Ushbu tadqiqot yer usti aloqa infratuzilmasi shikastlangan ofat hududlarida ma’lum joyda havoda turib qoladigan uchuvchisiz uchish apparatlari aloqa retranslyatori sifatida ishlatiladigan Named Data Networking (NDN) tizimlarini o‘rganadi. Tadqiqotchilar Interest paketlarining keraksiz geografik hududlarga tarqalishi va bir xil paketning qo‘shni UUA lar tomonidan qayta-qayta uzatilishini kamaytirish uchun Regional Forwarding Strategy (RIF) ni ishlab chiqqan. ndnSIM muhitidagi taqqoslama simulyatsiyalarda RIF Flooding, BPF, RRDP va E-GIF strategiyalariga nisbatan yuqoriroq muvaffaqiyatli paket olish koeffitsienti, pastroq ma’lumot olish kechikishi va kamroq umumiy paket uzatilishini ko‘rsatgan. Biroq natijalar real ofat maydoniga emas, balki UUA lar doimiy joylashgan va IEEE 802.11b aloqa ishlatilgan nazoratli simulyatsiyaga asoslangan.

RIF uchta asosiy mexanizmni birlashtiradi: Interest paketining maqsad hududga yetib-yetmaganini ko‘rsatadigan kengaytirilgan paket maydonlari, hududlarning uch o‘lchovli koordinatalarini saqlaydigan Region Location Table va tugunlarning qolgan energiyasi hamda qo‘shni uzatishlar sonini hisobga oladigan ehtimollik asosidagi bostirish usuli. Shu tariqa paketlar faqat maqsad hududga yaqinlashayotgan UUA lar orqali oldinga siljiydi va ayni mahalliy atrofda keragidan ortiq retranslyatorning bir paketni qayta uzatishi cheklanadi.

Simulyatsiya grafiklariga ko‘ra, Interest paket yuborish tezligi soniyasiga 8 paketga chiqqanda RIF ning muvaffaqiyatli paket olish koeffitsienti taxminan 0,84 darajasida qolgan, Flooding yondashuvida esa bu ko‘rsatkich taxminan 0,75 gacha tushgan. Ayni trafik darajasida RIF ning o‘rtacha olish kechikishi taxminan 0,40 soniya, Flooding ning kechikishi taxminan 0,60 soniya va RRDP ning kechikishi taxminan 0,62 soniya bo‘lgan. Bu qiymatlar grafiklardan taxminan o‘qilgan; tadqiqot xom sonli ma’lumot jadvallari, ishonch oralig‘i yoki xato chiziqlarini bermaydi.

Tadqiqotning asosiy muammosi nima?

Tadqiqot ko‘rib chiqayotgan asosiy muammo — ofatdan keyin yaratilgan UUA yordamidagi vaqtinchalik aloqa tarmoqlarida NDN ning an’anaviy broadcast xatti-harakati juda ko‘p keraksiz paketlarni hosil qilishi. NDN da aloqa bevosita ma’lum bir server manziliga emas, so‘ralayotgan kontent nomi orqali amalga oshadi. Boshqaruv markazi ma’lum bir ofat hududidan vaziyat hisobotini so‘raganda “Interest packet” hosil qiladi; maqsad hududdagi sensor yoki boshqa ma’lumot ishlab chiqaruvchilar esa bunga javoban “Data packet” qaytaradi.

An’anaviy flooding yondashuvida bir UUA qabul qilgan Interest paketi maqsad hududga tegishli yoki tegishli emasligiga qaramasdan barcha mos qo‘shnilarga uzatilishi mumkin. Tadqiqotchilar buning ikki xil samarasizlikni keltirib chiqarishini bildiradi:

• Samarasiz yo‘naltirish: Interest paketining so‘ralayotgan ma’lumotni saqlamaydigan geografik hududlarga olib borilishi.
• Takroriy yo‘naltirish: Bir nechta qo‘shni UUA ning bir xil Interest paket nusxasini qayta uzatishi.

