Erkən boşalma və erektil disfunksiya kişilərdə ən çox rast gəlinən cinsi funksiya pozuntuları arasındadır. Tədqiqatda erkən boşalma, vaginal penetrasiyadan təxminən bir dəqiqə ərzində davamlı və ya təkrarlanan ejakulyasiyanın baş verməsi və insanın ejakulyasiya vaxtını kifayət qədər idarə edə bilməməsi ilə əlaqəli vəziyyət kimi təqdim olunur. Erektil disfunksiya isə qənaətbəxş cinsi əlaqə üçün yetərli sərtlikdə ereksiyanın əldə edilə və ya saxlanıla bilməməsi kimi nəzərdən keçirilir.

Bu iki vəziyyət klinik olaraq bir-birindən ayrı təriflənsə də, tədqiqatın girişində onların arasında ikitərəfli və özünü gücləndirən əlaqə ola biləcəyi vurğulanır. Kişi ejakulyasiyanı idarə etməyə çalışarkən oyanıqlıq səviyyəsini azalda bilər və bu, ereksiya problemlərini artıra bilər. Əksinə, ereksiyanı saxlamağa çalışmaq oyanıqlığı artıraraq erkən boşalmanı tətikləyə bilər. Buna görə PE və ED bəzi xəstələrdə bir-birini gücləndirən dövrə çevrilə bilər. Tədqiqatın əsas sualı bu klinik dövrün yalnız psixoloji, vaskulyar və ya hormonal amillərlə deyil, bədən quruluşu və inkişaf biomarkerləri ilə də əlaqəli olub-olmadığıdır.

Tədqiqatda xüsusilə üç bioloji sahə önə çıxır: əl sıxma qüvvəsi, əl morfometriyası və 2D:4D barmaq nisbəti. Əl sıxma qüvvəsi əl və barmaq əzələlərinin maksimum iradi sıxma gücünü göstərir. Dinamometrlə ölçülür; sadə, ucuz, invaziv olmayan və təkrarlana bilən ölçüdür. Klinik ədəbiyyatda əl sıxma qüvvəsi yalnız əzələ gücü göstəricisi kimi deyil, ümumi fiziki qabiliyyət, kövrəklik, ölüm riski və bəzi sistem xəstəlikləri ilə əlaqəli marker kimi də qiymətləndirilib.

Əl morfometriyası isə əlin ölçüsünü, enini, barmaq uzunluqlarını, bilək qalınlığını və oynaq istinad nöqtələrinə görə ölçülən anatomik quruluşunu ifadə edir. Əlin ölçüsü, barmaq uzunluqları və ovuc eni sıxma mexanikasına təsir edə bilər. Daha uzun barmaqlar və ya daha geniş əl səthi əşyanı tutmağı asanlaşdıra və eyni sıxma işini daha az əzələ səyi ilə yerinə yetirməyə kömək edə bilər. Lakin bu tədqiqat əl morfometriyasını yalnız sıxma gücü baxımından deyil, kişi cinsi funksiya pozuntuları ilə birlikdə qiymətləndirilən bədən quruluşu parametrlərindən biri kimi ele alır.

Tədqiqatın ən mühüm inkişaf göstəricilərindən biri 2D:4D nisbətidir. 2D ikinci barmağı, yəni şəhadət barmağını; 4D isə dördüncü barmağı, yəni adsız barmağı ifadə edir. Bu nisbət şəhadət barmağının uzunluğunun adsız barmağın uzunluğuna bölünməsi ilə hesablanır:

\[ 2D:4D = \frac{L_{2D}}{L_{4D}} \]

Burada L_{2D} şəhadət barmağının uzunluğunu, L_{4D} adsız barmağın uzunluğunu göstərir. Nisbət 1-ə yaxın olduqda iki barmağın uzunluğu bir-birinə yaxındır. Nisbət daha aşağı olduqda adsız barmaq şəhadət barmağına nisbətən daha uzundur. Tədqiqatda 2D:4D nisbəti ədəbiyyatda prenatal androgen təsirinin dolayı və mübahisəli biomarkeri kimi nəzərdən keçirilir. Yəni bu nisbət yetkin dövrdə testosteron səviyyəsini birbaşa göstərmir; daha çox fetal inkişaf zamanı məruz qalınan cinsi hormonlarla əlaqəli ola biləcəyi düşünülən inkişaf ölçüsüdür.

