Yumurta içi enjeksiyon, embriyo yumurtadan çıkmadan önce yumurtanın belirli bir bölmesine madde verilmesini sağlayan bir uygulama yöntemidir; kaynak çalışmada in ovo injection (IOI) olarak adlandırılır. Araştırmacılar, 900 döllü Ross 308 yumurtasında tatlı portakal kabuğu, nar kabuğu ve zeytin yaprağının %1’lik sulu özütlerini, yumurta başına 0.1 mL hacimle kuluçkanın 10. veya 18. gününde uygulamıştır. Özüt gruplarında antioksidan savunma göstergeleri ve bazı büyüme ölçümleri olumlu yönde değişmiştir. Bununla birlikte yem dönüşüm oranında istatistiksel olarak anlamlı iyileşme bulunmamış, distile su kontrolünde de bazı performans değerleri yükselmiştir. Bulgular, özütlerin bütün koşullarda üstün veya ticari ölçekte doğrulanmış olduğunu göstermemektedir.

Zamanlama karşılaştırmasında 18. gün, daha yüksek kuluçkadan çıkış oranı, süperoksit dismutaz aktivitesi ve ilk 5 gündeki yaşama gücüyle ilişkilidir. Ancak bu avantaj bütün ölçümlere yayılmamıştır: 42. gün canlı ağırlığı grafiğinde zaman gruplarının ortalamaları birbirine yakındır; Tablo 5’te ağırlık artışı üzerindeki zaman etkisi anlamlı değildir. Kaynak içindeki bazı sayı, panel ve yöntem tutarsızlıkları ayrıca belirtilerek sonuçların yorum sınırı korunmuştur.

Araştırmanın problemi: çıkıştan önce başlayan bir müdahale

Civciv için yumurtadan çıkış, gelişimin tamamlandığı bir son nokta değildir. Sindirim sistemi, enerji kullanımı ve çevreye uyum açısından yeni bir dönemin başlangıcıdır. Kaynak çalışma, kuluçkahaneden işletmeye taşınma sırasında yem ve suya erişimin yaklaşık 24–48 saat gecikebilmesini araştırmanın gerekçelerinden biri olarak ele alır. Deney, taşıma gecikmesinin kendisini karşılaştırmamış; bu hassas geçiş döneminden önce bitkisel bileşen verilmesinin sonraki gelişimle ilişkisini sınamıştır.

Araştırmanın özgün sorusu, aynı uygulama hacmi ve özüt derişimi korunurken bitkisel kaynağın ve embriyonik günün birlikte sonucu değiştirip değiştirmediğidir. Tatlı portakal kabuğu Citrus sinensis kaynaklı SP, nar kabuğu Punica granatum kaynaklı PP, zeytin yaprağı Olea europaea kaynaklı OL olarak kısaltılmıştır. Bu maddeler doğrudan yem katkısı şeklinde verilmemiş; sulu özütleri yumurta içinde uygulanmıştır. Dolayısıyla sonuçlar, aynı yan ürünleri yetişkin kanatlıların yemine eklemenin sonuçlarıyla eşdeğer değildir.

Yumurta içi enjeksiyonda uygulama zamanı neden önemlidir?

Yumurta içi enjeksiyonun zamanı, uygulanan maddenin karşılaştığı embriyonik gelişim evresini değiştirir. Kaynak çalışmada 10. gün erken organ gelişimi ve doku farklılaşmasıyla, 18. gün ise çıkışa yaklaşan embriyonun daha ileri sindirim gelişimi ve amniyon sıvısını yutmasıyla ilişkilendirilmiştir. Deneyde 18. gün gruplarında bazı kuluçka ve fizyoloji göstergeleri daha olumlu bulunmuştur; ancak yöntem bölümünde enjeksiyon yeri hava hücresi olarak tanımlandığından, amniyon sıvısı üzerinden doğrudan bağırsak alımı deneyde doğrulanmış bir yol olarak sunulamaz.

Bu ayrım anatomik olarak önemlidir. Hava hücresine uygulama ile amniyotik bölmeye uygulama aynı işlem değildir. Girişte amniyon içi uygulamanın mantığı anlatılırken özet ve deney yöntemi hava hücresi enjeksiyonunu tarif eder. Makalenin bilimsel çekirdeğinde esas alınan uygulama, yöntem bölümünde bildirilen hava hücresi uygulamasıdır. Özütün embriyoya tam olarak hangi yolla ve ne miktarda ulaştığına ilişkin nicel izleme verilmemiştir.

İki kontrol grubu hangi soruları ayırır?

