Ijtimoiy media foydalanish buzilishi (Social Media Use Disorder, SMUD) ijtimoiy mediadan foydalanish ustidan nazoratni yoʻqotish, kuchli ruhiy bandlik va funksional buzilish kabi muammoli foydalanish belgilarini alohida psixiatrik tuzilma sifatida izohlashga qaratilgan, biroq mustaqil ruhiy salomatlik buzilishi sifatidagi maqomi bahsli boʻlgan tushunchadir. Ushbu kesimiy tadqiqot SMD shkalasi bilan oʻlchangan SMUD belgilarini ruhiy salomatlik tarixi boʻlmagan kattalar, unipolyar depressiya tashxisini bildirgan kattalar va bipolyar buzilish tashxisini bildirgan kattalar oʻrtasida taqqoslagan; shuningdek, faol ijtimoiy, faol ijtimoiy boʻlmagan va passiv ijtimoiy media foydalanishi bilan SMUD oʻrtasidagi aloqalarni hamda depressiv belgilar nazorat qilinganda guruhlar oʻrtasidagi farqlar saqlanib qolish-qolmasligini tekshirgan. Natijalar SMUD ballari maʼlum ijtimoiy media foydalanish shakllari bilan faqat juda zaif aloqalarni koʻrsatishini va klinik guruhlar oʻrtasidagi SMUD farqlari depressiv belgilar hisobga olinganda statistik ahamiyatini yoʻqotishini koʻrsatgan. Shu sababli tadqiqot SMUD depressiyadan mustaqil buzilish degan qarashni qoʻllab-quvvatlamaydi; biroq kesimiy dizayn, onlayn namuna va manbadagi namuna hajmi nomuvofiqliklari tufayli “SMUD degan alohida buzilish mutlaqo mavjud emas” degan xulosaga kelib boʻlmaydi.

Ruhiy salomatlik tarixi boʻlmagan guruhda SMD shkalasining 5/9 chegarasidan yuqori boʻlgan 20 kishining 16 tasida bir vaqtning oʻzida CES-D depressiya skrining chegarasidan yuqori belgilar mavjud. Depressiv belgi chegarasidan past boʻlgan guruhda faqat toʻrt kishi SMD chegarasidan yuqori natija koʻrsatgan. Unipolyar depressiya guruhida SMD chegarasidan oshganlar va oshmaganlar oʻrtasida yosh, jins, taʼlim, daromad, tashxis muddati, psixiatrik dorilar soni, komorbidlik, yolgʻizlik, ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash yoki hayotdan qoniqish boʻyicha ahamiyatli farq kuzatilmagan; ajratuvchi oʻzgaruvchi depressiv belgilar darajasi boʻlgan. Bipolyar buzilish guruhida gipomaniya/maniya belgilari ham SMD chegarasini ajratmagan.

Ijtimoiy Media Foydalanish Buzilishi Ushbu Tadqiqotda Nima?

Ijtimoiy media foydalanish buzilishi (SMUD) ushbu tadqiqotda mustaqil klinik tashxis sifatida emas, toʻqqiz bandli Social Media Disorder Scale (SMD) da oʻlchangan muammoli ijtimoiy media foydalanish belgilari sifatida operatsionallashtirilgan; 9 banddan 5 yoki undan koʻpiga ijobiy javob berish manbada muammoli foydalanishni taxmin qiluvchi skrining chegarasi sifatida qoʻllangan.

Bu farq muhimdir. Tadqiqotning ayrim boʻlimlarida “clinical range” iborasi ishlatilgan boʻlsa-da, SMD chegarasidan oshish psixiatr tomonidan qoʻyilgan yangi SMUD tashxisini anglatmaydi. SMD muayyan xulq-atvor belgilarini skrining qilish uchun ishlatiladigan oʻlchov vositasidir. Shuning uchun quyidagi barcha “SMUD” taqqoslashlari SMD ballari yoki SMD chegara tasnifiga asoslanadi.