Bu ikki holat simsiz kanalning keraksiz paketlar bilan band bo‘lishiga, to‘qnashuv va qayta uzatish ehtimolining oshishiga, ma’lumot olish vaqtining uzayishiga va batareya bilan ishlaydigan UUA larning aloqa yukining ortishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan tarmoq xatti-harakatini yaratadi.

Tadqiqot nega muhim?

Ofat hududida statsionar aloqa minoralari, energiya manbalari yoki yer usti magistral ulanishlari ishlamay qolsa, UUA lar vaqtinchalik simsiz magistral yaratishi mumkin. Tadqiqotdagi tarmoq modelida har bir UUA ma’lum geografik hudud ustida doimiy joyda turadi, o‘z qamrov hududidagi sensorlarga xizmat qiladi va boshqa hududlar uchun ko‘p sakrashli retranslyator vazifasini bajaradi.

Bu yondashuv Turkiya nuqtai nazaridan ma’lum bir mamlakat yoki bitta ofat turiga bog‘liq emas. Zilzila, o‘rmon yong‘ini, suv toshqini, ko‘chki yoki katta hududli qidiruv-qutqaruv ishlarida aloqa infratuzilmasi uzilgan hududlar o‘rtasida vaqtinchalik ma’lumot uzatishni ta’minlash uchun ko‘rib chiqilishi mumkin. Biroq tadqiqot bunday tizimning Turkiyadagi qoidalar, chastota ajratish, relyef sharoitlari yoki real ofat boshqaruvi infratuzilmasi bilan integratsiyasini sinamagan.

Adabiyotdagi qaysi bo‘shliq nishonga olingan?

Oldingi usullarning ayrimlari bir xil paket nusxalarini taymerlar bilan bostiradi, lekin paketning noto‘g‘ri geografik hududlarga ketishini to‘xtatmaydi. Joylashuvga asoslangan ayrim usullar paketni maqsad tomonga yo‘naltirsa-da, qat’iy hudud chegarasini qo‘llamaydi yoki qo‘shnichilik ma’lumotini yangilash uchun davriy “Hello” xabarlarini yuboradi.

Tadqiqotda taqqoslangan asosiy yondashuvlar quyidagilar:

RIF strategiyasi qanday ishlaydi?

1. Paketni qayta ishlash moduli

RIF NDN Interest va Data paketlariga yangi maydonlar qo‘shadi. Interest paketiga Flag, Location va Area maydonlari; Data paketiga esa Location va Area maydonlari qo‘shiladi.

• Flag: Interest paketi maqsad hududga yetib-yetmaganini bildiradi.
• Location: Paketni qayta ishlayotgan retranslyator UUA koordinatalarini tashiydi.
• Area: UUA xizmat ko‘rsatayotgan joriy hudud raqamini tashiydi.

Boshqaruv markazi Interest paket hosil qilganda Flag qiymati 1 qilib belgilanadi. Bu paket hali maqsad hududga yetmaganini anglatadi. Retranslyator UUA paketdagi maqsad hudud raqami o‘z hududi bilan bir xil ekanini aniqlasa, paketni o‘z qamrov hududidagi ishlab chiqaruvchilarga uzatadi va Flag qiymatini 0 qiladi. Boshqa retranslyator UUA Flag=0 bo‘lgan paketni olsa, maqsad hududga allaqachon yetgan deb qabul qilingan paketni qayta uzatish o‘rniga tashlab yuboradi.

Tadqiqotdagi misolda boshqaruv markazi uchinchi hududning vaziyat hisobotini /sitrep/area/3 nomi bilan so‘raydi. An’anaviy yo‘naltirishda bu so‘rov uchinchi hududdan tashqaridagi ishlab chiqaruvchilar va retranslyatorlarga ham yetib borishi mumkin. RIF esa paket maqsad hududga yetgandan keyin hudud tashqarisiga yana tarqalishini oldini olishni maqsad qiladi.

Tadqiqotning asl sarlavhasida strategiya “Regional Interest Forwarding” deb atalgan bo‘lsa, annotatsiya va usul bo‘limida “Regional Information Forwarding” nomi ishlatilgan. Ikkala ifoda ham RIF qisqartmasi bilan berilgan. Bu terminologik farq tadqiqotda qanday bo‘lsa, shunday saqlangan va jim tuzatilmagan.

