Ushbu tadqiqot to‘qimachilik oqova suvlarida uchraydigan qizil rangli Amaranth azo bo‘yog‘ini elektrokoagulyatsiya usuli bilan olib tashlashni o‘rganadi. Tadqiqotchilar klassik alyuminiy–alyuminiy yoki temir–temir elektrod juftlari o‘rniga %99,5 tozalikdagi alyuminiy anod va uglerod kigiz katodini birgalikda qo‘llab, uglerod asosidagi katodning elektrokoagulyatsiyada qo‘llanish imkoniyatini laboratoriya miqyosida sinab ko‘rdi.

Tajribalarda 1 litrli ochiq davriy reaktorga 20 mg/L Amaranth saqlagan sintetik to‘qimachilik oqova suvi solindi. Elektrodlar orasida 2 cm masofa qoldirildi hamda qo‘llangan potensial, aralashtirish tezligi, boshlang‘ich pH va elektroliz davomiyligining olib tashlash samaradorligiga ta’siri o‘rganildi. Qo‘shimcha yordamchi elektrolit ishlatilmadi.

Tadqiqotdagi eng yuqori olib tashlash natijasi 6,4 V, boshlang‘ich pH 2 va 1000 rpm sharoitida olindi. Bu sharoitda Amaranth konsentratsiyasi 30 daqiqalik elektrokoagulyatsiya oxirida o‘lchash chegarasi nuqtai nazaridan nolga tushirildi va tadqiqotchilar buni %100 olib tashlash deb xabar qildi. Xuddi shu kuchlanish va aralashtirish tezligida, 60 daqiqa oxirida boshlang‘ich pH oshgani sari olib tashlash samaradorligi kamaydi: pH 2 da %100, pH 4 da %46, neytral sharoitda %30 va taxminan pH 10,5 da %20 olib tashlash qayd etildi.

Natijalar boshlang‘ich pH nafaqat bo‘yoq yukini, balki alyuminiy anodning erishini va qaysi alyuminiy gidroksid/gidroksi komplekslari hosil bo‘lishini ham belgilashini ko‘rsatadi. Kislotali muhitda elektrod erishi ortib, ko‘proq koagulyant turlarining hosil bo‘lishiga imkon berdi. Biroq yuqori aralashtirish tezligi har doim ham afzallik bermadi; 1500 rpm dagi ortiqcha turbulentlik flok hosil bo‘lishini buzganligi sababli 1000 rpm yuqoriroq bo‘yoq olib tashlashini berdi.

Turkiya nuqtai nazaridan izoh: Turkiya kuchli to‘qimachilik ishlab chiqarish infratuzilmasiga ega bo‘lgani uchun bo‘yoq saqlovchi sanoat oqova suvlarini tozalash ekologik muhandislik nuqtai nazaridan bevosita dolzarb mavzudir. Biroq ushbu tadqiqotda haqiqiy to‘qimachilik fabrikasining murakkab oqova suvi emas, faqat Amaranth saqlagan sintetik eritmaning laboratoriya miqyosidagi xatti-harakati o‘rganilgan. Shu sababli %100 olib tashlash qiymatini Turkiyadagi haqiqiy to‘qimachilik oqova suvlariga bevosita tatbiq etish ilmiy jihatdan to‘g‘ri emas. Tuzlar, boshqa bo‘yoqlar, sirt faol moddalar, og‘ir metallar, organik yuk, elektr o‘tkazuvchanlik, haqiqiy oqim va loyni boshqarish kabi parametrlar pilot va dala miqyosida alohida tasdiqlanishi kerak.

Nega to‘qimachilik bo‘yoqlarini tozalash qiyin?

To‘qimachilik ishlab chiqarishida ishlatiladigan ko‘plab sintetik bo‘yoqlar kimyoviy jihatdan barqaror, suvda eruvchan va an’anaviy biologik tozalash jarayonlariga chidamli bo‘lishi mumkin. Tadqiqot markazidagi Amaranth molekulyar formulasi C₂₀H₁₁N₂Na₃O₁₀S₃ bo‘lgan qizg‘ish-jigarrang, kislotali azo bo‘yoq bo‘lib, molekulyar massasi 604,47 g/mol ni tashkil etadi.