Nega SMUD alohida buzilishmi yoki yoʻqmi degan masala bahs qilinadi?

Ijtimoiy media foydalanishining ruhiy salomatlik bilan aloqasi bir yoʻnalishli emas. Manbada ijtimoiy medianing onlayn qoʻllab-quvvatlash, ijtimoiy kapital va munosabatlarni saqlash kabi ijobiy tomonlari boʻlishi mumkinligi; boshqa tadqiqotlar esa depressiv belgilar, xavotir va psixologik tanglik bilan aloqalar qayd etgani bayon qilinadi. Shu bilan birga ijtimoiy media foydalanish shakli, platformasi va foydalanuvchining psixiatrik tarixi bu aloqaning yoʻnalishini oʻzgartirishi mumkin.

Shu sababli “ijtimoiy mediadan juda koʻp foydalanish” bilan “mustaqil xulq-atvor buzilishiga ega boʻlish” bir xil daʼvo emas. Alohida SMUD konstruktini himoya qilish uchun muammoli foydalanish real foydalanish xulqi bilan bogʻlanishi, boshqa psixiatrik holatlar bilan izohlanmasligi va ishonchli tarzda operatsionallashtirilishi kerak.

Tadqiqotning asosiy mantiqi shu farqni sinashdan iborat: agar SMUD depressiyadan mustaqil boʻlsa, SMUD belgilarining faqat depressiv belgilar darajasini aks ettirmasligi va oʻziga xos ijtimoiy media foydalanishi, psixososial yoki klinik xususiyatlar bilan bogʻliq boʻlishi kutiladi.

Faol ijtimoiy, faol ijtimoiy boʻlmagan va passiv foydalanish nimani anglatadi?

Tadqiqot ijtimoiy media foydalanishining uch shaklini PAUM shkalasining ijtimoiy mediaga moslashtirilgan versiyasi bilan oʻlchagan. Faol ijtimoiy foydalanish boshqa odamlar bilan bevosita oʻzaro taʼsirni oʻz ichiga oladigan xatti-harakatlarni; faol ijtimoiy boʻlmagan foydalanish kontent yaratish yoki ulashish kabi, biroq bevosita shaxslararo oʻzaro taʼsirni talab qilmaydigan xatti-harakatlarni; passiv foydalanish esa kontentni koʻrish yoki lentada aylanish kabi oʻzaro taʼsirsiz foydalanish shakllarini anglatadi.

Shkalaning asl shakli Facebook foydalanishi uchun ishlab chiqilgan. Tadqiqotchilar ushbu tadqiqotda zarur joylarda “Facebook” iborasini “social media” bilan almashtirgan va avvalgi ijtimoiy media tadqiqotlarida ham qoʻllangan ushbu moslashtirishdan foydalangan.

Faol yoki Passiv Ijtimoiy Media Foydalanishi SMUD Belgilari bilan Bogʻliq Edimi?

Faqat juda zaif darajadagi aloqalar kuzatilgan: SMD bali bilan faol ijtimoiy foydalanish oʻrtasida r = 0,20, faol ijtimoiy boʻlmagan foydalanish oʻrtasida r = 0,15 va passiv foydalanish oʻrtasida r = 0,19 korrelyatsiya qayd etilgan; p qiymatlari kichik boʻlsa-da, mualliflar ushbu koeffitsiyentlar kattaligini mazmunli xulq-atvor aloqasining koʻrsatkichi sifatida baholamagan.

Bu yerdagi muhim statistik saboq statistik ahamiyatlilik bilan aloqaning kattaligi bir xil narsa emasligidir. Katta namunalarda kichik korrelyatsiyalar past p qiymatlarini yuzaga keltirishi mumkin. Tadqiqotchilarning asosiy urgʻusi r qiymatlarining 0,15–0,20 kabi kichik kattaliklarda qolganidir.

