Bu çalışma, maliyyə texnologiyası (FinTech) ilə kiçik və orta müəssisələr (KOBİ-lər; small and medium-sized enterprises, SMEs) arasındakı akademik tədqiqatların necə inkişaf etdiyini araşdıran elmölçüm və bibliometriya tədqiqatıdır. Tədqiqatçılar Scopus məlumat bazasından 2007–2023 dövrünə aid 365 ingilisdilli və yekun şəkildə dərc edilmiş tədqiqat məqaləsini seçərək Biblioshiny 4.3.1 ilə sitat, biblioqrafik uyğunlaşma, birgə-söz, trend mövzu və tematik təkamül analizləri həyata keçirdilər. Korpusun illik nəşr artım tempi %33,68 olaraq raportlandı; maliyyə inklüzivliyi, FinTech, KOBİ-lər, blockchain, rəqəmsal maliyyə, mikrofinans və sahibkarlıq tədqiqat sahəsinin mərkəzindəki mövzular kimi önə çıxdı. Çalışma həmçinin Çinin FinTech tədqiqatlarındakı nəzərəçarpan mövqeyinə və 2019 sonrasında rəqəmsal maliyyə, blockchain və maliyyə inklüzivliyi mövzularında artan akademik sıxlığa diqqət çəkir. Lakin bu tədqiqat şirkət performansını birbaşa ölçən yeni bir eksperiment və ya firma səviyyəsində səbəbiyyət analizi deyil; nəticələri araşdırılan Scopus ədəbiyyatının quruluşunu və istiqamətlərini göstərir.

Çalışmanın ortaya qoyduğu ümumi mənzərə, FinTech–KOBİ tədqiqatlarının tək bir maliyyə mövzusu olmaqdan çıxaraq maliyyə inklüzivliyi, blockchain, alternativ maliyyələşmə, crowdfunding, peer-to-peer kredit, davamlılıq, rəqəmsal transformasiya və süni intellekt kimi sahələrlə birləşən fənlərarası bir tədqiqat ekosisteminə çevrilməsidir. Tədqiqatçılar xüsusilə KOBİ-lərin maliyyəyə çıxışı və maliyyə inklüzivliyinin ədəbiyyatda mərkəzi mövqe qazandığını bildirirlər.

Araşdırmanın əsas problemi nədir?

FinTech ilə KOBİ-lər arasındakı əlaqə fərqli ölkələr, texnologiyalar və maliyyələşmə üsulları üzərindən çoxsaylı çalışmada araşdırılsa da, ədəbiyyatın mühüm bir hissəsi parçalı vəziyyətdədir. Çalışmalar bir tərəfdən blockchain, mobil bankçılıq, rəqəmsal kredit, crowdfunding və maliyyə inklüzivliyi kimi texnoloji və maliyyə mövzularına; digər tərəfdən KOBİ böyüməsi, innovativlik, dayanıqlılıq və maliyyəyə çıxış kimi müəssisə nəticələrinə yönəlir.

Tədqiqatçıların əsas məqsədi bu parçalı bilik sahəsini kəmiyyət əsaslı elmi xəritələndirmə yolu ilə bir araya gətirmək və FinTech–KOBİ ədəbiyyatının əsas tədqiqat damarlarını müəyyənləşdirməkdir.

Çalışma hansı sualların cavabını axtarır?

• FinTech və KOBİ tədqiqatlarında əsas tədqiqat sahələri hansılardır?
• Hansı qurumlar, ölkələr, nəşrlər və tədqiqatçılar sahənin aparıcı aktorlarıdır?
• Hansı məqalələr və mövzular daha çox akademik təsir yaratmışdır?
• FinTech–KOBİ ədəbiyyatını formalaşdıran başlıca tədqiqat axınları hansılardır?
• Gələcəkdə hansı mövzular daha çox araşdırılmalıdır?

FinTech burada nəyi əhatə edir?