Bu fərq çox vacibdir. Tədqiqat insanın barmaq nisbətinə baxaraq onun hormonal keçmişini, cinsi funksiyasını və ya xəstəlik riskini dəqiq müəyyən edə biləcəyimizi demir. 2D:4D nisbəti bioloji tədqiqatlarda istifadə olunan dolayı inkişaf göstəricisidir və ədəbiyyatda fərqli əllərdə, fərqli populyasiyalarda və fərqli nəticə dəyişənlərində dəyişkən tapıntılar bildirilib. Buna görə tədqiqatdakı sol əl 2D:4D tapıntısı “erkən boşalmanın səbəbi budur” kimi deyil, “prenatal androgen təsirləri ilə əlaqəli ola biləcək inkişaf parametri PE qrupunda fərqlənmiş ola bilər” şəklində ehtiyatla şərh edilməlidir.

Tədqiqat iştirakçıları Malatya Təhsil və Araşdırma Xəstəxanasının Urologiya poliklinikasına müraciət edən kişilərdən ibarətdir. Mətnə görə iştirakçılar 20-50 yaş aralığında planlaşdırılıb; lakin nəticə cədvəllərində yaş aralığının daha geniş göründüyü dəyərlər də var. Belə uyğunsuzluqlar preprint mətnin ehtiyatla oxunmalı olduğunu göstərir. Əsas analizdə üç qrup müqayisə edilib: 30 erkən boşalma xəstəsi, 34 erektil disfunksiya xəstəsi və 41 nəzarət iştirakçısı.

Daxiletmə meyarları kişi olmaq, 20-50 yaş arasında olmaq və PE və ya ED diaqnozu almaqdır. Nəzarət qrupu isə bu iki xəstəliyi olmayan, başqa səbəbdən urologiya poliklinikasına müraciət edən şəxslərdən ibarətdir. Xaricetmə meyarları arasında insult və onurğa beyni zədəsi kimi ağır nevroloji pozuntular, irəliləmiş xərçəng, cinsi funksiya pozuntusu ilə birbaşa əlaqəli tibbi vəziyyətlər, son üç ay ərzində böyük cərrahiyyə və ya kimyaterapiya və cinsi funksiyaya ciddi təsir edə biləcək psixiatrik pozuntular yer alıb.

Tədqiqatda hormon səviyyələri kimi FSH, LH, prolaktin və testosteron qiymətləndirilib. Bu hormonlar kişi cinsi funksiyası və gonadal ox baxımından vacibdir. Total testosteron kişi cinsi istəyi, erektil funksiya, əzələ kütləsi və ümumi androgen təsiri kontekstində qiymətləndirilir; lakin ED çox vaxt yalnız aşağı testosteronla izah edilmir. LH hipofizdən ifraz olunur və Leydig hüceyrələrini testosteron istehsal etməyə stimullaşdırır. FSH Sertoli hüceyrə funksiyası və spermatogenezlə əlaqəlidir. Prolaktinin yüksək olması bəzi hallarda cinsi istək və erektil funksiyaya təsir edə bilər. Bu tədqiqatda isə bu hormonların qrup səviyyəsində fərqləri məhdud qalıb.

Çiyin-omba eni də qiymətləndirilib. Tədqiqatda çiyin eni və omba eni ölçülüb; çiyin/omba nisbəti kişi bədən morfologiyası kontekstində nəzərdən keçirilib. Bu nisbəti izah etmək üçün belə ifadə etmək olar:

\[ R_{omuz/kalça} = \frac{\text{Omuz genişliği}}{\text{Kalça genişliği}} \]

Burada R_{omuz/kalça} çiyin eninin omba eninə nisbətini göstərir. Tədqiqatda bu nisbət əsas nəticə kimi ətraflı bildirilməsə də, çiyin və omba eni ayrı-ayrılıqda müqayisə edilib. Nəzarət qrupunda həm çiyin, həm omba eni ED və PE qruplarına nisbətən daha yüksək olub. Tədqiqatçılar bu nəticəni ümumi bədən quruluşu, fiziki qabiliyyət və androgen təsirlərinin mümkün morfoloji əksləri kontekstində müzakirə edir. Lakin bu tapıntı da səbəb-nəticə kimi oxunmamalıdır.

