Akademik tadqiqotlar, tushunarli til

Verianla | O‘zbekcha akademik tadqiqotlar va ilm-fan

27 Sentabr 2026, Yakshanba
VERİANLAMustaqil ilmiy nashriyot
Menyuni ochish yoki yopish
...
Bosh sahifa / Amaliy fanlar / Muhandislik / Po‘lat Bilan Mustahkamlangan Polimer Tasmalarining Doimiy Egilish Ostidagi Siljish Xatti-harakatini Eksperimental va Analitik O‘rganish
Muhandislik

Po‘lat Bilan Mustahkamlangan Polimer Tasmalarining Doimiy Egilish Ostidagi Siljish Xatti-harakatini Eksperimental va Analitik O‘rganish

Po‘lat Bilan Mustahkamlangan Polimer (Steel Reinforced Polymer, SRP) — ultra yuqori cho‘zilish mustahkamligiga ega po‘lat kordlarni polimer matritsaga joylashtirish orqali hosil qilinadigan va mavjud beton yoki g‘isht-tosh konstruksiyalarni mustahkamlashda qo‘llanishi mumkin bo‘lgan kompozit tizim.

21/09/2026  Veri Anla 80 marta ko‘rildi
Po‘lat Bilan Mustahkamlangan Polimer Tasmalarining Doimiy Egilish Ostidagi Siljish Xatti-harakatini Eksperimental va Analitik O‘rganish

Po‘lat Bilan Mustahkamlangan Polimer (Steel Reinforced Polymer, SRP) — ultra yuqori cho‘zilish mustahkamligiga ega po‘lat kordlarni polimer matritsaga joylashtirish orqali hosil qilinadigan va mavjud beton yoki g‘isht-tosh konstruksiyalarni mustahkamlashda qo‘llanishi mumkin bo‘lgan kompozit tizim. Ushbu tadqiqot to‘rt xil po‘lat mato zichligiga ega SRP tasmalarining uzoq muddatli doimiy egilish yukida qancha siljish deformatsiyasi hosil qilishini va yuk olib tashlangandan keyin deformatsiya qay darajada tiklanishini eksperimental hamda analitik ravishda o‘rganadi.

LD, MLD, MHD va HD deb nomlangan to‘rt tizim qisqa muddatli sinovlarda aniqlangan o‘rtacha yakuniy yuklarining %55 darajasida taxminan 4000 soat davomida uch nuqtali egilishga duchor qilingan. Sinovlar 23 °C harorat va %50 nisbiy namlik sharoitida o‘tkazilgan, yuk olib tashlangandan keyin tiklanish xatti-harakati kuzatilishda davom ettirilgan va umumiy o‘lchash muddati 10.340 soatga yetgan.

Barcha namunalar tez birlamchi siljish va undan keyin tezligi asta-sekin kamayib boradigan barqaror ikkilamchi siljish xatti-harakatini ko‘rsatgan; sinov muddati davomida uchlamchi siljish yoki siljishdan uzilish kuzatilmagan. Burgers, Findley va ikki parametrli daraja qonuni siljish xatti-harakatini; Burgers va Weibull modellari esa tiklanishni ifodalash uchun taqqoslangan. Findley siljish bosqichida eng yuqori moslikni, Weibull esa yuk olib tashlangandan keyingi tiklanishda eng yaxshi moslikni ta’minlagan.

Tadqiqotning loyihalash nuqtai nazaridan eng e’tiborga molik xulosasi shundaki, faqat 1000 soatlik ma’lumotdan qilingan ekstrapolyatsiya 4000 soatda haqiqiy eksperimental siljishni taxminan %14 kam baholagan. Bu topilma qisqa muddatli siljish sinovlaridan o‘nlab yillik xizmat muddatini taxmin qilishda ehtiyot bo‘lish zarurligini ko‘rsatadi.

SRP tizimi nima?

O‘rganilgan SRP tizimi epoksi-mineral asosli yopishtiruvchi matritsaga joylashtirilgan bir yo‘nalishli Ultra High Tensile Strength Steel (UHTSS) mikro-kordlardan iborat. Po‘lat mikro-simlar galvanizlangan va har bir kord beshta simdan tashkil topadi: uchta sim to‘g‘ri chiziqli yadro hosil qiladi, ikkita sim esa ularning atrofiga o‘ralgan.