Çalışmada FinTech yalnız mobil ödəniş və ya rəqəmsal bankçılıqla məhdudlaşdırılmır. Axtarış strategiyasına blockchain texnologiyası, kriptovalyuta, P2P kredit, mobil ödəniş, açıq bankçılıq, neobanklar, RegTech, InsurTech, maliyyə sahəsində süni intellekt və maşın öyrənməsi, böyük verilənlər, maliyyə inklüzivliyi, kibertəhlükəsizlik, tokenizasiya, rəqəmsal kimlik, ağıllı müqavilələr, maliyyə API-ləri, crowdfunding və alternativ kredit kimi çoxsaylı anlayış daxil edilmişdir.

Bu geniş əhatə FinTech–KOBİ ədəbiyyatının niyə yalnız maliyyə deyil; texnologiya, sahibkarlıq, idarəetmə və iqtisadi inkişafla da bağlı olduğunu izah edir.

Ədəbiyyatda hansı əlaqələr önə çıxır?

Çalışmanın ədəbiyyat icmalında Çin, Pakistan, Banqladeş, İndoneziya, Nigeriya, Qana, İordaniya, Kamerun və ASEAN ölkələri kimi fərqli kontekstlərdə aparılan tədqiqatlar müqayisə edilir. Araşdırılan çalışmaların mühüm bir hissəsi FinTech-i KOBİ-lərin maliyyəyə çıxışı, innovasiya kapasiteti, maliyyə performansı və ya dayanıqlılığı ilə əlaqələndirir.

Bununla birlikdə tək istiqamətli bir nəticə yoxdur. Məsələn, bəzi çalışmalar FinTech istifadəsinin KOBİ performansı və maliyyəyə çıxışla pozitiv əlaqə göstərdiyini bildirərkən, bəzi tədqiqatlarda maliyyə savadlılığı, maliyyə inklüzivliyi, texnologiyanın algılanan faydası və institusional mühit kimi ara və ya kontekstual faktorların mühüm olduğu görünür. Buna görə mənbə məqalə FinTech-i bütün müəssisələr üçün avtomatik uğur yaradan təkbaşına dəyişən kimi ele almır.

Sahə nə qədər sürətlə böyüyür?

Bibliometrik məlumat setində 2007–2023 dövrünü əhatə edən 365 məqalə və 236 fərqli mənbə var. Çalışmada illik nəşr artım tempi %33,68 olaraq hesablanmışdır. Məqalələrin orta yaşı 2,1 il, sənəd başına orta sitat sayı isə 11,2 olaraq raportlanmışdır.

Bu dəyərlər sahənin xüsusilə son illərdə sürətlə genişləndiyini göstərir. Bununla birlikdə yeni məqalələrin sitat toplamaq üçün daha az vaxta sahib olması səbəbindən nəşr sayı ilə sitat sayı eyni sürətlə hərəkət etmir.

Nəşr və sitat əyrisi nə izah edir?

Çalışmanın Şəkil 2-sində 2007–2023 arasındakı nəşr və sitat meylləri birlikdə göstərilir. İlk illərdə nəşr istehsalı son dərəcə aşağı ikən 2011 sonrasında nəzərəçarpan yüksəliş görünür və nəşr sayı xüsusilə 2019 sonrasında sürətlənir. 2022 və 2023 illəri nəşr həcminin ən yüksək olduğu dövrlər arasında yer alır.

Yazarlar 2019–2022 dövründəki yüksəlişi rəqəmsal maliyyə xidmətlərinin genişlənməsi, internet və smartfon istifadəsindəki artım, rəqəmsal maliyyəni dəstəkləyən tənzimləmələr və COVID-19 dövründə müəssisələrin rəqəmsal ödəniş və onlayn maliyyələşməyə yönəlməsi ilə əlaqələndirirlər. Bu açıqlama mənbə çalışmanın şərhidir; bibliometrik qrafik təkbaşına bu faktorların nəşr artımına səbəb olduğunu sübut etmir.

