Tadbirkorlik olamida professional tarmoqlar (networking); investorlarga chiqish, axborot olish, biznes sherik topish, qonuniylik va nufuz qozonish hamda yangi imkoniyatlarga erishish uchun asosiy manba sifatida qaraladi. Shu sababli tadbirkorlarga ko‘proq odamlar bilan tanishish, tadbirlarda qatnashish va keng professional doira yaratish tavsiya etiladi. Biroq tarmoqlarga qo‘shila olish bilan ushbu tarmoqlar ichida xavfsiz faoliyat yurita olish bir xil natija bermaydi.

Takanori Kashino (Takanori Kashino) tomonidan Yaponiyaning startap va tadbirkorlik ekotizimida o‘tkazilgan tadqiqot professional aloqalar yordam va resurslar oqimini tashuvchi maydon bo‘lishi bilan birga jinsiy tegajog‘lik (harassment) xavfini ham yuzaga keltirishi mumkinligini ko‘rsatishga qaratilgan. Tadqiqotning asosiy savoli — ayollar va erkaklar o‘rtasidagi tegajog‘lik tafovuti faqat ular o‘rnatgan aloqalar soni, xilma-xilligi yoki qaysi sub’ektlar bilan muloqot qilganlari bilan izohlanadimi yoki yo‘qmi, degan masaladan iborat.

Tahliliy tanlanmada tadbirkorlar, startap xodimlari va rahbarlari, investitsiya-moliya sohasi vakillari, akselerator va konsalting tashkilotlari hamda akademiya, davlat sektori, media va yirik kompaniyalar vakillaridan iborat 206 kishi ishtirok etgan. Tegajog‘lik holati bo‘yicha to‘liq ma’lumotga ega bo‘lgan 161 kishidan 72 nafari kamida bir marta jinsiy tegajog‘lik tajribasiga duch kelganini bildirgan. Ayol va erkak sifatida tasniflangan 158 nafar ishtirokchi taqqoslanganda ayollarning 69,9 foizi, erkaklarning esa 21,2 foizi tegajog‘lik haqida xabar bergan. Ayollarning tegajog‘lik haqida xabar berish imkoniyatlar nisbati (odds) erkaklarnikidan 8,63 baravar yuqori; biroq bu ko‘rsatkich butun aholi uchun tarqalish darajasi (prevalensiya) yoki sabab-oqibat xavf nisbati emas.

Aloqalar hajmi bir vaqtning o‘zida ham yordam berish, ham tegajog‘lik haqida xabar berish bilan bog‘liq bo‘lib chiqqan. Logarifmik aloqa hajmidagi bir standart og‘ishlik o‘sish 0–1 shkalasida ko‘rsatilgan yordam berish darajasining taxminan 0,10 birlikka ortishi va so‘nggi bir yilda tegajog‘lik haqida xabar berish ehtimolining taxminan 23,6 foiz punktga oshishi bilan bog‘langan. Shunday bo‘lsa-da, kesmaviy (cross-sectional) tadqiqot dizayni ko‘proq aloqada bo‘lish to‘g‘ridan-to‘g‘ri tegajog‘likka olib kelishini isbotlay olmaydi. Tegajog‘lik tajribasi ham insonning keyingi aloqa o‘rnatish xatti-harakatlarini o‘zgartirgan bo‘lishi mumkin.

Tadqiqotning eng muhim xulosasi shuki, aloqa hajmi, aloqa xilma-xilligi, muloqot qilingan sohalarning taqsimoti va sohalarga xos aloqalar soni hisobga olinganda ham ayollar va erkaklar o‘rtasidagi tegajog‘lik tafovuti kamaymagan. Ayollar va erkaklar uchun aloqa hajmi bilan tegajog‘lik o‘rtasidagi qiyalik (bog‘liqlik sur’ati) deyarli bir xil; biroq ayollarning boshlang‘ich tegajog‘lik darajasi ancha yuqori. Boshqacha aytganda, teng o‘lchamdagi ishtirok o‘xshash darajadagi xavfsizlikni ta’minlamaydi.

Tegajog‘likdan keyingi jarayon ham alohida ahamiyatga ega. Voqeani aytib berish yoki maslahat olish ma’lumotlari mavjud bo‘lgan 40 nafar jabrlanuvchidan 30 nafari kimdir bilan gaplashgan yoki maslahat so‘ragan, ularning 19 nafari esa ikkilamchi jabrlanish (secondary victimization) holatini bildirgan. Ikkilamchi jabrlanish; ayblash, e’tiborsiz qoldirish (inkor etish), tashkiliy harakatsizlik, obro‘ yo‘qotish yoki martaba va resurslardan mahrum qilish (qasos olish) shaklida namoyon bo‘lgan. Jabrlanuvchilar tegajog‘lik qilgan shaxs bilan aloqador tashkilotning maslahat markazini jabrlanmaganlarga qaraganda pastroq ishonchlilik bilan baholagan.

Tadqiqot tarmoq o‘rnatishning o‘zi yomon yoki undan qochish kerak bo‘lgan faoliyat ekanini ilgari surmaydi. Asosiy xulosa birmuncha aniq va muhimroqdir: Tarmoqlarga kirish imkoniyati bilan tarmoqlarning xavfsizligi alohida o‘lchanishi va alohida siyosiy maqsadlar sifatida ko‘rib chiqilishi kerak.

Tadbirkorlikda professional tarmoqlar nega bunchalik muhim?

Yangi startap ko‘pincha faqatgina asoschining g‘oyasi, texnik bilimi yoki kapitali bilan rivojlanmaydi. Investorlar, mijozlar, tajribali rahbarlar, ishga qabul qilinuvchi nomzodlar, maslahatchilar, universitetlar va davlat muassasalariga chiqish talab etiladi. Ushbu munosabatlar startapga quyidagi imkoniyatlarni taqdim etishi mumkin:

• Moliyalashtirish va investorlar bilan aloqa o‘rnatish,
• bozor va soha haqida bilim olish,
• yangi mijozlar va biznes hamkorlar topish,
• texnik yoki boshqaruv bo‘yicha maslahat olish,
• malakali kadrlarni jalb qilish,
• startapning ishonchli va qonuniy ekanini tasdiqlatish,
• akselerator dasturlari va korporativ tarmoqlarga kirish.

Shu sababli tadbirkorlik tadqiqotlari professional tarmoqlarni asosan resurslar aylanadigan kanallar sifatida ko‘rib chiqadi. Biroq ushbu yondashuv tarmoqdagi barcha ishtirokchilar bir xil sharoitda harakat qiladi, degan farazga tayanib qolishi mumkin. Bir insonning yig‘ilishda, investorlar tadbirida yoki biznes kechki ovqatida qatnashgani uning o‘sha muhitda bir xil hurmatga ega bo‘lishini yoki xuddi shunday xavfsizlik darajasida ekanini anglatmaydi.

