Otomotiv camı, trafik kazaları, vur-kaç olayları, hırsızlıklar ve araçla ilişkili diğer adli vakalarda olay yerinde bulunabilen önemli bir iz delil türüdür. Çok küçük bir cam parçası araçtan, olay yerinden, mağdurdan veya şüpheliden başka bir yüzeye aktarılabilir. Bu nedenle adli bilim açısından temel soru yalnız parçanın “cam olup olmadığı” değil, hangi tür araç bileşenine ve mümkünse hangi kaynağa ait olabileceğidir.

Rubal Lathwal ve Sahil Sharma tarafından yürütülen bu çalışmada Maruti Suzuki, Hyundai ve Tata araçlarından toplanan toplam 108 ön cam, yan cam ve far lensi örneği görünür ışık, UV ışığı, iki farklı yoğunluk sıvısı ve taramalı elektron mikroskobu–enerji dağılımlı X-ışını spektroskopisi (SEM–EDX) ile incelenmiştir.

Görünür ışık ve UV incelemeleri üreticiler arasında belirgin ayrım sağlamamıştır. Buna karşılık yoğunluk davranışı, gerçek cam esaslı ön ve yan camları daha düşük yoğunluklu polimer far lenslerinden ayırmıştır. SEM–EDX ise ön ve yan camlarda oksijen ve silisyumun baskın olduğu soda–kireç silikat bileşimini; far lenslerinde ise karbon ve oksijen ağırlıklı polimerik yapıyı göstermiştir.

Aynı türdeki otomotiv camlarının genel element profilleri üreticiler arasında benzer olmakla birlikte bazı minör ve iz element konsantrasyonlarında farklılıklar gözlenmiştir. Yazarlar bu farklılıkların adli kaynak karşılaştırmasında yararlı olabileceğini savunmaktadır. Bununla birlikte çalışma formal bir üretici-sınıflandırma modeli veya bilinen hata oranları sunmamaktadır; bu nedenle sonuçların “tek bir parçadan kesin araç markası belirleme” yöntemi olarak yorumlanması doğru değildir.

Cam neden adli bilimde önemli bir iz delildir?

Cam kırılgan bir malzemedir. Bir darbe sırasında oluşan çok küçük parçalar giysiye, ayakkabıya, araç yüzeyine veya başka nesnelere aktarılabilir. Bu transferler olay yeri ile insan, nesne veya araç arasında ilişki kurulmasına katkı sağlayabilir.

Adli cam incelemesinde en güçlü bireyselleştirme biçimi, iki kırık parçanın fiziksel olarak birbirine tam oturmasıdır. Böyle bir fiziksel eşleşme bulunmadığında uzmanlar örneklerin optik, fiziksel ve kimyasal özelliklerini karşılaştırır.

Bu çalışmanın odağı kırılma deseninden çok fiziksel yoğunluk davranışı ve element bileşimidir.

108 Otomotiv Örneği Nasıl İncelendi?

Araştırmada Hindistan pazarında yüksek varlığa sahip üç üretici seçilmiştir: Maruti Suzuki, Hyundai ve Tata. Her üreticiden üç otomotiv bileşen türü incelenmiştir:

Toplam örnek sayısı 108'dir. Numunelerin toplanmasında kontaminasyonu azaltmak amacıyla eldiven, fırça ve kauçuk uçlu pens kullanılmıştır. Daha sonra yüzey kirleticilerini uzaklaştırmak için örnekler etanolle temizlenmiştir.

İnceleme aşamaları

Çalışma dört ana analitik aşama kullanmıştır: görünür ışıkla ön inceleme, UV ışığı altında gözlem, yoğunluk davranışının incelenmesi ve SEM–EDX analizi.

SEM bölümü örnek yüzeyinin mikroyapısal özelliklerini incelemek; EDX bölümü ise örnekte hangi elementlerin bulunduğunu ve bunların göreli kütle yüzdelerini belirlemek için kullanılmıştır.

Görünür Işık ve UV İncelemesi Neden Üreticileri Ayıramadı?

Maruti Suzuki, Hyundai ve Tata örneklerinin görünür ışık altında incelenmesinde küçük miktarda toz dışında belirgin yabancı madde görülmemiştir. UV ışığı altında da üreticiler veya modeller arasında ayırt edici parlaklık ya da renk değişimi gözlenmemiştir.