Əl sıxma qüvvəsi rəqəmsal əl dinamometri ilə ölçülüb. İştirakçılardan ayaq üstə, düz vəziyyətdə, ayaqlar çiyin enində açıq, dirsəklər tam ekstensiyada və baxış irəli yönəlmiş halda maksimal iradi sıxma etmələri istənib. Dinamometrin tutacağı hər iştirakçının əl ölçüsünə uyğunlaşdırılıb, şəxs 3 saniyə ərzində maksimum sıxma kontraksiyası edib. Bu standartlaşdırma vacibdir; çünki sıxma qüvvəsi ölçümü bədən mövqeyi, tutacaq aralığı, motivasiya və təlimatlardan təsirlənə bilər.

Əl uzunluğu ölçmələri olduqca ətraflı aparılıb. U1 baş barmaq uzunluğunu, U2 baş barmaq + ovuc uzunluğunu, U3 şəhadət barmağı uzunluğunu, U4 şəhadət barmağı + ovuc uzunluğunu, U5 orta barmaq uzunluğunu, U6 orta barmaq + ovuc uzunluğunu, U7 adsız barmaq uzunluğunu, U8 adsız barmaq + ovuc uzunluğunu, U9 çeçələ barmaq uzunluğunu, U10 çeçələ barmaq + ovuc uzunluğunu, U11 isə ovuc enini ifadə edir. Bu ölçmələr həm sağ, həm sol əldə aparılıb.

Nümunə ölçüsü G*Power 3.1 proqramı ilə planlaşdırılıb. Tədqiqatçılar üç qrup arasında 2D:4D nisbəti kimi mühüm nəticə dəyişənlərində fərq müəyyən etmək üçün bir istiqamətli variasiya analizi fərziyyəsi ilə, alfa 0,05, güc 0,8 və effekt ölçüsü 0,35 olmaqla ən az 84 iştirakçı lazım olduğunu hesablayıblar. Tədqiqatda ümumilikdə 105 iştirakçı olduğu üçün bu minimum hədəf keçilib. Lakin alt qrup korrelyasiyalarında nümunə ölçüsü yenə də məhdud qala bilər.

Statistik analizdə normal paylanma Shapiro-Wilk testi ilə qiymətləndirilib, paylanmaya görə davamlı dəyişənlər orta ± standart sapma və ya median və minimum-maksimum şəklində təqdim edilib. İki müstəqil qrupun müqayisəsində Mann-Whitney U testi, üç və ya daha çox qrupun müqayisəsində Kruskal-Wallis testi istifadə olunub. Kruskal-Wallis əhəmiyyətli olduqda Bonferroni düzəlişli ikili müqayisələr aparılıb. Dəyişənlər arasındakı əlaqələr Spearman korrelyasiya analizi ilə qiymətləndirilib. Əhəmiyyətlilik həddi ikitərəfli p<0,05 olaraq müəyyən edilib.

Yaş nəticələri tədqiqatın şərhi üçün vacibdir. ED qrupunda median yaş 40,0 il, PE qrupunda 34,5 il, nəzarət qrupunda 35,0 il olub. Qruplar arasında yaş fərqi statistik olaraq əhəmiyyətli deyil. Bu vacibdir; çünki yaş həm erektil funksiya, həm də əl sıxma qüvvəsi üçün güclü qarışdırıcı dəyişən ola bilər. Yaş qruplar arasında nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqli olsaydı, sıxma qüvvəsi və ya cinsi funksiya nəticələrini şərh etmək daha çətin olardı.

Ümumi təsviri nəticələrdə sağ və sol əldə adsız barmağın uzunluğunun şəhadət barmağından bir qədər yüksək olduğu görülüb. Sol əl 2D:4D nisbəti orta hesabla 1,00±0,06, sağ əl 2D:4D nisbəti isə 0,97±0,06 olaraq bildirilib. Bu, sağ əldə 2D:4D nisbətinin bir qədər aşağı olduğunu göstərir. Sağ əl sıxma qüvvəsinin ortası 51,45±23,70 kg, sol əl sıxma qüvvəsinin ortası 50,51±31,48 kg olub. Bu dəyərlər sağ əldə orta göstəricinin bir qədər yüksək olduğunu göstərsə də, qrup müqayisələrində əhəmiyyətli fərq bildirilməyib.