Tadqiqot ushbu tafovutni “aloqa yuzasi” (contact surface) tushunchasi orqali shakllantiradi. Ayni bir professional aloqa yuzasi bir insonga bilim, moliya va yordam yetkazib berayotgan bir paytda; boshqa bir inson uchun kamsituvchi munosabat, istalmagan jinsiy e’tibor, bosim yoki qasos olish xavfini keltirib chiqarishi mumkin.

Tadqiqotning asosiy savollari

Tadqiqot o‘zaro bog‘liq uchta asosiy savolga e’tibor qaratadi:

1. Professional aloqalar miqdori va xilma-xilligi ko‘rsatilgan yoki olingan yordam bilan bog‘liqmi?
2. Ayni shu aloqa ko‘rsatkichlari jinsiy tegajog‘lik haqida xabar berish bilan bog‘liqmi?
3. Ayollar va erkaklar o‘rtasidagi tegajog‘lik tafovuti aloqa hajmi, aloqa xilma-xilligi va muloqot qilingan ishtirokchilar tarkibi hisobga olinganda kamayadimi?

Uchinchi savol ayniqsa muhimdir. Agar ayollarning ko‘proq tegajog‘lik haqida xabar berishi faqatgina ularning ko‘proq odamlar bilan uchrashishidan kelib chiqayotgan bo‘lsa, aloqalar soni tenglashtirilganda tafovut qisqarishi kutiladi. Agar tafovut kamaymasa, muammo shunchaki qancha inson bilan muloqot qilinganida emas, balki aynan shu aloqa yuzasidagi xatti-harakatlar va kuchlar nisbati genderga qarab farqlanishida bo‘lishi mumkin.

Tanlanma kimlardan iborat?

Ma’lumotlar 2025-yil aprel oyi oxiridan dekabr oyigacha Yaponiyadagi startap va tadbirkorlik ekotizimidan to‘plangan. Ishtirokchilar bilan akseleratorlar, venchur fondlari, universitetlar, tadbirkorlik uyushmalari va professional tarmoqlar orqali bog‘lanilgan.

Ishtirokchilarning 97 nafari ayol, 104 nafari erkak, 5 nafari esa “boshqa” toifasiga kiritilgan. O‘rtacha yosh 40,1 ni tashkil etadi va ishtirokchilarning 84,5 foizi kamida bakalavr darajasiga ega. Tanlanmaning 59,7 foizi Tokio poytaxt hududida joylashgan.

Tadqiqotdagi ayol-erkak taqqoslashlari ikkilik (binar) gender tasnifi asosida olib borilgan. “Boshqa” toifasidagi ishtirokchilar soni atigi besh nafar bo‘lgani sababli ushbu guruh tajribasi haqida alohida statistik xulosa chiqarilmagan. Shu sababli natijalar barcha gender o‘zliklarini to‘liq qamrab oluvchi taqqoslash emas.

Professional aloqa qanday o‘lchandi?

Ishtirokchilardan so‘nggi bir yilda startap ekotizimidagi 15 ta ishtirokchi toifasi bilan taxminan qancha aloqa o‘rnatganliklarini ko‘rsatish so‘ralgan. Aniq raqam o‘rniga tartiblangan son oraliqlari qo‘llanilgan, keyinchalik ushbu oraliqlarning o‘rta nuqtalari hisob-kitoblarga o‘tkazilgan.

Uchta asosiy tarmoq ko‘rsatkichi shakllantirilgan:

• Aloqa hajmi: O‘n beshta toifa bo‘yicha bildirilgan taxminiy aloqalar yig‘indisi.
• Aloqa kengligi: Kamida bitta aloqa bildirilgan toifalar soni; maksimal 15 bo‘lishi mumkin.
• Aloqa tarkibi: Jami aloqalarning tadbirkorlik, iqtidor, moliya, yordam va tashkilotlar sohalariga to‘g‘ri keladigan foiz ulushi.

Ushbu o‘lchovlar ishtirokchining o‘z shaxsiy muloqot doirasini umumlashtiruvchi ego-tarmoq ko‘rsatkichlaridir. Ular butun Yaponiya startap ekotizimining to‘liq tarmoq xaritasini, markaziy ishtirokchilarini yoki sub’ektlar o‘rtasidagi bog‘lanishlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatmaydi. Munosabatlarning sifati, qaramlik darajasi, ishonch darajasi va kuch nomutanosibligi ham bevosita o‘lchanmagan.

Rol guruhlari bo‘yicha tarmoqdagi ishtirok

2-jadvalda moliya guruhining eng yuqori median aloqa hajmiga ega ekani ko‘rinadi. Tashkilot va yordam beruvchilar esa eng keng toifalar xilma-xilligiga erishgan.

Aksariyat guruhlar o‘z aloqalarini asosan o‘z faoliyat sohalarida jamlagan. Tadbirkorlar aloqalarining o‘rtacha 37,4 foizi boshqa tadbirkorlar bilan, moliya guruhining 39,2 foizi moliya vakillari bilan, tashkilotlar guruhining 34,8 foizi institutsional sub’ektlar bilan kechgan. Yordam beruvchilar guruhining aloqalari esa sohalar bo‘yicha ancha muvozanatli taqsimlangan.

Ayollar va erkaklar o‘rtasidagi umumiy aloqa hajmi va kengligi bo‘yicha ko‘ringan dastlabki xom tafovutlar Benjamini–Xoxberg (Benjamini–Hochberg) tuzatmasidan so‘ng statistik jihatdan mustahkam emasligi aniqlangan. Shunday bo‘lsa-da, rol guruhi nazorat qilinganidan so‘ng ayollarning iqtidor sohasidagi biror sub’ekt bilan aloqa o‘rnatish imkoniyatlar nisbati (odds) erkaklarnikidan pastroq chiqqan; OR 0,21, 95 foizli ishonchlilik intervali 0,07–0,63 va tuzatilgan p-qiymati 0,043 ga teng. Ushbu yagona natija barcha tarmoqqa kirish imkoniyati umuman genderga bog‘liq ekanini anglatmaydi.

Jinsiy tegajog‘lik qanday o‘lchandi?

Tadqiqotda startap kontekstiga moslashtirilgan, xatti-harakatlarni aniq ifodalovchi 19 banddan iborat Sexual Experiences Questionnaire (SEQ) so‘rovnomasidan foydalanilgan. Xulq-atvorga asoslangan savol shakli ishtirokchining boshidan kechirgan voqeani aynan “jinsiy tegajog‘lik” deb atashiga bog‘liq emas. Shu sababli inson sodir bo‘lgan hodisani to‘g‘ridan-to‘g‘ri tegajog‘lik deb atamagan taqdirda ham muayyan xatti-harakatlar haqida xabar bera oladi.