Har bir po‘lat kordning kesim yuzasi 0,538 mm². Galvaniz qoplama po‘latni korroziyadan himoya qilishga yordam beradi. Po‘lat mato ishlab chiqarish va joylashtirish paytida kordlarni birga ushlab turadigan shisha tolali mikro-to‘rga ham mahkamlangan.

To‘rtta po‘lat mato bir-biridan qanday farq qiladi?

TizimBirlik yuzaga massaKord zichligiEkvivalent mato qalinligi
LD Steel670 g/m²1,57 kord/cm0,084 mm
MLD Steel1200 g/m²3,14 kord/cm0,168 mm
MHD Steel2000 g/m²4,72 kord/cm0,254 mm
HD Steel3300 g/m²7,09 kord/cm0,381 mm

Po‘lat matoning elastiklik moduli manbada 210 GPa deb berilgan. Xarakteristik cho‘zilish mustahkamligi LD, MLD, MHD va HD tizimlari uchun mos ravishda 3000, 2800, 2850 va 2700 MPa.

Namunalar qanday tayyorlangan?

Tasmalar wet lay-up usuli bilan tayyorlangan. Teflon qolip ustiga taxminan 1–2 mm qalinlikdagi birinchi epoksi qatlami surtilgan, po‘lat mato uning ustiga bosilgan va keyin taxminan 1–2 mm ikkinchi qatron qatlami bilan to‘liq qoplangan. Hosil bo‘lgan kompozit tasmalar umumiy hisobda taxminan 3 mm qalinlikka ega.

Namuna eni barcha tizimlarda taxminan 12,8 mm, uzunligi 63,5 mm va sinov oralig‘i taxminan 52–53 mm. Tasma eni bo‘ylab LD tizimida taxminan 2, MLDda 4, MHDda 6 va HDda 9 ta kord joylashgan.

Doimiy yuk ostida SRP tasmasida siljish qanday rivojlanadi?

Yuk qo‘llanganda SRP avval tez deformatsiya hosil qiladi; keyin epoksi matritsaning viskoelastik xatti-harakati sabab deformatsiya oshishda davom etadi, ammo o‘sish tezligi asta-sekin kamayadi. Yuk olib tashlanganda elastik va kechikkan elastik deformatsiyaning bir qismi tiklanadi, viskoz mexanizmlar sabab esa to‘liq qaytmaydigan doimiy deformatsiya qolishi mumkin.

Qisqa muddatli uch nuqtali egilish sinovlari

Uzoq muddatli yukni aniqlash uchun namunalar avval xona haroratida uch nuqtali egilishda 1,3 mm/min siljish-nazoratli tezlik bilan sinmaguncha yuklangan.

TizimO‘rtacha PmaxPcreepTashqi tolada boshlang‘ich kuchlanish σ0
LD134,62 N74 N38,44 MPa
MLD143,73 N79 N50,29 MPa
MHD146,40 N80 N53,22 MPa
HD134,35 N74 N47,85 MPa

Uzoq muddatli yuk Pcreep = %55 Pmax darajasida tanlangan. Shu tariqa turli mato tizimlari o‘zlarining qisqa muddatli yuk ko‘tarish qobiliyatiga nisbatan taqqoslanadigan yuk nisbatida sinovdan o‘tkazilgan.

4000 soatlik uzoq muddatli sinov

Har bir SRP tizimi uchun beshta namuna doimiy uch nuqtali egilish ostida taxminan olti oy, ya’ni 4000 soat ushlab turilgan. Laboratoriya muhiti 23 °C va %50 nisbiy namlikda saqlangan.

Yuk namunaning o‘rta oralig‘iga qattiq sterjen va metall material bilan to‘ldirilgan og‘irlik idishlari orqali uzatilgan. Tayanchlarda mahalliy ezilish va kuchlanish to‘planishini kamaytirish uchun radiusi 3,2 mm bo‘lgan yumaloq sterjenlardan foydalanilgan. O‘rta oralig‘idagi deformatsiya indikatorlar bilan kuzatilgan.

4000 soat oxirida yuk olib tashlangan, biroq o‘lchash tizimi demontaj qilinmagan. Namunalar taxminan yana 6000 soat kuzatilib, viskoelastik tiklanish aniqlangan. Shu tariqa umumiy kuzatuv muddati 10.340 soatga yetgan.

Sinovda siljishning qaysi bosqichlari kuzatildi?