Enjeksiyon yapılmayan negatif kontrol NC, müdahalesiz gelişimin karşılaştırma temelidir. Distile su enjekte edilen pozitif kontrol PC ise uygulama işlemi ve taşıyıcı sıvıyı birlikte temsil eder. Bitkisel özüt grubunun NC’den farklı olması, değişimin yalnız bitkisel içerikten kaynaklandığını tek başına göstermez. Özütün özgül katkısı değerlendirilirken PC ile karşılaştırma da gereklidir. Ayrıca PC, yalnız iğne girişinin etkisini taşıyıcı sıvı etkisinden ayrı olarak ölçen üçüncü bir kontrol değildir.

Enjeksiyon yapılmayan NC grupları da deneyde NC × 10 ve NC × 18 olarak adlandırılmıştır. Bu etiketler, bu yumurtalara belirtilen günlerde enjeksiyon yapıldığı anlamına gelmez. İki NC grubunun bazı ölçümlerde farklılaşması, zaman ana etkisinin tek başına ve koşulsuz bir uygulama üstünlüğü olarak yorumlanmaması gerektiğini gösterir.

Antioksidan belirteçler neyi anlatır?

Malondialdehit (MDA), lipid peroksidasyonunu değerlendirmek için kullanılan bir belirteçtir. Daha düşük serum MDA değeri, ölçüm koşullarında daha az lipid peroksidasyonuyla uyumlu kabul edilir. Süperoksit dismutaz (SOD) ise süperoksit radikallerine karşı antioksidan savunmada görev alan bir enzimdir. Çalışma, MDA’yı µmol/L, SOD aktivitesini U/mL birimiyle gösterir. Bu iki ölçüm birbirini tamamlar: biri oksidatif hasarın bir yönünü, diğeri savunma sisteminin bir yönünü izler.

Özüt gruplarında MDA’nın azalması ve SOD’nin yükselmesi, antioksidan durumun değiştiğini destekler. Ancak bu ölçümler, hangi bileşiğin hangi moleküler yolu değiştirdiğini belirlemez. Araştırmacıların limonen, oleuropein ve diğer bitkisel bileşenlere ilişkin açıklamaları olası mekanizma yorumlarıdır; deneyde gen ifadesi, bileşiklerin doku dağılımı veya tek tek bileşiklerin etkisi ölçülmemiştir.

Heterofil/lenfosit oranı (H/L), kanatlılarda fizyolojik stresin değerlendirilmesinde kullanılan bir göstergedir. Hematokrit (PCV), kan hacminin eritrositlerden oluşan bölümünü yüzdeyle ifade eder. H/L’nin düşmesi ve PCV’nin yükselmesi bağlam içinde değerlendirilebilir; bunlar doğrudan bağışıklık etkinliği, eritropoietin üretimi veya hastalığa direnç ölçümü değildir. Karaciğer ve böbrekle ilişkilendirilen serum göstergelerindeki değişiklikler de histolojik organ korumasıyla eş tutulmamalıdır.

Canlı ağırlığın artması yem dönüşümünün iyileştiğini gösterir mi?

Canlı ağırlığın artması, yem dönüşümünün iyileştiğini tek başına göstermez. Yem dönüşüm oranı (FCR), tüketilen yem ile ağırlık artışı arasındaki ilişkiyi değerlendirir; canlı ağırlık ise hayvanın belirli bir yaştaki kütlesidir. Bu çalışmada bazı uygulama gruplarında canlı ağırlık ve Avrupa verimlilik faktörü daha yüksek raporlanırken FCR için madde, zaman ve etkileşim etkileri istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu nedenle sonuçlar, kanıtlanmış bir yem tasarrufu olarak sunulamaz.

Avrupa verimlilik faktörü (EEF), üretim performansının birden fazla bileşenini birlikte değerlendiren bir göstergedir. Kaynak, EEF ve bağıl büyüme hızı (RGR) hesapları için önceki yöntemlere atıf verir; bu hesapların açık denklemlerini ana PDF’de yazmaz. Verianla anlatımında raporlanmamış hesaplama ayrıntıları, araştırmacıların kullandığı kesin formüllermiş gibi tamamlanmamıştır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Deneyin kuruluşu ve izlem süreci

Deney, Kasım 2024–Mart 2025 döneminde Irak’ın Babil bölgesindeki Al-Musaib Technical College çiftlik ve laboratuvarlarında yürütülmüştür. Tek tip, 45 haftalık Ross 308 damızlık sürüsünden alınan 900 döllü yumurtanın başlangıç ağırlığı 56.12 ± 1.42 g olarak bildirilmiştir. Yumurtalar rastgele 10 gruba ayrılmıştır: her grupta 90 yumurta ve her biri 30 yumurtadan oluşan 3 tekrar vardır.