Bandlar to‘rtta asosiy sohada jamlangan:

• Gender adovati: Jinsi sababli kamsituvchi munosabatda bo‘lish, past nazar bilan qarash va haqoratomuz jinsiy izohlar berish.
• Jinsiy adovat: Istalmagan jinsiy hazillar, behayo suhbatlar, tana yoki tashqi ko‘rinish haqida noqulay izohlar qilish.
• Istalmagan jinsiy e’tibor: Rad etilishiga qaramay uchrashuv yoki munosabat talab qilish, ta’qib etish, istalmagan teginish va yaqinlashish.
• Jinsiy majburlash (koersiya): Pul, resurs yoki yaxshi munosabat evaziga jinsiy talab qo‘yish; rad etilgan taqdirda tahdid qilish yoki jazolash.

Uchta umumlashtiruvchi natija ishlab chiqilgan:

• Tegajog‘lik kengligi: Tasdiqlangan 19 ta bandning ulushi.
• Tegajog‘lik yuki: Bildirilgan xatti-harakatlarning 0–4 oralig‘idagi o‘rtacha chastotasi.
• So‘nggi bir yildagi duch kelish: So‘nggi bir yilda kamida bitta bunday holatga duch kelingan-kelinmagani.

Faqatgina eskiroq hodisa haqida xabar bergan shaxslar so‘nggi bir yil tahlilida “hodisa yuz bermagan” deb kodlanmagan; balki ushbu tahlildan chiqarib turilgan. Bu tartib o‘tmishdagi tegajog‘likni so‘nggi bir yilda hech narsa bo‘lmagandek talqin qilishning oldini oladi.

Tanlanmada bildirilgan tegajog‘lik darajasi

Tegajog‘lik holati bo‘yicha to‘liq javob bergan 161 kishidan 72 nafari kamida bitta jinsiy tegajog‘lik tajribasiga duch kelganini bildirgan. Ularning 27 nafari amaldagi tadbirkorlar, 45 nafari esa boshqa ekotizim rollaridagi ishtirokchilardir.

Ikkilik gender ma’lumoti mavjud bo‘lgan 158 nafar ishtirokchi orasida natijalar quyidagicha bo‘lgan:

Ayollarning tegajog‘lik haqida xabar berish imkoniyatlar nisbati (odds) erkaklarnikidan 8,63 baravar yuqoridir; 95 foizli ishonchlilik intervali 4,19–17,76 va p-qiymati 0,001 dan past.

Imkoniyatlar nisbati (odds ratio) to‘g‘ri talqin qilinishi lozim: OR = 8,63 ko‘rsatkichi ayollarning tegajog‘likka uchrash ehtimoli roppa-rosa 8,63 baravar ko‘p degani emas. Odds — bir hodisaning yuz berish ehtimolining yuz bermaslik ehtimoliga nisbatidir. Ayniqsa hodisa ko‘rsatkichi yuqori bo‘lgan sharoitlarda imkoniyatlar nisbati bilan xavf nisbati (risk ratio) o‘rtasida sezilarli farq bo‘lishi mumkin.

O‘xshash tafovut tadbirkorlar va boshqa ekotizim ishtirokchilari alohida-alohida o‘rganganda ham ko‘ringan:

Aksincha, tadbirkorlar bilan tadbirkor bo‘lmaganlar o‘rtasidagi umumiy jabrlanish tafovuti statistik jihatdan sezilarli emas. Tadbirkorlarda 27/52 kishi, ya’ni 51,9 foiz; boshqa rollarda 45/109 kishi, ya’ni 41,3 foiz tegajog‘lik haqida xabar bergan. OR 1,53, ishonchlilik intervali 0,75–3,15 va p-qiymati 0,237 ga teng.

Ushbu natija muammo faqatgina ayol tadbirkorlar bilan cheklanib qolmay, startap xodimlari, rahbarlar, yordam beruvchilar va institutsional rollar kabi ekotizimning turli sohalarida uchrashi mumkinligini ko‘rsatadi.

1-rasm: Qaysi sohalarda gender tafovuti yaqqolroq?

Tadqiqotning 21-sahifasidagi 1-rasm ayollar va erkaklar o‘rtasidagi farqni uchta o‘lchamda ko‘rsatadi:

• Tegajog‘lik kengligi,
• tegajog‘lik yuki,
• ish faoliyatining buzilishi yoki unumdorlik yo‘qolishi.

Moviy nuqtalar ko‘p karrali taqqoslashlar uchun Benjamini–Xoxberg tuzatmasidan keyin ham o‘z ahamiyatini saqlab qolgan natijalarni, kulrang nuqtalar esa saqlab qololmagan natijalarni ifodalaydi.

Ayollar gender adovati va jinsiy adovat sohalarida ham ko‘proq xatti-harakatlar turlari, ham yuqoriroq chastota haqida xabar bergan. Ushbu ikki sohaning kenglik va yuk farqlari tuzatishdan keyin ham o‘z kuchini saqlab qolgan. Istalmagan jinsiy e’tibor va ish faoliyatining buzilishi bo‘yicha farqlar ayollar zarariga ko‘rinsa-da, tuzatishdan so‘ng statistik jihatdan mustahkam emas.

Jinsiy majburlash bandlari rasmda ko‘rsatilmagan; chunki har bir band bo‘yicha faqat nol yoki bir nafar ayol javobi mavjud bo‘lib, erkaklardan hech qanday javob olinmagan. Ushbu kam sonlar majburlash harakatlarining ahamiyatsiz ekanini bildirmaydi. Faqatgina ushbu tanlanmada ishonchli taqqoslash o‘tkazish uchun yetarli kuzatuv yo‘qligini bildiradi.

Xulq-atvor bandlaridagi tafsilotlar

A4 qo‘shimcha jadvali so‘nggi bir yilda tegajog‘lik haqida xabar bergan 27 nafar ayol va 9 nafar erkak orasidagi xatti-harakat bandlarining taqsimotini ko‘rsatadi. Ushbu foizlar barcha ishtirokchilarning emas, faqat so‘nggi bir yildagi jabrlanuvchilarning ko‘rsatkichlaridir.

Eng yaqqol model bevosita jinsiy takliflardan oldin kamsituvchi qarashlar va kasbiy salohiyatni qadrsizlantirish sohasida paydo bo‘lishi muhimdir. Bunday xatti-harakatlar nafaqat shaxsiy noqulaylik tug‘diradi, balki tadbirkorning nufuzi, qonuniyligi va resurslarga munosib ko‘rilishiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Tegajog‘lik sodir etganlar ekotizimning qaysi sohalarida qayd etildi?

Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, tegajog‘lik faqatgina bir tashkilotdagi rahbar yoki hamkasbdan kelib chiqmaydi. Startap ekotizimi tashkilotlararo munosabatlardan iborat bo‘lgani sababli mijozlar, investorlar, maslahatchilar, boshqa tadbirkorlar va yordamchi tashkilotlar ham aloqa yuzasining bir qismidir.

Ayol tadbirkor jabrlanuvchilar orasida bildirilgan tegajog‘lik sodir etganlar sohalari quyidagicha:

• Moliya sohasi vakillari: 12/21, 57,1 foiz,
• boshqa startap vakillari: 10/21, 47,6 foiz,
• yordam beruvchi tashkilot vakillari: 9/21, 42,9 foiz,
• tashkilot ichidagi sub’ektlar: 3/21, 14,3 foiz.

Tadbirkor bo‘lmagan ayol jabrlanuvchilarda esa tashkilot ichidagi sub’ektlar 15/29 kishi bilan (51,7 foiz) eng ko‘p bildirilgan soha bo‘lgan.

Ushbu tafovut tadbirkorlar va yollanma xodimlarning qaramlik shakllari turlicha bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Tadbirkor uchun investor yoki moliyachi biznesning yashab qolishi uchun o‘ta muhim tashqi resurs egasidir. Startap xodimi uchun esa tashkilot ichidagi rahbar va mehnat munosabatlari ko‘proq hal qiluvchi rol o‘ynaydi.

Biroq ba’zi quyi guruhlarda tanlanma juda kichik. Masalan, erkak tadbirkor jabrlanuvchilar soni atigi to‘rtta. Shu sababli tegajog‘lik sodir etuvchilar sohalariga doir gender va rol taqqoslashlari qat’iy reyting sifatida qaralmasligi lozim.

Tegajog‘lik eng ko‘p qaysi muhitlarda yuz bergan?

5-jadvalga ko‘ra, eng ko‘p uchraydigan muhit ish va norasmiy muloqot tutashgan joylardir. Ishki kechki ovqatlar, ziyofatlar, networking uchrashuvlari va norasmiy professional yig‘inlar shu toifaga kiradi.

Ish-ijtimoiy muhitlarning birinchi o‘ringa chiqishi professional va shaxsiy chegaralar xiralashgan tadbirkorlik madaniyatiga e’tibor qaratadi. Kechki tadbirlar, ovqatlanishlar yoki norasmiy uchrashuvlar rasmiy ish joyidan tashqarida ko‘rinsa-da, investitsiya, mijoz va biznes imkoniyatlari yaratiladigan haqiqiy mehnat maydonlaridir.

Salomatlik, ish va munosabatlarga oid oqibatlar

Jabrlanuvchilar bildirgan ta’sirlar asosan salomatlik va ruhiy farovonlik, muloqotdan chekinish va ish motivatsiyasi sohalarida to‘plangan.

“Chekinish va qochish” nafaqat tegajog‘lik qilgan shaxsdan uzoq yurishni, balki muayyan tadbirlar, investorlar, mijozlar yoki tarmoq muhitlarini tark etishni ham qamrab oladi. Ushbu xatti-harakat insonni qisqa muddatda himoya qilishi mumkin, biroq uning professional resurslarga yetishishini ham cheklab qo‘yadi. Shu tariqa tegajog‘likning zarari faqatgina voqea paytidagi psixologik zarba emas, balki keyingi tarmoq va martaba qarorlarida ham namoyon bo‘ladi.

Iqtisodiy xarajatlarni qanday tushunish kerak?

Iqtisodiy zarar ko‘rganini bildirganlar soni ancha kam:

• Ayol tadbirkorlar: 5 kishi,
• erkak tadbirkorlar: 1 kishi,
• tadbirkor bo‘lmagan ayollar: 4 kishi,
• tadbirkor bo‘lmagan erkaklar: 2 kishi.

Ushbu kichik guruhlarda tibbiy, psixologik maslahat va yuridik xarajatlar, shaxsiy daromad yo‘qotilishi va kompaniya daromadining pasayishi bildirilgan. Xarajat bildirgan besh nafar ayol tadbirkorda jami xarajatlar medianasi taxminan 31 ming AQSH dollari yoki 4,9 million Yaponiya iyenasi sifatida ko‘rsatilgan.

Biroq bu raqam barcha jabrlanuvchilar uchun xos odatiy xarajat deb talqin qilinishi mumkin emas. Bu faqat xarajat bildirgan besh nafar ayol tadbirkorning medianasidir va bir nechta yuqori ko‘rsatkich natijaga kuchli ta’sir qilgan bo‘lishi mumkin. Tadqiqot Yaponiya startap ekotizimidagi jami iqtisodiy tegajog‘lik xarajatlarini hisoblab chiqmagan.

Ochiqlashdan so‘ng ikkilamchi jabrlanish

Tegajog‘likning ta’siri voqea bilan tugamasligi mumkin. Jabrlanuvchi voqeani aytib bergandan so‘ng ayblanishi, jiddiy qabul qilinmasligi, muassasaning chora ko‘rmasligi yoki biznes imkoniyatlarini yo‘qotishi yangi zararni shakllantirishi mumkin. Tadqiqot bu holatni ikkilamchi jabrlanish deb baholaydi.

Ochiqlash zanjiri bo‘yicha ma’lumoti bo‘lgan 40 nafar jabrlanuvchidan:

• 30 nafari kimdir bilan gaplashgan yoki maslahat so‘ragan.
• 10 nafari hech kimga aytmagan yoki maslahat olmagan.
• Gaplashgan 30 kishidan 19 nafari ikkilamchi jabrlanish haqida xabar bergan.

Bu holat ochiqlaganlarning 63,3 foiziga to‘g‘ri keladi. Biroq bu ko‘rsatkich faqat 30 kishilik quyi tanlanmaga tayanadi va kengroq qatlam uchun qat’iy doimiy ko‘rsatkich deb qaralmasligi kerak.

Tadbirkor jabrlanuvchilarda inkor etish va ayblash ko‘proq kuzatilgan bo‘lsa, boshqa ekotizim rollarida martaba va resurslar bo‘yicha qasos olish yaqqolroq ko‘ringan. Biroq quyi guruhlar soni kichik bo‘lgani sababli bu farqlar dastlabki izlanish xususiyatiga ega.

2-rasm: Jabrlanuvchilar qaysi kanallarga ishonadi?

Tadqiqotning 22-sahifasidagi 2-rasm advokat, politsiya, shifokor, maslahatchi, hamshira, xususiy uchinchi tomon, davlat uchinchi tomoni va tegajog‘lik qilgan shaxsning tashkilotidagi maslahat markazining 1–5 shkalasidagi ishonch ballarini ko‘rsatadi.

