İlk çocuğun dünyaya gelmesi yalnız ailelerin tədqiqat yaşamını deyil, günün 24 saatinin necə bölündüğünü de köklü şəkildə değiştiriyor. Annabel Siegal və Joanna Venator tarafından hazırlanan bu tədqiqat, Amerika Birleşik Devletleri’nde ilk doğumdan sonra qadınların və kişilərin ücretli iş, uşaq baxımı, ev işi, boş vaxt və yuxu üçün ayırdıkları sürenin necə değiştiğini araştırıyor.

2003-2023 dönemine ait Amerika Zaman İstifadəsi Araşdırması (American Time Use Survey, ATUS) məlumatleriyle oluşturulan sözde hadisə araşdırması, doğum sonrasında qadınların ödənişli iş süresinin erkeklere kıyasla günde yaklaşık 1,3 saat azaldığını gösteriyor. Aynı dönemde qadınların uşaq baxımına ayırdığı süre erkeklere kıyasla yaklaşık 1 saat, ev işlerine ayırdığı süre ise yaklaşık 0,4 saat artıyor. Araşdırmacılara görə qadınların ücretli işten çekilen zamanının neredeyse tamamı ücretsiz bakım və ev içi üretim faaliyetlerine aktarılıyor.

Tədqiqatnın en dikkat çekici katkılarından biri, yalnız “birincil fəaliyyət” olaraq kaydedilen uşaq baxımını deyil, başqa bir iş yapılırken eş zamanlı sürdürülen “ikincil uşaq baxımını” da qiymətləndirməsidir. Örneğin bir valideyn televizyon izlerken çocuğu gözetiyor və ya ev işi yaparken çocuğun bakım sorumluluğunu da taşıyorsa bu süre ikincil uşaq baxımı olaraq kabul ediliyor. Birincil və ikincil bakım birlikdə hesaplandığında doğum ilindaki uşaq baxımı artışı erkeklerde yaklaşık 5,8 saat, kadınlarda ise 9,8 saat olaraq tahmin ediliyor. Kadınlarla erkekler arasındaki fark yaklaşık 4 saate çıkıyor.

Birincil faaliyet olaraq ölçülen boş vaxt kadınlarda və erkeklerde benzer miktarda azalıyor görünse de uşaq baxımıyla kesintiye uğramayan həqiqi boş vaxt dikkate alındığında fərqli bir cədvəl ortaya çıkıyor. Doğum yılında qadınların kəsintisiz boş vaxtı erkeklere kıyasla günde yaklaşık 0,6 saat daha fazla azalıyor. Kadınlar xüsusilə ev işi və boş vaxt sırasında uşaq baxımını eyni anda yürütüyor.

Araşdırma ayrıca ödənişli ailə məzuniyyəti siyasətlarını inceliyor. Bu siyasətlar doğum ilinda uşaq baxımındaki cinsiyet farkını müvəqqəti olaraq artırabilse de doğumdan sonraki yıllarda bakım sorumluluğunun qadınlar və kişilər arasında yeniden paylaşılmasıyla farkın azalmasıyla ilişkilendiriliyor. Ücretli ailə izni bulunan eyaletlerde doğum sonrası uşaq baxımı farkının ortalama yaklaşık 0,95 saat azaldığı tahmin ediliyor. Bununla birlikdə tədqiqat bir preprinttir; nəticəlar henüz hakem qiymətləndirməsindən keçməmiştir.

Araşdırmanın əsas problemi

Uşaq sahibi olduktan sonra qadınların istihdam, tədqiqat süresi və kazançlarında erkeklere görə daha büyük kayıplar yaşadığı uzun süredir bilinmektedir. Ekonomi literatüründe bu durum genellikle “uşaq cezası” və ya kadınlar açısından “annelik cezası” olaraq adlandırılır. Ancak ödənişli iş süresinin azalması, gün içindeki zamanın ortadan kaybolduğu anlamına gelmez. Azalan tədqiqat süresi başqa faaliyetlere aktarılır.

Bu tədqiqatnın əsas sorusu şudur: İlk uşağın doğulmasından sonra qadınların ödənişli iş üçün kullanmadığı zaman nereye gitmektedir? Bu zaman uşaq baxımına mı, ev işlerine mi, yuxuya mı, boş vaxta mı yoksa birden fazla faaliyetin eyni anda yürütüldüğü çoklu görev süreçlerine mi aktarılmaktadır?

Araşdırmacılar yalnız toplam zaman miktarını deyil, zamanın niteliğini de incelemektedir. Bir kişinin kâğıt üzerinde iki saat boş vaxtı bulunabilir; lakin bu sürenin tamamında çocuğu gözetmek və ya çocuğun ihtiyaçlarına cevap vermek zorundaysa bu zaman kesintisiz dinlenme süresiyle eyni anlama gelmez. Tədqiqatnın “kəsintisiz boş vaxt” ölçütü bu ayrımı görünür hâle getirmektedir.

