Ushbu tadqiqot zaif taqsimlash tarmoqlariga ulangan elektr transport vositalari quvvatlash stansiyalaridagi tarmoq hosil qiluvchi o‘zgartirgichlar (grid-forming converter, GFM) qisqa tutashuv va kuchlanish pasayishi vaqtida hosil qilishi mumkin bo‘lgan ortiqcha tokni cheklash bilan birga kuchlanishni qo‘llab-quvvatlash qobiliyatini saqlab qolishga qaratilgan moslashuvchan boshqaruv usulini ishlab chiqadi. Usul o‘zgartirgich tokini real vaqt rejimida tasniflaydi; o‘rtacha darajadagi ortiqcha tokda virtual reaktansni chiziqli va chiziqli bo‘lmagan hadlar bilan bosqichma-bosqich oshirib “yumshoq” cheklashni, kuchli ortiqcha tokda esa virtual reaktansni yanada oshirib, zarur bo‘lganda tegishli IGBT ko‘prik yelkasining boshqaruv signallarini bloklash orqali “qattiq” cheklashni qo‘llaydi. StarSim-RCP + StarSim-HIL platformasidagi sinovlarda o‘rtacha nosozlikda eng yuqori faza toki 50 A dan 42 A gacha, kuchli nosozlikda esa 90 A dan 62 A gacha kamaytirilgan; nosozlikdan keyin nominal tokka qaytish vaqti mos ravishda 55 ms dan 35 ms gacha va 65 ms dan 45 ms gacha qisqargan. Biroq natijalar to‘liq miqyosli haqiqiy quvvatlash stansiyasi dala sinovi emas, balki RCP/HIL asosidagi elektromagnit o‘tkinchi holatni tekshirishdir; nosimmetrik nosozliklar va juda past qisqa tutashuv nisbatiga ega tarmoqlar ushbu tadqiqotda tasdiqlanmagan.

Turkiya nuqtayi nazaridan tadqiqot, ayniqsa yuqori quvvatli elektr transport vositalari quvvatlash inshootlari zaif taqsimlash nuqtalariga ulanganda o‘zgartirgich himoyasi va tarmoq kuchlanishini qo‘llab-quvvatlashni birgalikda baholaydigan boshqaruv arxitekturalari jihatidan muhimdir. Biroq tadqiqotdagi 20 kVA o‘zgartirgich, 380 V tarmoq, tok chegaralari, liniya impedanslari va nosozlik ssenariylari Turkiyadagi haqiqiy quvvatlash inshootiga bevosita ko‘chirilmasligi kerak. Mahalliy qo‘llash uchun taqsimlash tarmog‘ining qisqa tutashuv quvvati/SCR qiymati, himoya muvofiqlashtirilishi, o‘zgartirgich yarimo‘tkazgich chegaralari, quvvatlash quvvati, ulanish topologiyasi va haqiqiy dala nosozliklari bilan qayta tasdiqlash zarur.

Tadqiqotning asosiy muammosi nima?

Yuqori quvvatli elektr transport vositalari (EV) quvvatlash stansiyalari ta’minot nuqtasi liniya oxirlarida yoki qisqa tutashuv quvvati cheklangan shinalarda joylashgan bo‘lsa, tarmoq bilan kuchli dinamik o‘zaro ta’sirga kirishishi mumkin. Tadqiqotda ayniqsa qisqa tutashuv nisbati past bo‘lgan zaif tarmoqlarda GFM o‘zgartirgichning kuchlanish yordami bilan liniya impedansi o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir qisqa tutashuv yoki kuchlanish pasayishi vaqtida o‘zgartirgich tokini tez oshirishi mumkinligi ko‘rib chiqiladi.

Ortiqcha tok nafaqat yarimo‘tkazgich kalitlarning issiqlik va elektr zo‘riqishini oshirishi mumkin; tadqiqot doirasida DC shina kuchlanishi tebranishlari, AC tomondagi kuchlanish buzilishi va boshqaruv beqarorligi xavfi ham hisobga olinadi. Shuning uchun asosiy loyiha muammosi faqat “tokni imkon qadar kamaytirish” emas. O‘zgartirgich ayni paytda GFM funksiyasining muhim qismi bo‘lgan kuchlanishni qo‘llab-quvvatlashni imkon qadar davom ettira olishi kerak.