Jabrlanmaganlar aybdorning tashkilotidagi maslahat markazini o‘rtacha 1,97 ball bilan, jabrlanganlar esa 1,56 ball bilan baholagan. Farq −0,41 ga teng va Benjamini–Xoxberg tuzatmasidan so‘ng statistik ahamiyatini saqlab qolgan yagona kanal farqidir; tuzatilgan p-qiymati 0,043.

Bu natija jabrlanuvchilarning tegajog‘lik sodir etgan shaxsga aloqador muassasaning o‘z mexanizmiga ancha kam ishonishini ko‘rsatadi. Buning sababi ushbu tadqiqotda aniqlanmagan. Past ishonch salbiy tajribadan keyin shakllangan bo‘lishi yoki boshidanoq past bo‘lgan ishonch shikoyat qilish xatti-harakatiga ta’sir ko‘rsatgan bo‘lishi mumkin.

Rasmning o‘ng panelida ochiqlaganlar va ochiqlamaganlar o‘rtasidagi ishonch farqlari ko‘rsatilgan. Ushbu taqqoslashlarning hech biri ko‘p karrali test tuzatmasidan so‘ng ahamiyatli emas. Demak, muayyan ishonch kanalining ochiqlashga sabab bo‘lishi haqida xulosaga kelib bo‘lmaydi.

Ayni bir tarmoq yuzasida yordam va xavf

Tadqiqotning 23-sahifasidagi 3-rasm to‘rtta paneldan iborat:

• A1: Aloqa kengligi va hajmi bilan yordam berish/olish munosabati.
• A2: Yordam oqimidagi ayol-erkak tafovutlari.
• B1: Aloqa kengligi va hajmi bilan tegajog‘lik natijalari.
• B2: Turli aloqa nazoratlari ostida ayol-erkak tegajog‘lik tafovuti.

Rasmda moviy koeffitsiyentlar Benjamini–Xoxberg tuzatmasidan keyin o‘z ahamiyatini saqlagan natijalarni, kulrang koeffitsiyentlar esa saqlay olmaganlarni ko‘rsatadi.

Aloqa hajmi va yordam berish

Logarifmik aloqa hajmidagi bir standart og‘ishlik o‘sish 0–1 shkalasiga o‘tkazilgan yordam berish ko‘rsatkichida 0,100 birlik o‘sish bilan bog‘liq:

• Koeffitsiyent: 0,100
• %95 ishonchlilik intervali: 0,022–0,178
• Xom p-qiymati: 0,011
• A6 qo‘shimcha jadvalida BH tuzatilgan p-qiymati: 0,044

Yordam olish bo‘yicha baholash 0,050 ga teng; ammo ishonchlilik intervali nolni o‘z ichiga oladi va tuzatilgan p-qiymati 0,456 dir. Aloqa kengligi esa na yordam berish, na yordam olish bilan sezilarli bog‘liq bo‘lib chiqmagan.

Bu natija ko‘proq aloqa o‘rnatgan insonlar ko‘proq yordam berganini ko‘rsatadi; ammo ko‘proq yordam olganini aniq isbotlamaydi. Aloqa o‘rnatish resurslarni avtomatik tarzda insonga qaytaradi, deb hisoblab bo‘lmaydi.

Aloqa hajmi va tegajog‘lik haqida xabar berish

Ayni shu aloqa hajmi ko‘rsatkichi so‘nggi bir yildagi tegajog‘lik haqidagi xabarlar bilan ham ijobiy bog‘langan:

• Koeffitsiyent: 0,236
• %95 ishonchlilik intervali: 0,100–0,371
• A6 qo‘shimcha jadvalida BH tuzatilgan p-qiymati: 0,004

Natija chiziqli ehtimollik modeli (linear probability model) orqali olingani sababli, koeffitsiyent log aloqa hajmidagi bir standart og‘ishlik o‘sish bilan tegajog‘lik haqida xabar berish ehtimoli o‘rtasida taxminan 23,6 foiz punktlik farq mavjudligini bildiradi.

Biroq bu sabab-oqibat ta’siri emas. Model aloqalarning vaqt ketma-ketligini va tegajog‘lik aloqa xatti-harakatidan oldin yoki keyin yuz berganini aniq ajrata olmaydi. Ko‘proq aloqada bo‘lish tegajog‘lik yuz berishi mumkin bo‘lgan vaziyatlar sonini oshirgan bo‘lishi mumkin. Tegajog‘lik tajribasi ham insonning keyinchalik ko‘proq yordam izlashiga yoki o‘z tarmog‘ini o‘zgartirishiga olib kelgan bo‘lishi mumkin.

Aloqa hajmi bilan tegajog‘lik kengligi o‘rtasidagi baholash 0,040 ga teng; ishonchlilik intervali −0,006 dan 0,087 gacha va BH tuzatilgan p-qiymati 0,135 dir. Aloqa kengligi bilan so‘nggi bir yildagi duch kelish o‘rtasidagi baholash himoyalovchi yo‘nalishda −0,093 bo‘lsa-da, ishonchlilik intervali −0,205 dan 0,018 gacha va tuzatilgan p-qiymati 0,135 ga teng. Shu sababli yanada rang-barang tarmoq tegajog‘likdan himoya qiladi, degan xulosaga kelib bo‘lmaydi.

Loyiha matnidagi kichik p-qiymati nomuvofiqliklari

Asosiy matn bilan A6 qo‘shimcha jadvali o‘rtasida ikkita kichik raqamli farq mavjud:

• Yordam berish natijasi asosiy matnda \(p_{BH}=0{,}046\), A6 jadvalida esa \(p_{BH}=0{,}044\) deb yozilgan.
• Aloqa hajmi–tegajog‘likka uchrash natijasi asosiy matnda \(p_{BH}=0{,}003\), A6 jadvalida esa \(p_{BH}=0{,}004\) deb berilgan.

Koeffitsiyentlar va ishonchlilik intervallari ayni xulosani ko‘rsatadi; biroq preprintning keyingi tahririda ushbu kichik yaxlitlash yoki ko‘chirish farqlari uyg‘unlashtirilishi lozim.

Ayol-erkak tegajog‘lik tafovuti aloqa bilan izohlanadimi?

Tadqiqotning eng kuchli natijasi 3-rasmning B2 panelida joylashgan. Muallif ayol-erkak tafovutini ketma-ket kengaytirilgan modellar orqali tahlil qilgan:

1. Faqat gender,
2. aloqa hajmi va kengligi qo‘shilgan model,
3. aloqa sohalarining ulushlari qo‘shilgan model,
4. sohalarga xos aloqa hajmlari qo‘shilgan model.

Bular ayollar va erkaklar o‘rtasidagi standartlashtirilgan OLS koeffitsiyentlaridir va barcha modellarda BH tuzatilgan p-qiymatlari 0,001 dan past.