Manbada Amaranth Shri-Lanka to‘qimachilik sektorida ishlatiladigan bo‘yoqlardan biri ekani qayd etilgan. Tadqiqot muammosi shundan iboratki, bunday barqaror bo‘yoqlar tegishli tarzda olib tashlanmasdan suv muhitiga chiqarilsa, ekologik va biologik xavf tug‘diradi.

Kimyoviy koagulyatsiya, adsorbsiya va biologik tozalash kabi an’anaviy usullarning har birida cheklovlar mavjud. Kimyoviy koagulyatsiya tashqaridan kimyoviy modda qo‘shishni va sezilarli miqdorda loy hosil bo‘lishini talab qilishi mumkin. Adsorbsiya adsorbent sig‘imiga bog‘liq. Biologik jarayonlar esa parchalanishga chidamli bo‘yoqlarda sekin yoki yetarli bo‘lmasligi mumkin.

Elektrokoagulyatsiya qanday ishlaydi?

Elektrokoagulyatsiya (EC) — koagulyant modda reaktorga tashqaridan dozalash o‘rniga, elektrod elektr toki ta’sirida erishi natijasida reaktorning o‘zida hosil qilinadigan elektrokimyoviy tozalash usulidir.

Tadqiqotda alyuminiy anod elektr ta’sirida erib, Al³⁺ ionlarini hosil qiladi:

\[ \mathrm{Al \rightarrow Al^{3+} + 3e^-} \]

Katodda esa suv qaytarilib, vodorod gazi va gidroksid ionlari hosil bo‘lishi mumkin:

\[ n\mathrm{H_2O}+ne^- \rightarrow \frac{n}{2}\mathrm{H_2}+n\mathrm{OH^-} \]

Alyuminiy ionlari suv va gidroksid ionlari bilan o‘zaro ta’sirlashib Al(OH)₃ va turli gidroksi-alyuminiy turlarini hosil qiladi. Bu turlar manfiy zaryadlangan bo‘yoq molekulalarining zaryadini neytrallashi, adsorbsiya va komplekslanish orqali ularni bog‘lashi hamda yirikroq floklar hosil bo‘lishiga imkon berishi mumkin.

Manbaning 2-sahifasidagi elektrokoagulyatsiya sxemasi ushbu jarayonni anod erishi, katodda vodorod hosil bo‘lishi, zaryad neytrallanishi, flok hosil bo‘lishi, flotatsiya va cho‘kish bosqichlari orqali ko‘rsatadi.

Nega uglerod kigiz ishlatildi?

Tadqiqotning ajralib turuvchi jihatlaridan biri katod sifatida uglerod kigiz ishlatilishidir. Tadqiqotchilar elektrokimyoviy oqova suv tozalash tadqiqotlarida uglerod asosidagi materiallar turli maqsadlarda ishlatilgan bo‘lsa-da, to‘qimachilik bo‘yog‘ini elektrokoagulyatsiya bilan olib tashlashda uglerod kigizni katod sifatida qo‘llashga oid tadqiqotni topa olmaganini bildiradi.

Ishlatilgan uglerod kigiz elektrodning o‘lchamlari 6,5 cm × 2,5 cm × 2,54 mm, alyuminiy anod o‘lchamlari esa 6,5 cm × 2,5 cm × 2 mm edi. Alyuminiy plastinaning tozaligi %99,5 deb berilgan. Elektrodlarga tok uzatish uchun titan sim ishlatilgan.

3-sahifadagi 3-rasm tajribada ishlatilgan qora uglerod kigiz katod va metall alyuminiy anodni yonma-yon ko‘rsatadi. Xuddi shu sahifadagi 4-rasm esa haqiqiy reaktor qurilmasi bilan potensiostat, reaktor, elektrodlar, referens elektrod, magnit aralashtirgich va kompyuter ulanishining sxematik joylashuvini taqdim etadi.