2. Region Location Table

Har bir retranslyator UUA da Region Location Table (RLT) yaratiladi. Bu jadval ma’lum hudud raqamlarini va ushbu hududlarning X, Y va Z koordinatalarini saqlaydi. Jadval davriy Hello xabarlari bilan emas, tarmoqda tashilayotgan Interest va Data paketlariga qo‘shilgan joylashuv ma’lumotlari orqali o‘rganiladi.

Ishlash tartibini quyidagicha umumlashtirish mumkin:

1. Boshqaruv markazi Interest paketni qo‘shni retranslyatorlarga yuboradi.
2. Paketni olgan retranslyator avvalgi tugunning hudud va koordinata ma’lumotini o‘z RLT jadvaliga yozadi.
3. Retranslyator paketga o‘z koordinatalari va hudud raqamini yozib uzatadi.
4. Maqsad hududdagi ishlab chiqaruvchi Data paketini yaratganda maqsad hudud koordinatalari Data paketiga qo‘shiladi.
5. Data paketi qaytib kelayotganda oraliq retranslyatorlar maqsad hudud joylashuvini o‘rganadi.

Bu usul qo‘shimcha davriy boshqaruv trafikini yaratmasdan joylashuv ma’lumotini ma’lumot trafikining o‘zi bilan tashishga imkon beradi. Biroq tadqiqot barcha tugunlar barcha hududlarga oid yangilangan ma’lumotni qancha vaqtda o‘rganishini, dastlabki o‘rganish davridagi qo‘shimcha trafikni va eski RLT yozuvlari qachon o‘chirilishini miqdoriy baholamagan.

3. Maqsadgacha masofaga ko‘ra yo‘naltirish

Retranslyator UUA maqsad hudud koordinatalarini bilsa, o‘z joylashuvi va paket kelgan avvalgi tugun joylashuvining maqsadgacha masofasini hisoblaydi. Tadqiqotda uch o‘lchovli Evklid masofasi qo‘llanadi:

\[ dis(i,j) = \sqrt{(x_i-x_j)^2+(y_i-y_j)^2+(z_i-z_j)^2} \]

Bu yerda i va j taqqoslanayotgan ikki tugunni yoki tugun bilan maqsad hududni; x, y va z esa uch o‘lchovli koordinata komponentlarini bildiradi. Simulyatsiya kontekstida koordinatalar metrda va hisoblangan masofa ham metr sifatida talqin qilinadi.

Joriy tugun maqsad hududga avvalgi tugundan yaqinroq bo‘lsa, paket yo‘naltirish uchun saqlanadi. Uzoqroq bo‘lsa paket tashlab yuboriladi. Agar maqsad hududning RLT yozuvi hali mavjud bo‘lmasa, tugun yo‘nalish og‘ishini baholay olmagani uchun paketni keyingi bosqichga uzatadi. Bu istisno noma’lum maqsadga yo‘naltirilgan ilk so‘rovlarning butunlay to‘silib qolishini oldini oladi; biroq dastlabki so‘rovlarda hududiy cheklash samarasi pastroq bo‘lishi mumkin.

4. Energiyaga sezgir taymer

Maqsadga yaqinlashayotgan retranslyator paketni darhol yubormaydi, balki backoff taymerini ishga tushiradi. Birinchi munosabat tadqiqotda quyidagicha berilgan:

\[ T = T_{\max}\left(1-\frac{E_R}{E_{\mathrm{init}}}\right) \]

T kutish vaqtini, T_max ruxsat etilgan eng uzun kutish vaqtini, E_R tugunning qolgan energiyasini va E_init boshlang‘ich energiyani bildiradi. Qolgan energiyasi yuqori tugunning kutish vaqti qisqa, energiyasi kamaygan tugunning kutish vaqti uzoqroq bo‘ladi. Shu bilan yuqori energiyali UUA lar ertaroq uzatish qilishi, energiyasi kamayganlari esa kamroq yo‘naltirish yukini olishi ko‘zlangan.