Bu sonuç, düşük maliyetli ön incelemenin değersiz olduğu anlamına gelmez. Görsel ve UV incelemesi yabancı materyal, kontaminasyon veya belirgin optik farklılıkları ortaya çıkarabilir. Ancak bu çalışmanın örneklerinde üretici kaynağını ayıracak düzeyde seçici olmamıştır.

Dolayısıyla araştırmanın kaynak atfı bakımından esas analitik gücü daha sonraki yoğunluk ve element profili aşamalarından gelmektedir.

Yoğunluk Testi Gerçek Cam ile Far Lensini Nasıl Ayırdı?

Çalışmada iki sıvı kullanılmıştır:

Ön cam ve yan cam örneklerinin tümü hem ksilende hem bromobenzende batmıştır. Bu gözlem bu örneklerin yoğunluğunun 1,5 g/cm³'ten daha yüksek olduğunu gösterir.

Far lensleri ise ksilende batmış, bromobenzende yüzmüştür. Bu davranış far lenslerinin yoğunluğunun yaklaşık olarak iki sıvının yoğunlukları arasında bulunduğunu gösterir.

Bu aşama üretici markasını tek başına ayırmamıştır. Asıl güçlü ayrım, cam esaslı araç parçaları ile polimer esaslı far lensleri arasındadır.

SEM–EDX Element Profili Hangi Farkları Ortaya Çıkardı?

SEM–EDX sonuçlarında ön camlar ve yan camlar genel olarak yüksek miktarda O ve Si ile daha düşük düzeylerde Na, Mg, Al, K ve Ca göstermiştir. Yazarlar bu bileşimi otomotiv sektöründe yaygın kullanılan soda–kireç silikat camı ile uyumlu değerlendirmiştir.

Far lenslerinin profili ise tamamen farklıdır. Bu örneklerde en yüksek element oranları karbon ve oksijene aittir. Silisyum ve diğer inorganik elementler yalnız düşük veya bazı örneklerde tespit edilemeyecek düzeylerde bulunmuştur. Yazarlar bunu far lenslerinin cam değil, polimerik malzeme olduğunun göstergesi olarak yorumlamıştır.

Ön cam element profili

Altı ön cam modelinde oksijen yaklaşık %37,94–40,30, silisyum yaklaşık %38,28–40,62 aralığında raporlanmıştır. Sodyum yaklaşık %8,21–9,90; kalsiyum ise yaklaşık %6,17–8,72 aralığındadır.

Buna karşılık bazı minör elementler üreticiler arasında aynı biçimde görülmemiştir. Örneğin potasyum bazı örneklerde tespit edilirken Tata örneklerinde “ND” olarak raporlanmıştır. Bir Hyundai ön cam örneğinde arsenik %1,55 ± 0,21 olarak bildirilirken diğerlerinde tespit edilmemiştir.

Yan cam element profili

Yan camlarda oksijen yaklaşık %37,22–44,57, silisyum %35,68–40,62, sodyum %8,64–10,50 ve kalsiyum %6,98–9,42 arasında değişmektedir.

Alüminyum bazı örneklerde tespit edilirken bazılarında ND olarak verilmiş; potasyum ise yalnız belirli örneklerde raporlanmıştır. Bu tür küçük farklılıklar, örnekleri daha ileri adli karşılaştırmaya sokmak için potansiyel işaretler oluşturabilir.

Far lenslerinin element profili

Far lenslerinde karbon yaklaşık %24,80–44,83, oksijen ise yaklaşık %49,76–61,87 aralığında raporlanmıştır. Na, Mg, Al, Si, K ve Ca ise örneğe göre düşük oranlarda bulunmuş veya hiç tespit edilmemiştir.

Kaynak bu düşük düzeydeki ek elementlerin dolgu maddeleri, stabilizatörler, UV koruyucular veya yüzey/renk katkılarıyla ilişkili olabileceğini ileri sürmektedir. Çalışma bunların her biri için bağımsız kimyasal doğrulama yapmamıştır; bu açıklama yazarların olası materyal yorumu olarak görülmelidir.