Tajriba reaktori qanday qurildi?

Tajribalar 1 L hajmli shisha bekkerdagi ochiq davriy reaktor tartibida o‘tkazildi. Uglerod kigiz va alyuminiy elektrodlar vertikal, bir-biriga parallel va 2 cm oraliqda joylashtirildi. Alyuminiy anod ishchi elektrod, uglerod kigiz esa qarshi elektrod sifatida ishlatildi. Bundan tashqari, Ag/AgCl referens elektrod ham mavjud edi.

Elektr nazorati uchun Gamry Instrument Interface 1010E Potentiostat/Galvanostat/ZRA ishlatildi. Reaktor magnit aralashtirgich ustiga joylashtirildi va tajribalarning asosiy qismida aralashtirish tezligi 1000 rpm qilib belgilandi.

Elektrodlar tajribadan oldin etanol bilan tozalandi va toza suv bilan chayildi. Uglerod kigiz erkin tolalar, chang va yopishib qolgan etanolni olib tashlash maqsadida qo‘shimcha ravishda 24 soat toza suvda saqlandi.

Sintetik to‘qimachilik oqova suvi qanday tayyorlandi?

Amaranth bo‘yog‘idan avval 2 g/L zaxira eritma tayyorlandi. UV-Vis kalibrlash uchun 1–20 mg/L oralig‘ida turli standart eritmalar tayyorlandi va elektrokoagulyatsiya tajribalari uchun 20 mg/L ishchi konsentratsiya tanlandi.

Boshlang‘ich pH ni sozlash uchun HCl yoki NaOH ishlatildi. Tadqiqotning muhim xususiyatlaridan biri elektrokoagulyatsiya davomida qo‘shimcha NaCl, KCl yoki boshqa yordamchi elektrolit qo‘shilmaganidir.

Bo‘yoq konsentratsiyasi qanday o‘lchandi?

Namunalar 60 daqiqalik elektrokoagulyatsiya davomida 15 daqiqalik oraliqlarda olindi. Tahlildan oldin 1,5 soat cho‘ktirish uchun qoldirildi, so‘ng 0,45 µm shprits filtridan o‘tkazildi va Amaranthning maksimal absorbans to‘lqin uzunligi bo‘lgan 522 nm da UV-Vis absorbansi o‘lchandi.

Har bir namuna uch takrorda tahlil qilindi. 4-sahifadagi kalibrlash grafigida chiziqli regressiya:

\[ y=0{,}1622x+0{,}1874 \]

ko‘rinishida berilgan va chiziqli model uchun:

\[ R^2=0{,}9833 \]

qayd etilgan.

Tadqiqotchilar ikkinchi darajali polinom modelida R²=0,9976 va darajali modelda R²=0,9954 bilan yuqoriroq moslik ko‘rilgan bo‘lsa-da, Beer–Lambert qonuniga nazariy muvofiqligi sababli konsentratsiya hisoblarida chiziqli modeldan foydalangan.

Olib tashlash samaradorligi qanday hisoblandi?

Bo‘yoqni olib tashlash samaradorligi quyidagi tenglama bilan hisoblandi:

\[ \eta(\%)=\frac{C_0-C_t}{C_0}\times100 \]

Bu yerda \(C_0\) boshlang‘ich bo‘yoq konsentratsiyasini, \(C_t\) esa ma’lum ishlov berish vaqti oxiridagi bo‘yoq konsentratsiyasini bildiradi.

Kuchlanish oshganda nima bo‘ldi?

Potensial ta’sirini aniqlash uchun 2,0 V, 4,2 V va 6,4 V sharoitlari taqqoslandi. Ushbu tajribalarda boshlang‘ich pH taxminan 7, elektrodlar orasidagi masofa 2 cm va aralashtirish tezligi 1000 rpm edi.

Yuqoriroq potensial alyuminiy anodning tezroq erishini ta’minlab, ko‘proq koagulyant turlari hosil bo‘lishiga olib keldi. 5-sahifadagi 7(d)-rasm ham tajribaviy, ham Faraday qonunidan hisoblangan anod massa yo‘qotilishi kuchlanish bilan ortganini ko‘rsatadi.