Aloqa o‘zgaruvchilari qo‘shilganda koeffitsiyentlarning kamayishi kutilgan edi, ammo ularning deyarli o‘zgarmay qolishi, hatto biroz kattalashishi diqqatga sazovordir. Ushbu natija tanlanma ichidagi tegajog‘lik tafovuti shunchaki ayollarning ko‘proq, kamroq yoki boshqacha turdagi professional aloqalar o‘rnatishi bilan izohlanmasligini ko‘rsatadi.

Bu xulosa tarmoqdagi barcha ehtimoliy farqlar inkor etildi degani emas. Tadqiqotda aloqaning sifati, kuch nomutanosibligi, shaxsiy yaqinlik darajasi, iqtisodiy qaramlik yoki tarmoqdagi markaziy mavqe o‘lchanmagan. Natija faqatgina o‘lchangan aloqa hajmi, kengligi va tarkibiga nisbatan amal qiladi.

Farq darajadami yoki qiyalikdami?

A7 qo‘shimcha jadvali aloqa hajmi bilan so‘nggi bir yildagi tegajog‘lik xabarlari o‘rtasidagi munosabatni ayollar va erkaklar uchun alohida qiyaliklar shaklida ko‘rsatadi:

Qiyaliklar deyarli bir xil. Aloqa hajmi ortgan sari tegajog‘lik xabari bilan kuzatilgan bog‘liqlik ayollar va erkaklarda o‘xshash kattalikda. Buning o‘rniga ayollarning umumiy tegajog‘lik darajasi (kesishish nuqtasi) ancha yuqoridir.

Shu sababli muallif ushbu farqni “qiyalik farqi” emas, balki “daraja farqi” deb talqin qiladi. Bir xil aloqa o‘sishi har ikki guruh uchun o‘xshash munosabatni ko‘rsatsa-da, ayollar aloqa yuzasiga ancha yuqori boshlang‘ich xavf yuki bilan kirib keladi.

“Teng ishtirok, noteng xavfsizlik” nimani anglatadi?

Sarlavhaning asosiy mazmuni shuki: Bir ayol va bir erkak o‘xshash miqdorda professional aloqalar o‘rnatishi, o‘xshash sohalarga chiqa olishi va bir xil darajada yordam almashinuvini bildirishi mumkin. Shunga qaramay, ayol kishi ancha ko‘p gender adovati, jinsiy kamsitish yoki noo‘rin xatti-harakatlarga duch keladi.

Bunday vaziyatda faqatgina ayollarning tarmoqlarda ko‘proq qatnashishini rag‘batlantirishga qaratilgan siyosat yetarli emas. Ishtirok soni ortgani holda aloqa yuzasidagi xavfsizlik, hisobdorlik va shikoyatdan keyingi himoya o‘zgarmasa, ayollar ko‘proq resurslarga erishish bilan birga ko‘proq xavf-xatarga ham ro‘baro‘ bo‘ladi.

Kuch va qaramlik munosabatlari

Tadqiqot talqinida tegajog‘lik shunchaki ayrim shaxslarning yomon xulq-atvori sifatida emas, balki resurslarga qaramlik bilan bog‘liq muammo sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadbirkor investorga, yirik mijozga yoki akselerator rahbariga muhtoj bo‘lishi mumkin. Xodim esa o‘z rahbariga yoki kompaniya ichidagi tavsiyalarga qaram bo‘lishi mumkin.

Ushbu qaramlik quyidagi sabablarga ko‘ra qochishni yoki shikoyat qilishni qiyinlashtiradi:

• Investitsiya yoki shartnomani yo‘qotish qo‘rquvi,
• soha ichida salbiy obro‘ paydo bo‘lishi xavfi,
• boshqa investorlar yoki mijozlarga yo‘lning yopilishi,
• kichik ekotizimlarda hamma bir-birini tanishi,
• shikoyat kanalining aybdorning tashkilotiga bo‘ysunishi,
• kelajakda ham ushbu biznes munosabatlarini davom ettirish majburiyati.

Shu sababli jabrlanuvchiga shunchaki “aybdordan uzoqroq yurish”ni maslahat berish real yechim bo‘lmasligi mumkin. Uzoqlashilayotgan inson ayni paytda moliyalashtirish, mijoz, tavsiya yoki ekspertiza manbasi bo‘lsa, undan qochishning o‘zi iqtisodiy va kasbiy yo‘qotishlarga olib keladi.

Tadbirkorlik ekotizimlari uchun ehtimoliy amaliy yechimlar

Maqola muayyan bir chora samaradorligini eksperimental tarzda tekshirmagan. Shunga qaramay, xulosalar ko‘rsatib turgan ehtimoliy amaliy yo‘nalishlar mavjud:

• Tashkilotlararo mustaqil shikoyat va xabar berish kanallarini yaratish,
• networking tadbirlari uchun qulay va ochiq shikoyat tizimlarini joriy etish,
• investorlar, mentorlar va boshqa ta’sirchan sub’ektlarning hisobdorligini oshirish,
• aybdorning o‘z tashkilotiga bog‘liq bo‘lmagan mustaqil tekshiruv mexanizmlarini yo‘lga qo‘yish,
• shikoyatdan so‘ng moliyaviy va martaba bo‘yicha qasos olish xavfidan himoyalash,
• ish-ijtimoiy tadbirlarni ham mehnat muhitining ajralmas qismi sifatida ko‘rib chiqish,
• ekotizim tahlillarida imkoniyatdan foydalanish va xavfsizlik ko‘rsatkichlarini alohida-alohida hisobot qilish.

Bular tadqiqot isbotlagan tayyor yechimlar emas. Muallif ularni kelgusi tadqiqotlarda sinab ko‘rish mumkin bo‘lgan nomzod choralar sifatida taklif etadi.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Tadbirkorlik tarmoqlarini nafaqat resurslarga erishish, balki xavfsizlik nuqtai nazaridan ham o‘rgangani.
• Tegajog‘likni umumiy o‘z-o‘zini baholash o‘rniga aniq xatti-harakatlarga asoslangan 19 ta band bilan o‘lchagani.
• Aloqa hajmi, kengligi va sohalar tarkibini bir-biridan ajratib tahlil qilgani.
• Yordam va tegajog‘lik natijalarini ayni bir aloqa o‘zgaruvchilari orqali solishtirgani.
• Ayol-erkak tafovutini ketma-ket kengaytirilgan aloqa modellari bilan tekshirgani.
• Ko‘p karrali testlarda noto‘g‘ri kashfiyotlar ulushini kamaytirish uchun Benjamini–Xoxberg tuzatmasidan foydalangani.
• Tegajog‘lik holati bilan birga salomatlik, ish, iqtisodiy zarar, ochiqlash va ikkilamchi jabrlanish jarayonlarini o‘rgangani.
• Aybdorlarni faqat tashkilot ichidagilar bilan cheklab qo‘ymay, investor, mijoz va yordam beruvchilarni ham qamrab olgani.
• Etika qo‘mitasi, oldindan ro‘yxatdan o‘tkazish va sun’iy intellektdan foydalanish bayonotlarini shaffof ko‘rsatgani.