Nega doimiy virtual impedans o‘rniga moslashuvchan virtual reaktans?

Tadqiqotda ko‘rib chiqilgan adabiyotlar doirasiga ko‘ra, doimiy virtual impedansdan foydalanish ketma-ket reaktorning tokni cheklash ta’sirini dasturiy ravishda taqlid qilishi mumkin. Ammo virtual impedansni ortiqcha katta tanlash ichki tok konturining o‘tkazish kengligi va dinamik so‘nishini salbiy ta’sirlashi mumkin; past tanlash esa og‘ir nosozliklarda yetarli tok cheklanishini ta’minlamasligi mumkin.

Tadqiqotchilarning yechimi virtual reaktansni o‘zgarmas qoldirish o‘rniga uni o‘lchangan ortiqcha tokning kuchiga qarab bo‘lakma-bo‘lak o‘zgartirishdir. Shu tariqa o‘rtacha nosozlikda boshqaruv tuzilmasiga keskin katta aralashuv qilinmaydi, jiddiy nosozlikda esa kuchliroq himoya qatlami ishga tushiriladi.

Tarmoq hosil qiluvchi o‘zgartirgich qanday boshqariladi?

Tadqiqotning elektr topologiyasida ikki sathli uch fazali o‘zgartirgich LC filtr orqali taqsimlash tarmog‘iga ulanadi. Umumiy ulanish nuqtasidagi (PCC) uch fazali kuchlanish va toklar sinxron aylanuvchi dq0 sanoq tizimiga o‘tkaziladi. Aktiv va reaktiv quvvat shu kattaliklardan hisoblanib, virtual sinxron generator (virtual synchronous generator, VSG) boshqaruviga beriladi.

VSG ning aktiv quvvat konturi virtual inertsiya va so‘nish xatti-harakatini quyidagi munosabat bilan ifodalaydi:

\[ \frac{P_{ref}}{\omega_0} - \frac{P_e}{\omega_0} - D_0(\omega-\omega_0) = J_0\frac{d\omega}{dt} \]

Bu yerda \(P_{ref}\) aktiv quvvat ma’lumot qiymati, \(P_e\) o‘lchangan/chiqish aktiv quvvati, \(\omega_0\) nominal burchak chastotasi, \(J_0\) virtual inertsiya va \(D_0\) virtual so‘nish koeffitsiyentidir.

Reaktiv quvvat va kuchlanishni rostlash qismida:

\[ Q^{*}=Q_{ref}+K_u(U_0-U_g) \]

va

\[ \frac{d(E_v-U_0)}{dt} = K_0(Q^{*}-Q_e) \]

munosabatlar qo‘llanadi. \(Q_{ref}\) reaktiv quvvat ma’lumot qiymatini, \(U_g\) PCC kuchlanish kattaligini, \(U_0\) kuchlanish ma’lumot qiymatini, \(E_v\) virtual ichki elektromotor kuchni, \(K_u\) kuchlanish droop koeffitsiyentini va \(K_0\) integral kuchaytirishni ifodalaydi.

Ushbu tuzilma GFM o‘zgartirgichning faqat tarmoqni kuzatishi o‘rniga virtual sinxron mashina xatti-harakatini yaratishi va zaif tarmoq sharoitlarida kuchlanishni qo‘llab-quvvatlashga hissa qo‘shishini ko‘zlaydi.

Virtual reaktans konturi nima qiladi?

Tadqiqotda ichki elektromotor kuch droop’i bilan virtual reaktans konturi dq o‘qlarida quyidagicha ifodalangan:

\[ 0-u_{gq} = -i_{dref}\omega_0L_v \]

\[ E_v-u_{gd} = i_{qref}\omega_0L_v \]

Virtual reaktans haqiqiy zanjirga jismonan qo‘shilgan yangi g‘altak emas. Boshqaruv algoritmi orqali o‘zgartirgichning kuchlanish ma’lumot qiymatida ekvivalent reaktiv kuchlanish tushuvi hosil qilinadi va shu yo‘l bilan nosozlik vaqtida tokning ko‘tarilish tendensiyasi cheklanadi.