Literatürdeki boşluk

Önceki araşdırmaların önəmli bir bölümü, uşaq sahibi olmanın qadınların iş gücüne katılımı, tədqiqat saatleri və kazançları üzerindeki etkisine odaklanmıştır. Ev içi üretim, uşaq baxımı və ev işi konusundaki tədqiqatların bir kısmı ise betimsel karşılaştırmalarla sınırlı kalmıştır.

Bu tədqiqat üç əsas boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır:

• Amerika Birleşik Devletleri’nde ilk doğum çevresindeki zaman istifadəsinı hadisə zamanı yaklaşımıyla incelemek,
• Uşaq baxımını yalnız birincil fəaliyyət olaraq deyil, başqa faaliyetlerle eş zamanlı yürütülen ikincil faaliyet olaraq da ölçmek,
• Ücretli ailə izni siyasətlarının kadınlarla erkekler arasındaki zaman istifadəsi farkını necə değiştirdiğini araşdırmak.

Tədqiqatnın yaklaşımı önemlidir; çünki yalnız birincil fəaliyyətlerin ölçülmesi, xüsusilə qadınların taşıdığı pasif gözetim və sürekli hazır bulunma sorumluluğunu eksik gösterebilir.

Amerika Zaman İstifadəsi Araşdırması məlumatleri

Ana məlumat kaynağı 2003-2023 dönemine ait Amerika Zaman İstifadəsi Araşdırmasıdır. ATUS, ulusal düzeyde temsili bir nümunəden insanların bir gün içinde hansı faaliyetlere ne kadar zaman ayırdığını zaman günlükleri aracılığıyla toplar.

Başlıca nəticə dəyişənleri şunlardır:

• Ücretli tədqiqat süresi,
• Birincil faaliyet olaraq uşaq baxımı,
• Ev işi,
• Boş zaman,
• Uyku,
• İkincil faaliyet olaraq uşaq baxımı,
• Birincil və ikincil uşaq baxımının birleşiminden oluşan toplam bakım süresi,
• Uşaq baxımıyla kesintiye uğramayan boş vaxt.

Araşdırmacıların boş vaxt tanımı sosyal etkinlikleri, spor faaliyetlerini, kişisel bakımı, telefon kullanımını və yemek yeme süresini de kapsamaktadır. Bu nedenle burada kullanılan “boş vaxt”, yalnız eğlence və ya televizyon izleme anlamına gelmeyen geniş bir kategoridir.

Veri setinin başlangıçta yaklaşık 245.000 gözlem içerdiği belirtilmektedir. Örneklem, ilk çocuklarının doğumu sırasında 18-50 yaş arasında bulunan valideynlərle sınırlandırıldığında yaklaşık 39.000 valideyn kalmaktadır. Eşleştirme işleminin sonunda 10.700’den fazla benzersiz valideyn-kontrol eşleşmesi və yaklaşık 30.300 gözlemden oluşan bir sözde panel elde edilmiştir.

Hafta sonları da dâhil olmak üzere haftanın bütün günleri analize alınmıştır. Dolayısıyla nəticəlar yalnız tipik bir iş gününü temsil etmemektedir.

Neden həqiqi bir panel yerine sözde panel kullanıldı?

ATUS eyni bireyleri yıllar boyunca izleyen bir panel araşdırması deyildir. Her yıl fərqli bireylerden oluşan tekrarlı kesit məlumatleri sunar. Bu nedenle araşdırmacılar, uşaq sahibi olmuş bir kişinin doğumdan beş yıl əvvəl zamanını necə kullandığını birbaşa gözlemleyemez.

Bu sorunu aşmak üçün “sözde hadisə araşdırması” yaklaşımı kullanılmıştır. Bir valideynin doğum öncesi dönemi, daha erken yıllarda henüz çocuğu olmayan amma yaş, cinsiyet və demografik özellikleri benzer kişiler kullanılarak temsil edilmektedir.

Örneğin ilk çocuğu 2008 yılında 30 yaşındayken doğan bir valideyn üçün 2006 yılında 28 yaşında olan, henüz çocuğu bulunmayan və eyni demografik grupta yer alan bir kişi doğumdan iki yıl önceki gözlem olaraq eşleştirilebilir.

Eşleştirme dəyişənleri şunlardır:

• Cinsiyet,
• İlk doğum yaşı və yılı,
• Beş kategorili eğitim düzeyi,
• Daha əvvəl evlenmiş və ya hiç evlenmemiş olma durumu,
• Beyaz, Siyah, Hispanik və diğer olmak üzere dört ırk/etnik grup,
• Kuzeydoğu, Ortabatı, Güney və Batı olmak üzere dört coğrafi bölge.