Barcha namunalarda boshida yuqori deformatsiya tezligi bilan tavsiflanadigan birlamchi siljish yuzaga kelgan. Vaqt o‘tishi bilan siljish tezligi kamaygan va uzoq davom etadigan nisbatan barqaror ikkilamchi siljish bosqichiga o‘tilgan.

Sinov muddati va qo‘llangan %55 yuk darajasida uchlamchi siljish yoki siljishdan uzilish kuzatilmagan. Shu sababli tadqiqot materialning uzilishga yaqinlashuvchi uchinchi siljish bosqichi haqida eksperimental xulosa bermaydi.

Yuk olib tashlangandan keyin deformatsiya tez kamaygan, undan so‘ng sekinroq tiklanish davom etgan va taxminan 10.000 soat atrofida o‘zgarish juda kichik bo‘lib qolgan.

COVID-19 davrida laboratoriyaga kirish cheklangani sabab, ayniqsa 4000–6000 soat oralig‘idagi tiklanish bosqichida o‘lchash nuqtalari soni boshqa davrlarga nisbatan kam bo‘lgan.

Mato zichligi siljishni o‘zi tushuntiradimi?

Yo‘q. Yuqoriroq boshlang‘ich kuchlanishga duch kelgan MHD va MLD tizimlari umuman olganda ko‘proq siljish deformatsiyalarini ko‘rsatgan. Biroq javob mato zichligi bilan monoton bog‘lanish ko‘rsatmagan. HD tizimi eng yuqori po‘lat zichligiga ega bo‘lsa-da, ayrim deformatsiya darajalarida LD va MLD bilan taqqoslanadigan xatti-harakatni namoyon etgan.

Bu natija uzoq muddatli xatti-harakatni faqat matodagi po‘lat miqdori bilan tushuntirib bo‘lmasligini; po‘lat kordlar joylashuvi, qo‘llangan kuchlanish va polimer matritsa birgalikda baholanishi kerakligini ko‘rsatadi.

Siljish moduli

Tadqiqotda vaqtga bog‘liq siljish moduli boshlang‘ich qo‘llangan kuchlanishning ma’lum vaqtda o‘lchangan deformatsiyaga nisbati sifatida baholangan:

Ecreep(t) = σ0 / ε(t)

Deformatsiya vaqt o‘tishi bilan ortgani uchun boshqa sharoitlar o‘zgarmasa, bu samarali modul vaqt bilan kamayadi. Bu pasayish doimiy yuk ostida kompozit uzoq muddatda boshlang‘ich qattiqligini qay darajada saqlab qolishini ko‘rsatuvchi asosiy xizmat xatti-harakati ko‘rsatkichlaridan biridir.

Tadqiqotning Usuli va Natijalari

Burgers modeli: elastik, kechikkan elastik va viskoz tarkiblar

Burgers modeli ketma-ket ulangan Maxwell elementi bilan Kelvin–Voigt elementining birikmasidir. Tadqiqotda umumiy deformatsiya uch tarkibga ajratiladi:

εbur(t) = εe(t) + εv(t) + εve(t)

Bu yerda εe darhol yuzaga keladigan elastik deformatsiyani, εv viskoz oqimni, εve esa kechikkan viskoelastik deformatsiyani anglatadi.

Doimiy σ0 kuchlanish ostida siljish bosqichining asosiy ko‘rinishi:

ε(t) = σ0/k2 + (σ0/η2)t + (σ0/k1)[1 − exp(−k1t/η1)]

k1 va k2 prujina qattiqliklarini, η1 va η2 esa viskozlik parametrlarini ifodalaydi. η1/k1 nisbati kechikish vaqti sifatida talqin qilinishi mumkin.

Burgers modelining muhim fizik afzalligi — siljish hamda tiklanishni bir xil reologik tizim ichida ifodalay olishi. Biroq eksperimental natijalar ayniqsa juda erta vaqtlar va tiklanish kinetikasida model cheklovlarini ko‘rsatgan.

Findley daraja qonuni

Findley modeli manbada quyidagi ko‘rinishda qo‘llangan:

εfin(t) = ε0 + m tn

ε0 darhol yuzaga keladigan deformatsiyani, m siljish amplitudasini, n esa vaqt darajasini ifodalaydi. n materialning vaqtga bog‘liq xatti-harakatining qiyaligini belgilaydi, m esa deformatsiya kattaligini boshqaradi.