Tadqiqot keyinchalik past energiya chegarasini ham o‘z ichiga olgan ikkinchi taymer munosabatini beradi:

\[ T = \begin{cases} -\log\left(\frac{E_R}{E_{\mathrm{init}}}\right), & E_R > E_{\min} \\ T_{\max}, & E_R \leq E_{\min} \end{cases} \]

E_min tugun uyqu yoki bostirish holatiga o‘tadigan minimal energiya chegarasidir. Energiya bu chegaradan past bo‘lsa kutish vaqti T_max qilib belgilanadi.

Ikki formula taqdimotida aniqlashtirilmagan nuqta bor. Birinchi formulada o‘lchamsiz energiya nisbati T_max ga ko‘paytirilgani sabab natija vaqt birligiga ega. Ikkinchi formulaning birinchi tarmog‘ida esa faqat o‘lchamsiz logarifm bor; bu qiymat soniyaga qanday aylantirilishi yoki qaysi masshtab koeffitsientiga ko‘paytirilishi ko‘rsatilmagan. Shuningdek, logarifm asosi, T_max, E_min va boshlang‘ich energiya uchun ishlatilgan sonli qiymatlar simulyatsiya parametrlari jadvalida berilmagan.

5. Qo‘shnilar soniga bog‘liq ehtimollik asosidagi bostirish

Taymer ishlayotganda tugun ayni Interest paketining boshqa qo‘shnilar tomonidan uzatilgan-uzatilmaganini tinglaydi. Ayni paketni avval yuborgan turli qo‘shnilar soni N_neighbour bilan ko‘rsatiladi. Tugunning uzatish ehtimoli quyidagicha hisoblanadi:

\[ 0 < P = \frac{1}{N_{\mathrm{neighbour}}+1} \leq 1 \]

• Hech bir qo‘shni uzatmagan bo‘lsa N=0 va P=1 bo‘ladi; tugun paketni aniq uzatadi.
• Bitta qo‘shni uzatgan bo‘lsa P=1/2 bo‘ladi.
• Ikki qo‘shni uzatgan bo‘lsa P=1/3 bo‘ladi.
• Qo‘shni uzatishlar soni oshgani sari qo‘shimcha nusxani yuborish ehtimoli kamayadi.

Taymer tugaganda tugun paketni P ehtimol bilan uzatadi, 1−P ehtimol bilan tashlab yuboradi. Shu bilan siyrak tarmoqlarda ulanishni saqlash, zich qo‘shnichiliklarda esa broadcast storm ni bostirish maqsad qilingan.

Simulyatsiya muhiti qanday yaratilgan?

RIF NS-3 asosidagi NDN simulyatori ndnSIM yordamida baholangan. Simsiz aloqa texnologiyasi IEEE 802.11b qilib tanlangan va har bir tajriba 300 soniya davom ettirilgan. Tadqiqotda har bir konfiguratsiya uchun 20 ta simulyatsiya bajarilgani aytilgan.

Birinchi scenario tarmoq yuki oshganda yo‘naltirish strategiyalari qanday ishlashini baholaydi. Ikkinchi scenario esa kattaroq tarmoq maydonida boshqaruv markazi hududlari soni bittadan to‘rttaga oshirilganda ma’lumot yig‘ish samaradorligi qanday o‘zgarishini o‘rganadi.

UUA balandligi qanday tanlangan?

Simulyatsiyada tugunlararo aloqa masofasi 200 metr deb belgilangan va UUA balandligining yer qamrov radiusiga ta’siri alohida modellashtirilgan. Grafikda balandlik oshgani sari yer qamrov radiusi kamayishi va 170 metr balandlikda radius 105,35 metr bo‘lishi ko‘rsatilgan. Tadqiqotchilar bu nuqtani qo‘shni qamrov hududlari o‘rtasidagi qoplanish past bo‘lgan joylashuv sifatida tanlagan.

