üçün məcburi və ikinci dərəcəli mənbələr hansılardır?
• Nə qədər ətraflı tədqiqat tələb olunur?
• Tədqiqatın istifadə məqsədi nədir?
• Vaxt və müştərinin resursları tədqiqata nə dərəcədə imkan verir?
• Tədqiqatın aktuallığı və dəqiqliyi necə yoxlanılacaq?

Tədqiqat bu yanaşmanı hüquqi təhlil, yazı, müştəriyə məsləhət, danışıqlar, məhkəmə prosesi və peşə etikası ilə əlaqəsiz ayrıca bacarıq kimi deyil, bu sahələrin çoxu ilə kəsişən peşəkar proses kimi təqdim edir.

“Yetərli” Hüquqi Tədqiqat ilə “Qabaqcıl” Hüquqi Tədqiqat Arasında Fərq Nədir?

Yetərli hüquqi tədqiqat tədqiqatçının əsas hüquqi mənbələri tanıması, düzgün hüquqi nüfuzu tapa bilməsi, mənbələri aktuallaşdıra bilməsi və qəbul edilən dəqiqlik səviyyəsində tədqiqat apara bilməsidir. Qabaqcıl hüquqi tədqiqat isə eyni prosesi daha mürəkkəb problemlərdə daha sistemli, səmərəli və kontekstə həssas şəkildə aparmağı tələb edir.

Mənbədə “competence” üçün önə çıxarılan əsas bilik sahələri bunlardır:

• məhkəmə qərarları və qanunların nüfuz iyerarxiyasını bilmək,
• birinci və ikinci dərəcəli hüquq mənbələrini tanımaq,
• qanunvericilik və inzibati materiallara çıxış əldə etmək,
• prosessual və peşə qaydalarını araşdıra bilmək,
• mənbələrin aktuallığını yoxlaya bilmək,
• tədqiqat planı yarada bilmək.

Qabaqcıl tədqiqat kursunda isə bu əsas bacarıqlara müxtəlif mənbə növlərindən birlikdə istifadə, xüsusi hüquq sahələrinin özünəməxsus tədqiqat üsullarını tanıma, rəqəmsal və çap variantlarını müqayisə etmə və xərc baxımından səmərəli tədqiqat marşrutu qurma əlavə olunur.

Tədqiqat dizaynı niyə mərkəzi əhəmiyyət daşıyır?

Müəllif MacCrate Report-un tədqiqat dizaynı yanaşmasını qabaqcıl təhsil üçün xüsusilə uyğun hesab edir. Tədqiqatçı yalnız axtarış terminləri yaratmamalı, tədqiqatın əhatəsini və metodunu əvvəlcədən düşünməlidir.

Belə bir plan bunları əhatə edə bilər:

1. hüquqi və faktiki problemin formalaşdırılması,
2. ehtimal olunan mənbə növlərinin müəyyənləşdirilməsi,
3. axtarış strategiyalarının müqayisəsi,
4. vaxt və xərc məhdudiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi,
5. tədqiqatın həyata keçirilməsi,
6. nəticələrin yoxlanılması və yenilənməsi.

Tədqiqatın yanaşmasında tədqiqat strategiyası “hansı məlumat bazasına nə yazmalıyam?” sualından daha genişdir. Tədqiqatçı eyni məlumatın çap mənbəsində, ödənişli məlumat bazasında və ya dövlətin veb-saytında olub-olmadığını və hansı yolun daha etibarlı, sürətli və iqtisadi olduğunu qiymətləndirməlidir.

Niyə Qabaqcıl Hüquqi Tədqiqat Kurikulumun Qalan Hissəsindən Ayrı Düşünülə Bilməz?

Çünki mənbə tədqiqatına görə yaxşı tədqiqat bacarığı yalnız tədqiqat kursunda inkişaf etdirilə bilməz. Qanunvericiliyin şərhi, inzibati hüquq, sübut hüququ, prosessual hüquq, peşə məsuliyyəti və məhkəmə işinə hazırlıq kimi sahələrdə qazanılan biliklər tədqiqat strategiyasının özünü müəyyən edir.

Baylor nümunəsində bu inteqrasiya xüsusilə aydındır. Birinci kursdakı Legal Analysis, Research and Communication proqramı əsas tədqiqat bacarıqlarını formalaşdırır. Legislation, Administrative Power and Procedure kursu qanun yaradıcılığını, şərhi və inzibati prosesləri izah edir. İkinci ilin məcburi kursları tələbələrə vergi, şirkətlər, miras və konstitusiya hüququ kimi maddi hüquq konteksti verir. Üçüncü ilin Practice Court proqramı isə tədqiqat nəticələrinin məhkəmə təcrübəsində istifadə olunmasını tələb edir.

Birinci kurs dərsinin qabaqcıl kurs üçün rolu

Müəllif Advanced Legal Research-un birbaşa birinci kurs tədqiqat dərsinin davamı olmalı olduğunu müdafiə edir. Bəzi mövzuların təkrarı təbii ola bilər; lakin təkrar qabaqcıl dərsin böyük hissəsini tutarsa, tələbənin daha yüksək səviyyəyə keçməsi çətinləşər.