Ortiqcha tok qanday tasniflanadi?

Avvalo dq o‘qi toklaridan o‘zgartirgich chiqish tokining kattaligi hisoblanadi:

\[ I_m(t) = \sqrt{i_{gd}^{2}(t)+i_{gq}^{2}(t)} \]

Tadqiqotda nominal tok \(I_N\), o‘rtacha ortiqcha tok chegarasi \(I_{th1}=1,5I_N\) va ruxsat etilgan maksimal tok \(I_M=2I_N\) sifatida ta’riflangan. Shunga ko‘ra:

\[ S_I(t)= \begin{cases} 0, & I_m(t)\leq I_{th1}\\ 1, & I_{th1}I_M \end{cases} \]

O‘rtacha darajadagi ortiqcha tokda “yumshoq cheklash” qanday ishlaydi?

Normal ishlash uchun boshlang‘ich virtual reaktans o‘zgartirgichning nominal tarmoq kuchlanishi \(U_N\) va nominal to‘liq quvvati \(S_N\) yordamida:

\[ X_0 = 0,13\frac{U_N^2}{S_N} \]

sifatida hisoblangan.

Tokning o‘rtacha ortiqcha tok chegarasidan qanchalik oshgani:

\[ \Delta I(t)=I_m(t)-I_{th1} \]

bilan ta’riflanadi. \(\Delta I>0\) bo‘lganda virtual reaktansning ortishi quyidagi chiziqli va eksponensial birikma bilan hisoblanadi:

\[ \Delta X_{AVR}(t) = k_{x1}\Delta I(t) + k_{x2} \left( 1-e^{-\gamma\Delta I(t)} \right) \]

\(k_{x1}\) tok oshishiga nisbatan chiziqli sezgirlikni, \(k_{x2}\) va \(\gamma\) esa eksponensial tarkibiy qismning kattaligi va o‘zgarish tezligini belgilaydi. Eksponensial hadning maqsadi virtual reaktans o‘zgarishini yumshatish va ichki tok boshqaruv konturiga keskin buzuvchi ta’sir berilishining oldini olishdir.

Ushbu sohada jami virtual reaktans:

\[ X_v(t) = X_0+\Delta X_{AVR}(t) \]

bo‘ladi.

Kuchli ortiqcha tokda nega ikkinchi himoya qatlami kerak?

\(I_m>I_M\) bo‘lganda tadqiqotchilar faqat yumshoq virtual reaktans ortishi xavfsiz tok chegarasini saqlash uchun yetarli bo‘lmasligi mumkinligini tan oladi. Shu sababli o‘zgartirgichning virtual ichki elektromotor kuchi bilan PCC kuchlanishi o‘rtasidagi farqdan zarur ekvivalent reaktans hisoblanadi:

\[ X_{REQ}(t) = \frac{ \left| |E_v(t)|-U_{samp}(t) \right| } {I_M} \]

Keyin kuchli ortiqcha tok sohasining virtual reaktansi o‘rta sohadagi cheklash qiymatining chegaradagi maksimal qiymati bilan uzluksiz bo‘ladigan tarzda:

\[ X_v(t) = X_0+ \Delta X_{AVR}^{max} + \Delta X_{REQ}(t) \]

shakllantiriladi.

IGBT ko‘prik yelkasini bloklash mantiqi nima vazifani bajaradi?