Qruplararası müqayisələrdə əl antropometrik ölçülərinin çoxunda əhəmiyyətli fərq tapılmayıb. Bu, ED, PE və nəzarət qrupları arasında ümumi əl ölçüsünün və ya U1-U11 ölçmələrinin əsasən oxşar olduğunu göstərir. Sağ-sol əl ölçmələri də qruplar daxilində simmetrik paylanıb və U1-U11 parametrlərində sağla sol arasında əhəmiyyətli fərq tapılmayıb. Buna görə tədqiqatdakı fərqlər ümumi əl asimmetriyası və ya bütün əl ölçülərinin sistematik dəyişməsindən çox, məhdud sayda parametrlərdə cəmlənib.

Əhəmiyyətli çıxan məhdud əl ölçülərindən biri sol əl 2D uzunluğudur. Sol əl şəhadət barmağı uzunluğu ED qrupunda PE qrupuna nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olub. Lakin sol 4D, sağ 2D və sağ 4D ölçmələrində qruplar arasında əhəmiyyətli fərq yoxdur. Buna görə yalnız sol 2D uzunluğu tapıntısını geniş morfometrik nümunə kimi şərh etmək düzgün olmaz.

Çiyin və omba eni tapıntıları daha güclü görünür. Nəzarət qrupunun çiyin eni göstəriciləri həm ED, həm PE qruplarından əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Çiyin eni üçün Kruskal-Wallis statistikası H=39,891, p<0,001 və effekt ölçüsü ε²=0,372 olaraq bildirilib. Bu effekt ölçüsü tədqiqatdakı ən diqqətçəkən morfometrik fərqlərdən biridir. Omba eni də nəzarət qrupunda daha yüksək olub; H=18,608, p<0,001 və ε²=0,163 göstərilib. Bu tapıntılar nəzarət qrupunda ümumi gövdə eni və ya bədən quruluşu ölçülərinin daha nəzərəçarpan olduğunu düşündürür.

2D:4D nisbətində əsas fərq sol əldə görülüb. Sol əl 2D:4D nisbəti nəzarət qrupunda PE qrupuna nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Cədvəl 3-də sol əl 2D:4D nisbəti üçün H=6,657, p=0,036 və ε²=0,064 verilib. Sağ əl 2D:4D nisbətində isə qruplar arasında əhəmiyyətli fərq yoxdur. Bu, tədqiqatın prenatal androgen təsirləri ilə PE arasında mümkün, lakin məhdud əlaqə qurmasına səbəb olub. Lakin ədəbiyyatda sağ əl 2D:4D nisbətinin daha həssas ola biləcəyinə dair tapıntılar olduğuna görə, yalnız sol əldə çıxan bu nəticə ehtiyatla qiymətləndirilməlidir.

Əl sıxma qüvvəsi baxımından ED, PE və nəzarət qrupları arasında əhəmiyyətli fərq tapılmayıb. Sol əl sıxma qüvvəsi üçün p=0,124, sağ əl sıxma qüvvəsi üçün p=0,341 bildirilib. Bu tapıntı qrup səviyyəsində PE və ya ED xəstələrinin nəzarət qrupundan daha aşağı sıxma qüvvəsinə malik olduğunu göstərmir. Lakin korrelyasiya analizlərində xüsusilə ED qrupunda FSH ilə sıxma qüvvəsi arasında mənfi əlaqələr müəyyən edilib. Bu, qrup ortaları fərqli olmasa belə müəyyən hormonal dəyişənlərlə əzələ funksiyası arasında əlaqə ola biləcəyini düşündürür.

Serum hormon səviyyələrində də qruplar arasında əhəmiyyətli fərq tapılmayıb. Total testosteron ED qrupunda 4,32±1,57 ng/mL, PE qrupunda 5,08±1,79 ng/mL, nəzarət qrupunda 5,62±2,15 ng/mL olaraq bildirilib. p dəyəri 0,053-dür; bu statistik əhəmiyyət həddinin azacıq üzərindədir. LH üçün p=0,054, FSH üçün p=0,150, prolaktin üçün p=0,467 tapılıb. Buna görə tədqiqat bu hormonlarda qrup fərqi olduğunu demir; yalnız ED qrupunda total testosteron və LH üçün daha aşağı meyl müşahidə olunduğunu bildirir.