Çıkış sonrası seçilen civcivler sağlıklı, canlı, uyanık, normal gelişmiş, fiziksel malformasyonu olmayan ve ayakta durabilen bireylerdir. Bu seçim önemlidir: 42 günlük izlem, yumurtadan çıkan bütün bireylerin otomatik olarak kapsandığı bir izlem değildir. İlk aşamadaki 900 yumurta ile sonraki 600 civciv, farklı değerlendirme evrelerinin örneklemleridir.

Özütlerin hazırlanması ve kimyasal profil

Yerel pazardan kurutulmuş ve ince öğütülmüş halde alınan bitkisel örneklerin kimliği ilgili bitkisel üretim bölümü tarafından doğrulanmıştır. Her toz örnekten 50 g, 500 mL distile suda 37 °C’de 4 saat çalkalanmıştır. Zetron Lyz-2102c çalkalamalı inkübatör kullanılmış; çözeltiler Whatman kâğıdıyla üç kez süzülmüştür. Çözücü, Henan Lanphan döner buharlaştırıcıyla vakum altında uzaklaştırılmıştır. Sabit ağırlığa ulaşana kadar oda sıcaklığında en fazla 4 gün tutulan kuru özütler karanlık şişelerde 4 °C’de saklanmıştır. Enjeksiyon çözeltileri de 4 °C’de, kehribar renkli şişelerde korunmuştur.

Biyoaktif profil için Shimadzu yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC) ve Sigma-Aldrich standartları kullanılmıştır. Kaynak, limonen ve oleuropein yüzdelerini uçucu yağ temelinde, diğer bileşenlerin çoğunu toz özüt temelinde bildirir. Bu ölçüm temelleri, sulu enjeksiyon çözeltisinin bileşim yüzdesiyle karıştırılmamalıdır.

Tablo 1’de toplam flavonoit değerleri SP, PP ve OL için sırasıyla 22.25, 95.89 ve 31.56; toplam fenol değerleri 35.45, 138.98 ve 112.36 olarak verilmiştir. Ancak iki satırın birimi kaynakta g/mg yazılmıştır. Bu birim sessizce mg/g’ye çevrilmemiştir; değerler güvenilir bir kütle oranı veya enjeksiyon dozu hesabında kullanılmamalıdır. Tablodaki tireler de doğrulanmış sıfır derişim olarak yorumlanmamıştır.

Enjeksiyon, kuluçka ve yetiştirme koşulları

Yöntem bölümünde, üç yumurtada fenil mavisi boyasıyla hava hücresi uygulaması ön denemesinden söz edilir. Enjeksiyonlar steril koşullarda yapılmıştır. Bununla birlikte iğne uzunluğu, giriş derinliği, delik kapatma işlemi ve enjeksiyon çözeltisinin pH/osmolalite değerleri ana PDF’de ayrıntılandırılmamıştır. Ön deneme, bitkisel bileşenlerin embriyodaki emilim miktarını veya doku dağılımını nicel olarak belirleyen bir çalışma değildir.

Kuluçka öncesinde formaldehit gazıyla dezenfeksiyon bildirilmiştir; kaynakta 21 mL %40 formalin, 17 g KMnO4 ve 21 mL su yer alır. Bunlar araştırmanın yöntem kaydıdır. Petersime kuluçka cihazında 1–18. günlerde sıcaklık 37.7 °C, bağıl nem %60–65 ve otomatik çevirme uygulanmıştır. Çıkış bölümünde sıcaklık 37.0 °C, bağıl nem %80–85 olarak ayarlanmış ve çevirme yapılmamıştır. Sonraki yetiştirme yer bölmelerinde, standart aydınlatma ve sıcaklık programıyla, yem ve suya serbest erişim altında sürdürülmüştür. Rasyon için standart besleme kaynağına atıf vardır; ayrıntılı rasyon bileşimi ana PDF’de verilmemiştir.

Ölçümler nasıl yapılmıştır?

Kuluçkadan çıkış ve ölüm oranları döllü yumurta sayısına göre hesaplanmıştır. Kabuk delme aşamasındaki civcivler canlı, ölü veya içten delme durumlarıyla kaydedilmiştir. Çıkış canlı ağırlığı BW, başlangıç yumurta ağırlığına göre bağıl canlı ağırlık RBW ve kabuk iletkenliği G ölçülmüştür. G, kabuktan nem geçişiyle ilişkilendirilen bir büyüklüktür; kaynak birimi mg/gün/mmHg olarak gösterilir. G’deki değişim, özütün kabuk yapısını hangi mekanizmayla değiştirdiğinin doğrudan ölçümü değildir.