Biroq grafikda pastroq balandliklarda qamrov radiusi 105,35 metrdan kattaroq. Shu sabab matndagi “qamrovni maksimal qilish” va “maksimumga yaqin yer qamrovi” iboralari grafikning o‘zi ko‘rsatgan egri chiziq bilan to‘liq mos kelmaydi. Natija xom qamrov radiusi eng katta bo‘lgan nuqtadan ko‘ra, qamrov va qo‘shni hududlar qoplanishi o‘rtasidagi muvozanat nuqtasi kabi ko‘rinadi; biroq bu optimallashtirish uchun aniq maqsad funksiyasi berilmagan.

Asosiy topilmalar nimani ko‘rsatadi?

Trafik zichligi oshganda muvaffaqiyat koeffitsienti

Barcha strategiyalarda soniyadagi Interest paketlar soni oshgani sari muvaffaqiyatli paket olish koeffitsienti pasaygan. Bu trend zichroq paket trafiki tarmoqda ko‘proq to‘qnashuv va tiqilishni yuzaga keltirishini ko‘rsatadi. RIF esa barcha yuborish tezliklarida eng yuqori muvaffaqiyat koeffitsientini saqlagan.

Grafikdan taxminan o‘qilganda soniyasiga 1 paket darajasida RIF ning muvaffaqiyat koeffitsienti taxminan 0,97, Flooding ning koeffitsienti taxminan 0,93. Soniyasiga 8 paketda RIF taxminan 0,84 ga, E-GIF taxminan 0,81 ga, RRDP taxminan 0,78 ga, BPF taxminan 0,77 ga va Flooding taxminan 0,75 ga tushadi.

Ma’lumot olish kechikishi

Yuborish tezligi oshgani sari barcha usullarning o‘rtacha ma’lumot olish kechikishi oshgan. RIF ning maqsaddan tashqari hududlarda uzatishni cheklashi tarmoq yukini va keraksiz yo‘l uzunligini kamaytirib, eng past kechikishni bergan.

Soniyasiga 8 ta Interest paket yuborilganda grafikda RIF taxminan 0,40 soniya, E-GIF taxminan 0,45 soniya, BPF taxminan 0,50 soniya, Flooding taxminan 0,60 soniya va RRDP taxminan 0,62 soniya kechikish ko‘rsatadi. RRDP ning yuqori trafikda Flooding dan ham yuqori kechikishi ayrim paketlarning bostirilishi yangi Interest paketlari va qayta uzatishlarni yuzaga keltirishi bilan izohlangan.

Tarmoqdagi umumiy paket hajmi

Umumiy Interest va Data paketlari soni tarmoq ko‘tarayotgan aloqa yukining bilvosita ko‘rsatkichidir. Flooding barcha tugunlarga paketlarni broadcast qilishga ruxsat bergani uchun eng yuqori paket hajmini hosil qilgan. RIF esa maqsaddan tashqari hududlarni ham, ayni mahalliy atrofdagi takroriy uzatishlarni ham cheklagani sabab eng past paket sonini ko‘rsatgan.

Jadvaldagi qiymatlar grafiklardan taxminan o‘qilgan. Tadqiqot bu natijalarning aniq xom sonlarini alohida ma’lumot jadvalida bermaydi.

Boshqaruv markazi hududlari soni oshganda nima bo‘lgan?

1500 × 1500 metrlik ikkinchi topologiyada tarmoq bir, ikki, uch va to‘rtta iste’molchi hududiga ajratilgan. Boshqaruv markazlari soni oshishi har bir iste’molchiga kichikroq hududdagi ishlab chiqaruvchilardan ma’lumot yig‘ish va o‘rtacha yo‘naltirish yo‘llarini qisqartirish imkonini bergan.

RIF ning muvaffaqiyatli paket olish koeffitsienti bitta iste’molchi va 75 ishlab chiqaruvchi konfiguratsiyasida taxminan 0,85 bo‘lgan bo‘lsa, to‘rtta iste’molchi va hudud boshiga 18 ishlab chiqaruvchi konfiguratsiyasida taxminan 0,91 gacha oshgan. O‘rtacha kechikish taxminan 0,75 soniyadan 0,47 soniyaga tushgan. Ayni taqqoslashda RIF ning Interest paketlari soni taxminan 260.000 dan 180.000 ga, Data paketlari soni esa taxminan 180.000 dan 120.000 ga kamaygan.