Tadqiqotning og‘ir nosozlikdan himoyalashidagi ikkinchi xavfsizlik qatlami virtual reaktans boshqaruviga qo‘shilgan kalit drayvini bloklash mexanizmidir. Qurilma cho‘qqi toki chegarasi:

\[ I_{max}=1,2I_M \]

sifatida ta’riflangan. Har bir fazaning oniy toki ushbu chegara bilan taqqoslanadi:

\[ en_a(t)=H(I_{max}-|i_A(t)|) \]

\[ en_b(t)=H(I_{max}-|i_B(t)|) \]

\[ en_c(t)=H(I_{max}-|i_C(t)|) \]

Bu yerdagi \(H\) pog‘ona funksiyasidir. Tok ruxsat etilgan qiymatdan oshganda tegishli fazaning faollashtirish signali nolga tushadi. Ushbu signal PWM darvoza impulslari bilan mantiqiy AND amalidan o‘tkazilib, tegishli faza yelkasidagi yuqori va pastki kalitlarning drayv signallari birgalikda uzilishi mumkin.

Ushbu mexanizm uzluksiz normal tokni rostlash uchun emas, balki boshqaruv kechikishlari yoki modulyatsiya to‘yinishi tufayli yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan kuchli oniy tok cho‘qqilariga qarshi yordamchi himoya qatlami sifatida ishlab chiqilgan.

Nosozlikdan keyin o‘zgartirgich qanday normal holatga qaytadi?

Nosozlik bartaraf etilgandan keyin yuqori virtual reaktansning uzoq vaqt saqlanishi dinamik tiklanishni sekinlashtirishi mumkinligi sababli tadqiqotchilar alohida tiklanish chegarasini belgilagan:

\[ I_{rec}\approx1,05I_N \]

Tok ushbu darajaga yoki undan pastga tushganda virtual reaktansni normal ish qiymatiga qaytarish boshlanadi. Ushbu mexanizm tadqiqotning faqat nosozlikdagi cho‘qqi tokini emas, nosozlikdan keyingi tiklanish vaqtini ham maqsad qilishining asosiy sababidir.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

• Tok kuchiga qarab bo‘lakli virtual reaktans boshqaruvi tekshirilgan HIL nosozlik ssenariylarida cho‘qqi tokini kamaytirgan.
• O‘rtacha darajadagi ortiqcha tok sharoitida taklif etilgan usul cho‘qqi faza tokini 50 A dan 42 A gacha kamaytirgan.
• Kuchli ortiqcha tok sharoitida cho‘qqi faza toki 90 A dan 62 A gacha kamaytirilgan.
• Nosozlikdan keyin nominal tokka tiklanish vaqti o‘rtacha ssenariyda 55 ms dan 35 ms gacha, kuchli ssenariyda 65 ms dan 45 ms gacha qisqargan.
• Tadqiqotchilar usul tokni cheklash bilan birga GFM o‘zgartirgichning kuchlanishni qo‘llab-quvvatlash qobiliyatini sezilarli darajada buzmaganini bildiradi.
• Yumshoq virtual reaktans boshqaruvi bilan qattiq tok cheklash/darvoza bloklash mexanizmi bir xil bo‘lakli strategiya ichida birlashtirilishi mumkinligi ko‘rsatilgan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan yoki sinamagan natijalar

• Usul barcha quvvatlash stansiyasi quvvatlarida va barcha o‘zgartirgich topologiyalarida bir xil natija berishi ko‘rsatilmagan.
• Tadqiqot to‘liq miqyosli tijoriy EV quvvatlash stansiyasida haqiqiy taqsimlash tarmog‘i dala sinovini taqdim etmaydi.
• Nosimmetrik tarmoq nosozliklari tajribaviy tekshirish doirasiga kiritilmagan.
• Qisqa tutashuv nisbati nihoyatda past bo‘lgan juda zaif tarmoqlarda usulning ishlashi tasdiqlanmagan.
• IGBT ning uzoq muddatli issiqlik umri yoki yarimo‘tkazgich ishonchliligining oshishi bevosita o‘lchanmagan.
• Tadqiqot muayyan mamlakatning quvvatlash infratuzilmasida himoya me’yorlariga muvofiqlik tasdig‘ini taqdim etmaydi.
• Berilgan tok chegaralari haqiqiy tijoriy o‘zgartirgichga bevosita loyiha qiymati sifatida ko‘chirilmasligi kerak.