Biroq tadqiqot ijtimoiy mediada oʻtkazilgan umumiy vaqtni oʻlchamagan. Shuning uchun natijani “SMUD belgilari ijtimoiy media foydalanish miqdori bilan bogʻliq emas” tarzida kengaytirib boʻlmaydi. Tadqiqot faqat oʻlchangan faol/passiv foydalanish shakllari bilan SMD bali oʻrtasida kuchli aloqa topmagan.

Depressiv belgilar qanday oʻlchangan?

Depressiv belgilar Center for Epidemiological Studies—Depression Scale (CES-D) yordamida baholangan. CES-D 20 banddan iborat boʻlib, soʻnggi bir haftadagi depressiv belgilar chastotasini soʻraydi. Bandlar 0–3 oraligʻida ballanadi; manbada umumiy ballning 15 dan yuqori boʻlishi yuqori yoki klinik darajani taxmin qiluvchi depressiv belgilar chegarasi sifatida qoʻllangan.

Bu ham formal psixiatrik depressiya tashxisi bilan bir xil emas. Tadqiqot ilgari depressiya tashxisini bildirgan klinik guruhni alohida belgilagan holda, CES-D dan mavjud depressiv belgilar darajasini miqdoriy oʻlchash uchun foydalangan.

SMUD Depressiyadan Mustaqil Buzilish Sifatida Qoʻllab-quvvatlandimi?

Ushbu tadqiqotda yoʻq; SMD belgilari ayniqsa depressiv belgilar yuklamasi bilan birga kuzatilgan va depressiv belgilar statistik jihatdan nazorat qilinganda klinik guruhlar oʻrtasidagi SMUD farqi endi ahamiyatli boʻlmagan. Biroq bu natija bitta kesimiy tadqiqot SMUD hech qanday sharoitda mustaqil buzilish boʻla olmasligini isbotladi degani emas.

Ruhiy salomatlik tarixi boʻlmagan guruhdagi muhim taqqoslash

Manbaning 1-jadvalida ruhiy salomatlik tarixi boʻlmagan guruh 340 kishi sifatida koʻrsatilgan. Ushbu guruhning 20 aʼzosi SMD shkalasida 5 yoki undan yuqori ball olgan. Tadqiqotchilar ushbu 20 kishining 16 tasi ayni paytda CES-D boʻyicha 15 dan yuqori depressiv belgilar ballini bildirganini taʼkidlaydi.

Depressiv belgilar skrining chegarasidan past boʻlgan ishtirokchilar orasida faqat toʻrt kishi SMD chegara qiymatidan oshgan. Manba ushbu toʻrt kishini tegishli evtimik/depressiv belgi koʻrsatmaydigan guruhning %1,7 i sifatida qayd etadi.

Tadqiqotchilar talqiniga koʻra, SMUD ga oʻxshash belgilar hatto ruhiy salomatlik tarixi boʻlmagan odamlarda ham koʻpincha yuqori depressiv belgilar bilan birga namoyon boʻladi.

Unipolyar depressiya guruhida SMUD chegarasi nimani oʻzgartirdi?

Unipolyar depressiya tashxisini bildirgan ishtirokchilar orasida SMD chegarasidan yuqori va past boʻlgan guruhlar taqqoslanganda, depressiv belgilar darajasidan tashqari aniq ajratuvchi profil aniqlanmagan.

Manba ikki guruhni ajratuvchi asosiy xususiyat depressiv belgilar darajasi ekanini bildiradi. Bu holat mualliflarning “SMUD profili depressiyadan alohida boshqa klinik yoki psixososial naqsh koʻrsatmaydi” degan talqinini qoʻllab-quvvatlaydigan asosiy topilmalardan biridir.

Bipolyar buzilish guruhida nima topildi?

Bipolyar buzilish guruhida SMD chegarasidan yuqori va past boʻlgan ishtirokchilar jins, taʼlim, daromad, tashxis muddati, psixiatrik dorilar soni, komorbid psixiatrik holat, ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va hayotdan qoniqish boʻyicha ahamiyatli farqlanmagan.