Asosiy cheklovlar

• Tadqiqot ilmiy taqrizdan o‘tmagan dastlabki nashr (preprint) hisoblanadi.
• Tanlanma o‘z xohishi bilan qatnashgan va ehtimolli bo‘lmagan usulda to‘plangan; aholi prevalensiyasini bera olmaydi.
• Kesmaviy dizayn sabab-oqibat yoki vaqt ketma-ketligini aniqlay olmaydi.
• Aloqa hajmi tegajog‘likdan oldin yoki keyin shakllangani noma’lum.
• Tadqiqotda qatnashishni tanlaganlar qatnashmaganlardan tizimli ravishda farq qilishi mumkin.
• Barcha savollarga javob berish ixtiyoriy bo‘lgani sababli tahlillarda o‘zgaruvchan va ba’zan kichik maxrajlar ishlatilgan.
• Tegajog‘lik ma’lumotlari shaxsiy hisobotga (self-report) tayanadi; mustaqil tekshiruv bilan tasdiqlanmagan.
• Barcha asosiy o‘lchovlarning bitta so‘rovnomada yig‘ilishi umumiy metod noxolisligini (common method bias) keltirib chiqarishi mumkin.
• Tarmoq o‘lchovlari aloqa sifatini, qaramlikni, ishonchni va strukturaviy markaziylikni o‘lchamaydi.
• Faqat hozirda ekotizimda roli bo‘lganlar o‘rganilgan; ekotizimga umuman kira olmaganlarning to‘siqlari qamrab olinmagan.
• Ikkilamchi jabrlanish va ochiqlash modellari ishonchli xulosa chiqarish uchun juda kichik tanlanmaga ega.
• Ayol va erkakdan tashqari gender guruhlari soni kamligi sababli taqqoslanmagan.
• Yaponiyaning huquqiy va madaniy muhiti natijalarni boshqa mamlakatlarga ko‘chirishni cheklaydi.
• Oldindan ro‘yxatga olish asosan konjoint eksperimentini qamrab olgan; ushbu maqoladagi tahlillar tasdiqlovchi emas, balki qidiruv (eksplorativ) xarakterga ega.

Tadqiqot nimani tasdiqlaydi?

• Professional tarmoqlar ham resurs, ham zarar tashishi mumkinligini aytadi.
• Tanlanma ichida ayollar erkaklarga qaraganda ancha ko‘p tegajog‘lik haqida xabar berganini ko‘rsatadi.
• Ushbu tafovut o‘lchangan aloqa hajmi, kengligi yoki sohalar tarkibi bilan izohlanmasligini ko‘rsatadi.
• Yuqoriroq aloqa hajmi ham ko‘rsatilgan yordam, ham tegajog‘lik haqidagi xabarlar bilan bog‘liqligini bildiradi.
• Tegajog‘lik investorlar, mijozlar va tashqi ekotizim vakillaridan ham kelib chiqishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Voqeani ochiqlaganlarning katta qismi ikkilamchi jabrlanishga duch kelganini ma’lum qiladi.
• Tarmoqqa kirish imkoniyati bilan tarmoq xavfsizligi alohida natijalar sifatida baholanishi kerakligini ta’kidlaydi.

Tadqiqot nimani tasdiqlamaydi?

• Yaponiyadagi barcha tadbirkorlarning 69,9 foizi tegajog‘likka uchraganini aytmaydi.
• Barcha professional aloqalar tegajog‘lik xavfini tug‘diradi, deb da’vo qilmaydi.
• Ko‘proq networking qilish to‘g‘ridan-to‘g‘ri tegajog‘likka sabab bo‘lishini isbotlamaydi.
• Ayollar va erkaklarning barcha tarmoq xususiyatlari teng ekanini ko‘rsatmaydi.
• Muayyan investorlar guruhi yoki tashkilot a’zolarining barchasini aybdor deb hisoblamaydi.
• Mustaqil shikoyat kanallari tegajog‘likni albatta kamaytiradi, deb isbotlamaydi.
• Tegajog‘lik haqida xabar bermaganlar umuman bunday holatga uchramaganini tasdiqlamaydi.
• Bir shikoyatning yuridik nuqtai nazardan jinsiy tegajog‘lik ekanini qonunan belgilab bermaydi.
• Aloqa kengligi himoyalovchi xususiyatga ega ekanini isbotlamaydi.
• Ikkilamchi jabrlanish ulushlarini butun tadbirkorlik ekotizimlariga umumlashtirib bo‘lmasligini eslatadi.

O‘tmish, bugun va kelajak nuqtai nazaridan ahamiyati

Tadbirkorlik tadqiqotlarining katta qismi o‘tmishda tarmoqlar hajmini, resurslarga erishishni va aloqalarning iqtisodiy samarasini o‘rgangan. Ushbu tadqiqot ayni shu munosabatlarning xavfsiz yoki xavfsiz emasligini ham so‘roq ostiga qo‘yadi. Shu orqali “Ko‘proq aloqa doimo yaxshi natija beradi” degan farazga jiddiy cheklov kiritadi.

Bugungi kun nuqtai nazaridan tadqiqot tadbirkorlik ekotizimlarining inklyuzivligi faqatgina ayollarning tadbirlarga yoki investitsiya muzokaralariga qatnashishi bilan o‘lchanmasligini ko‘rsatadi. Ishtirokchilar soni tenglashsa ham kamsitish, noo‘rin xatti-harakatlar, qasos olish va ishonchsiz shikoyat tizimlari saqlanib qolishi mumkin.

Kelgusida longityud (uzoq muddatli) tadqiqotlar aloqa hajmining tegajog‘likdan oldin yoki keyin o‘zgarganini aniqlashi lozim. Tarmoqdagi kuch, iqtisodiy qaramlik, aloqa sifati va ishtirokchi markaziyligi o‘lchanishi kerak. Mustaqil xabar berish tizimlari, tadbirlar darajasidagi choralar va darvozabon (gatekeeper) sub’ektlarning hisobdorligi eksperimental yoki kvazitayribaviy usullar bilan sinab ko‘rilishi lozim.