Beşinci gün kan örnekleri yem kesilmeksizin alınmıştır. Hematolojik analiz için K3EDTA’lı tüpler kullanılmış; serum örnekleri 3000 RPM’de 15 dakika santrifüj edilerek −20 °C’de saklanmıştır. MDA ve SOD için Sigma-Aldrich kitleri ve spektrofotometri, ALT ve AST için Randox, ALP, ürik asit, kreatinin, toplam kolesterol, trigliserit ve toplam protein için Biolabo kitleri, glukoz için Cromatest kullanılmıştır. Spektrofotometrenin ayrıntılı model kodu verilmemiştir.

Organ ağırlıkları 0.01 g duyarlıklı Aarson terazisiyle, uzunluklar milimetre ölçekli ölçüm bandıyla belirlenmiştir. Timus, Fabricius kesesi, dalak, adrenal bez, pankreas, akciğerler, böbrekler, karaciğer ve yumurta sarısı kesesi değerlendirilmiştir. Bezli mide, ince ve kalın bağırsak ile toplam sindirim kanalının uzunluk ve ağırlıkları ölçülmüştür. Sindirim içeriği pH’sı için 1 g içerik 2 mL distile suyla vortekslenmiş; tam aralıklı renk ölçekli test şeritleriyle her örnekte 15 saniyelik iki okuma yapılmıştır. Bu yöntem, sürekli elektronik pH ölçümü veya mikrobiyota analizi değildir.

Büyüme ölçümleri haftalık hesaplanmış, üretim tablosu 42. gün için birikimli değerlerle sunulmuştur. Buna karşılık yaşama gücü, yöntem bölümünde çıkıştan sonraki 5. güne kadar izlenen oran olarak tanımlanır. Karkas değerlendirmesinde 42. gün, grup ortalamasına yakın ağırlıktaki tekrar başına üç kuş 10 saatlik yem kesiminden sonra seçilmiştir. Karkas randımanı yenilebilir iç organlar dahil ve hariç hesaplanmış; karın yağı son canlı ağırlığa, göğüs, üst but ve alt but parçaları sıcak karkas ağırlığına oranlanmıştır.

İstatistiksel model ve etkileşimin anlamı

Araştırmacılar 5 × 2 faktöriyel, tamamen rastgele düzeni SAS 9.4 genel doğrusal model prosedürüyle analiz etmiştir. Kaynakta verilen model şöyledir:

\[Y_{ijk}=\mu+IOS_i+IOT_j+(IOS\times IOT)_{ij}+\varepsilon_{ijk}\]

\(Y_{ijk}\), ilgili gözlemin ölçülen sonucudur; \(\mu\) genel ortalamadır. \(IOS_i\), beş madde grubundan birinin sabit etkisini; \(IOT_j\), iki zaman grubundan birinin sabit etkisini gösterir. \((IOS\times IOT)_{ij}\), madde ve zamanın birlikte oluşturduğu etkileşimdir; \(\varepsilon_{ijk}\), modelin açıklamadığı artık hatadır. Terimler, her analizde incelenen sonucun birimiyle değerlendirilir: ağırlık için g, oran için yüzde gibi. Modeldeki toplamsal yazım, biyolojik sürecin bütün ilişkilerinin doğrusal olduğu anlamına gelmez.

Etkileşim, örneğin SP’nin 10. ve 18. günlerde aynı yönde veya aynı büyüklükte sonuç vermemesini yakalar. Kaynakta anlamlı etkileşim bulunduğunda ana etkilerin etkileşime bağlı yorumlanacağı belirtilmiştir. Performans için deney birimi tekrar bölmesi, fizyoloji ve organ özellikleri için bireysel kuş veya yumurta olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle başlangıçtaki 900 yumurta, performans analizinde 900 bağımsız tekrar olduğu anlamına gelmez.

Normal dağılım ve varyans homojenliği kontrolleri bildirilmektedir; test adları ayrıntılandırılmamıştır. Anlamlılık eşiği p ≤ 0.05, çoklu karşılaştırma yöntemi Duncan testidir. Kısmi eta-kare (\(\eta_p^2\)) hesaplandığı belirtilmesine rağmen ana PDF’de sayısal etki büyüklükleri sunulmamıştır. Tablolardaki havuzlanmış standart hata (SEM), her grup için ayrı güven aralığı veya bireysel verilerin standart sapması değildir.