“ND” ne anlama geliyor?

Tablolardaki ND, “not detected”, yani kullanılan EDX ölçümünde ilgili elementin tespit edilmediği anlamına gelir. Bu ifade elementin mutlak olarak hiç bulunmadığını değil, kullanılan ölçüm koşullarında tespit sınırı üzerinde belirlenmediğini ifade eder.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Araştırma tasarımı

Çalışma deneysel ve analitik bir karşılaştırma tasarımına sahiptir. Amaç, farklı otomobil üreticilerinden alınan araç bileşenlerinin fiziksel ve elementel özelliklerini karşılaştırarak adli kaynak ayrımındaki potansiyel faydalarını değerlendirmektir.

Çalışmanın en güçlü sonucu

Tek bir yöntem yerine iki tamamlayıcı yöntem birlikte daha kullanışlıdır. Yoğunluk analizi önce cam ve polimer malzemeyi ayırırken SEM–EDX cam grubunun kendi içindeki element bileşimi hakkında ek bilgi sağlamaktadır.

Yazarların savunduğu adli iş akışı şu şekilde özetlenebilir:

Olay yeri parçası → fiziksel ön inceleme → yoğunluk sınıflaması → SEM–EDX element profili → bilinen araç örnekleriyle karşılaştırma.

Üretici markası yalnız SEM–EDX ile kesin olarak belirlenebilir mi?

Bu çalışma böyle bir sonuç göstermemektedir. Maruti Suzuki, Hyundai ve Tata örneklerinde genel cam kimyası büyük ölçüde benzerdir. Farklar daha çok bazı minör ve iz elementlerin oranlarında ortaya çıkmaktadır.

Çalışmada bilinmeyen örneklerden üretici tahmini yapan kör test, makine öğrenmesi sınıflandırıcısı, yanlış eşleşme oranı, yanlış dışlama oranı veya olasılık oranı modeli bulunmamaktadır.

Bu nedenle sonuçların doğru yorumu “SEM–EDX üretici karşılaştırmasında yararlı ek ayırt edici bilgi sağlayabilir” biçimindedir; “SEM–EDX tek başına araç markasını kesin belirler” biçiminde değildir.

“Anlamlı farklılık” ifadesi neden dikkatli kullanılmalıdır?

Kaynak, bazı minör ve iz element konsantrasyonlarında “significant variations” bulunduğunu belirtmektedir. Bununla birlikte çalışma metninde açık bir inferansiyel istatistik testi, p değeri veya güven aralığı karşılaştırması sunulmamaktadır.

Tablolardaki “±” değerleri ölçümlerin değişkenliğini göstermektedir; fakat bu değerlerden tek başına üreticiler arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunduğu sonucu çıkarılamaz.

Bu nedenle Verianla metninde bu sonuç “gözlenen element konsantrasyonu farklılıkları” olarak ifade edilmektedir.

Adli bilim açısından ne kadar güçlü bir kanıt oluşturur?

Bir cam parçasının bilinmeyen kaynaktan gelmesi durumunda element profilinin bilinen bir araç örneğiyle uyumlu olması, kaynak hipotezini destekleyebilir. Ancak benzer kimyasal reçetelerin farklı üreticiler veya farklı üretim partileri tarafından kullanılabilmesi nedeniyle yalnız element profili, kaynağın bireysel olarak aynı olduğunu otomatik biçimde kanıtlamaz.

Bu ayrım adli bilimde önemlidir: sınıflandırma ve ayrıştırma ile bireyselleştirme aynı şey değildir.

Çalışmanın sınırlılıkları

Araştırmanın kapsamı yalnız üç yüksek pazar varlığına sahip Hint otomobil üreticisiyle sınırlıdır. Daha fazla marka, model, üretim yılı, üretim tesisi ve yedek parça üreticisinin dahil edilmesi sonuçların genellenebilirliğini artıracaktır.

Ayrıca SEM–EDX'in minör elementlere erişimi adli cam analizinde kullanılan daha hassas tekniklerden daha sınırlı olabilir. Yazarlar gelecekte daha yüksek ayırt etme gücüne sahip element analiz yöntemleri ve kapsamlı bir referans veri tabanı geliştirilmesini önermektedir.