Eşleşme eyni yıl içinde yerine koymadan, fərqli yıllar arasında ise yeniden kullanıma izin verecek şəkildə gerçekleştirilmiştir. Bir doğum öncesi gözlemin sözde panelde birden fazla kez kullanılabilmesi səbəbindən gözlemler kullanım sıklığının tersiyle ağırlıklandırılmıştır.

Ana reqressiya modeli

Kadınların doğum sonrası zaman istifadəsinın erkeklerden ne kadar farklılaştığını ölçmek üçün kullanılan əsas model şöyledir:

\[ Y_{it} = \alpha + \beta D_{it} + \gamma X_i + \delta Z_i + \beta^{f}(F_i \times D_{it}) + \alpha^{f}F_i + \gamma^{f}(F_i \times X_i) + \delta^{f}(F_i \times Z_i) + u_{it} \]

• Y_it, kişinin ilgili hadisə zamanında bir faaliyete ayırdığı günlük saattir.
• D_it, ilk doğuma görə hadisə zamanını gösteren kukla dəyişənler vektörüdür.
• t = -5 ilə t = +10 arasındaki dönemler incelenmiştir.
• Doğumdan bir yıl önceki t = -1 dönemi karşılaştırma kategorisidir.
• X_i, eğitim, medeni durum, ırk/etnik grup və bölge gibi uyğunlaşdırma özelliklerini içerir.
• Z_i, yaş, takvim yılı və eyalet sabit təsirlərini içerir.
• F_i, kişinin qadın olduğunu gösteren dəyişəndir.
• β^f katsayıları, qadınların zaman istifadəsindaki değişimin erkeklerden ne kadar fərqli olduğunu gösterir.
• u_it, model tarafından açıklanmayan hata bileşenidir.

Modeldeki β^f katsayısı, qadınların toplam zamanını deyil, doğum öncesi döneme görə kadınlarla erkekler arasındaki değişim farkını ölçmektedir. Örneğin uşaq baxımı üçün β^f = 1 değeri, qadınların uşaq baxımındaki artışının kişilərin artışından günde 1 saat daha büyük olduğu anlamına gelir.

Standart hatalar bireysel eşleşme düzeyinde kümelenmiş, ATUS nümunə ağırlıkları kullanılmıştır. Grafiklerde çoğunlukla yüzde 95 güven aralıkları gösterilmiştir.

Qadın və kişilərin davranışlarını ayrı ayrı gösteren model

Toplam farkın qadınların davranışındaki değişimden mi, kişilərin davranışındaki değişimden mi mənbəlandığını göstermek üçün model qadınlar və kişilər üçün ayrı ayrı da tahmin edilmiştir:

\[ Y_{it}^{g} = \alpha^{g} + \beta^{g}D_{it}^{g} + \gamma^{g}X_i^{g} + \delta^{g}Z_i^{g} + u_{it}^{g} \]

Buradaki g qadın və ya kişi grubunu temsil eder. Bu ikinci model, örneğin qadın-kişi ödənişli iş farkının yalnız qadınların tədqiqat süresini azaltmasından deyil, eyni zamanda kişilərin tədqiqat süresini artırmasından da mənbəlanabileceğini göstərir.

Birincil zaman istifadəsindaki əsas nəticəlar

Tədqiqatnın ilk ana tapıntısu, ilk doğumdan sonra qadınların ödənişli iş süresinin erkeklere görə belirgin şəkildə azalmasıdır. Doğum sonrası dönemlerin ortalamasında qadınların ödənişli iş süresindeki göreli azalma günde yaklaşık 1,3 saat, başlangıç ortalamasına görə yaklaşık yüzde 33,8 olaraq hesaplanmıştır.

Aynı dönemde qadınların uşaq baxımına ayırdığı birincil süre erkeklere görə yaklaşık 1 saat, ev işlerine ayırdığı süre yaklaşık 0,4 saat artmaktadır. Ev işindeki göreli artış başlangıç düzeyinin yaklaşık yüzde 23,4’üne karşılık gelmektedir.

Bu nəticəlar, qadınların ücretli işten çekilen zamanının büyük ölçüde uşaq baxımı və ev işine aktarıldığını göstərir. Ancak buradaki “tam olaraq telafi” ifadesi, her qadın üçün bire bir saat muhasebesi yapıldığı anlamına gelmez. Farklı faaliyetler üçün tahmin edilen grup ortalamalarının büyüklüklerinin birbirine yakın olmasını ifade eder.