Tadqiqot usuli va natijalari

RCP + HIL tekshirish platformasi

Usul StarSim-RCP va StarSim-HIL asosidagi tajriba platformasida yaratilgan elektr transport vositasi quvvatlash o‘zgartirgichining elektromagnit o‘tkinchi holat modeli ustida baholangan. Platforma Rapid Control Prototyping birligi, hardware-in-the-loop real vaqt simulyatori, I/O interfeys kartalari, osiloskop va asosiy kompyuterdan iborat.

Tajribalarda aktiv quvvat ma’lumot qiymati \(P_{ref}=15\) kW, reaktiv quvvat ma’lumot qiymati \(Q_{ref}=0\) va nominal faza toki \(I_N=20\) A etib belgilangan.

O‘rtacha darajadagi ortiqcha tok sinovi

Birinchi ssenariyda PCC yaqinidagi K nosozlik nuqtasida o‘tish qarshiligi 4 Ω bo‘lgan uch faza–yer nosozligi hosil qilingan va nosozlik 10 ms dan keyin bartaraf etilgan.

Cho‘qqi faza tokidagi kamayish:

\[ \frac{50-42}{50}\times100 = 16\% \]

bo‘ladi. Ushbu foiz manbada alohida hisobot qilingan yangi tajriba o‘lchovi emas, balki jadvaldagi ikki cho‘qqi qiymatning bevosita taqqoslanishidir.

Kuchli ortiqcha tok sinovi

Ikkinchi ssenariyda uch faza–yer nosozligining o‘tish qarshiligi 0,7 Ω gacha kamaytirilgan va nosozlik davomiyligi 25 ms qilib qo‘llangan.

Ikki tajriba natijasi asosida taqqoslangan cho‘qqi faza tokining kamayishi taxminan:

\[ \frac{90-62}{90}\times100 \approx31,1\% \]

bo‘ladi. Bu nisbat ham faqat manbada berilgan 90 A va 62 A cho‘qqi qiymatlarining hisoblangan taqqoslanishidir.

Nosozlikdan keyingi tiklanish nuqtayi nazaridan natija

O‘rtacha nosozlik ssenariysida nominal tokka qaytish vaqti 55 ms dan 35 ms gacha, og‘ir nosozlikda esa 65 ms dan 45 ms gacha kamaygan. Har ikki ssenariyda manbada bildirilgan mutlaq yaxshilanish 20 msdir. Tadqiqotda ishlab chiqilgan reaktansni tiklash mexanizmi nosozlik bartaraf etilgach yuqori virtual reaktans o‘zgartirgichni keraksiz ravishda sekinlashtirishining oldini olishni maqsad qiladi.

Tok chegarasini talqin qilishda e’tibor berilishi kerak bo‘lgan manba tafsiloti

Tadqiqotning boshqaruv ta’rifida nominal tok \(I_N=20\) A bo‘lgani uchun \(I_{th1}=1,5I_N=30\) A va \(I_M=2I_N=40\) A dir. Biroq og‘ir nosozlik tajribasida taklif etilgan usul uchun 43 A RMS qiymati “\(2,2I_N=44\) A dan past” ekani alohida qayd etilgan. Manba avval ta’riflangan \(I_M=2I_N\) chegarasi bilan tajriba bo‘limidagi \(2,2I_N\) taqqoslanishi nega farq qilishini izohlamaydi. Shu sababli bu yerda 43 A qiymati usulning belgilangan 40 A chegarasini aniq ta’minlaydi, deb talqin qilinmagan.

Xuddi shuningdek, darvoza bloklash bo‘limida Tenglama (15) fazalarning oniy \(|i_A(t)|\), \(|i_B(t)|\) va \(|i_C(t)|\) qiymatlaridan foydalansa, izohning bir jumlasida “RMS qiymat” iborasi ishlatiladi. Ushbu terminologik nomuvofiqlik sabab cho‘qqi, oniy va RMS tok kattaliklari maqolada bir-birining o‘rnida ishlatilmagan.