Kuluçka, oksidatif durum ve son canlı ağırlığın birlikte görünümü

Bu değerler sütun yüksekliğinden tahmin edilmemiştir; grafikte basılı sayılar aktarılmıştır. İstatistiksel harf grupları ve p değerleri özgün grafik ve sonuç metninde yer alır. Yalnız bu tablodaki sayısal sıralama, her iki grubun birbirinden anlamlı biçimde farklı olduğunu göstermez.

Kuluçka: Şekil 1’de zaman ana etkisi için çıkış 10. günde %87.67, 18. günde %91.66 gösterilmiştir. Tablo 2’de ölüm oranı sırasıyla %12.33 ve %8.33’tür; zaman etkisi p = 0.038 olarak bildirilir. Bununla birlikte SP × 10 en düşük çıkış değerine, SP × 18 en yüksek değere sahiptir. OL’de de 18. gün değeri 10. gün değerinden düşüktür. Dolayısıyla genel zaman ortalaması, her özütte 18. günün bütün ölçümler için üstün olduğunu göstermez.

SP × 10’da çıkış canlı ağırlığı 46.15 g, kabuk iletkenliği 11.81 mg/gün/mmHg olarak raporlanmıştır; NC × 10’da karşılıkları 43.46 g ve 14.50’dir. Madde ana etkisinde SP çıkış ağırlığı 45.31 g, NC 43.59 g’dır. Kabuk delme aşamasındaki civcivlerin ana etki oranı NC’de %3.33, SP ve PP’de %0.00’dır; madde etkisi p = 0.030’dur. Kaynak bu sonucu çıkış süreci lehine yorumlar; söz konusu oran doğrudan çıkış hızının saat cinsinden ölçümü değildir.

Tablo 2’de havuzlanmış SEM; ölüm oranı için 3.33, kabuk delme aşamasındaki civciv oranı için 0.38, çıkış BW için 1.64 g ve G için 0.69 olarak verilmiştir. BW’nin madde etkisi p = 0.036, etkileşimi p = 0.020; G’nin madde etkisi p = 0.038, etkileşimi p = 0.040’tır. Belirsizlik kayıtları, yalnız ortalamaların büyüklüğüne bakılarak sonuç çıkarılmaması gerektiğini gösterir.

Oksidatif durum: Şekil 2’de MDA üst panelde, SOD alt panelde gösterilmiştir. Madde ana etkisinde MDA, NC’de 9.23; SP, PP ve OL’de sırasıyla 6.52, 6.34 ve 6.49 µmol/L’dir. SOD karşılıkları 79.0; 89.3, 87.0 ve 89.5 U/mL’dir. Sonuç metni MDA için p = 0.028, SOD için p = 0.042 madde etkisi bildirir. Zaman ana etkisinde SOD 81.6’dan 89.3 U/mL’ye yükselmiştir; p = 0.033’tür. Ancak bazı 10. gün özüt gruplarının SOD harfleri su kontrolüyle ortak harf taşır; metindeki bütün özüt gruplarının bütün kontrollerden anlamlı yüksek olduğu ifadesi koşulsuzlaştırılmamalıdır.

Kan, metabolizma ve organ göstergeleri

ALT, alanin aminotransferaz; AST, aspartat aminotransferaz; ALP, alkalen fosfatazdır. Tablodaki p değerleri faktörün genel testine aittir; her özütün NC’ye karşı ayrı anlamlılık değeri değildir. Kaynak harf grupları, ALT’de SP ve PP’nin; AST’de SP ve OL’nin; kreatininde PP’nin; ürik asitte SP’nin NC’ye göre ayrışmasını destekler. Toplam protein için sayısal artış bulunmasına rağmen madde ana etkisi p = 0.069 olduğundan anlamlı artış denmemelidir.

Kaynak Tablo 3’te glukoz, kolesterol ve trigliserit için havuzlanmış SEM sırasıyla 2.29, 1.30 ve 1.34 mg/dL; toplam protein için 0.19 g/dL’dir. Tablo 4’te ALT, AST ve ALP için karşılıkları 0.32, 1.99 ve 0.42 U/L; kreatinin ve ürik asit için 0.03 ve 0.28 mg/dL’dir. Tablo 4’ün bütün ölçümlerinde madde-zaman etkileşimi p ≤ 0.05 olarak raporlandığından, ana etkiler zaman birleşimlerinden bağımsız yorumlanmamalıdır.

PCV’nin zaman ortalamaları 10. günde %26.21, 18. günde %27.44’tür; p = 0.040’tır. Madde etkisi PCV için anlamlı değildir: p = 0.223. H/L ana etkisi NC’de 0.62, SP ve PP’de 0.35 olarak raporlanır; madde testi p = 0.046’dır. Ancak OL’nin ana etki H/L değeri 0.24, aynı tablodaki OL × 10 ve OL × 18 değerleri ise 0.42 ve 0.41’dir. Bu uyuşmazlık nedeniyle 0.24 değeri güvenilir bir toplulaştırma olarak kullanılmamıştır.