Doğum yılındaki değişimler

Doğumdan bir yıl önceki dönemle karşılaştırıldığında, doğum ilindaki tahminler zaman istifadəsindaki ani kırılmayı daha açıq göstərir:

Bu cədvəl önəmli bir noktayı ortaya koymaktadır: Qadın-kişi ödənişli iş farkı yalnız qadınların tədqiqat süresini azaltmasından mənbəlanmamaktadır. Doğum yılında kişilərin ödənişli iş süresinin artması da göreli farkı büyütmektedir.

Benzer şəkildə boş vaxt bakımından qadın-kişi farkının istatistiksel olaraq anlamsız olması, annelerin boş vaxt kaybetmediği anlamına gelmez. Hem kadınlar hem erkekler birincil boş vaxtlarını yaklaşık 1,3-1,5 saat azaltmaktadır. Farkın küçük görünmesinin nedeni her iki grubun da kayıp yaşamasıdır.

Uzun dönemli uzmanlaşma

Şəkil 1’de ödənişli iş farkı doğum sonrasında negatif bölgede kalmakta və incelenen on yıllık dönemin büyük bölümünde devam etmektedir. Uşaq baxımındaki fark doğum ilinda en yüksək düzeye ulaşmakta, uşaq büyüdükçe azalsa da sıfıra dönmemektedir.

Ev işi farkı ise uşaq büyüdükçe artma eğilimi göstərir. Araşdırmacılar bu deseni uşaq baxımının zamanla azalmasına rağmen çocukların ev işlerinde oluşturduğu ilave yükün sürmesiyle ilişkilendirmektedir. Çocukların ardından temizlik yapılması, yemek hazırlanması və çamaşır miktarının artması olası mekanizmalar olaraq tartışılmaktadır.

Kadınların uşaq baxımına ayırdığı süre zamanla azalırken ödənişli iş sürelerinin eyni hızla köhnə düzeyine dönmemesi de dikkat çekicidir. Tədqiqat, iş deneyimindeki kesintilerin və birikmeyen beşerî sermayenin işe dönüşü zorlaştırabileceğini tartışmaktadır. Bununla birlikdə araşdırma bu mekanizmaları birbaşa test etmemektedir.

İkincil uşaq baxımı və çoklu görev

ATUS, uşaq baxımının başqa bir faaliyet sırasında ikincil faaliyet olaraq yürütülüp yürütülmediğini kaydeder. Bu ölçmə, valideynin bütün dikkatini çocuğa vermediği amma çocuğun sorumluluğunu taşımaya devam ettiği zamanları kapsar.

Örneğin aşağıdaki durumlar ikincil uşaq baxımına girebilir:

• Televizyon izlerken eyni odada oynayan çocuğu gözetmek,
• Yemek hazırlarken çocuğun ihtiyaçlarına cevap vermek,
• Ev temizliği yaparken çocuğun güvenliğini takip etmek,
• Telefon görüşmesi və ya dinlenme sırasında çocuğun bakımından sorumlu olmak.

Birincil və ikincil uşaq baxımı birlikdə hesaplandığında doğum ilindaki tahminler çox daha büyüktür:

Buradaki 9,819 saatlik değer, qadınların gününe birbirinden bağımsız yaklaşık 10 saat eklendiği anlamına gelmez. İkincil bakım başqa faaliyetlerle çakıştığı üçün eyni saat hem ev işi və ya boş vaxt hem de uşaq baxımı altında sayılabilir. Bu ölçüt, 24 saatlik zaman bütçesinden çox kişinin ne kadar süre boyunca bakım sorumluluğu taşıdığını göstərir.

İkincil bakım dâhil edildiğinde qadın-kişi farkının 1,6 saatten yaklaşık 4 saate yükselmesi, yalnız birincil fəaliyyətleri ölçen araşdırmaların bakım yükündeki cinsiyet farkını önəmli ölçüde eksik gösterebileceğine işaret etmektedir.

Uşaq baxımı hansı faaliyetlerle birlikdə yürütülüyor?

Şəkil 3 və Cədvəl A-7, qadınların erkeklere görə hansı faaliyetler sırasında daha fazla uşaq baxımı yaptığını göstərir. Doğum yılındaki göreli farklar şöyledir:

Tədqiqat, qadınların erkeklere kıyasla xüsusilə ev işi və boş vaxt sırasında bakım sorumluluğu taşıdığını göstərir. Ücretli işle uşaq baxımının eyni anda yürütülmesinde ise doğum ilindaki qadın-kişi farkı anlamlı deyildir.

Bu tapıntı, araşdırmanın birbaşa zihinsel yük və ya stres ölçtüğü anlamına gelmez. Araşdırmacılar sürekli hazır bulunma və kesintiye uğrama durumunun zihinsel və fiziksel yük oluşturabileceğini, görevlerin tamamlanma süresini uzatabileceğini və üretkenliği etkileyebileceğini bir mekanizma olaraq tartışmaktadır. Bu etkiler tədqiqatda birbaşa ölçülmemiştir.