Siljish tezligi:

dε/dt = m n tn−1

0<n<1 bo‘lganda siljish tezligi vaqt o‘tishi bilan kamayadi. Bu matematik xatti-harakat tadqiqotdagi eksperimental birlamchi siljishdan ikkilamchi siljishga o‘tish bilan mos keladi.

Ikki parametrli daraja qonuni

Soddaroq model:

ε2p(t) = m′ tn′

ko‘rinishida. Bu yerda m′ va n′ bevosita eksperimental egri chiziqqa moslashtirishdan aniqlanadigan material parametrlaridir.

Siljish tezligi:

dε/dt = m′ n′ tn′−1

ko‘rinishida kamayadi.

Weibull tiklanish modeli

Burgers modelining tiklanish bosqichidagi og‘ishlari sabab tadqiqotchilar yuk olib tashlangandan keyingi deformatsiya uchun Weibull funksiyasidan ham foydalangan. Umumiy tuzilish:

εwb(t) = εV exp{−[(t−ts)/ηr]βr} + εP

ko‘rinishida. Bu yerda εV tiklanadigan viskoelastik deformatsiya kattaligini, εP doimiy deformatsiyani, ηr masshtab omilini, βr esa shakl omilini ifodalaydi.

Qaysi model siljish va tiklanishni yaxshiroq tushuntirdi?

Siljish bosqichida Findley daraja qonuni eng past xato va eng yuqori R² qiymatlarini bergan, yuk olib tashlangandan keyingi tiklanish bosqichida esa Weibull modeli eksperimental egri chiziqlarni Burgers modeliga qaraganda ancha yaxshiroq kuzatgan.

ModelQo‘llangan qismR² oralig‘iAAE oralig‘i
BurgersSiljish0,981–0,986%2,63–3,64
BurgersSiljish + tiklanish0,981–0,984%3,48–4,28
FindleySiljish0,995–0,998%0,92–1,59
2-p daraja qonuniSiljish0,984–0,996%1,32–2,56
WeibullTiklanish0,991–0,995%2,23–2,55

Burgers modeli nima uchun erta vaqtda qiynaldi?

Eksperimental egri chiziqning dastlabki soatlarida deformatsiya juda tez rivojlanadi. Manba Burgers modelining eng katta xatolari ayniqsa dastlabki 4 soat ichida kuzatilganini bildiradi.

Burgers modelida boshlang‘ich siljish tezligi chekli qiymatga ega:

(dε/dt)t→0+ = σ0/η1 + σ0/η2

Uzoq vaqtda esa kechikkan elastik tarkibning tezligi nolga yaqinlashadi va:

(dε/dt)t→∞ = σ0/η2

bo‘ladi.

Eksperimental boshlang‘ich xatti-harakat esa ancha tik bo‘lgani uchun Burgers modeli dastlabki deformatsiyani kam baholaydi. Uzoqroq vaqt oralig‘ida model siljish tezligini yuqori baholashga moyil.

Burgers tiklanishda nima uchun yetarli bo‘lmadi?

Burgers modeli yuk olib tashlangandan keyingi tez deformatsiya kamayishini ushlay olsa-da, eksperimental tiklanishni haddan tashqari tez deb baholaydi. Model qoldiq deformatsiyaga sinovda ko‘ringanidan ertaroq yetadi va ayniqsa taxminan 4000–6000 soat oralig‘ida o‘lchangan deformatsiyani kam baholaydi.

Mualliflar bu og‘ish chiziqli viskoelastik Burgers tuzilmasining o‘zi ifodalay olmaydigan chiziqli bo‘lmagan viskoelastik ta’sirlar, shikastlanish yig‘ilishi, mikro-tuzilmaviy qayta tartiblanishlar yoki qaytmas deformatsiyalardan kelib chiqishi mumkinligini muhokama qiladilar. Bular tajriba bilan alohida-alohida tasdiqlangan mexanizmlar emas, balki model–tajriba farqini tushuntirish uchun muhokama qilingan ehtimollardir.

Findley nima uchun siljishda muvaffaqiyatliroq bo‘ldi?

Findley modeli to‘rt tizimda R²≥0,995 darajasiga yetgan va AAE qiymatlarini taxminan %0,92–1,59 oralig‘ida saqlagan. Ayniqsa taxminan dastlabki 2000 soatda eksperimental egri chiziqlarni ikki parametrli daraja qonuniga qaraganda yaxshiroq kuzatgan.