Tadqiqot metodologiyasi va asosiy natijalari

Tadqiqot dizaynining texnik xulosasi

O‘zgaruvchilar

Statistik yondashuv

• Yordam almashinuvi va tegajog‘lik kengligi uchun OLS modellari qo‘llanilgan.
• So‘nggi bir yildagi tegajog‘lik uchun chiziqli ehtimollik modeli (linear probability model) ishlatilgan.
• Aloqa hajmi logarifmlangandan so‘ng standartlashtirilgan.
• Umumiy nazorat o‘zgaruvchilari gender, ekotizim roli, yosh, xavf afzalligi va umumiy ishonchdir.
• Ayol-erkak tafovutlari standartlashtirilgan OLS koeffitsiyentlari bilan berilgan.
• Ulushlar uchun aniq binomial 95 foizli ishonchlilik intervallari hisoblangan.
• Ko‘p karrali taqqoslashlarda Benjamini–Xoxberg noto‘g‘ri kashfiyotlar ulushi (FDR) tuzatmasi qo‘llanilgan.
• Faqat xom p-qiymati ahamiyatli bo‘lgan natijalar qat’iy xulosa emas, balki dastlabki signal deb baholangan.

Asosiy natijalarning texnik xulosasi

Xulosalarning ilmiy maqomi

Tadqiqot natijalari tanlanma ichidagi bog‘liqliklarni tavsiflaydi. Quyidagi da’volarni tasdiqlamaydi:

• Yaponiya tadbirkorlik ekotizimidagi butun aholi prevalensiyasi,
• aloqa hajmining tegajog‘likka sabab bo‘lishi bo‘yicha sabab-oqibat aloqasi,
• muayyan choralarning tegajog‘likni kamaytirishdagi samaradorligi,
• barcha tadbirkorlik ekotizimlariga madaniyatlararo umumlashtirish,
• yuridik ma’noda tasdiqlangan holatlar soni.

Eng ishonchli tanlanma ichki xulosasi — ayol-erkak tegajog‘lik tafovutining turli aloqa nazoratlari ostida ham saqlanib qolishidir. Aloqa hajmi bilan tegajog‘lik o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlik ham ko‘p karrali test tuzatmasidan keyin o‘z kuchini saqlaydi; biroq sabab-oqibat yo‘nalishi noma’lum. Ochiqlash va ikkilamchi jabrlanish tahlillari esa kichik tanlanmalari sababli ehtiyotkorlik bilan qabul qilinishi lozim.

Manba va uslubiyot izohi

Tadqiqotning to‘liq asl nomi:Equal Participation, Unequal Safety: Sexual Harassment in Entrepreneurial Networking

Muallifning to‘liq ismi va ketma-ketligi: Takanori Kashino. Tadqiqot bir mualliflidir.

Teng birinchi muallif: Mavjud emas.

Mas’ul muallif: Takanori Kashino. PDF-hujjatda yulduzcha belgisi bilan mas’ul muallif sifatida ochiq ko‘rsatilgan.

Muassasaviy aloqa: Eirene Management School, Tokio, Yaponiya.

DOI: Ushbu versiyada DOI ma’lumoti yo‘q va SSRN qaydi orqali DOI tasdiqlanmagan.

Jurnal: Taqrizli ilmiy jurnalda chop etilgan versiyasi tasdiqlanmagan.

Asl nashriyot: Taqrizli jurnal nashriyoti mavjud emas. Tadqiqot SSRN preprint platformasida joylashtirilgan.

Nashr platformasi: SSRN.

SSRN annotatsiya raqami: 7082201.

Nashr yili: 2026-yil.

SSRN ga yuklangan sana: 2026-yil 8-iyul.

Manba turi: Kesmaviy va qidiruv so‘rovnoma tadqiqotini taqdim etuvchi preprint tadqiqot maqolasi.

Taqriz holati: Ushbu tadqiqot preprint hisoblanadi va ilmiy taqrizdan o‘tmagan. PDF-hujjatning har bir sahifasida “This preprint research paper has not been peer reviewed” ogohlantirishi mavjud.

Rasmiy manba havolasi:SSRN rasmiy tadqiqot qaydi

Oldindan ro‘yxatga olish havolasi:Open Science Framework oldindan ro‘yxatga olish sahifasi

Etika qo‘mitasi: University of Chicago Institutional Review Board, IRB24-1649.

Sun’iy intellektdan foydalanish bayonoti: Muallif tadqiqot tayyorlanayotganda Claude Opus 4.8 dan grammatika va g‘ayritabiiy inglizcha iboralarni tekshirishda hamda muallifning R/Quarto tizimida ishlab chiqqan statistik natijalarining matnga to‘g‘ri ko‘chirilganini nazorat qilishda foydalanilganini bildirgan. Muallif natijalarni ko‘rib chiqqani, tahrir qilgani va mazmun uchun to‘liq javobgarlikni o‘z zimmasiga olishini ta’kidlagan.

Ushbu maqola yuklangan 31 sahifalik PDF-hujjatning matni, uchta shakli, asosiy jadvallari, qo‘shimcha jadvallari, metodologiya va cheklovlar bo‘limlari tahlil qilinib tayyorlandi. PDF-hujjatda mavjud bo‘lmagan yangi tegajog‘lik ko‘rsatkichi, sababiy xulosa yoki chora samaradorligi qo‘shilmadi.

Tanlanma o‘z xohishi bilan qatnashgan va ehtimolli bo‘lmagan usulda tuzilgani sababli keltirilgan ko‘rsatkichlar Yaponiyadagi barcha tadbirkorlar yoki startap xodimlarini ifodalovchi umumiy aholi ko‘rsatkichlari emas. Kesmaviy tuzilma tufayli aloqa hajmi bilan tegajog‘lik o‘rtasidagi bog‘liqlik yo‘nalishini qat’iy belgilab bo‘lmaydi.

Tadqiqotdagi tegajog‘lik natijalari xulq-atvorga xos shaxsiy hisobotlarga (self-report) tayanadi. Bular ishtirokchilar bildirgan tajribalar bo‘lib, mustaqil tergov bilan tasdiqlangan yuridik hukmlar emas.

Asosiy matn bilan A6 qo‘shimcha jadvali o‘rtasida ikkita BH tuzatilgan p-qiymatida kichik farq mavjud: yordam berish natijasi uchun 0,046 va 0,044; aloqa hajmi–tegajog‘likka uchrash natijasi uchun 0,003 va 0,004. Xulosalarning yo‘nalishi o‘zgarmasa-da, keyingi tahrirda qiymatlarni muvofiqlashtirish talab etiladi.

Oldindan ro‘yxatdan o‘tkazish asosan konjoint eksperimentiga tegishli bo‘lgani sababli, ushbu maqoladagi tarmoq va tegajog‘lik tahlillari oldindan belgilangan tasdiqlovchi gipoteza testi sifatida emas, balki tavsifiy va qidiruv tahlillari sifatida o‘qilishi kerak.