Ən çox sitat alan çalışmalar hansılardır?

Çalışmanın sənəd sitat analizində aşağıdakı nəşrlər korpus daxilində ən yüksək ümumi sitatlar arasında yer alır:

Toplam sitat ilə il başına sitat eyni ölçüt deyil. Daha köhnə bir nəşr daha uzun müddətdə ümumi sitat toplaya bildiyi halda, daha yeni bir çalışma qısa zamanda yüksək illik sitat nisbətinə çata bilər. Çalışmanın öz məhdudiyyətlər bölümündə də sitat sayının tədqiqat keyfiyyəti ilə eyni mənaya gəlmədiyi açıq şəkildə vurğulanır.

Biblioqrafik uyğunlaşma hansı tədqiqat klasterlərini ortaya çıxardı?

Şəkil 3-dəki biblioqrafik uyğunlaşma analizi ortaq mənbələrə əsaslanan tədqiqatları dörd əsas tematik sahədə toplayır.

1. FinTech, maliyyə inklüzivliyi və Çin: Maliyyə texnologiyasının maliyyəyə çıxışı genişləndirməsi və Çinin FinTech ədəbiyyatındakı güclü mövqeyi.
2. FinTech, blockchain və KOBİ dinamikası: Blockchain-in KOBİ maliyyələşməsi və rəqəmsal maliyyə sistemlərindəki rolu.
3. Maliyyə inklüzivliyi və FinTech mənimsənməsi: Mobil pul, rəqəmsal bankçılıq, sahibkarlıq və inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar.
4. Maliyyələşmə məhdudiyyətləri və rəqəmsal maliyyə: İnformasiya asimmetriyası, SME maliyyələşməsi, mobil bankçılıq və maliyyəyə çıxış problemləri.

Birgə-söz şəbəkəsi hansı anlayışların mərkəzdə olduğunu göstərir?

Şəkil 4 FinTech–KOBİ ədəbiyyatının anlayış strukturunu olduqca açıq şəkildə göstərir. Şəbəkənin ən böyük və mərkəzi düyünləri arasında FinTech, financial inclusion və SMEs var. Bunlara blockchain, digital finance, microfinance, entrepreneurship, crowdfunding, P2P lending, financial literacy, artificial intelligence, credit scoring və financing constraints kimi anlayışlar bağlanır.

Mənbə çalışma birgə-söz şəbəkəsini bir neçə tematik klaster kimi şərh edir. Blockchain, kriptovalyuta, təchizat zənciri maliyyələşməsi, rəqəmsallaşma və davamlılıq bir klasterdə; FinTech mənimsənməsi və inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar başqa bir klasterdə; sahibkarlıq, mikrofinans və maliyyə texnologiyaları isə ayrı, lakin sıx əlaqəli bir tədqiqat xəttində yer alır.

Maliyyə inklüzivliyi niyə bu qədər mərkəzidir?

Trend analizi maliyyə inklüzivliyinin çalışma dövrünün ən davamlı mövzularından biri olduğunu göstərir. Xüsusilə 2019–2022 dövründə maliyyə inklüzivliyi mövzusunun intensivliyi artır. SME maliyyələşməsi, mikrofinans, rəqəmsal maliyyə, blockchain, P2P lending və crowdfunding kimi başlıqların da eyni ümumi sualla bağlı olduğu görünür: Ənənəvi maliyyələşmə kanallarına çıxışda çətinlik çəkən kiçik müəssisələr rəqəmsal alətlərdən necə yararlana bilər?

Bu bibliometrik mərkəzilik maliyyə inklüzivliyinin real dünyada avtomatik olaraq baş verdiyini göstərmir; yalnız akademik ədəbiyyatda sıx şəkildə araşdırılan əsas problemlərdən biri olduğunu göstərir.

Tematik xəritədə hansı mövzular önə çıxır?