Zaman ana etkisi toplam kolesterolde 102.00’dan 105.80 mg/dL’ye, trigliseritte 41.40’tan 45.90 mg/dL’ye yükselmiştir; p değerleri sırasıyla 0.022 ve 0.037’dir. AST, 113.20’den 108.60 U/L’ye düşmüştür; p = 0.030’dur. Böylece 18. gün avantajının bütün biyokimyasal belirteçlerin azalması şeklinde özetlenemeyeceği görülür. Bazı ölçümlerde anlamlı etkileşim de bulunduğundan, toplu ortalamaların yanında madde-zaman birleşimleri dikkate alınmalıdır.

Sindirim kanalı ve iç organlar: ölçülen yapı ile işlevin ayrılması

Ana PDF, sindirim ve organ ölçümlerinin ayrıntılı sayısal tablolarını S1 ve S2 eklerine yönlendirir; bu dosyalar yüklenen PDF’nin içinde bulunmamaktadır. Bu nedenle organların mutlak ağırlık ve uzunlukları uydurulmamış, yalnız ana metindeki sonuçlar aktarılmıştır.

Sonuç metnine göre SP × 10’da ince bağırsak daha uzundur; uygulama gruplarında ince bağırsak pH’sı NC × 10’a göre daha düşüktür, p = 0.025. Toplam sindirim kanalı uzunluğu için etkileşim p = 0.036 olarak bildirilmiştir. SP’nin ana etkisi toplam uzunluğu artırmıştır, p = 0.040; 18. günün zaman etkisi de toplam uzunluk için p = 0.044’tür. PC ve PP’de toplam sindirim kanalı ağırlığının arttığı, OL’de bezli mide uzunluğunun daha düşük olduğu raporlanır; bezli mide uzunluğunun madde etkisi p = 0.025’tir.

Organ bulgularında SP × 10 ve PP × 18’in akciğer ağırlığı daha yüksek raporlanmıştır, p = 0.043. Metin, özütlerin akciğer ağırlığını, SP’nin timus ağırlığını ve PC’nin Fabricius kesesi ağırlığını artırdığını; 18. günde adrenal bez ve karaciğer ağırlıklarının daha yüksek olduğunu bildirir. Bununla birlikte özet, sonuç ve tartışmanın bazı bölümlerinde timus/Fabricius kesesi ifadeleri tam örtüşmez. Ayrıca böbrek ağırlığına ilişkin “anlamlı” ifade yanında p = 0.30 yazılmıştır; bu sayı p ≤ 0.05 eşiğini sağlamaz. Ek tablo incelenmeden anlamlılık veya kesin organ sıralaması kurulamaz.

Daha uzun bağırsak veya daha ağır lenfoid organ, emilim kapasitesinin ya da bağışıklık işlevinin doğrudan arttığını kanıtlamaz. Deneyde bağırsak histolojisi, mikrobiyota bileşimi, sıkı bağlantı proteinleri, antikor yanıtı ve enfeksiyon karşısında direnç ölçülmemiştir. pH ve organ boyutları, bu işlevsel süreçler hakkında ancak dolaylı bilgi sağlar.

Üretim performansı ve karkas sonuçları

Şekil 3’te NC ana etkisi b, diğer dört grubun ana etkileri a harfiyle gösterilir. Bu görünüm, özütlerin NC’ye göre daha yüksek son canlı ağırlığını destekler; fakat özütlerin PC’den anlamlı üstün olduğunu göstermez. Tablo 5’te EEF için de NC b, PC ve özütler a harfini taşır. Bitkisel maddelerin bütün performans farklarının tek açıklaması olduğu sonucuna varılmamalıdır.

Tablo 5’te madde etkisi yaşama gücü için p = 0.043, ağırlık artışı BWG için p = 0.019, EEF için p = 0.045’tir. FI için p = 0.241, FCR için p = 0.921 ve RGR için p = 0.123 bulunmuştur. Zaman etkisinde yaşama gücü %97.50’den %100.00’e yükselmiştir, p = 0.028. Buna karşılık BWG’nin zaman etkisi p = 0.993, FCR’nin p = 0.172 ve EEF’nin p = 0.068’dir. Şekil 3’te zaman ana etkisi BW değerleri 1971 ve 1968 g’dır; 18. gün için genel bir son ağırlık üstünlüğü yoktur.