Biroq parametrlarning to‘rt SRP tizimi orasida sezilarli darajada o‘zgarishi yagona universal Findley parametrlar to‘plamini belgilashni qiyinlashtiradi. Bu bir xil epoksi matritsadan foydalanilgan taqdirda ham turli po‘lat mato tuzilishlari vaqtga bog‘liq mexanik javobga hissa qo‘shishini ko‘rsatadi.

Qaysi SRP tizimi siljishga ko‘proq chidamli edi?

Ikki parametrli daraja qonuniga ko‘ra LD tizimi eng kichik m′ va eng katta n′ qiymatlari bilan siljishga eng yuqori chidamlilikni ko‘rsatgan, MHD esa pastroq siljish chidamliligini namoyon qilgan. Siljish tezliklarini taqqoslashda ham MHD eng yuqori, LD esa eng past siljish tezligiga ega tizim sifatida ajralib turgan.

Shunga qaramay, natijalarni faqat mato zichligiga qarab tartiblash mumkin emas; material xatti-harakati qo‘llangan kuchlanish darajasi, po‘lat kordlar joylashuvi va qatron–po‘lat o‘zaro ta’siri bilan birga o‘zgaradi.

1000 soatlik sinov o‘nlab yillik xatti-harakatni ishonchli taxmin qila oladimi?

Ushbu tadqiqot natijalariga ko‘ra, yolg‘iz o‘zi yetarli bo‘lmasligi mumkin: 1000 soatlik ma’lumotga kalibrlangan oddiy daraja qonuni 4000 soatda o‘lchangan siljish deformatsiyasini taxminan %14 kam baholagan, 4000 soatlik to‘liq ma’lumot bilan kalibrlash esa eksperimental uzoq muddatli javobga ancha yaqin natija bergan.

Qisqa sinovdan uzoq umrga ekstrapolyatsiya muammosi

Ko‘p yillar davom etadigan siljish sinovlarini bevosita o‘tkazish amaliy emas. Shu sababli standartlar va loyihalash yondashuvlari qisqaroq sinovlardan uzoq muddatli xatti-harakatni taxmin qilishga intiladi.

Biroq ushbu tadqiqot tanlangan kalibrlash oynasi natijaga kuchli ta’sir qilishi mumkinligini ko‘rsatadi. LD misolida 4000 soatlik ma’lumot bilan kalibrlangan ikki parametrli model uzoq muddatli eksperimental egri chiziqni yaxshi kuzatgan, faqat 1000 soatlik ma’lumot bilan kalibrlangan egri esa 4000 soat darajasida taxminan %14 kam deformatsiyani bashorat qilgan.

Yana bir muhim faraz — ekstrapolyatsiya vaqtida material ikkilamchi siljish hududida qoladi deb qabul qilinishidir. Haqiqiy juda uzoq vaqt miqyosida tizim uchlamchi siljishga o‘tsa, oddiy ekstrapolyatsiya o‘z kuchini yo‘qotishi mumkin.

25 va 50 yillik egilish modulini taxmin qilish

TizimE0,spE25E25/E0,spE50E50/E0,sp
LD6173 MPa1046 MPa0,17933 MPa0,15
MLD8118 MPa1458 MPa0,181310 MPa0,16
MHD7024 MPa1092 MPa0,16980 MPa0,14
HD5885 MPa1349 MPa0,231232 MPa0,21

Bular 25 yoki 50 yil davom etgan sinovlarning natijasi emas. Qisqa va o‘rta muddatli eksperimental ma’lumotlarning matematik tendensiyasidan olingan uzoq muddatli taxminlardir.

Findley modelidan vaqtga bog‘liq modul

Tadqiqot Findley yondashuvini qayta tuzib, vaqtga bog‘liq egilish modulini quyidagi ko‘rinishda ifodalaydi:

E(t) = E0 / [1 + (E0/Et) tn]

Shunga mos ravishda normallashtirilgan qattiqlik yoki kamaytirish koeffitsiyenti:

η(t) = E(t)/E0 = 1 / [1 + (E0/Et) tn]

deb yozilishi mumkin.

Bu munosabatda n vaqt darajasi; E0 boshlang‘ich elastik modulni, Et esa Findley parametrlaridan hosil qilingan vaqtga bog‘liq modul parametrini ifodalaydi. t kattalashgan sari maxraj ortadi va normallashtirilgan qattiqlik kamayadi.