Shunga qaramay, neytral pH da 6,4 V qo‘llangan bo‘lsa ham 60 daqiqalik olib tashlash faqat %30 darajasida qoldi. Tadqiqotchilar bu past samaradorlikni ayniqsa yordamchi elektrolit qo‘shilmagani va boshlang‘ich elektr o‘tkazuvchanlik atigi taxminan 20–35 µS/cm bo‘lgani bilan bog‘laydi.

Nega tezroq aralashtirish yaxshiroq bo‘lmadi?

Aralashtirish tajribalarida 1000 va 1500 rpm taqqoslandi. Bir qarashda yuqori aralashtirish elektrod bilan ifloslantiruvchi orasidagi massa almashinuvini oshirishi kutilishi mumkin. Biroq ushbu tadqiqotda natija teskari bo‘ldi.

7-sahifadagi 9-rasm 1500 rpm da elektrod erishi va loyqalik pastroq bo‘lganini, bo‘yoqni olib tashlash ham kamayganini ko‘rsatadi. Tadqiqotchilar buni yuqori aylanish tezligidagi ortiqcha turbulentlik flok hosil bo‘lishi va barqarorligini buzishi bilan izohlagan.

Nega eng hal qiluvchi o‘zgaruvchi boshlang‘ich pH bo‘ldi?

Tadqiqotning eng yaqqol natijasi boshlang‘ich pH tajribalarida namoyon bo‘ldi. Alyuminiyning erishi va qaysi gidroksi-alyuminiy turlari ustun bo‘lishi pH ga kuchli bog‘liq.

Kislotali muhitda alyuminiy anod ko‘proq eridi. 9-sahifadagi 11(d)-rasm pH 2 da anod massa yo‘qotilishi boshqa pH sharoitlariga qaraganda ancha yuqori bo‘lganini ko‘rsatadi. Tajribaviy massa yo‘qotilishining Faraday qonuni bilan hisoblangan qiymatdan oshishi tadqiqotchilar tomonidan kislotali muhitda yuz beradigan Faradaydan tashqari korroziya bilan bog‘langan.

pH 2 da musbat zaryadlangan monomer va gidroksi-polimer alyuminiy turlarining hosil bo‘lishi manfiy zaryadlangan bo‘yoq molekulalarining zaryadini neytrallash va cho‘ktirishni qo‘llab-quvvatladi. Shu sababli 20 mg/L boshlang‘ich konsentratsiyadagi bo‘yoq taxminan 30 daqiqada to‘liq olib tashlandi.

Jarayon davomida pH nega o‘zgardi?

Boshlang‘ich pH 2 bo‘lganda eritmaning pH qiymati vaqt o‘tishi bilan ko‘tarilib, 60 daqiqa oxirida taxminan 4 ga yetdi. Buning asosiy sabablaridan biri katoddagi reaksiyalarda OH⁻ hosil bo‘lishi va muhitdagi H⁺ ionlarining sarflanishidir.

Boshlang‘ich pH taxminan 10,5 bo‘lganda esa pH vaqt o‘tishi bilan taxminan 9,5 gacha tushdi. Ishqoriy muhitda:

\[ \mathrm{Al(OH)_3 + OH^- \rightleftharpoons Al(OH)_4^-} \]

muvozanat reaksiyasi orqali gidroksid sarflanishi pH pasayishiga hissa qo‘shishi mumkin.

Bu natijalar tizimning dastlabki o‘ta kislotali yoki ishqoriy sharoitlardan neytral sohaga tomon siljish moyilligini ko‘rsatadi. Ammo ayniqsa pH 2 tajribasida bir soat oxirida o‘lchangan taxminan pH 4 qiymati neytral emas. Shuning uchun tadqiqotning natijalar bo‘limidagi “qo‘shimcha pH neytrallashsiz xavfsiz chiqarish” bahosi faqat shu yerda berilgan pH ma’lumotlariga asoslanib umumiy chiqarish kafolati sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Nazorat tajribasi nimani ko‘rsatdi?