SMD chegarasidan past boʻlgan ishtirokchilar chegara ustidagi guruhga qaraganda yoshi kattaroq; manba buni ijtimoiy media foydalanishidagi avlodlararo farqlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkinligini ilgari suradi. SMD chegarasidan yuqori guruh biroz yuqoriroq yolgʻizlik va yuqoriroq depressiv belgilarni bildirgan.

Aksincha, gipomaniya/maniya belgilari guruhlarni ajratmagan: t(df = 71) = 0,20; p = 0,84. Mualliflar bipolyar buzilishda muammoli ijtimoiy media foydalanishi boshqa manik/kompulsiv xulq-atvor naqshlariga oʻxshash tarzda gipomaniya yoki maniya bilan izohlanishi kutilgani ushbu maʼlumotlarda qoʻllab-quvvatlanmaganini taʼkidlaydi.

SMD Shkalasida Chegaradan Yuqori Boʻlish Psixiatrik Tashxismi?

Yoʻq. Ushbu tadqiqotda SMD ≥ 5, Social Media Disorder Scale da muammoli ijtimoiy media foydalanish belgilarining oshganini koʻrsatadigan skrining chegarasidir; mustaqil SMUD psixiatrik tashxisi klinitsist tomonidan qoʻyilganini yoki SMUD ning haqiqiyligi isbotlanganini koʻrsatmaydi.

Bu farq ayniqsa maqola sarlavhasi va xulosa tili tufayli muhimdir. Tadqiqotchilar mavjud SMD ballaridan foydalanib “alohida buzilish bormi?” degan savolni tekshiradi; tadqiqot yangi tashxis standarti ishlab chiqmagan va diagnostik oltin standart bilan tasdiqlash oʻtkazmagan.

DSM-5-TR munozarasi qanday oʻqilishi kerak?

Manba mualliflari DSM-5-TR da kelajakda baholanishi mumkin boʻlgan tashxislar uchun zarur empirik dalillar, diagnostik ishonchlilik/validlik, klinik ehtiyoj va tadqiqot/davolash foydasi doirasini muhokama qiladi. Mualliflar bahosiga koʻra, SMUD uchun klinik ehtiyoj va tadqiqot foydasi muhokama qilinadigan darajada mavjud boʻlsa-da, yetarli empirik ajratish va diagnostik ishonchlilik/validlik hali taʼminlanmagan.

Bu talqin Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasining SMUD haqida bergan rasmiy yangi qarori emas. Bu manba mualliflarining ushbu tadqiqot va adabiyotlar asosida qilgan ilmiy bahosidir.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan natijalar

• SMD ballari faol ijtimoiy, faol ijtimoiy boʻlmagan va passiv ijtimoiy media foydalanish shakllari bilan faqat juda kichik korrelyatsiyalarni koʻrsatgan.
• Ruhiy salomatlik tarixi boʻlmagan guruhdagi SMD chegarasidan yuqori ishtirokchilarning koʻpchiligi ayni paytda yuqori CES-D depressiv belgilarini bildirgan.
• Unipolyar depressiya guruhida SMD chegarasidan yuqori shaxslarni ajratuvchi aniq sotsiodemografik, psixososial yoki boshqa klinik profil topilmagan; depressiv belgilar yuqoriroq boʻlgan.
• Bipolyar buzilish guruhida gipomaniya/maniya belgilari SMD chegara holatini ajratmagan.
• Depressiv belgilar nazorat qilinganda klinik guruhlar oʻrtasidagi SMD farqi statistik jihatdan ahamiyatli boʻlib qolmagan.
• Mavjud maʼlumotlar SMUD depressiyadan aniq ajraladigan mustaqil psixiatrik tuzilma degan gipotezani qoʻllab-quvvatlamaydi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan natijalar