Şəkil 6-dakı tematik xəritə tədqiqat mövzularını mərkəzilik və inkişaf etmişlik səviyyələrinə görə dörd sahəyə ayırır: niş mövzular, motor mövzular, əsas mövzular və inkişaf etməkdə olan və ya geriləyən mövzular.

Motor mövzular bölümündə rəqəmsal maliyyə inklüzivliyi, tənzimləmə, süni intellekt, mikrofinans, blockchain, crowdfunding və P2P lending kimi yüksək əlaqəli tədqiqat başlıqları görünür. Əsas mövzular bölümündə FinTech, maliyyə inklüzivliyi və KOBİ anlayışları yer alır. Niş mövzularda bilik iqtisadiyyatı, FinTech innovasiyası, yaşıl innovasiya, maliyyə inkişafı, gəlir bərabərsizliyi, kredit skorinqləri və maşın öyrənməsi kimi daha ixtisaslaşmış sahələr var.

Mövzular zaman içində necə dəyişib?

Şəkil 7-də 2007–2015, 2016–2021 və 2022–2023 olmaqla üç dövr arasında tematik təkamül göstərilir. İlk dövrdə mikrofinans, maliyyə inklüzivliyi və KOBİ-lər önə çıxarkən 2016–2021 dövründə blockchain, COVID-19, innovasiya, süni intellekt, crowdfunding, sahibkarlıq, təchizat zənciri maliyyələşməsi və iqtisadi böyümə kimi daha geniş mövzu şəbəkəsi ortaya çıxır.

2022–2023 dövründə FinTech və KOBİ oxu mövcudluğunu qoruyarkən blockchain, blockchain texnologiyası, mikrofinans, maliyyə inklüzivliyi və rəqəmsal maliyyə inklüzivliyi mühüm tədqiqat xətləri kimi davam edir. Bu dönüşüm sahənin ənənəvi mikrofinans müzakirələrindən çoxtexnologiyalı rəqəmsal maliyyə ekosisteminə doğru genişləndiyini göstərir.

Çalışma nə deyir?

• FinTech–KOBİ tədqiqatları 2007–2023 dövründə sürətli şəkildə böyümüşdür.
• Maliyyə inklüzivliyi, FinTech və KOBİ anlayışları sahənin əsas tədqiqat mərkəzlərini təşkil edir.
• Blockchain, rəqəmsal maliyyə, mikrofinans, crowdfunding və P2P lending ədəbiyyatda mühüm əlaqəli mövzulardır.
• Çin araşdırılan FinTech tədqiqatlarında güclü və görünür coğrafi mərkəzdir.
• COVID-19 dövrü və sonrasında rəqəmsal maliyyə və onlayn maliyyələşmə mövzularına akademik maraq nəzərəçarpan şəkildə artmışdır.
• FinTech tədqiqatları getdikcə daha fənlərarası və tematik baxımdan müxtəlifləşmiş görünür.

Çalışma nəyi demir?

• 365 məqalədəki nəticələri yeni bir firma məlumat seti üzərində yenidən test etmir.
• FinTech istifadəsinin bütün KOBİ-lərdə böyüməyə səbəb olduğunu sübut etmir.
• Blockchain və ya süni intellektin bütün KOBİ maliyyələşmə problemlərini həll etdiyini göstərmir.
• Sitat sayı yüksək bir məqalənin metodoloji baxımdan mütləq daha keyfiyyətli olduğunu göstərmir.
• Scopus xaricində qalan nəşrlərin əhəmiyyətsiz olduğunu demir.
• İngilis dili xaricindəki ədəbiyyatın eyni tədqiqat strukturuna sahib olduğunu sübut etmir.
• 2007–2023 arasındakı qlobal ədəbiyyatdan birbaşa Türkiyədəki KOBİ-lər üçün maliyyələşmə nəticəsi çıxarmağa imkan vermir.

Türkiyə baxımından necə oxunmalıdır?