Tadqiqotchilar eng yuqori samaradorlik olingan kislotali muhitda uglerod kigizning o‘zi bo‘yoqni adsorbsiya qiladimi yoki faqat past pH rang yo‘qolishiga olib keladimi, shuni tekshirish uchun elektr qo‘llamasdan alohida tajriba o‘tkazdi.

Elektr qo‘llanmaganda olib tashlash %0 bo‘lishi tadqiqotdagi yuqori olib tashlash faqat kislotali pH, mexanik aralashtirish yoki uglerod kigizning passiv adsorbsiyasidan kelib chiqmaganini; elektr elektrokoagulyatsiya reaksiyasi zarur bo‘lganini qo‘llab-quvvatlaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• Alyuminiy anod va uglerod kigiz katod kombinatsiyasi laboratoriya miqyosida Amaranth azo bo‘yog‘ini olib tashlashda ishladi.
• 20 mg/L sintetik Amaranth eritmasi pH 2, 6,4 V va 1000 rpm sharoitida taxminan 30 daqiqada %100 olib tashlashni ko‘rsatdi.
• Qo‘llangan potensialni 2 V dan 6,4 V gacha oshirish neytral pH dagi olib tashlashni oshirdi.
• Boshlang‘ich pH tekshirilgan parametrlar orasida samaradorlikni eng kuchli o‘zgartirgan o‘zgaruvchi bo‘ldi.
• 1000 rpm ushbu tajriba qurilmasida 1500 rpm ga qaraganda yuqoriroq olib tashlashni ta’minladi.
• Elektr qo‘llanmagan nazorat tajribasida bo‘yoq olib tashlash kuzatilmadi.
• Qo‘shimcha yordamchi elektrolit ishlatmasdan tizimni ishlatish mumkin bo‘ldi.

Tadqiqot ko‘rsatmagan xulosalar

• Haqiqiy to‘qimachilik fabrikasi oqova suvida %100 olib tashlash ko‘rsatilmagan.
• Bir nechta bo‘yoq, tuz, sirt faol modda, og‘ir metall va yuqori organik yuk birgalikda mavjud matritsada samaradorlik sinovdan o‘tkazilmagan.
• Uzluksiz oqimli yoki sanoat miqyosidagi reaktor sinovdan o‘tkazilmagan.
• Energiya sarfi batafsil hisoblanmagan.
• Hosil bo‘lgan elektrokoagulyatsiya loyining miqdori va kimyoviy tarkibi batafsil o‘rganilmagan.
• Uglerod kigizning uzoq muddatli chidamliligi, qayta foydalanish muddati yoki iqtisodiy xizmat muddati aniqlanmagan.
• pH 2 sharoitidagi natija haqiqiy oqova suvlar uchun bevosita optimal ish qiymati sifatida umumlashtirilmaydi.
• Tadqiqotdagi pH ma’lumotlari pH 2 dan boshlangan eritma 60 daqiqa ichida neytral pH ga yetganini ko‘rsatmaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tajriba dizaynining qisqacha mazmuni

Faraday qonuni bilan anod erishi

Alyuminiy anodning nazariy massa yo‘qotilishi Faraday qonuni bo‘yicha hisoblandi:

\[ m=\frac{Ita}{nF} \]

Bu yerda \(m\) erigan elektrod massasini, \(I\) elektr tokini, \(t\) vaqtni, \(a\) elektrod materialining atom massasini, \(n\) elektronlar sonini va \(F\) 96 485 C/mol Faraday doimiysini bildiradi.

Tajribaviy elektrod massa yo‘qotilishi esa jarayondan oldingi va keyingi alyuminiy plastina massalari farqidan hisoblandi. Kuchlanish oshgani sari ham nazariy, ham tajribaviy massa yo‘qotilishi ortdi. pH 2 da esa tajribaviy massa yo‘qotilishi Faraday hisobidan yuqori bo‘ldi va manba buni kislotali muhitdagi qo‘shimcha kimyoviy korroziya bilan izohlaydi.