Flooding, BPF va RRDP usullarida iste’molchi hududlari sonining oshishi Interest paketlari sonida shu darajada sezilarli kamayish bermagan. Buning sababi bu usullar hududlararo keraksiz Interest paket aylanishini bevosita cheklamasligidir.

Tadqiqotning kuchli tomonlari nimalar?

• Noto‘g‘ri hududga yo‘naltirish va mahalliy takroriy yo‘naltirishni ajratib, ikki xil samarasizlikni bir arxitekturada ko‘rib chiqadi.
• Davriy Hello xabarlari talab qilmasdan, mavjud Interest va Data paketlari orqali hudud joylashuv ma’lumotini yig‘ishni maqsad qiladi.
• Joylashuv, qolgan energiya va qo‘shni uzatishlar sonini bitta yo‘naltirish qarorida birlashtiradi.
• Usulni faqat Flooding bilan emas, BPF, RRDP va E-GIF kabi to‘rtta turli yondashuvga qarshi baholaydi.
• O‘sib boruvchi trafik yukini va boshqaruv markazi hududlari sonini o‘zgartiradigan ikki alohida scenario ishlatadi.
• Muvaffaqiyat koeffitsienti, kechikish, Interest paket hajmi va Data paket hajmi kabi bir nechta samaradorlik ko‘rsatkichlarini birga taqdim etadi.

Tadqiqotning cheklovlari nimalar?

• Bu ish peer review dan o‘tmagan preprint.
• Barcha natijalar ndnSIM simulyatsiyasiga asoslangan; real UUA parvozi, dala tajribasi yoki ofat mashqi o‘tkazilmagan.
• UUA lar doimiy joyda va bir xil balandlikda modellashtirilgan. Shamol, GPS xatosi, joylashuv siljishi, batareya almashinuvi va dinamik qayta joylashtirish baholanmagan.
• Vaqtinchalik ulanish uzilishi, assimetrik ulanish, soyalash, ko‘p yo‘lli tarqalish va realistik so‘nish sharoitlari sinalmagan.
• Energiyaga sezgir usul taklif qilinsa-da, umumiy energiya sarfi, tarmoq umri yoki UUA boshiga batareya kamayishi natija ko‘rsatkichi sifatida berilmagan.
• T_max, E_min va boshlang‘ich energiya kabi taymer parametrlari simulyatsiya konfiguratsiyasi jadvalida ko‘rsatilmagan.
• Yigirma simulyatsiya takrori bildirilgan bo‘lsa-da, grafiklarda xato chiziqlari, standart og‘ish, ishonch oralig‘i yoki statistik ahamiyat testlari yo‘q.
• RLT ma’lumotining eskirishi, yangilanish xarajati, dastlabki o‘rganish va tugun o‘zgargandan keyin qayta tuzilishi miqdoriy sinalmagan.
• Paket sarlavhalariga qo‘shilgan maydonlarning baytdagi qo‘shimcha yuki va buning past tarmoqli ulanishlarga ta’siri berilmagan.
• Hudud va koordinata ma’lumotlarini autentifikatsiya qilish, zararli tugunlar yoki noto‘g‘ri joylashuv xabari kabi xavfsizlik muammolari baholanmagan.
• Balandlik tanloviga oid grafik bilan “maksimumga yaqin qamrov” izohi o‘rtasida to‘liq yechilmagan talqin farqi bor.
• Taymer uchun berilgan ikki formula o‘rtasida masshtab va birlik jihatidan izohlanmagan o‘tish mavjud.

Tadqiqot nimani qo‘llab-quvvatlaydi?

Simulyatsiya natijalari ko‘rib chiqilgan statsionar topologiyalar va ko‘rsatilgan trafik sharoitlarida hududga asoslangan yo‘naltirish va ehtimollik asosidagi bostirish tarmoqdagi paket yukini kamaytirishi, ma’lumot olish koeffitsientini oshirishi va kechikishni pasaytirishi mumkinligini qo‘llab-quvvatlaydi. RIF, ayniqsa paket yuborish tezligi oshganda, taqqoslangan to‘rtta usulga nisbatan barqarorroq samaradorlik egri chizig‘ini ko‘rsatgan.