Çalışma Türkiyəyə məxsus KOBİ məlumat seti və ya Türkiyə mərkəzli alt analiz təqdim etmir. Buna görə tədqiqatın Çin, Cənub-Şərqi Asiya, Afrika və ya digər inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar üçün aktardığı nəticələr Türkiyəyə birbaşa daşına bilməz.

Türkiyə baxımından tədqiqatın ən yararlı tərəfi hansı sualların yerli səviyyədə ayrıca test edilməli olduğunu göstərməsidir. FinTech-in KOBİ maliyyələşməsinə çıxış, rəqəmsal maliyyə inklüzivliyi, maliyyə savadlılığı, blockchain əsaslı maliyyələşmə, alternativ kredit kanalları, kibertəhlükəsizlik və qanunvericiliklə əlaqəsi Türkiyəyə aid firma və qurum məlumatları ilə müstəqil şəkildə araşdırılmalıdır.

Çalışmanın Metodu və Nəticələri

Məlumat mənbəyi və tədqiqat dövrü

Tədqiqatın bibliometrik məlumat mənbəyi yalnız Scopus məlumat bazasıdır. İcmal dövrü 2007–2023 olaraq müəyyənləşdirilmişdir. Tədqiqatçılar iqtisadiyyat, maliyyə, biznes, idarəetmə, mühasibat, kompüter elmləri və sosial elmlərlə əlaqəli mövzu sahələrinə fokuslanmışdır.

Axtarışda KOBİ-ləri təmsil edən müxtəlif ingiliscə ifadələr ilə FinTech, financial technology, digital finance, robo-advisors, cryptocurrency, blockchain, P2P lending, mobile payments, open banking, RegTech, InsurTech, AI in finance, machine learning in finance, financial inclusion və crowdfunding kimi geniş bir FinTech termin dəsti istifadə edilmişdir.

Sənəd seçimi prosesi

İlk axtarışda 758 sənəd əldə edilmişdir. Mövzu sahəsi filtri sonrasında 688, sənəd növünün məqalə ilə məhdudlaşdırılması sonrasında 429, ingilis dili filtri sonrasında təxminən 417 və yalnız “final” nəşr mərhələsindəki məqalələrin saxlanması nəticəsində 365 məqalə qalmışdır.

Mənbə həmçinin başlanğıcdakı 758 sənədin başlıq və xülasə səviyyəsində əl ilə yoxlandığını və tədqiqat məqsədlərinə uyğun 365 məqalənin seçildiyini bildirir. Lakin avtomatik filtrləmə zənciri ilə əl ilə yoxlamanın bir-birinə tam olaraq hansı sırada və nə dərəcədə bağlandığı metodologiya anlatımında ətraflı şəkildə ayrışdırılmamışdır.

Analiz hansı vasitələrlə aparıldı?

Bibliometrik analiz üçün RStudio mühitində açıq mənbəli Biblioshiny 4.3.1 istifadə edilmişdir. Çalışmada sitat analizi, biblioqrafik uyğunlaşma, birgə-söz şəbəkəsi, tematik xəritələndirmə, trend mövzu analizi və tematik təkamül dəyərləndirmələri həyata keçirilmişdir.

Qrafik təqdimatların hazırlanmasında mənbədə Canva v3.120.0, Datawrapper 2026-05 və Microsoft Excel istifadə edildiyi bildirilir.

Niyə üç ayrı dövr istifadə edildi?

Tematik təkamül analizi bu üç alt dövrə ayrılmışdır:

• 2007–2015
• 2016–2021
• 2022–2023

Yazarlar bu bölgünü xüsusilə COVID-19 dövrünün təsirlərini və smartfonların yayğınlaşması ilə ortaya çıxan tədqiqat dəyişimini daha aydın müşahidə etmək məqsədilə etdiklərini açıqlayırlar.

Əsas kəmiyyət nəticələri

Tədqiqat boşluqları

Mənbə çalışma dörd mühüm çatışmazlığı xüsusilə vurğulayır.