Kesintisiz boş vaxt niyə fərqli bir nəticə məlumatyor?

Birincil faaliyet olaraq ölçülen boş vaxt hem kadınlarda hem erkeklerde benzer miktarda azaldığı üçün ilk analizde anlamlı bir cinsiyet farkı görülmemektedir. Ancak boş vaxt içinde uşaq baxımı yapılan süre çıkarıldığında “kəsintisiz boş vaxt” elde edilmektedir.

Doğum yılında:

• Erkeklerin kəsintisiz boş vaxtı yaklaşık 3,515 saat azalmaktadır.
• Kadınların kəsintisiz boş vaxtı yaklaşık 4,107 saat azalmaktadır.
• Kadınların göreli kaybı erkeklerden yaklaşık 0,604 saat daha büyüktür.

Tədqiqatnın hesaplamasına görə bu değerler erkeklerde başlangıç düzeyinin yaklaşık yüzde 51,6’sına, kadınlarda ise yüzde 62’sine karşılık gelmektedir.

Şəkil 4’te birincil boş vaxt eğrileri qadın və erkekler üçün birbirine yakın seyrederken, uşaq baxımıyla çakışan süre çıkarıldığında qadınların eğrisi daha aşağıda kalmaktadır. Böylece toplam boş vaxt miktarı benzer görünse bile bu zamanın kesintisiz və dinlendirici olma niteliğinin farklılaşabileceği gösterilmektedir.

Ücretli ailə izni siyasətsı necə incelendi?

Araşdırmacılar, 2003-2023 yılları arasında fərqli zamanlarda ödənişli ailə məzuniyyəti tətbiqsına geçen eyaletleri kullanarak siyasət etkisini değerlendirmiştir. Bu dönemde California, New Jersey, Rhode Island, New York, District of Columbia, Washington, Massachusetts, Connecticut, Oregon və Colorado ödənişli ailə məzuniyyəti düzenlemesi yürürlüğe koymuştur.

Politika analizinde her tətbiq üçün üç yıl öncesi və üç yıl sonrasını kapsayan dengeli bir pencere kurulmuştur. Yeterli gözlem penceresi bulunmadığı üçün California, Massachusetts, Connecticut, Oregon və Colorado ana yığılmış analizden çıkarılmıştır.

Uygulamaya geçen eyaletler, ilgili dönemde hiç tətbiqya geçmemiş eyaletlerle ayrı karşılaştırma kümeleri içinde eşleştirilmiştir. Politika durumu çocuğun doğduğu tarihteki eyalet düzenlemesine görə atanmıştır. Standart hatalar eyalet və karşılaştırma kümesi düzeyinde kümelenmiştir.

Ücretli ailə izni nəticəları

Ücretli ailə izninin zaman istifadəsi üzerindeki etkisi doğum ili ilə sonraki yıllarda eyni yönde deyildir:

• Doğum yılında uşaq baxımındaki qadın-kişi farkı ücretli izin bulunan yerlerde yaklaşık 0,7 saat daha büyüktür. Nəticə yalnız sınırda anlamlıdır: p = 0,088.
• Doğumdan sonraki birinci yılda fark ücretli izin bulunan yerlerde yaklaşık 3,2 saat daha küçüktür.
• İkinci və üçüncü yıllarda siyasət bulunan və bulunmayan yerler arasındaki farklar yeniden birbirine yaklaşmaktadır.
• Doğum sonrası dönemler birlikdə değerlendirildiğinde ödənişli ailə məzuniyyəti uşaq baxımındaki cinsiyet farkında yaklaşık 0,95 saatlik azalmayla ilişkilidir: p < 0,001.

Şəkil 5’te doğum ilinda ücretli izin bulunan eyaletlerde qadınların bakım süresinin yüksək, kişilərin bakım süresinin görece aşağı kaldığı görülmektedir. Doğumdan sonraki ilk yılda ise bu desen tersine dönmekte; kişilərin bakım süresi artarken qadınlarınki azalmaktadır.

Ücretli ailə izninin ödənişli iş farkı üzerindeki tahmini yaklaşık -0,7 saattir; lakin bu nəticə statistik baxımdan əhəmiyyətli deyildir: p = 0,28. Bu nedenle araşdırma, ödənişli ailə məzuniyyətinin qadınların ücretli işe bağlılığını qəti olaraq artırdığını sübut etmir. Daha güçlü nəticə, uşaq baxımının qadınlar və kişilər arasındaki dağılımıyla ilgilidir.

PSID ilə doğrulama

Sözde panel metodinin güvenilirliğini qiymətləndirmək amacıyla Panel Study of Income Dynamics məlumatleri kullanılmıştır. PSID eyni bireyleri zaman içinde izlediği üçün həqiqi olay tədqiqatsı ilə sözde hadisə araşdırması karşılaştırılabilmektedir.