Korrelyasiya analizləri tədqiqatın kəşfiyyat xarakterli hissəsini təşkil edir. PE və nəzarət qrupları müqayisə edildikdə sağ əl sıxma qüvvəsi ilə sağ və sol bilək eni arasında müsbət korrelyasiyalar tapılıb. Bu, biomekanik baxımdan başa düşülən əlaqədir; daha geniş bilək quruluşu daha yüksək sıxma qüvvəsi ilə əlaqəli ola bilər. Bundan başqa, sol 2D:4D nisbəti ilə sağ sıxma qüvvəsi arasında aşağı-orta səviyyəli müsbət korrelyasiya bildirilib.

ED və nəzarət qrupunun analizlərində isə sıxma qüvvəsi ilə bəzi barmaq uzunluqları arasında mənfi korrelyasiyalar bildirilib. Sol əl sıxma qüvvəsi sol 2D, sol 4D və sağ 4D uzunluqları ilə mənfi əlaqəli olub. Sağ əl sıxma qüvvəsi də sol 2D, sol 4D və sağ 4D uzunluqları ilə mənfi korrelyasiya göstərib. Bu tapıntılar ilk baxışda gözləniləndən fərqli görünə bilər; çünki daha uzun barmaqların sıxma mexanikasını asanlaşdıra biləcəyi düşünülə bilər. Lakin korrelyasiyalar alt qrup quruluşuna, bədən ölçülərinə, yaşa, əzələ kütləsinə, dominant ələ, ölçmə variasiyasına və nümunə məhdudiyyətinə həssas ola bilər. Buna görə birbaşa biomekanik səbəb-nəticə çıxarılmamalıdır.

ED və PE qrupları arasında korrelyasiyaların sayı məhduddur. Sağ 4D barmaq uzunluğu ilə sağ sıxma qüvvəsi arasında müsbət əlaqə və əl eni ölçüləri arasında müsbət əlaqə bildirilib. Bundan başqa əhəmiyyətli əlaqə tapılmayıb. Bu, ED və PE-nin əl morfometriyası-sıxma qüvvəsi baxımından aydın şəkildə ayrılan iki morfoloji profil yaratmadığını düşündürür.

Hormon-korrelyasiya analizlərində bütün iştirakçılar birlikdə qiymətləndirildikdə yalnız sağ əl sıxma qüvvəsi ilə FSH səviyyəsi arasında aşağı səviyyəli mənfi korrelyasiya tapılıb. ED qrupunda bu əlaqə daha aydın olub: sol əl sıxma qüvvəsi ilə FSH arasında r=-0,426, p=0,015; sağ əl sıxma qüvvəsi ilə FSH arasında r=-0,485, p=0,005 bildirilib. Bu tapıntı ED qrupunda FSH səviyyəsi yüksəldikcə sıxma qüvvəsinin azalmaq meyli göstərdiyini düşündürür.

Bu tapıntının bioloji şərhi diqqət tələb edir. FSH yetkin kişidə Sertoli hüceyrə funksiyası və spermatogenezlə əlaqəli gonadotropindir. Yüksək FSH bəzi hallarda testikulyar funksiya pozuntusuna işarə edə bilər. Lakin bu tədqiqat testikulyar funksiyanı birbaşa və ətraflı ölçməyib; sərbəst testosteron, SHBG, inhibin B və ya estradiol kimi parametrləri qiymətləndirməyib. Buna görə FSH-sıxma qüvvəsi əlaqəsi gonadal ox dəyişiklikləri ilə əzələ funksiyası arasında mümkün əlaqəyə işarə edən kəşfiyyat tapıntısıdır; klinik diaqnoz və ya mexanizm sübutu deyil.

PE qrupunda çiyin eni ilə LH arasında müsbət korrelyasiya; sol U11 və sol əl eni ilə FSH arasında müsbət korrelyasiya bildirilib. Tədqiqatçılar bu əlaqələrin sistematik nümunə yaratmadığını və PE patofiziologiyasında serotonergik sistemin, ejakulyasiya refleksinin nəzarətinin, psixoloji faktorların və avtonom sinir sisteminin daha mühüm rol oynadığını vurğulayırlar. Buna görə PE qrupundakı LH/FSH-antropometriya əlaqələri birbaşa xəstəlik mexanizmi kimi deyil, gələcəkdə araşdırıla biləcək kəşfiyyat əlaqələri kimi qiymətləndirilməlidir.