• SMUD mutlaqo mavjud emasligi isbotlanmagan.
• Ijtimoiy media foydalanishi depressiyaga sabab boʻlishi yoki depressiya muammoli ijtimoiy media foydalanishiga sabab boʻlishi koʻrsatilmagan.
• SMD ≥ 5 qiymati formal psixiatrik tashxis ekani koʻrsatilmagan.
• Ijtimoiy mediada oʻtkazilgan umumiy vaqt bilan SMUD oʻrtasidagi aloqa sinovdan oʻtkazilmagan.
• Muayyan ijtimoiy media platformasi SMUD ga sabab boʻlishi koʻrsatilmagan.
• Natijalarni oʻsmirlarga, boshqa madaniyatlarga yoki oflayn yigʻilgan umumiy aholi namunalariga bevosita umumlashtirish mumkinligi koʻrsatilmagan.
• Tadqiqot longitudinal boʻlmagani uchun SMUD va depressiv belgilar oʻrtasidagi vaqt ketma-ketligi aniqlanmagan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Ishtirokchilar qanday toʻplangan?

Ishtirokchilar Facebook va Instagram kabi ijtimoiy media platformalari, Positly onlayn ishtirokchilarni jalb qilish platformasi va kelajakda bogʻlanishga ruxsat bergan avvalgi tadqiqot ishtirokchilari orqali toʻplangan. Manbada ishtirokchilarning koʻpchiligi Positly orqali kelgani va AQShda yashashi qayd etilgan.

Positly ishtirokchilarining muhim qismi Amazon Mechanical Turk da oldingi vazifalarda ishonchlilik tarixiga ega onlayn ishchilardir. Platforma ilgari berilgan demografik maʼlumotlarga zid yoki ishonchsiz deb baholangan tez/toʻliq boʻlmagan javoblarni chiqarib tashlaydi.

Ijtimoiy media yoki avvalgi tadqiqot havzasidan kelgan ayrim ishtirokchilarga soʻrovni tugatgandan soʻng 500 AQSh dollari miqdoridagi lotereyada qatnashish imkoniyati berilgan; Positly ishtirokchilariga esa soʻrovni yakunlash uchun zarur boʻlgan vaqtga qarab haq toʻlangan.

Kiritish va chiqarish mezonlari

Ishtirokchilar 18 yosh yoki undan katta boʻlishi, ingliz tilida oʻqiy va yoza olishi hamda ijtimoiy mediaga mobil telefon yoki planshet orqali muntazam kirishi kerak boʻlgan. Ijtimoiy mediadan asosan stol usti yoki noutbuk kompyuter orqali foydalanuvchilar chiqarib tashlangan.

Manbada shuningdek asosiy tashxisi demensiya, shizofreniya, obsesiv-kompulsiv buzilish, qalqonsimon bez kasalligi, ijtimoiy xavotir buzilishi, kompleks/travmadan keyingi stress buzilishi, ovqatlanish buzilishi, travmatik miya shikastlanishi yoki modda ishlatish buzilishi boʻlgan shaxslar chiqarilgani bildiriladi. Uyqusizlik yoki bolalikdagi yomon muomala depressiya bilan birga boʻlib, depressiya ikkilamchi tashxis boʻlganda ham chiqarish qoʻllangan.

Qoʻllangan oʻlchov vositalari

Psixiatrik va sotsiodemografik maʼlumotlar qanday toʻplangan?

Ishtirokchilardan tugʻilgan sana, jins, mamlakat, munosabat holati, taʼlim, etnik kelib chiqish va kasb kabi maʼlumotlar soʻralgan. Shuningdek, ulardan barcha ruhiy salomatlik tashxislari, taxminiy tashxis sanalari va retsept bilan beriladigan psixotrop dorilarini bildirish soʻralgan. Depressiya va bipolyar buzilish bildirgan ishtirokchilar psixoterapiya, meditatsiya yoki marixuana kabi boshqa aralashuv shakllarini ham qayd etgan.

Shuning uchun klinik guruh tasnifi tadqiqot jamoasi ushbu tadqiqotda oʻtkazgan tuzilmali diagnostik suhbatga emas, ishtirokchilar bildirgan mavjud tashxis tarixiga asoslangan.