Coğrafi balanssızlıq: Çin, ABŞ və Avropa tədqiqatlarda güclü şəkildə təmsil olunarkən, Sahra Altı Afrika, Cənub-Şərqi Asiya və Latın Amerikasının sürətli FinTech dönüşümünə baxmayaraq daha az araşdırıldığı bildirilir.

KOBİ-lərə məxsus tətbiq problemləri: Qanunvericiliyə uyğunluq, köhnə informasiya sistemləri ilə inteqrasiya və kibertəhlükəsizlik kimi praktik problemlərin daha ətraflı araşdırılması lazım olduğu müdafiə olunur.

Uzunlamasına tədqiqat çatışmazlığı: Ədəbiyyatın mühüm hissəsi kəsitsel tədqiqatlardan ibarət olduğu üçün FinTech istifadəsinin müəssisələr üzərindəki uzunmüddətli dəyişimini izləyən çalışmalara ehtiyac olduğu bildirilir.

Maliyyə inklüzivliyinin fərqli qruplardakı təsiri: Yaş, cinsiyyət və dezavantajlı qruplar baxımından FinTech-in əlçatanlıq və xərc təsirlərinin daha sistemli şəkildə araşdırılması lazım olduğu ifadə edilir.

Çalışmanın əsas məhdudiyyətləri

Tək məlumat bazası: Analiz Scopus ilə məhduddur. Başqa məlumat bazalarında olan çalışmalar korpusa daxil edilməmiş ola bilər.

İngilisdilli nəşr filtri: İngilis dili olmayan tədqiqatlar çalışma kapsamından kənarda saxlanılmışdır. Bu durum bəzi ölkələrin və ya yerli FinTech ekosistemlərinin natamam təmsil olunmasına səbəb ola bilər.

Sitat yanlılığı: Sitat sayı elmi keyfiyyəti birbaşa ölçmür. Fərqli fənlərin və nəşr illərinin sitat davranışı fərqli ola bilər.

Zaman kapsamı: İcmal 2007-də başladılmışdır; daha köhnə və sahənin əsaslarını təşkil edə biləcək bəzi çalışmalar kapsam xaricində qala bilər.

Açar söz və klasterləşmə sərhədi: Oxşar tədqiqat sualları fərqli sözlərlə ifadə edilə bilər. Buna görə bibliometrik klasterlər sahənin bütün anlayış incəliklərini təmsil etməyə bilər.

Yeni eksperimental məlumat yoxdur: Bu çalışma elmi ədəbiyyat xəritəsidir. FinTech istifadə edən və etməyən şirkətləri birbaşa müqayisə edən yeni müəssisə məlumatı yaratmır.

Mənbə və Metod Qeydi

Tam özgün çalışma adı: Mapping Global Research Trends in FinTech Innovations and SME Dynamics: A Scientometric Analysis

Yazarlar: Mohammad Ammar Ahsan; Faiz Ur Rehman; Bilal Asghar; Ali Saleh Alshebami; Abu Elnasr E. Sobaih; Mamaod Alrawad.

Yazar sırası: Yuxarıdakı sıra özgün nəşrdəki sıradır.

Eş katkı/eş birinci yazar: Mənbədə bərabər töhfə bildirimi yoxdur.

Sorumlu yazarlar: Mohammad Ammar Ahsan və Ali Saleh Alshebami.

Kurumlar: Department of Commerce, Aligarh Muslim University, Hindistan; Department of Business, Al Fayha College, Suudi Arabistan; Applied College, King Faisal University, Suudi Arabistan; Management Department, College of Business Administration, King Faisal University, Suudi Arabistan; Department of Quantitative Method, College of Business Administration, King Faisal University, Suudi Arabistan.

Dergi: Administrative Sciences.

Yayınevi: MDPI, Basel, Switzerland.

Cilt / sayı / makale: 16(6), 244.

DOI: 10.3390/admsci16060244

Gönderim tarihi: 18 Aprel 2026.