Nəzarət qrupunda total testosteron ilə sağ əl U9 və U11 ölçmələri arasında mənfi korrelyasiya tapılıb. U9 çeçələ barmaq uzunluğunu, U11 isə ovuc enini ifadə edir. Tədqiqatçılar bu əlaqənin bioloji mənasının birbaşa şərh edilməməli olduğunu bildirirlər. Çünki barmaq uzunluqları və 2D:4D nisbəti əsasən prenatal inkişafla əlaqələndirilən morfoloji ölçülərdir; yetkin dövrdə ölçülən total testosteronun bu strukturları birbaşa müəyyən etməsi gözlənilmir. Buna görə nəzarət qrupundakı testosteron-U9/U11 əlaqələri fərdi bioloji variasiya və ya statistik təsadüf ehtimalı ilə ele alınmalıdır.

Tədqiqatın keçmiş baxımından əhəmiyyəti kişi cinsi funksiya pozuntularının yalnız yetkin dövrdəki hormon səviyyələri və ya psixoseksual amillərlə deyil, inkişaf və bədən parametrləri ilə birlikdə araşdırıla biləcəyi fikrinə töhfə verməsidir. 2D:4D nisbəti kimi prenatal inkişaf göstəriciləri, çiyin-omba eni kimi bədən morfologiyası ölçmələri və əl sıxma qüvvəsi kimi fiziki qabiliyyət göstəriciləri cinsi funksiya tədqiqatına əlavə qatlar verə bilər. Lakin bu qatlar birbaşa diaqnostik deyil.

Bu gün baxımından tədqiqat klinik qiymətləndirmədə sadə, sürətli və invaziv olmayan ölçmələrin tədqiqat dəyərini xatırladır. Əl sıxma qüvvəsinin ölçülməsi bahalı laboratoriya testləri tələb etməyən fiziki qabiliyyət göstəricisidir. Çiyin və omba eni, əl eni və bilək qalınlığı kimi ölçmələr də sadə alətlərlə aparıla bilər. Tədqiqatçılar belə ölçmələrin kişi cinsi funksiya pozuntularında tamamlayıcı məlumat verə biləcəyini düşünür. Lakin bu, urologiya praktikasında bu ölçmələrin təkbaşına qərarverici test kimi istifadə edilə biləcəyi demək deyil.

Gələcək baxımından ən mühüm ehtiyac daha böyük nümunəli, prospektiv və daha ətraflı metabolik-hormonal analizlərdir. Bu tədqiqat kəsitsəldir; yəni dəyişənlər eyni zaman kəsiyində ölçülüb. Kəsitsəl dizayn “A dəyişəni B-yə səbəb olur” nəticəsini vermir. Məsələn, FSH ilə sıxma qüvvəsi arasında mənfi əlaqə tapılması FSH yüksəkliyinin əzələ gücünü azaltdığını sübut etmir. Əksinə, ümumi sağlamlıq, yaş, fiziki aktivlik, metabolik vəziyyət, bədən kompozisiyası və ya başqa hormonal amillər bu əlaqəyə təsir edə bilər.

Gündəlik həyata təsiri baxımından bu tədqiqat kişi cinsi sağlamlığının tək hormona, tək ölçüyə və ya tək psixoloji amilə endirilə bilməyəcəyini göstərir. Cinsi funksiya damar sağlamlığı, sinir sistemi, hormonlar, psixoloji vəziyyət, münasibət dinamikası, fiziki qabiliyyət, metabolik sağlamlıq və inkişaf biologiyası kimi çoxsaylı qatların birləşməsidir. Buna görə ED və ya PE yaşayan şəxslər üçün elmi mesaj barmaq nisbətinə və ya sıxma gücünə baxaraq özbaşına nəticə çıxarmaq deyil; cinsi funksiya problemlərinin çoxölçülü qiymətləndirilməli olmasıdır.

Tədqiqatın güclü tərəfləri arasında ED, PE və nəzarət qruplarının eyni tədqiqatda müqayisəsi; əl morfometriyası, 2D:4D nisbəti, sıxma qüvvəsi, çiyin-omba eni və hormonların birlikdə qiymətləndirilməsi; ölçmələrdə rəqəmsal kaliper və dinamometr kimi standart alətlərin istifadəsi; nümunə ölçüsü üçün əvvəlcədən güc analizinin aparılması və paylanma xüsusiyyətlərinə uyğun non-parametrik statistik üsulların tətbiqi yer alır.