Tablo 5’te havuzlanmış SEM yaşama gücü için 2.53, BWG için 36.88 g, FI için 77.77 g, FCR için 0.03 ve EEF için 18.14’tür. Bu belirsizlik kayıtları Şekil 3’teki son BW sütunlarına ait ayrı hata çubukları olarak kullanılmamıştır. Şekillerde açık hata çubukları gösterilmediğinden yeni hata çubuğu veya güven aralığı üretilmemiştir.

SP × 10’un BWG değeri 2028.65 g, NC × 10’un 1755.69 g’dır. Ancak sonuç paragrafı PP × 18’i de en yüksek BWG grupları arasında sayarken Tablo 5’te PP × 18 için 1906.36 g ve abc harfleri yazılıdır. Şekil 3’teki son ağırlık ve Tablo 5’teki ağırlık artışı değerleri bazı gruplarda çıkış ağırlığıyla da tam uzlaşmaz. Bu nedenle tutarsız değerlerden yeni yüzde artışları veya kesin performans sıralamaları hesaplanmamıştır.

Karkas tablosunda madde ana etkisi, yenilebilir iç organlar hariç randıman için NC’de %73.27, PC’de %71.76, SP’de %73.32, PP’de %73.21 ve OL’de %74.61’dir; p = 0.029’dur. Harf grupları, özütlerin NC’den üstün olduğunu değil, PC’nin diğer gruplardan ayrıştığını gösterir. İç organlar dahil randıman için p = 0.037, karın yağı için p = 0.041 bildirilmiştir. PC × 10’da karın yağı %0.48, diğer birleşimlerde %0.00 yazılmıştır; sıfırların biyolojik yokluk mu, yuvarlama mı olduğu ayrıntılandırılmamıştır. Göğüs, üst but ve alt but oranlarının madde etkileri anlamlı değildir: p = 0.646, 0.101 ve 0.112.

Bulguların desteklediği sonuç ve uygulama sınırı

Deney, bu yumurta kaynağı, %1 derişim ve 0.1 mL hacim altında bitkisel özüt uygulamalarının erken serum redoks göstergelerini değiştirebildiğini ve NC’ye kıyasla bazı büyüme ölçümlerinde daha yüksek değerlerle birlikte görülebildiğini destekler. Zamanlama önemlidir; 18. gün bazı ölçümler için elverişli görünür. Buna karşılık tek bir özüt, bütün çıkış, fizyoloji ve üretim ölçümlerinde en iyi değildir.

Yazarlar özellikle SP veya OL’nin 18. günde kullanılmasını önermektedir. Bu öneri, test edilen koşullardan çıkan araştırmacı yorumudur. Farklı dozlar, farklı damızlık yaşları, başka genotipler ve kanatlı türleri, ticari otomatik enjeksiyon hatları, aşılarla birlikte kullanım ve maliyet-fayda dengesi bu deneyde sınanmamıştır. Sulu özütün düşük maliyetli veya kolay ölçeklenebilir olduğu düşüncesi, doğrudan ekonomik analiz sonucu değildir.

Uygulamanın farklı işletme koşullarına aktarılması, standardize özüt bileşimi, mikrobiyolojik kalite, uygulama yerinin doğrulanması ve embriyonik toleransın ayrıca incelenmesini gerektirir. Tek derişimle yapılan araştırma bir doz-cevap eğrisi oluşturmaz. Beşinci gün ölçümleri kalıcı fizyolojik değişiklikle eş tutulamaz; 42. gün büyüme izlemi de yaşam boyu güvenlik değerlendirmesi değildir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma:Effect of In Ovo Injection Time of Various Plant Byproducts on Hatching Traits, Productive Performance, and Physiological Aspects of Hatched Chicks.

Yazarlar, özgün sırayla: Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari; Meaad Rasool Mohammad; Justyna Batkowska. Sorumlu yazar Justyna Batkowska’dır. Kaynakta eş katkı veya eş birinci yazarlık bildirimi bulunmamaktadır.

Kurumlar: İlk iki yazar, Department of Animal Production Techniques, Al-Musaib Technical College, Al-Furat Al-Awsat Technical University, Babylon 54003, Iraq; üçüncü yazar, Institute of Biological Basis of Animal Production, University of Life Sciences in Lublin, 13 Akademicka St., 20-950 Lublin, Poland.

Yayın:Agriculture, 2026, 16(11), 1246; MDPI. Alınma: 6 Mayıs 2026; revizyon: 26 Mayıs 2026; kabul: 3 Haziran 2026; yayın: 5 Haziran 2026. Kaynak, hakemli dergide yayımlanmış özgün deneysel hayvan araştırmasıdır; preprint değildir. DOI: 10.3390/agriculture16111246. Resmî yayın: MDPI makale sayfası.