Yetishmayotgan maʼlumotlar va statistika

Yetishmayotgan shkala javoblari uchun R dasturidagi mice paketi bilan multiple imputation qoʻllangan. Manbada Qualtrics boʻsh qoldirilgan bandlar haqida ishtirokchini ogohlantirgani sababli yetishmayotgan javoblar soni kam boʻlgani qayd etilgan.

Manba imputatsiya uchun ishlatilgan algoritmning batafsil spetsifikatsiyasini, yaratilgan imputatsiya maʼlumot toʻplamlari sonini yoki birlashtirish parametrlarini qayd etmaydi. Shu sababli bu tafsilotlar Verianla tomonidan toʻldirilmagan.

Tavsifiy tahlillardan soʻng SMD bilan ijtimoiy media foydalanish shakllari oʻrtasida Pearson korrelyatsiyalari hisoblangan. Guruhlar t va F testlari bilan taqqoslangan, soʻng depressiv belgilar darajasiga tuzatish kiritilib ANCOVA qoʻllangan. Bir oʻzgaruvchili va koʻp oʻzgaruvchili tahlillar SPSS 29-versiyasi bilan bajarilgan.

Manbada qayd etilgan guruh hajmi nomuvofiqligi

340 + 218 = 558 boʻlishi eʼtiborga molik; biroq manba bipolyar buzilish guruhidagi 107 kishi “558 ishtirokchi” iborasidan tashqarida qoldirilgan-qoldirilmaganini tushuntirmaydi. Shu sababli manba hisobotiga asoslanib bitta tuzatilgan umumiy son yaratish toʻgʻri emas.

Manba 3-jadvalidagi asosiy guruh profili

3-jadvalda bipolyar guruhning SMD oʻrtachasi 2,34 deb berilgan, 3.6-boʻlim matnida esa ayni oʻrtacha 2,23 deb yozilgan. Manba bu farqni tushuntirmaydi.

SMD chegarasidan yuqori boʻlgan shaxslar soni

Manba ushbu taqsimot uchun χ²(df = 2) = 20,85; p < 0,01 ni bildiradi. Biroq mualliflarning asosiy talqini faqat guruhlar prevalensidagi farqqa tayanmaydi; ruhiy salomatlik tarixi boʻlmagan guruhning oʻz ichida depressiv belgi holatiga boʻlinishi va ANCOVA natijalari talqin markazida turadi.

Depressiv belgilar uchun tuzatish nimani oʻzgartirdi?

Manbaning yakuniy tahlili klinik guruhlar oʻrtasida SMD ballarini taqqoslagan. Tuzatishdan oldin guruhlar oʻrtasida ahamiyatli farq qayd etilgan: F(3,433) = 7,90; p < 0,01.

Depressiv belgilar kovariat sifatida modelga kiritilganda depressiv belgilar darajasining oʻzi ahamiyatli: F(1,433) = 20,22; p < 0,01. Aksincha, guruh taʼsiri endi ahamiyatli emas: F(2,433) = 1,41; p = 0,24.

Bu tadqiqotning “SMUD belgilaridagi guruhlar farqi depressiv simptomatologiya bilan izohlanadi” degan xulosasining asosiy statistik tayanchidir. Biroq ANCOVA kuzatuv dizaynida oʻtkazilgani sababiy izoh bermaydi.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

Tadqiqot faqat “ijtimoiy mediadan qancha foydalaniladi?” degan savolga eʼtibor qaratmagan, balki muammoli foydalanish shkalasini turli foydalanish shakllari, depressiya, bipolyar buzilish, yolgʻizlik, ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va hayotdan qoniqish bilan birgalikda tekshirgan. Shunday qilib, SMUD alohida tuzilma boʻlsa kutilishi mumkin boʻlgan bir nechta ajratuvchi xususiyat bir xil maʼlumotlar toʻplamida tekshirilgan.

Depressiv belgilar ANCOVA orqali aniq hisobga olingani ham ayniqsa muhim; xom guruh farqi depressiya darajasidan mustaqilmi yoki yoʻqmi, bevosita sinovdan oʻtkazilgan.