Tadqiqot nimani isbotlamaydi?

• RIF real ofat hududida ayni samaradorlikni ko‘rsatishini isbotlamaydi.
• RIF barcha UUA apparatlari, radio texnologiyalari va relyef sharoitlarida eng yaxshi usul ekanini isbotlamaydi.
• Taklif etilgan usul UUA batareya umrini ma’lum foizga oshirishini ko‘rsatmaydi.
• RIF harakatlanuvchi UUA tarmoqlarida, zich shahar tuzilmasida yoki kuchli xalaqit ostida ishonchli ekanini ko‘rsatmaydi.
• Real ofat boshqaruvi tashkilotlari bilan integratsiya, masshtablash, me’yoriy moslik yoki operatsion xavfsizlik muvaffaqiyatini bermaydi.
• Simulyatsiya grafiklari usullar o‘rtasida statistik jihatdan ahamiyatli farq borligini o‘z-o‘zicha isbotlamaydi.

O‘tmish, bugun va kelajak nuqtai nazaridan ahamiyati

Oldingi yo‘naltirish yondashuvlari ko‘pincha mahalliy paket nusxalarini bostirishga yoki joylashuv ma’lumoti bilan maqsad yo‘nalishini aniqlashga qaratilgan. RIF geografik hudud cheklovini energiya va qo‘shnichilik holatiga bog‘liq ehtimollik yo‘naltirish bilan birlashtirib, ushbu ikki yondashuvni bir dizaynda jamlaydi.

Bugungi hissasi — doimiy joydagi UUA retranslyatorlari ishlatiladigan nazoratli tarmoqlarda pastroq aloqa yukini berishi mumkin bo‘lgan amaliy protokol eskizi va taqqoslama simulyatsiya dalilini taqdim etishidir. Yondashuv, ayniqsa markaziy infratuzilma mavjud bo‘lmagan vaqtinchalik aloqa tizimlari uchun texnik tadqiqot qiymatiga ega.

Kelajakda realistik radio kanallari, cheklangan joylashuv siljishi, vaqtinchalik ulanish uzilishlari, harakatlanuvchi ofat o‘choqlari va dinamik hudud chegaralari bilan tajribalar kerak. Tadqiqotchilar ham 50 metr radius ichida cheklangan harakat, 3GPP urban microcell kanal modellari va o‘zgarayotgan ofat talabiga qarab hududlarni qayta o‘lchashni kelajak ishlari sifatida taklif qiladi.

Tadqiqot usuli va topilmalari

Usuliy xulosa

Simulyatsiya guruhlari

• Taklif etilgan usul: RIF.
• Taqqoslash usullari: Flooding, BPF, RRDP va E-GIF.
• Simulyator: ndnSIM va NS-3.
• Simsiz texnologiya: IEEE 802.11b.
• UUA balandligi: 170 metr.
• Aloqa masofasi: 200 metr.
• Simulyatsiya davomiyligi: 300 soniya.
• Takrorlar soni: 20.
• Birinchi scenario: Soniyasiga 1–8 Interest paket va bitta iste’molchi hududi.
• Ikkinchi scenario: Soniyasiga 1 Interest paket va 1–4 iste’molchi hududi.

O‘lchangan natija o‘zgaruvchilari

• Muvaffaqiyatli paket olish koeffitsienti.
• O‘rtacha Data paket olish kechikishi, soniya.
• Tarmoqda uzatilgan umumiy Interest paketlari soni.
• Tarmoqda uzatilgan umumiy Data paketlari soni.

Asosiy taqqoslama topilmalar

• Interest paket yuborish tezligi oshgani sari barcha usullarda olish koeffitsienti pasaygan, kechikish va paket hajmi oshgan.
• RIF baholangan barcha trafik tezliklarida eng yuqori muvaffaqiyatli olish koeffitsientini ko‘rsatgan.
• RIF baholangan barcha trafik tezliklarida eng past o‘rtacha olish kechikishini ko‘rsatgan.
• RIF ning umumiy Interest va Data paket hajmi taqqoslangan to‘rtta usuldan past bo‘lgan.
• Iste’molchi hududlari soni oshgani sari yo‘naltirish yo‘llari qisqargan, muvaffaqiyat koeffitsienti oshgan va kechikish kamaygan.
• Hududlar soni oshishi RIF va E-GIF paket hajmini aniqroq kamaytirgan, Flooding, BPF va RRDP da esa Interest paketlar soni yuqori qolgan.