Lisans: © 2026 yazarlar; Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Lisans adı ve sürümü PDF’deki beyan ve bağlantıdan doğrulanmıştır. Bu içerik kaynak PDF’nin tam çevirisi değildir; bilimsel olgular, deney koşulları ve raporlanmış sonuçlar bağımsız bir öğretici anlatım içinde açıklanmıştır. Kaynak grafik görüntüleri kopyalanmamış, gerekli sayısal kayıtlar farklı tablo yapılarıyla sunulmuştur.

Etik ve finansman: Al-Furat Al-Awsat Technical University, Al-Musaib Technical College, hayvansal üretim bölümü bilimsel komitesinin onayı bildirilmiştir; onay tarihi 2 Ocak 2024’tür. Kaynak, değiştirilmiş 1972 tarihli 22 sayılı yasa ve 2 numaralı düzenlemeye uyumu belirtir. Araştırma dış finansman almamıştır; yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir. Veriler sorumlu yazardan talep üzerine sağlanmaktadır.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma ve araştırma Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari ile Meaad Rasool Mohammad; yöntem Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari ile Justyna Batkowska; yazılım Meaad Rasool Mohammad; doğrulama üç yazar; veri düzenleme, gözetim ve proje yönetimi Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari; ilk taslak üç yazar; gözden geçirme Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari ile Justyna Batkowska; görselleştirme Justyna Batkowska tarafından yürütülmüştür.

Kaynak sınırı: Bilimsel içerik yüklenen 21 sayfalık PDF’den alınmıştır. Dış tarama yalnız bibliyografik kimlik ve mükerrerlik kontrolü için kullanılmıştır. Erişilebilir dosya ve arama sonuçlarında aynı çalışmadan üretilmiş ikinci bir Verianla metni saptanmamıştır; bu sonuç bütün yayın arşivinin eksiksiz tarandığı anlamına gelmez. PDF dışında bulunan S1 ve S2 ekleri burada ayrıca incelenmemiştir; ana metnin bu eklere dayanan sonuçları sayısal ayrıntı eklenmeden aktarılmıştır.

Kaynak içi tutarsızlıkların kayıt altına alınması

• Yöntem hava hücresi enjeksiyonunu bildirirken giriş ve bazı yorumlar amniyon içi uygulamanın alım yoluna dayanır. İki anatomik bölme eşitlenmemiştir.
• Tablo 1’de toplam fenol ve flavonoit birimi g/mg’dir. Birim sessizce düzeltilmemiş ve doz hesabına taşınmamıştır.
• Tablo 2’nin birleşim satırlarında RBW yüzdeleri BW gram değerleriyle aynıdır; ana etki satırlarında farklı yüzde değerleri vardır. RBW’nin güvenilir birleşim değerleri belirlenememektedir.
• Şekil 2’de A paneli MDA, B paneli SOD’dur; sonuç metnindeki panel göndermeleri ters yazılmıştır. Burada ölçüm adları, birimler ve şekil açıklaması esas alınmıştır.
• Tablo 3’te PC ve OL’nin H/L ana etki değerleri birleşim satırlarıyla uzlaşmaz. Toplulaştırmalar yeniden hesaplanarak kaynak sonucu gibi sunulmamıştır.
• Şekil 1’de SP × 18 çıkışı %95.10, Tablo 2’de ölüm %5.01 olarak yazılır. Kuluçka sonucu için bazı metin/tablo p değerleri de farklı ölçüm veya raporlama bağlamlarıyla sunulur; çıkış ve ölüm testleri tek bir testmiş gibi birleştirilmemiştir.
• Tablo 5’te PP × 18 ağırlık artışı, sonuç metnindeki en yüksek grup ifadesiyle ve bazı son ağırlık kayıtlarıyla tam örtüşmez. Tutarsız değerlerden türetilmiş performans yüzdeleri oluşturulmamıştır.
• Böbrek ağırlığı için metindeki p = 0.30 değeri, kullanılan anlamlılık eşiğini karşılamaz. Bazı organ ve karkas karşılaştırmalarının sözel açıklamaları tablo harfleriyle tam örtüşmez; kesinleştirilmemiştir.

Görselleştirme sınırı: Görünür sayısal tablolar karşılaştırmalı veri sunumu için uygundur. Verianla Live/Live Figure motoru ve editörün SVG koruma davranışı bu görevde doğrulanmadığından çalışması varsayılan animasyon, özel veri sözleşmesi veya inline SVG eklenmemiştir. Ana bilimsel bilgiler metin ve tablolarda okunabilir durumdadır.