PSID’nin dezavantajı, zaman istifadəsinı ATUS kadar ayrıntılı zaman günlükleriyle toplamamasıdır. Katılımcılar tipik bir gündeki ortalama sürelerini geriye dönük olaraq bildirmektedir. Eş zamanlı faaliyetlere sınırlama getirilmediği üçün bildirilen toplam süre 24 saati aşabilir və çoklu görev birbaşa ölçülemez.

PSID karşılaştırmaları, qadın-kişi ödənişli iş farkının həqiqi panel ilə sözde panelde benzer yönde və yaklaşık büyüklükte olduğunu göstərir. Bununla birlikdə kişilərin ödənişli iş süresi sözde panelde doğum sonrasında artarken həqiqi panelde eyni sıçrama görülmemektedir. Bu durum, sözde panelin qadınların və kişilərin ayrı ayrı düzeylerini yanlı tahmin edebileceğini; amma iki grup arasındaki farkı daha doğru yakalayabileceğini düşündürmektedir.

Tədqiqatda PSID doğrulamasının ikinci nəticə dəyişəninin adlandırılmasında metin içi bir tutarsızlık vardır. Metod açıklaması və Şəkil A-1 bu dəyişəni “housework”, yani ev işi olaraq gösterirken nəticə paragrafı və Cədvəl A-10 notu “childcare”, yani uşaq baxımı ifadesini kullanmaktadır. Bu nedenle PSID doğrulamasındaki ikinci dəyişənin qəti etiketi müəllif açıklaması olmadan tam olaraq netleştirilememektedir. Bu tutarsızlık sessizce düzeltilmemelidir.

Sağlamlık kontrolleri

Araşdırmacılar uyğunlaşdırma nəticəlarının kullanılan demografik gruplara bağlı olup olmadığını dört alternatif uyğunlaşdırma tanımıyla test etmiştir. Eğitim, medeni durum, ırk/etnik grup, bölge və eyalet ayrıntısı değiştirilse de uşaq baxımı farkının genel yönü və büyüklüğü büyük ölçüde korunmuştur.

Eyalet düzeyinde uyğunlaşdırma daha ayrıntılı bir coğrafi kontrol sağlasa da nümunə sayısını önəmli ölçüde azaltmış və bazı demografik özelliklerdeki dengeyi kötüleştirmiştir. Bu nedenle ana modelde dört geniş bölge kullanılmıştır.

Yaş, dönem və doğum kuşağının matematiksel olaraq birbirine bağlı olmasından mənbəlanan yaş-dönem-kuşak tanımlama sorunu da fərqli məhdudiyyətlamalarla incelenmiştir. Ek Şəkil A-7’de alternatif normalizasyonların çoğu əsas nəticəları önəmli ölçüde değiştirmemektedir. Yaşta doğum sabit etkisini kullanan bir tanımda beşinci yıldan sonraki fark daha büyük çıkmakta; araşdırmacılar bu nedenle əsas tahminlerin uzun dönem üçün ihtiyatlı olabileceğini bildirir.

Tədqiqatnın güçlü yönleri

• Yirmi yıllık və ulusal temsile sahip ATUS məlumatlerini kullanması,
• İlk doğum çevresindeki değişimleri hadisə zamanı yaklaşımıyla incelemesi,
• Birincil və ikincil uşaq baxımını birbirinden ayırması,
• Kesintisiz boş vaxt kavramını ölçülebilir hâle getirmesi,
• Nəticəları həqiqi panel məlumatsiyle karşılaştırması,
• Farklı uyğunlaşdırma tanımları və yaş-kuşak məhdudiyyətlamalarıyla sağlamlık kontrolleri yapması,
• Ücretli ailə iznini yalnız doğum ilinda deyil sonraki yıllarda da qiymətləndirməsi.

Temel məhdudiyyətlar

• ATUS eyni bireyleri doğum öncesi və sonrasında izlememektedir; doğum öncesi gözlemler benzer amma fərqli kişilerden oluşturulmaktadır.
• Eşleştirme yalnız gözlenen demografik özellikleri dengeleyebilir. Kariyer beklentisi, ailə tercihleri, sağlık, eş desteği və bakım normları gibi gözlenmeyen özellikler fərqli kalabilir.
• Nəticəlar həqiqi evli çiftler arasındaki birbaşa görev paylaşımını ölçmemektedir. Qadın və kişi valideyn gruplarının ortalamaları karşılaştırılmaktadır.
• ATUS tek bir günlük zaman günlüğüne dayanır; kişinin haftadan haftaya değişen rutinini tam olaraq yansıtmayabilir.
• İkincil uşaq baxımı başqa faaliyetlerle çakıştığından birleşik süreler 24 saatlik özel zaman dilimleri olaraq yorumlanmamalıdır.
• Ücretli ailə izni analizi bireylerin izni gerçekten kullanıp kullanmadığını ölçmemektedir; doğum tarihindeki eyalet siyasətsına görə sınıflandırma yapılmaktadır.
• Eyaletlerin izin süresi, ücret ikame oranı və uygunluk koşulları birbirinden farklıdır.
• Dengeli siyasət penceresi bazı büyük eyaletlerin analiz dışında bırakılmasına yol açmıştır.
• PSID bölümünde ev işi və uşaq baxımı dəyişəninin adlandırılması konusunda metin içi tutarsızlık mövcuddur.
• Tədqiqat henüz hakem qiymətləndirməsindən keçməmiştir.