Kaynak içindeki bibliyografik tutarsızlık

Makale metninde minör element farklılıklarına ilişkin bölümde “Naes et al., 2028” ve “Andrews et al., 2030” atıfları görünmektedir. Ancak kaynakça Naes ve arkadaşlarının çalışmasını 2008, Andrews ve arkadaşlarının çalışmasını 2025 olarak vermektedir. Bu nedenle bu iki tarih kaynak içi yazım/atıf uyuşmazlığı olarak değerlendirilmelidir.

Sonuçların adli kullanım sınırı

Çalışma, yoğunluk ve SEM–EDX kombinasyonunun araç parçalarının malzeme türünü ve bazı kaynak farklılıklarını ayırmada faydalı olduğunu göstermektedir. Fakat yöntemin adli mahkeme kullanımındaki hata oranı, laboratuvarlar arası tekrarlanabilirliği ve kaynak atfı performansı bu çalışma tarafından doğrulanmamıştır.

Bu nedenle yöntem, olay yeri cam parçalarının karşılaştırılmasında destekleyici karakterizasyon aracı olarak yorumlanmalıdır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Forensic Analysis of Vehicular Glass Fragments for Source Attribution among Indian Automobile Manufacturers

PDF'deki yazar sırası: Rubal Lathwal, Sahil Sharma

Sorumlu yazar: Sahil Sharma

Afiliyasyon: Department of Forensic Science, University Institute of Allied Health Sciences, Chandigarh University, Mohali, Punjab, India.

Yayın türü: Preprint / hakem değerlendirmesinden geçmemiş araştırma makalesi.

SSRN: Abstract No. 6957402

DOI: 10.2139/ssrn.6957402

SSRN yüklenme tarihi: 17 Haziran 2026.

SSRN yazar sırası notu: SSRN kayıt ekranında Sahil Sharma ilk yazar, Rubal Lathwal ikinci yazar olarak listelenirken yüklenen PDF başlık sayfası Rubal Lathwal'ı ilk sırada göstermektedir. Verianla kaynak PDF sırasını esas almıştır.

Örnek sayısı: 108 otomotiv bileşeni örneği.

İncelenen üreticiler: Maruti Suzuki, Hyundai ve Tata.

İncelenen bileşenler: Ön/arka cam, yan cam ve far lensi.

Analitik yöntemler: Görünür ışık incelemesi, UV incelemesi, ksilen/bromobenzen yoğunluk davranışı ve SEM–EDX.

Temel malzeme sonucu: Ön ve yan cam örnekleri soda–kireç silikat camıyla uyumlu O–Si ağırlıklı profil göstermiş; far lensleri C–O ağırlıklı polimerik malzeme olarak belirlenmiştir.

İstatistiksel sınır: Kaynak formal üretici-sınıflandırma doğruluğu, p değeri, likelihood ratio, yanlış pozitif/negatif oranı veya kör örnek doğrulaması raporlamamaktadır.

Bibliyografik uyarı: Metindeki bazı referans yılları kaynakçayla uyuşmamaktadır; Naes “2028” yerine kaynakçada 2008, Andrews “2030” yerine kaynakçada 2025 olarak listelenmiştir.

Yazar katkıları: Rubal Lathwal; kavramsallaştırma, yöntem, araştırma, veri kürasyonu, formal analiz, doğrulama, görselleştirme ve yazım. Sahil Sharma; kavramsallaştırma, yöntem, araştırma, doğrulama, danışmanlık, kaynaklar, proje yönetimi ve gözden geçirme.

Gelecek araştırma: Daha fazla Hindistan ve küresel otomobil markasının eklenmesi, araç camı ve far lensleri için referans veri tabanı oluşturulması ve daha yüksek duyarlılığa sahip element analiz tekniklerinin kullanılması önerilmektedir.

Verianla işleme yöntemi: Kaynak çalışma paragraf paragraf çevrilmemiş; örnekleme, ön inceleme, yoğunluk, SEM–EDX, element profili, adli kaynak değerlendirmesi ve metodolojik sınırlar ayrı bilgi katmanlarına ayrılıp bağımsız öğretici yapı içerisinde yeniden kurulmuştur.