Revizyon tarihi: 13 May 2026.

Kabul tarihi: 19 May 2026.

Yayın tarihi: 22 May 2026.

Mənbə növü: Elmölçümsəl/bibliometrik icmal və elmi xəritələndirmə çalışması.

Rəyçilik statusu: Rəyli Administrative Sciences jurnalında dərc edilmişdir.

Rəsmi nəşr bağlantısı:Rəsmi DOI səhifəsi

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Maliyyələşmə: Deanship of Scientific Research, Vice Presidency for Graduate Studies and Scientific Research, King Faisal University; layihə/grant nömrəsi KFU262101.

Etik kurul: Mənbədə “Not applicable” olaraq göstərilmişdir.

Məlumatlandırılmış razılıq: Mənbədə “Not applicable” olaraq göstərilmişdir.

Veri erişilebilirliği: Verilərin xüsusi tələb əsasında əldə edilə biləcəyi bildirilir.

Çıxar çatışması: Yazarlar çıxar çatışması olmadığını bildirmişdir.

Süni intellekt istifadəsi bəyanı: Yazarlar məqalənin hazırlanması zamanı məzmunu yaxşılaşdırmaq məqsədilə ChatGPT Plus istifadə etdiklərini, yaradılan çıxışları nəzərdən keçirib redaktə etdiklərini və nəşrin məzmununa görə məsuliyyəti öz üzərlərinə götürdüklərini açıq şəkildə bəyan edirlər.

Yazar katkıları: Konseptuallaşdırma F.U.R. və M.A.A.; metod F.U.R. və M.A.A.; proqram təminatı F.U.R.; doğrulama B.A., A.S.A., A.E.E.S. və M.A.; formal analiz F.U.R.; tədqiqat F.U.R. və M.A.A.; mənbələr və veri kürasiyası M.A.A.; ilk taslak M.A.A.; nəzərdən keçirmə və redaktə A.E.E.S., M.A., A.S.A. və B.A.; vizuallaşdırma M.A.A.; məsləhətçilik A.S.A. və A.E.E.S.; layihə idarəçiliyi A.E.E.S. və M.A.; maliyyə əldə edilməsi A.S.A. tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Bu Verianla məqaləsindəki elmi məlumatlar, metod bilgileri, tematik nəticələr və sayısal dəyərlər yüklənən özgün çalışmaya əsaslanır. Bibliografik dış kontrol yalnız yayın kimliyini doğrulamaq amacıyla kullanılmıştır; ana elmi məzmuna xarici qaynaqdan yeni FinTech nəticəsi və ya müəssisə məlumatı əlavə edilməmişdir.

Mənbənin əsas metodoloji sərhədi yalnız Scopus-da indekslənən, ingilisdilli, “Article” növündəki və “Final” mərhələsindəki 2007–2023 nəşrlərini dəyərləndirməsidir. Buna görə ortaya çıxan elmi xəritə bütün dünya FinTech–KOBİ ədəbiyyatının tam təmsili kimi görülməməlidir.

Həmçinin mənbənin bəzi bibliometrik açıqlamalarında sayların təqdimatı baxımından qeyri-müəyyənlik vardır. Xüsusilə tək yazarlı sənədlər və ortaq yazarlıqla bağlı mətn izahı Şəkil 1-dəki etiketlərlə tam örtüşmür. Bu qeyri-müəyyənlik Verianla tərəfindən səssizcə düzəldilməmişdir.

Ən mühüm şərh sərhədi budur: Bibliometrik olaraq FinTech, maliyyə inklüzivliyi və ya blockchain-in mərkəzi tədqiqat mövzusu olması bu texnologiyaların hər KOBİ-də iqtisadi uğur və ya maliyyəyə çıxış artımı yaratdığını birbaşa sübut etmir. Çalışma tədqiqat ədəbiyyatının quruluşunu ölçür; müəssisə səviyyəsində yeni bir səbəbiyyət testi aparmır.