Statistik baholash

Tadqiqot simulyatsiyalar 20 marta takrorlanganini bildiradi. Biroq qaysi tasodifiy boshlang‘ichlar ishlatilgani, natijalarni o‘rtachalash usuli, standart og‘ish, standart xato, ishonch oralig‘i, ta’sir o‘lchami yoki gipoteza testi berilmagan. Grafiklarda xato chiziqlari bo‘lmagani uchun usullar o‘rtasidagi ko‘rinadigan farqlarning takrorlararo o‘zgaruvchanlikka nisbatan kattaligi baholab bo‘lmaydi.

Manba va usul eslatmasi

Tadqiqotning asl nomi: Regional Interest Forwarding for NDN-Based UAV Relays in Emergency Response Networks

Mualliflar: Wuyungerile Li; Jia Xuan Lv; Qian Qian Chen; Jian Guo; Alvin Valera; Winston K.G. Seah.

Mualliflar tartibi: Yuklangan tadqiqotdagi tartibda saqlangan.

Teng birinchi muallif: Teng hissa yoki teng birinchi mualliflik ma’lumoti berilmagan.

Mas’ul muallif: Wuyungerile Li.

Muassasalar: Department of Computer Science, Inner Mongolia University, Hohhot, Inner Mongolia, China; School of Engineering and Computer Science, Victoria University of Wellington, Wellington, New Zealand.

DOI:10.2139/ssrn.6902578

Peer-reviewed jurnal: Ushbu versiya uchun peer-reviewed jurnal ma’lumoti yo‘q.

Nashr platformasi: SSRN.

Asl nashriyot: Ushbu versiya uchun peer-reviewed jurnal nashriyoti yo‘q. SSRN Elsevier ning preprint va erta tadqiqot platformasidir; SSRN akademik nashriyot yoki peer-reviewed jurnal emas.

Nashr yili va yuborilgan sana: 2026; SSRN da 9 iyun 2026 kuni nashr etilgan.

Manba turi: Peer review dan o‘tmagan preprint; tarmoq protokoli dizayni va simulyatsiya tadqiqoti.

Peer review holati: Ushbu tadqiqot preprint va peer review dan o‘tmagan.

Rasmiy manba:SSRN rasmiy tadqiqot sahifasi

Qo‘llab-quvvatlash ma’lumoti: Tadqiqot Ichki Mo‘g‘uliston Avtonom Mintaqasining Key Research of Development and Achievement Transformation Project doirasidagi “Research on the Reliability of 6G Mobile Edge Computing Networks” nomli, 2025KJHZ0028 raqamli loyiha tomonidan qo‘llab-quvvatlangan.

Ushbu o‘zbekcha izoh yuklangan tadqiqotdagi barcha matn, formulalar, jadvallar, tarmoq topologiyalari, oqim diagrammalari va samaradorlik grafiklarini ko‘rib chiqish asosida tayyorlangan. Tashqi manbalar faqat muallif, DOI, nashr sanasi, platforma va peer review holatini bibliografik tasdiqlash uchun ishlatilgan; tadqiqotda mavjud bo‘lmagan ilmiy topilmalar qo‘shilmagan.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari faqat simulyatsiyaga tayanishi, statsionar UUA topologiyasidan foydalanishi, realistik harakat va radio kanal buzilishlarini sinamasligi, energiya sarfini bevosita o‘lchamasligi, ayrim taymer parametrlarini tushuntirmasligi va natijalar uchun o‘zgaruvchanlik yoki statistik ahamiyat o‘lchovlarini bermasligidir. Shu sabab natijalar real ofat hududida isbotlangan aloqa muvaffaqiyati sifatida talqin qilinmasligi kerak.