Buna görə tədqiqat kurikulumu mərhələli olmalıdır: əsas mənbələrin tanınması → tədqiqat dizaynı → specialized research → peşəkar praktika.

Qabaqcıl Hüquqi Tədqiqatda Hansı Mənbələr və Sahələr Birlikdə Öyrədilib?

Baylor-un Advanced Legal Research kursunun ilk yarısı mənbə növləri, ikinci yarısı isə ixtisaslaşmış tədqiqat sahələri ətrafında qurulub. Məqsəd tələbənin tək bir mənbə növünü təcrid olunmuş şəkildə öyrənməsi deyil, müxtəlif mənbələrin eyni tədqiqat problemi daxilində necə birlikdə istifadə olunduğunu görməsidir.

Mənbə növləri

Kurs çərçivəsində mənbə tədqiqatının təqdim etdiyi formada aşağıdakı qruplar nəzərdən keçirilib:

• məhkəmə qərarları və citator sistemləri,
• qanunlar və legislative history,
• federal və ştat inzibati materialları,
• prosessual və etik qaydalar,
• practice guide və form book-lar,
• looseleaf xidmətləri,
• elektron hüquq məlumat bazaları,
• hökumət veb-saytları və pulsuz ictimai mənbələr.

İxtisaslaşmış tədqiqat sahələri

Tədqiqatda kursun ikinci yarısında aşağıdakı sahələrdən istifadə olunduğu bildirilir:

• federal vergi hüququ,
• şirkətlər və ticarət hüququ,
• qiymətli kağızlar bazarı hüququ,
• miras və estate planning,
• ailə hüququ,
• əqli mülkiyyət,
• cinayət hüququ və cinayət prosesi.

Bu sahələrin seçilməsində məqsəd tələbəni yalnız müəyyən hüquq sahələrində ixtisaslaşdırmaq deyil. Müəllif tələbənin müxtəlif sahələrdə təkrarlanan tədqiqat nümunələrini fərq etməsini hədəfləyir: hansı sahədə annotated code istifadə etmək daha münasibdir, harada administrative source lazımdır, legislative history hansı yolla toplanır, practice guide və ya texniki mənbə nə vaxt tələb olunur?

Hüquqdan kənar mənbələrin rolu

Tədqiqatın mühüm cəhətlərindən biri hüquqi tədqiqatı yalnız hüquq kitabları ilə məhdudlaşdırmamasıdır. Məsələn, tibbi malpractice problemlərində tibbi atlaslar, tibbi lüğətlər və elmi sübut mənbələri; şirkət tədqiqatında kommersiya məlumat mənbələri; securities tədqiqatında SEC EDGAR kimi ixtisaslaşmış sistemlər istifadə oluna bilər.

Müəllifin pedaqoji seçimi bu mənbələri ayrıca “hüquqdan kənar mənbələr” dərsi kimi öyrətmək əvəzinə müvafiq hüquqi problem kontekstində istifadə etməkdir.

Praktik Hüquqi Tədqiqat Tapşırığı Necə Dizayn Edilməlidir?

Mənbə tədqiqatının təcrübəsinə görə yaxşı qabaqcıl tədqiqat tapşırığı yalnız mənbə siyahısı hazırlatdırmamalı, tələbəni problem həll etməyə məcbur etməlidir. Baylor kursunda başlanğıcda istifadə olunan “pathfinder” və ya annotated bibliography layihəsi buna görə kifayət qədər praktik hesab edilməyib.

Daha sonra tələbələrdən öz realistik tədqiqat problemlərini yaratmaları istənib. Tələbə:

• praktik dəyəri olan mövzu seçir,
• hadisələrin süjetini qurur,
• hansı mənbələrin araşdırılacağını müəyyən edən təlimatlar hazırlayır,
• cavab açarı hazırlayır,
• legislative history və ya administrative research elementini problemə daxil edir,
• başqa tələbənin hazırladığı problemi araşdırır,
• verilən təlimatların kənarında əlavə hüquqi nüfuz tapmağa çalışır.

Beləliklə, tələbə yalnız tədqiqatçı deyil, həm də tədqiqat problemini dizayn edən və başqa tədqiqatçının strategiyasını qiymətləndirən şəxsə çevrilir.

Research log niyə istifadə olunub?

Research log tələbənin yalnız “hansı nəticəni tapdığını” deyil, nəticəyə necə çatdığını qeyd etməyə imkan verir. Müəllif bu alətdən tədqiqat strategiyasını, xərc-səmərəliliyi və tələbənin zaman ərzində inkişafını qiymətləndirmək üçün istifadə edib.

Xüsusilə elektron tədqiqatda məqsəd yalnız Westlaw və ya Lexis-dən istifadə edə bilmək deyil. Tələbədən aşağıdakı sualları izah edə bilməsi gözlənilir:

• Niyə bu mənbəni seçdim?
• Başqa hansı mənbə daha ucuz və ya sürətli ola bilərdi?
• Axtarışım niyə işlədi və ya işləmədi?
• Mənbənin aktuallığını necə yoxladım?