Tədqiqatnın söylediği və söylemediği

Tədqiqat, ilk uşağın doğulmasından sonra qadınların zamanının erkeklere kıyasla ücretli işten ücretsiz bakım və ev işine doğru kaydığını göstərir. Ayrıca qadınların boş vaxt və ev işi sırasında uşaq baxımını daha sık eş zamanlı yürüttüğünü ortaya koymaktadır.

Tədqiqat, bütün ailelerde eyni iş bölümünün bulunduğunu söylememektedir. Nəticəlar geniş demografik grupların ortalama tahminleridir.

Tədqiqat, uşaq sahibi olmanın birbaşa ruhsal hastalığa, tükenmişliğe və ya aşağı üretkenliğe yol açtığını sübut etmir. Kesintiler və çoklu görevin bu nəticəlara katkıda bulunabileceği bir mekanizma olaraq tartışılmaktadır.

Tədqiqat, ödənişli ailə məzuniyyətinin qadınların istihdamını və ya kazancını qəti şəkildə artırdığını göstermemektedir. Ücretli tədqiqat farkındaki siyasət tahmini statistik baxımdan əhəmiyyətli deyildir. Daha güçlü kanıt, uşaq baxımına ayrılan zamanın cinsiyetler arasındaki dağılımında görülmektedir.

Tədqiqat, ödənişli ailə məzuniyyətinin bütün tasarımlarının eyni sonucu vereceğini de göstermemektedir. Eyalet siyasətları arasında kapsam və tətbiq farklılıkları mövcuddur.

Geçmiş, bugün və gelecek açısından önemi

Geçmişte toplumsal cinsiyet eşitsizliği çoğunlukla ücret, istihdam və haftalık tədqiqat saati üzərindən ölçülmüştür. Bu araşdırma, eşitsizliğin ödənişli iş dışındaki zaman istifadəsinda və eyni anda taşınan sorumluluklarda da görünür olabileceğini göstərir.

Bugün açısından tədqiqat, toplam boş vaxt ölçütünün tek başına yetersiz olabileceğini ortaya koymaktadır. Aynı miktarda görünen boş vaxtın biri kesintisiz, diğeri sürekli uşaq gözetimi altında ola bilər. Dolayısıyla zamanın yalnız miktarı deyil, bölünmüşlüğü və kesintiye açıklığı da önemlidir.

Gelecekteki araşdırmaların həqiqi çiftleri uzun yıllar boyunca izleyen zaman günlükleri kullanması; ücretli izin kullanımını, uzaktan tədqiqatyı, kreş erişimini, tədqiqat saatlerinin esnekliğini və ailə içi karar süreçlerini birlikdə qiymətləndirməsi lazımdır. Politika açısından ise yalnız izin hakkının bulunması deyil, bu hakkın anneler və babalar tarafından necə kullanıldığı belirleyici ola bilər.

Tədqiqatnın Metodi və Tapıntıları

Teknik metod özeti

Ana tapıntıların sayısal özeti

Grafiklerin teknik yorumu

• Şəkil 1: Dikey eksen doğumdan bir yıl önceye görə qadın-kişi saat farkındaki değişimi, yatay eksen doğuma görə yılı göstərir. Ücretli tədqiqat eğrisi doğumdan sonra sıfırın altında, uşaq baxımı və ev işi eğrileri sıfırın üzerindedir. Boş zaman və yuxu güven aralıkları çoğunlukla sıfırı kesmektedir.
• Şəkil 2: Kadınlar və erkekler ayrı gösterilmektedir. Erkeklerin ödənişli iş süresi artarken qadınlarınki azalmakta və ya aşağı kalmaktadır. Uşaq baxımı her iki grupta artmakta, lakin kadınlardaki artış daha büyüktür. Kadınların ev işi eğrisi yıllar içinde yükselirken kişilərin eğrisi sıfır çevresinde və ya altında kalmaktadır.
• Şəkil 3: Birincil və ikincil uşaq baxımının birleşimi, yalnız birincil bakıma görə çox daha büyük bir qadın-kişi farkı vermektedir. En belirgin eş zamanlı farklılıklar ev işi və boş vaxt sırasında görülmektedir. Ücretli tədqiqat sırasında bakım farkının güven aralıkları çoğu dönemde sıfırı kapsamaktadır.
• Şəkil 4: Birincil boş vaxt ilə kəsintisiz boş vaxt karşılaştırılmaktadır. Uşaq baxımıyla çakışan süre çıkarıldığında qadınların boş vaxt kaybı erkeklerden daha büyüktür.
• Şəkil 5: Ücretli ailə izni bulunan yerlerde doğum ili bakım farkı artmakta, doğumdan sonraki ilk yılda ise keskin şəkildə azalmaktadır. Güven aralıkları bazı yıllarda geniştir; en güçlü toplu nəticə doğum sonrası ortalama -0,95 saatlik farktır.