Asosiy miqdoriy natijalar

Elektroliz davomiyligining ahamiyati

Tadqiqot faqat yuqori olib tashlash darajasi emas, jarayonni qachon to‘xtatish ham muhimligini ko‘rsatadi. pH 4 tajribasida olib tashlash taxminan 30 daqiqada cho‘qqiga yetgach kamaydi. Tadqiqotchilar uzoq davom etgan aralashtirish vaqtida hosil bo‘lgan floklarning qayta erishi yoki parchalanishi ushbu pasayishga hissa qo‘shishi mumkinligini bildiradi.

pH 2 da esa %100 ga yaqin olib tashlash taxminan 30 daqiqada yuz berdi va uzoqroq ishlov berish sezilarli qo‘shimcha afzallik bermadi. Shu sababli energiya va flok barqarorligi nuqtai nazaridan faqat kuchlanish va pH emas, optimal elektroliz davomiyligi ham aniqlanishi kerak.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

Tadqiqotchilar tajriba laboratoriya miqyosida va faqat bitta bo‘yoq saqlagan sintetik oqova suvda o‘tkazilganini aniq ta’kidlaydi. Haqiqiy to‘qimachilik oqova suvlari bir nechta bo‘yoq, tuz, kimyoviy qo‘shimcha, og‘ir metall va organik komponentlarni o‘z ichiga olgani uchun bu yerda olingan optimal sharoitlar haqiqiy korxona samaradorligini bevosita ifodalamaydi.

Bundan tashqari, reaktor davriy va ochiq tizimdir; uzluksiz oqim sharoitlari o‘rganilmagan. Haqiqiy sanoat tizimlarida energiya sarfi va loy hosil bo‘lishi boshqacha bo‘lishi mumkin. Tadqiqotda batafsil energiya tahlili va hosil bo‘lgan loyning tavsifi amalga oshirilmagan. Mualliflar bularni haqiqiy sanoat oqova suvi bilan olib boriladigan kelajak tadqiqotlar mavzusi sifatida belgilaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Tam özgün çalışma adı: Electrocoagulation in textile wastewater treatment: Amaranth azo dye removal

Mualliflar, asl tartibda: Subhane Sinna Lebbe; Nihmiya Abdul Rahim; Nabin Aryal; Udara S.P.R. Arachchige; Pabasari A. Koliyabandara.

Teng hissa/teng birinchi muallif: Manbada teng birinchi muallif haqidagi bayonot mavjud emas.

Mas’ul mualliflar: Nihmiya Abdul Rahim va Udara S.P.R. Arachchige.

Muassasalar: Department of Process, Energy and Environmental Technology, Faculty of Technology, Natural Sciences and Maritime Sciences, University of South-Eastern Norway, Campus Porsgrunn, Norway; Department of Civil and Environmental Technology, Faculty of Technology, University of Sri Jayewardenepura, Pitipana, Homagama, Sri Lanka; Department of Mechatronic and Industrial Engineering, Faculty of Engineering, NSBM Green University, Pitipana, Homagama, Sri Lanka.

Manba turi: Laboratoriya miqyosidagi eksperimental original tadqiqot.

Jurnal: Sustainable Chemistry for the Environment.

Jild / maqola raqami: Jild 14, 100323.

DOI: 10.1016/j.scenv.2026.100323

Yuborilgan sana: 2 dekabr 2025.

Qayta ko‘rib chiqilgan versiya sanasi: 2 fevral 2026.

Qabul qilingan sana: 6 mart 2026.

Onlayn nashr sanasi: 12 mart 2026.

Taqriz holati: Taqriz qilinadigan ilmiy jurnalda chop etilgan original tadqiqotdir.

Nashriyot: Elsevier B.V.

Rasmiy nashr havolasi:ScienceDirect – rasmiy maqola sahifasi

DOI havolasi:https://doi.org/10.1016/j.scenv.2026.100323

Ochiq kirish va litsenziya: Maqola Creative Commons Attribution (CC BY) litsenziyasi asosida ochiq kirishda chop etilgan.