50 yillik kamaytirish koeffitsiyenti

TizimE0E0/Etη, 50 yil
LD6094 MPa0,170,093
MLD8067 MPa0,280,101
MHD7678 MPa0,380,102
HD6081 MPa0,200,151
O‘rtacha—0,260,112

O‘rtacha eksperimental parametrlar bilan 50 yillik η qiymati taxminan 0,11. Loyihalash nuqtai nazaridan ehtiyotkorroq yondashuv uchun tadqiqotchilar n=0,25 va E0/Et=0,40 qiymatlarini tanlagan.

Parametrlar to‘plami3 yil25 yil50 yil
O‘rtacha: n=0,27; E0/Et=0,260,200,120,10
Ehtiyotkor: n=0,25; E0/Et=0,400,160,100,09

50 yilda ehtiyotkor yondashuvdagi 0,09 qiymat o‘rtacha-parametr yondashuvidagi 0,10 qiymatdan taxminan %10 past. Manba buni haddan tashqari bo‘lmagan, biroq loyihalash nuqtai nazaridan foydali quyi chegara deb baholaydi.

Bu kamaytirish koeffitsiyentlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri loyihalash standarti deb hisoblash mumkinmi?

Yo‘q. Tadqiqot bu natijalar xizmatga yaroqlilik chegaraviy holati bo‘yicha loyihalashda kamaytirish koeffitsiyentlarini ishlab chiqishga hissa qo‘shishi mumkinligini bildiradi; yakuniy universal loyihalash koeffitsiyenti yaratilgani da’vo qilinmaydi.

Sinovlar bitta nazorat qilingan harorat va namlik sharoitida, kichik SRP tasmalarida va ma’lum yuk nisbatida o‘tkazilgan. Haqiqiy konstruksiyadagi harorat o‘zgarishlari, namlik, beton yoki g‘isht-tosh asos bilan yopishish xatti-harakati, yuk spektri va to‘liq masshtabli konstruktiv ta’sirlar alohida baholanishi kerak.

Kelajakdagi tadqiqot nega haroratga e’tibor qaratishi kerak?

Polimer matritsalarning viskoelastik xatti-harakati haroratga kuchli bog‘liq. Tadqiqot turli haroratlarda sinov o‘tkazib master curve hosil qilishni va, masalan, Williams–Landel–Ferry yondashuvi kabi vaqt–harorat munosabatlarini baholashni kelajakdagi tadqiqotlar uchun muhim deb hisoblaydi.

Shuningdek, kichik kompozit kuponlar o‘rniga haqiqiy xizmat sharoitidagi to‘liq masshtabli SRP bilan mustahkamlangan konstruksiya elementlarining uzoq muddatli ishlashi o‘rganilishi kerakligi ta’kidlanadi.

Xulosa

Ushbu eksperimental tadqiqot SRP kompozitlari doimiy egilish yukida sezilarli, biroq barqaror vaqtga bog‘liq deformatsiya hosil qilishini ko‘rsatadi. %55 yakuniy yuk darajasida taxminan 4000 soat davomida hech qanday siljishdan uzilish kuzatilmagan va barcha tizimlarda birlamchi siljishdan ikkilamchi siljishga o‘tish qayd etilgan.

Analitik jihatdan bitta model xatti-harakatning barcha bosqichlarida eng yaxshi yechim emas. Findley modeli siljish deformatsiyasini eng yuqori aniqlik bilan ifodalagan bo‘lsa, Weibull modeli tiklanishni muvaffaqiyatliroq tushuntirgan. Burgers modeli fizik talqin jihatidan qimmatli bo‘lsa-da, juda erta siljish va uzoq muddatli tiklanish kinetikasini ifodalashda cheklangan.

Eng muhim muhandislik xabarlaridan biri — juda qisqa muddatli sinovlardan uzoq muddatli taxminlar chiqarish xavfi. 1000 soatlik ma’lumotdan olingan taxminning 4000 soatda taxminan %14 past qolishi o‘nlab yillik loyihaviy xizmat muddatini qisqa sinovlardan chiqarishda model tanlovi va sinov davomiyligi hal qiluvchi ekanini ko‘rsatadi.

50 yillik modul kamaytirish koeffitsiyentlari loyihalash uchun foydali boshlang‘ich nuqta bo‘lishi mumkin; biroq ular eksperimental ravishda 50 yil tasdiqlangan qiymatlar emas. Turli haroratlar, atrof-muhit sharoitlari, yuk darajalari va to‘liq masshtabli konstruksiyalarda qo‘shimcha tekshiruvlarsiz umumiy loyihalash koeffitsiyenti sifatida qo‘llanmasligi kerak.