Məhdudiyyətlər də vacibdir. Fiziki aktivlik səviyyəsi, məşq vərdişi, yuxu rejimi, qidalanma, siqaret və alkoqol istifadəsi, psixoloji stress, dərman istifadəsi və metabolik parametrlər ətraflı qiymətləndirilməyib. Bu dəyişənlərin həm hormon səviyyələrinə, həm sıxma qüvvəsinə, həm də cinsi funksiyaya təsir edə biləcəyi aydındır. Tədqiqat yalnız müəyyən yaş aralığındakı kişiləri əhatə edəcək şəkildə planlaşdırılıb; fərqli yaş, etnik qrup, sistem xəstəliyi və ya fərqli klinik xüsusiyyətləri olan populyasiyalara ümumiləşdirilə bilməz. Həmçinin sərbəst testosteron, SHBG, inhibin B və estradiol kimi daha ətraflı hormonlar ölçülmədiyi üçün hormonal mexanizmlər məhdud şərh edilə bilər.

Tədqiqatın dediyi budur: ED, PE və nəzarət qrupları arasında əksər əl morfometrik ölçmələri və sıxma qüvvəsi baxımından əhəmiyyətli fərq tapılmayıb. Nəzarət qrupunda çiyin və omba eni daha yüksək ölçülüb. PE qrupunda sol əl 2D:4D nisbəti nəzarət qrupuna nisbətən daha aşağı olub. ED qrupunda FSH səviyyəsi ilə ikitərəfli sıxma qüvvəsi arasında mənfi korrelyasiya tapılıb. Bu tapıntılar kişi cinsi funksiya pozuntularında bədən quruluşu, inkişaf biomarkerləri və fiziki qabiliyyətin birlikdə araşdırılmalı olduğunu düşündürür.

Tədqiqatın demədiyi də aydındır. Bu tədqiqat barmaq nisbəti və ya əl ölçüləri ilə erkən boşalma və ya erektil disfunksiya diaqnozu qoyula biləcəyini göstərmir. 2D:4D nisbətinin PE-yə səbəb olduğunu sübut etmir. Sıxma qüvvəsinin ED-ni müəyyən etdiyini sübut etmir. Total testosteron, LH, FSH və ya prolaktin səviyyələrinin bu qruplar arasında qəti olaraq fərqli olduğunu göstərmir. Tapıntılar kəsitsəl və kəşfiyyat xarakterlidir; klinik qərar üçün birbaşa istifadə edilməməlidir.

Tədqiqatın Metodu və Tapıntıları

Bu tədqiqat PE və ED diaqnozlu xəstələrlə nəzarət iştirakçılarını müqayisə edən kəsitsəl klinik müşahidə tədqiqatıdır. Əsas məqsəd PE və ED-nin əl morfometriyası, əl sıxma qüvvəsi, 2D:4D nisbəti, çiyin-omba eni və serum hormonları ilə əlaqəsini qiymətləndirməkdir.

Tədqiqatda istifadə olunan əsas nisbətlər belə izah edilə bilər:

\[ 2D:4D = \frac{L_{2D}}{L_{4D}} \]

Burada L_{2D} şəhadət barmağının uzunluğunu, L_{4D} adsız barmağın uzunluğunu ifadə edir. Daha aşağı 2D:4D nisbəti adsız barmağın şəhadət barmağına nisbətən daha uzun olması deməkdir. Tədqiqatda bu nisbət prenatal androgen təsiri ilə əlaqəli ola biləcək inkişaf göstəricisi kimi qiymətləndirilib; yetkin testosteron səviyyəsinin birbaşa ölçüsü deyil.

\[ R_{omuz/kalça} = \frac{\text{Omuz genişliği}}{\text{Kalça genişliği}} \]

Bu nisbət çiyin eninin omba eninə görə nisbi böyüklüyünü ifadə edir. Tədqiqatda çiyin və omba eni ayrı-ayrılıqda bildirilib; nəzarət qrupunda bu dəyərlərin ED və PE qruplarına nisbətən yüksək olduğu tapılıb.

Hormon cədvəllərində total testosteron orta ± standart sapma, LH, FSH və prolaktin isə median dəyərlərlə təqdim edilib. Buna görə cədvəldə LH, FSH və prolaktin üçün yalnız median dəyərlər göstərilib. Bu dəyərlər klinik diaqnoz həddi kimi deyil, qrupların müqayisəli paylanması kimi oxunmalıdır.