Moliyalashtirish: Tadqiqotning moliyaviy qo‘llab-quvvatlanishi Norwegian Partnership Programme for Global Academic Cooperation (NORPART), NORPART-2021/10175 loyihasi doirasida ta’minlangan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Nihmiya Abdul Rahim Norwegian Directorate for Higher Education and Skills tomonidan moliyaviy yordam olinganini bildirgan. Boshqa mualliflar ishlariga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan ma’lum moliyaviy manfaat yoki shaxsiy munosabat yo‘qligini bayon qilgan.

Ma’lumotlar mavjudligi: Manbaning “Data availability” bo‘limida “No data was used for the research described in the article” degan jumla mavjud. Shunga qaramay, maqolaning asosiy qismida eksperimental o‘lchovlar, kalibrlash ma’lumotlari, uch martalik tahlil takrorlari va tajriba natijalari keltirilgan. Ushbu jumla manbaning o‘z ma’lumotlar mavjudligi bayonoti sifatida yetkazilishi, tadqiqot dizayni ma’lumot o‘z ichiga olmaydi deb talqin qilinmasligi kerak.

Mualliflar hissasi

Subhane Sinna Lebbe: Original qoralamani yozish, usul, formal tahlil va konseptuallashtirish.

Nihmiya Abdul Rahim: Ko‘rib chiqish va tahrirlash, ilmiy rahbarlik, moliyalashtirishni ta’minlash va konseptuallashtirish.

Nabin Aryal: Ko‘rib chiqish va tahrirlash, moliyalashtirishni ta’minlash va konseptuallashtirish.

Udara S.P.R. Arachchige: Ko‘rib chiqish va tahrirlash hamda moliyalashtirishni ta’minlash.

Pabasari A. Koliyabandara: Moliyalashtirishni ta’minlash.

Manba ichidagi nomuvofiqliklar va talqin chegaralari

Boshlang‘ich ishqoriy pH sharoiti usul va natijalar matnida 10,5 deb berilgan bo‘lsa, 11-rasm izohida pH 11 deb ko‘rsatilgan. Verianla Live jadvalida natijalar bo‘limidagi 10,5 qiymati ishlatilgan va rasm yorlig‘idagi farq alohida qayd etilgan.

Manbaning natijalar bo‘limida tizim pH ni neytral sharoitga yo‘naltirgani va bu tozalangan suvni qo‘shimcha pH neytrallashsiz xavfsiz chiqarishga imkon berishi mumkinligi aytiladi. Biroq pH 2 tajribasining vaqt grafigi 60 daqiqa oxirida taxminan pH 4 ni ko‘rsatadi. Shuning uchun manbaning o‘z o‘lchovlari mazkur kislotali tajribada bir soat ichida neytral pH ga erishilganini ko‘rsatmaydi.

Nazorat tajribasida elektr qo‘llanmaganda %0 bo‘yoq olib tashlash olingani uglerod kigizning o‘zi yoki kislotali muhitning o‘zi kuzatilgan %100 olib tashlashni tushuntirmasligini qo‘llab-quvvatlaydi. Ammo bu nazorat haqiqiy to‘qimachilik oqova suvidagi boshqa kimyoviy o‘zaro ta’sirlarni ifodalamaydi.

Eng yuqori samaradorlik natijasi sintetik 20 mg/L bitta bo‘yoq eritmasida olingan. Natijani haqiqiy to‘qimachilik sanoati oqova suvlariga, boshqa bo‘yoq konsentratsiyalariga, turli elektr o‘tkazuvchanliklarga yoki sanoat oqimlariga bevosita umumlashtirmaslik kerak.

Ushbu Verianla mazmunidagi mexanizmlar, tajriba sharoitlari va miqdoriy natijalar faqat ko‘rib chiqilgan tadqiqotga asoslangan. Tashqi tekshiruv faqat bibliografik identifikatsiya, rasmiy nashr sahifasi va jurnalning taqrizli/ochiq kirish holatini tekshirish uchun ishlatilgan.