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Metod

Məqalə yeni tələbə qrupuna tətbiq olunan nəzarətli təhsil müdaxiləsini ölçmür. Müəllif hüquq təhsili ədəbiyyatını, MacCrate Report və Core Legal Research Competencies kimi peşə çərçivələrini, əvvəlki tədqiqat tədrisi sorğularını, Baylor kurikulumunu və öz Advanced Legal Research kursunun inkişaf etdirilməsi təcrübəsini bir araya gətirir.

Buna görə tədqiqatın “nəticələri” statistik səbəbiyyət nəticələrindən daha çox pedaqoji müşahidə, institusional müqayisə və kurikulum dizaynı təklifləri xarakteri daşıyır.

1978-ci il tədqiqatının tarixi göstəricisi

Məqalədə təqdim olunan, 1978-ci ilə aid və hüquq təhsili almış 1.600 nəfəri əhatə edən sorğuda iştirakçıların %55,9-u hüquqi tədqiqat aparmaq bacarığını hüquq praktikasında “çox vacib” kimi qiymətləndirib. Eyni tarixi sorğuda hüquq və faktları təhlil/sintez etmək %67,0, yazmaq %63,3 və hüquqi sənəd hazırlamaq %51,2 səviyyəsində “çox vacib” hesab olunub.

Bu məlumatlar müasir vəkil populyasiyasını təmsil edən aktual sorğu nəticələri deyil; məqalədə hüquqi tədqiqat bacarığının uzun müddətdir peşəkar əhəmiyyət daşıdığını göstərmək məqsədilə istifadə olunur.

Mənbənin əsas pedaqoji nəticələri

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Tədqiqatın dəstəklədiyi: Hüquqi tədqiqatın ayrıca və mexaniki kitabxana bacarığı kimi deyil, problem həllinin və peşə praktikasının bir hissəsi kimi öyrədilməli olduğuna dair güclü pedaqoji əsas təqdim olunur. Müəllif həmçinin qabaqcıl tədqiqat tədrisinin əsas tədqiqat, maddi hüquq, prosessual hüquq, inzibati hüquq, peşə etikası və praktika dərsləri ilə koordinasiyadan faydalana biləcəyini göstərir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi: Baylor modelinin digər hüquq fakültələrindən kəmiyyətcə üstün olduğu, tələbələrin peşə performansını müəyyən faiz artırdığı və ya müəyyən dərs strukturunun bütün hüquq fakültələri üçün yeganə doğru üsul olduğu bu məqalədə eksperimental şəkildə sübut edilmir.

Həmçinin 2003-cü ildə istifadə olunan elektron tədqiqat alətlərinin və qiymətləndirmə modellərinin bu gün eynilə qüvvədə olduğu nəticəsinə gəlmək olmaz.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Beyond Mere Competency: Advanced Legal Research in a Practice-Oriented Curriculum.

Müəllif: Matthew C. Cordon.

Müəllifin məqalədəki vəzifəsi: Assistant Professor of Law and Reference Librarian, Baylor Law School.

Nəşr: Baylor Law Review.

Cild / Say: 55:1.

İl: 2003.

Tədqiqat növü: Hüquq təhsili, tədqiqat tədrisi və kurikulum dizaynı haqqında akademik məqalə.

Əsas institusional nümunə: Baylor Law School-un təcrübəyönümlü, ardıcıl kurikulumu və Advanced Legal Research kursu.

Əsas xarici çərçivələr: American Bar Association-ın MacCrate Report-u və American Association of Law Libraries Research Instruction Caucus tərəfindən hazırlanmış Core Legal Research Competencies.

Əsas metodoloji məhdudiyyət: Məqalə tələbələrin öyrənmə nəticələrini nəzarət qrupları və ya uzunmüddətli performans ölçüləri ilə sınaqdan keçirmir. Nəticələr böyük ölçüdə ədəbiyyata, tarixi sorğulara, kurikulum təhlilinə və müəllifin kurs dizaynı təcrübəsinə əsaslanır.

Zaman məhdudiyyəti: Elektron hüquqi tədqiqat, veb-saytlar, ödənişli məlumat bazaları və çap mənbələri ilə bağlı bir çox əməliyyat nümunəsi 2003-cü ilin informasiya mühitini əks etdirir. Bu təfərrüatlar müasir hüquqi tədqiqat platformalarının xüsusiyyətləri kimi qiymətləndirilməməlidir.

Müəllif hüququ/lisenziya: Yüklənmiş mənbədə açıq Creative Commons və ya bənzər təkrar istifadə lisenziyası göstərilmir. Bu Verianla məzmunu məqalənin mətn ifadəsini yenidən dərc etmir; pedaqoji yanaşmanı müstəqil öyrədici quruluşda izah edir.

Şərh sərhədi: Tədqiqat Amerika hüquq təhsili və xüsusən Baylor kontekstində yazılıb. Başqa ölkələrin hüquq təhsili sistemlərinə birbaşa tətbiq həmin sistemlərin mənbə quruluşu, məhkəmə sistemi, peşə təhsili modeli və rəqəmsal hüquq infrastrukturu nəzərə alınmadan edilməməlidir.