Tədqiqatın texniki nəticəsi ED və PE-nin əl morfometriyası ilə güclü və geniş şəkildə ayrılmamasıdır. Əhəmiyyətli fərqlər daha çox çiyin-omba eni, sol əl 2D:4D nisbəti və məhdud bəzi korrelyasiyalarda cəmlənib. Xüsusilə nəzarət qrupunda çiyin və omba eninin daha yüksək olması ümumi bədən quruluşu və fiziki qabiliyyət parametrlərinin cinsi funksiya pozuntuları tədqiqatında nəzərə alına biləcəyini düşündürür.

Lakin klinik baxımdan ən ehtiyatla oxunmalı məqam budur: bu tapıntılar heç bir insan üçün barmaq nisbəti, əl ölçüsü və ya sıxma qüvvəsinə əsasən ED və ya PE diaqnozu qoyula biləcəyini göstərmir. Əl morfometriyası və 2D:4D nisbəti fərdi klinik qərar vasitəsi deyil, qrup səviyyəli tədqiqat dəyişənləridir.

Mənbə və Metod Qeydi

Bu məqalə Muhammed Furkan Arpacı, İbrahim Nüvit Tahtalı, Gökçe Bağcı Uzun, Mine Arğalı Deniz, Ayla Arslan, İpek Balıkçı Çiçek və Muhammet Çiçek tərəfindən hazırlanmış “Evaluation of Hand Morphometry, Muscle Strength, and 2D:4D Ratios in Patients with Premature Ejaculation and Erectile Dysfunction” adlı tədqiqata əsasən hazırlanıb.

Mənbə mətn preprint tədqiqat məqaləsidir və mətndə “Bu preprint tədqiqat məqaləsi resenziyadan keçməyib” ifadəsi açıq şəkildə yer alır. Buna görə tədqiqat resenziyadan keçməyib. Tapıntılar urologiya poliklinikasına müraciət edən ED və PE diaqnozlu kişilərlə nəzarət iştirakçılarının kəsitsəl müqayisəsinə əsaslanır.

Tədqiqat müalicə araşdırması deyil. Erkən boşalma və ya erektil disfunksiya üçün yeni müalicə, dərman, cihaz, cərrahi yanaşma və ya klinik müdaxilə sınaqdan keçirilmir. Əl morfometriyası, 2D:4D nisbəti, sıxma qüvvəsi və hormon səviyyələri yalnız tədqiqat dəyişənləri kimi qiymətləndirilib.

Bu məzmuna PDF-də olmayan diaqnoz zəmanəti, müalicə tövsiyəsi, klinik skrininq iddiası və ya fərdi risk hesablama iddiası əlavə edilməyib. Tədqiqat 2D:4D nisbətinin, barmaq uzunluğunun, çiyin-omba eninin və ya əl sıxma qüvvəsinin ED və ya PE üçün diaqnostik test olduğunu göstərmir. Tapıntılar qrup səviyyəli və kəşfiyyat xarakterlidir.

Tədqiqatın məhdudiyyətlərinə fiziki aktivlik, məşq, yuxu, qidalanma, siqaret, alkoqol, psixoloji stress və dərman istifadəsi kimi qarışdırıcı dəyişənlərin ətraflı qiymətləndirilməməsi; kəsitsəl dizayn səbəbilə səbəb-nəticə qurula bilməməsi; alt qrup korrelyasiyalarında nümunə ölçüsünün məhdud olması; yalnız total testosteron, LH, FSH və prolaktinin ölçülməsi; sərbəst testosteron, SHBG, inhibin B və estradiol kimi əlavə hormonal parametrlərin qiymətləndirilməməsi daxildir.

Nəticə olaraq tədqiqat kişi cinsi funksiya pozuntularında bədən quruluşu, inkişaf biomarkerləri, əzələ qüvvəsi və gonadal ox parametrlərinin birlikdə araşdırıla biləcəyini göstərir. Lakin bu nəticələrin klinik tətbiqə köçürülməsi üçün daha böyük nümunəli, prospektiv, metabolik və bədən kompozisiyası dəyişənlərini də əhatə edən tədqiqatlara ehtiyac var.