Manba va Usul Eslatmasi

Asl tadqiqot:Experimental and Analytical Investigation of the Creep Behaviour of Steel Reinforced Polymer Strips under Sustained Bending.

Mualliflar: Annalisa Franco, Antonio Bonati va Antonio Occhiuzzi.

Muassasalar: Construction Technologies Institute, Italian National Research Council (ITC-CNR), San Giuliano Milanese, Italy; Department of Engineering, University of Napoli Parthenope, Naples, Italy.

Mas’ul muallif: Annalisa Franco.

Manba turi: Uzoq muddatli eksperimental kompozit material siljish tadqiqoti va analitik viskoelastik model taqqoslanishi.

Platforma: SSRN, abstract=7361996.

Taqriz holati: Manba PDF tadqiqotni aniq ravishda preprint va ekspert taqrizidan o‘tmagan ish sifatida belgilaydi.

DOI / jurnal / ochiq litsenziya: Manba PDFda ushbu preprint uchun tasdiqlangan DOI, jurnal version-of-record yoki ochiq litsenziya ma’lumoti berilmagan.

Material: Epoksi-mineral matritsaga joylashtirilgan UHTSS po‘lat kordlardan iborat to‘rt SRP tizimi: LD, MLD, MHD va HD.

Qisqa muddatli sinov: Uch nuqtali egilish; 1,3 mm/min siljish-nazoratli yuklash; sinishgacha sinov.

Uzoq muddatli sinov: O‘rtacha qisqa muddatli yakuniy yukning %55i; taxminan 4000 soat doimiy egilish yuki; 23 °C va %50 nisbiy namlik.

Tiklanish: Yuk olib tashlangandan keyin o‘lchovlar davom ettirilgan va umumiy kuzatuv muddati 10.340 soatga yetgan.

Namuna soni: Har bir SRP tizimi uchun beshta uzoq muddatli namuna.

Analitik modellar: Burgers, Findley daraja qonuni, ikki parametrli daraja qonuni va Weibull tiklanish modeli.

Model baholashi: Determinatsiya koeffitsiyenti R² va Average Absolute Error (AAE).

Asosiy model natijasi: Siljish uchun Findley; tiklanish uchun Weibull eng yaxshi eksperimental moslikni ta’minlagan.

Uzoq muddatli taxmin ogohlantirishi: 1000 soatlik ma’lumotdan qilingan ekstrapolyatsiya 4000 soatda eksperimental deformatsiyani taxminan %14 kam baholagan.

50 yillik taxmin: O‘rtacha Findley parametrlaridan taxminan η=0,11; n=0,25 va E0/Et=0,40 ehtiyotkor parametrlar to‘plami bilan taxminan η=0,09.

Moliyalashtirish: Manba PDFda aniq moliyalashtirish bayonoti topilmagan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Manba PDFda alohida manfaatlar to‘qnashuvi bayonoti topilmagan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Manba PDFda alohida ma’lumotlar mavjudligi bayonoti topilmagan.

Asosiy cheklovlar: Bitta nazorat qilingan harorat va namlik sharoiti; %55 yuk darajasi; kichik kompozit tasmalar; 4000 soatlik sinovdan 25–50 yillik matematik ekstrapolyatsiya; 4000–6000 soatlik tiklanish davrida COVID-19 sababli siyrak o‘lchovlar; haqiqiy to‘liq masshtabli konstruksiya xatti-harakatini alohida tasdiqlash zarurati.

Verianla tayyorlash usuli: Tadqiqotning eksperimental ma’lumotlari, tenglamalari, model taqqoslashlari va talqin chegaralari saqlangan holda mustaqil o‘zbekcha tushuntiruvchi bayon tuzilgan. Manbada bo‘lmagan material konstantasi, sinov natijasi, 50 yillik haqiqiy o‘lchov yoki loyihalash standarti yaratilmagan.


Ulashish:

Izohlar ko‘rib chiqilgandan keyin e’lon qilinadi.Izohingiz tasdiqlash jarayoniga yuboriladi va ma’qullangach ko‘rinadi.

Izoh qoldiring

E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan

Bu saytda cookie-fayllarga ruxsat berish foydalanish tajribangizni yaxshilaydi. Cookie-fayllar siyosati