Asosiy metodologik cheklovlar

• Tadqiqot kesimiy; depressiv belgilar bilan muammoli ijtimoiy media foydalanish belgilarining vaqt ketma-ketligini aniqlab boʻlmaydi.
• Ishtirokchilar internet orqali toʻplangan va onlayn tadqiqot muhitiga oʻrgangan shaxslar namunada ortiqcha vakillik qilishi mumkin.
• Namuna umumiy aholini ifodalovchi ehtimollik asosidagi tanlov emas.
• Guruhlar hajmi teng emas.
• Manbadagi jami ishtirokchilar soni bilan 1-jadval guruhlari yigʻindisi bir-biriga mos kelmaydi.
• Ijtimoiy mediada oʻtkazilgan umumiy vaqt oʻlchanmagan.
• PAUM dastlab Facebook uchun ishlab chiqilgan va keyinchalik umumiy ijtimoiy media foydalanishiga moslashtirilgan.
• Tadqiqotdagi psixiatrik tashxis tarixi ishtirokchilar bildirishi asosida toʻplangan; tadqiqotda qayta tuzilmali klinik diagnostik suhbat oʻtkazilmagan.
• Manbaning ayrim statistik va tavsifiy qiymatlarida ichki hisobot nomuvofiqliklari mavjud.
• Natijalarni oʻsmirlar, turli madaniyatlar yoki turli ijtimoiy media ekotizimlariga bevosita umumlashtirib boʻlmaydi.

Kelajakda qanday tadqiqotlar kerak?

Mualliflar hozirgi ijtimoiy media xulqini yaxshiroq oʻlchaydigan yangi vositalarni ishlab chiqish zarurligini taʼkidlaydi. Facebook markazli eski oʻlchov modellari qisqa video platformalari, tor yoʻnalishdagi ijtimoiy tarmoqlar va oʻzgarayotgan kontent moderatsiyasi muhitlarini yetarlicha ifodalamasligi mumkinligi qayd etiladi.

Kelajakdagi tadqiqotlarni turli madaniyatlarda, bir nechta vaqt nuqtasida va zamonaviy foydalanish naqshlarini bevosita oʻlchagan holda olib borish tavsiya etiladi. Longitudinal dizaynlar ayniqsa depressiv belgilar muammoli ijtimoiy media foydalanishidan oldinmi yoki keyinmi kelishini farqlash uchun muhimdir.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Is Social Media Use Disorder a Thing?

Mualliflar: David Desatnik; Moshe Shmueli; Nofar Tsur; Ariel Pollock Star; Norm O’Rourke.

Masʼul muallif: Norm O’Rourke.

Muassasalar: Ben-Gurion University of the Negev Faculty of Health Sciences, Department of Epidemiology, Biostatistics and Community Health Sciences; Golberg School of Medicine; Department of Psychology, Faculty of Humanities and Social Sciences; Bar Ilan University Department of Science, Technology and Society; Ben-Gurion University of the Negev Multidisciplinary Research Center in Aging.

Muallif–muassasa mosligi: David Desatnik — Department of Psychology; Moshe Shmueli — Golberg School of Medicine; Nofar Tsur — Department of Psychology; Ariel Pollock Star — Department of Epidemiology, Biostatistics and Community Health Sciences va Bar Ilan University Department of Science, Technology and Society; Norm O’Rourke — Department of Epidemiology, Biostatistics and Community Health Sciences, Department of Psychology va Multidisciplinary Research Center in Aging.

Jurnal: Psychiatry International.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Nashr maʼlumoti: Psychiatry International, 2026, Jild 7, Maqola 139.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030139

Rasmiy havola: https://doi.org/10.3390/psychiatryint7030139

Yuborilgan sana: 24 Mart 2026.

Qayta koʻrib chiqilgan sana: 5 Iyun 2026.

Qabul qilingan sana: 11 Iyun 2026.