İstatistiksel anlamlılık

Ana grafiklerde yüzde 95 güven aralıkları kullanılmıştır. Güven aralığının sıfırı içermemesi, tahminin genel olaraq yüzde 5 düzeyinde anlamlı olduğuna işaret eder. Ek cədvəllardaki yıldız eşikleri cədvəlya görə değişmektedir. Bazı cədvəllarda tek yıldız p < 0,10, iki yıldız p < 0,05 və üç yıldız p < 0,01 anlamına gelirken, düzeltilmiş uşaq baxımı cədvəlsunda eşikler p < 0,05, p < 0,01 və p < 0,001 olaraq məlumatlmiştir. Bu nedenle yıldızlar her cədvəl üçün kendi notuyla birlikdə okunmalıdır.

Mənbə və Metod Notu

• Tədqiqatnın tam özgün adı: Where does the time go?: Decomposing men and women’s time use following a first-birth
• Müəlliflar və sıraları: 1. Annabel Siegal, 2. Joanna Venator
• Eş birinci müəllif/eş katkı: PDF’de eş katkı və ya eş birinci müəlliflık beyanı mövcud deyil.
• Sorumlu müəllif: Joanna Venator
• Kurumsal bağlantılar: Annabel Siegal – Boston College; Joanna Venator – Boston College
• Yayın tarihi: 23 Haziran 2026
• Mənbə türü: Preprint və Boston College Department of Economics tədqiqat raporu
• Tədqiqat raporu numarası: Boston College Economics Working Paper 1113
• Hakemlik durumu: Bu tədqiqat bir preprinttir və hakem qiymətləndirməsindən keçməmiştir.
• DOI: Bu sürümde DOI bilgisi yer almamaktadır və DOI resmî mənbəlar üzərindən doğrulanamamıştır.
• Hakemli dergi: Hakemli bir dergide yayımlanmış sürüm bilgisi doğrulanamamıştır.
• Özgün yayınevi: Ayrı bir ticari və ya akademik yayınevi bilgisi doğrulanamamıştır. Kurumsal tədqiqat raporu Boston College Department of Economics tarafından listelenmektedir.
• Preprint platformu: SSRN
• SSRN kayıt numarası: 7034830
• Resmî SSRN bağlantısı:SSRN tədqiqat sayfası
• Boston College resmî bağlantısı:Boston College Economics Working Papers
• Çıkar çatışması və finansman: Müəlliflar çıkar çatışması və ya finansman kaynağı bildirmemiştir.

Bu içerik yüklenen PDF’nin ana metni, metodleri, denklemleri, cədvəlları, şəkilleri və çevrim içi ekleri incelenerek hazırlanmıştır. PDF dışında kalan bilimsel tapıntılar makalenin içeriğine eklenmemiştir. Dış mənbə kontrolü yalnız müəllif, tədqiqat raporu numarası, platform və yayın durumu gibi bibliyografik kimlik bilgileri üçün kullanılmıştır.

Tədqiqatnın əsas məhdudiyyətları; ATUS’nin həqiqi bir boylamsal panel olmaması, doğum öncesi gözlemlerin fərqli bireylerden eşleştirilmesi, gözlenmeyen özelliklerden mənbəlanabilecek seçilim, birleşik bakım sürelerinin örtüşen faaliyetlerden oluşması, ücretli izin kullanımının birey düzeyinde gözlenmemesi və PSID doğrulamasındaki ikinci nəticə dəyişəninin adlandırılmasında bulunan tutarsızlıktır.

Bilimsel uyarı: Bu tədqiqat hakem qiymətləndirməsindən keçməmiş bir preprinttir; nəticəları bu məhdudiyyət dikkate alınarak okunmalıdır. Araşdırma, bütün aileler üçün eyni görev dağılımını kanıtlamamakta və ödənişli ailə məzuniyyətinin qadınların istihdamı və ya kazancı üzerinde qəti bir nedensel başarı sağladığını göstermemektedir.