Nashr sanasi: 17 Iyun 2026.

Manba turi: Kesimiy, onlayn, kuzatuv va eksplorativ tadqiqot maqolasi.

Maʼlumot toʻplash davri: Mart–Oktyabr 2024.

Ishtirokchilarni jalb qilish: Ijtimoiy media, Positly va avvalgi tadqiqot ishtirokchilari.

Asosiy oʻlchov vositalari: Social Media Disorder Scale, CES-D, moslashtirilgan Passive and Active Facebook Use Measure, ULS-8, BS6 va Satisfaction with Life Scale.

Statistika: Multiple imputation uchun R mice paketi; Pearson korrelyatsiyalari; t va F testlari; ANCOVA; bir va koʻp oʻzgaruvchili tahlillar uchun SPSS v29.

Asosiy natija: SMD bilan oʻlchangan SMUD belgilari faol yoki passiv ijtimoiy media foydalanish shakllari bilan faqat zaif aloqa koʻrsatgan; klinik guruhlar oʻrtasidagi SMUD farqi depressiv belgilar uchun tuzatish kiritilgandan soʻng ahamiyatini yoʻqotgan.

Asosiy talqin chegarasi: Topilmalar SMUD depressiyadan mustaqil alohida psixiatrik holat degan qarashni qoʻllab-quvvatlamaydi; biroq kesimiy tadqiqot mustaqil buzilishning mavjudligi yoki yoʻqligini qatʼiy isbotlay olmaydi.

Etik tasdiq: Ben-Gurion University of the Negev Research Ethics Committee, protokol #499-7, 17 Avgust 2023.

Axborotli rozilik: Tadqiqotda qatnashgan barcha shaxslardan olingan.

Moliyalashtirish: Minerva Center for the Study on Intersectionality in Aging, University of Haifa tomonidan qoʻllab-quvvatlangan.

Maʼlumotlarning mavjudligi: Anonimlashtirilgan maʼlumotlar Harvard Dataverse orqali DOI 10.7910/DVN/5RKSDN qaydi bilan mavjud ekani bildirilgan.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvini bildirmagan.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Muallif hissalari: Konseptuallashtirish David Desatnik va Norm O’Rourke; metodologiya va formal tahlil Norm O’Rourke; dastlabki qoralama David Desatnik va Norm O’Rourke; koʻrib chiqish va tahrirlash barcha mualliflar; superviziya Norm O’Rourke; moliyalashtirishni jalb qilish Ariel Pollock Star va Norm O’Rourke tomonidan amalga oshirilgan.

Manba ichki yaxlitlik qaydi 1: Natijalar matnida 558 ishtirokchi jalb qilingani aytiladi, 1-jadvaldagi uch guruh esa 340, 218 va 107 kishidan iborat boʻlib, jami 665 ni tashkil etadi. Manba farqni tushuntirmaydi.

Manba ichki yaxlitlik qaydi 2: Bipolyar buzilish guruhining SMD oʻrtachasi 3-jadvalda 2,34, 3.6-boʻlim matnida esa 2,23 deb qayd etilgan.

Manba ichki yaxlitlik qaydi 3: Munosabat holati uchun χ²(df = 2) = 25,13; p = 0,11 berilgan boʻlsa, darhol keyingi jins taqqoslashida ayni χ² qiymati p < 0,01 bilan yana ishlatilgan. Manba ushbu hisobot tafovutini tushuntirmaydi.

Verianla kontent usuli: Ushbu matn manba maqolaning toʻliq tarjimasi yoki bandma-band qayta yozilishi emas. Tadqiqot savollari, oʻlchov tuzilishi, namuna, statistik tahlillar, jadval maʼlumotlari, besh asosiy topilma, cheklovlar va manbadagi sonli nomuvofiqliklar mustaqil turkcha oʻquv arxitekturasi ichida qayta tashkil etilgan. Manbada boʻlmagan tashxis, prevalens, mexanizm yoki sababiy natija qoʻshilmagan.