Usulning muhandislik jihatidan kuchli va cheklangan tomonlari

Usulning kuchli tomoni barcha nosozlik sharoitlari uchun bitta doimiy yuqori virtual reaktans ishlatish o‘rniga himoya kuchini o‘lchangan tokka qarab o‘zgartirishidir. O‘rtacha ortiqcha tokda yumshoqroq ishlash GFM ning dinamik qo‘llab-quvvatlash xususiyatini imkon qadar saqlashni, kuchli ortiqcha tokda esa virtual reaktans va yarimo‘tkazgich darvozasini bloklashni birgalikda qo‘llash uskunani himoyalashni kuchaytirishni maqsad qiladi.

Asosiy tekshirish cheklovi usul natijalari RCP/HIL muhitida ikkita simmetrik uch faza–yer nosozligi orqali ko‘rsatilganidir. Tadqiqot kelajakda nosimmetrik nosozliklar va juda past SCR qiymatlariga ega o‘ta zaif tarmoqlar alohida o‘rganilishi kerakligini ochiq qayd etadi.

Manba va usul haqida izoh

To‘liq asl tadqiqot nomi: Adaptive Virtual-Reactance-Based Fault-Current Limiting Method for Grid-Forming Converters in EV Charging Stations

Mualliflar: Hongyang Liu, Zhifei Chen.

Mualliflar tartibi: Manbadagi tartib aynan saqlangan. Teng birinchi muallif yoki teng hissa bayonoti mavjud emas.

Mas’ul muallif: Hongyang Liu.

Muassasa: School of Electrical and Control Engineering, Heilongjiang University of Science and Technology, Harbin 150022, China.

Jurnal: Vehicles

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland

Jild / son / maqola raqami: 2026, 8(3), 65

DOI: 10.3390/vehicles8030065

Rasmiy nashr havolasi:https://doi.org/10.3390/vehicles8030065

Nashr tarixi: Qabul qilingan sana 4 Fevral 2026; qayta ko‘rib chiqilgan sana 2 Mart 2026; qabul qilingan sana 6 Mart 2026; nashr etilgan sana 19 Mart 2026.

Manba turi va hakamlik holati: Bu tadqiqot hakamlikdan o‘tgan ilmiy maqoladir. U boshqaruv usulini ishlab chiqish, matematik boshqaruv formulatsiyasi va StarSim-RCP + StarSim-HIL asosidagi elektromagnit o‘tkinchi holat tekshiruvini birlashtiradi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY) ochiq kirish litsenziyasi.

Moliyalashtirish: Tadqiqotchilar ish tashqi moliyalashtirish olmaganini bildirgan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Manbaning Data Availability Statement jumlasi “Data are contained within no external the article.” shaklida grammatik jihatdan buzilgan holda berilgan. Ushbu ifoda jim holda tuzatilmagan. Manbada tashqi ma’lumotlar omboriga havola ham berilmagan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Muallif hissalari: Konseptuallashtirish H.L.; usul H.L.; dasturiy ta’minot H.L.; tekshirish Z.C.; formal tahlil Z.C.; tadqiqot H.L.; resurslar H.L.; ma’lumotlar kuratsiyasi Z.C.; dastlabki qoralama Z.C.; ko‘rib chiqish va tahrirlash H.L.; vizualizatsiya Z.C.; rahbarlik H.L.; loyiha boshqaruvi H.L.; moliyalashtirishni olish H.L. sifatida bildirilgan.

Manba ichidagi terminologik izoh: Tenglama (7) da \(Z_v(t)=jX_v(t)\) ta’riflangan bo‘lsa-da, keyingi izohda \(X_v\) uchun “virtual resistance and virtual reactance” iborasi ishlatilgan. Matematik ifoda faqat reaktiv tarkibiy qismni ko‘rsatadi; manba matnidagi bu nomuvofiqlik jim holda tuzatilmagan.

Tok chegarasi izohi: Boshqaruv loyihasida \(I_M=2I_N\) ta’riflangan bo‘lsa, og‘ir nosozlik sinovida 43 A RMS toki \(2,2I_N=44\) A bilan taqqoslangan. Manba ushbu ikki chegara o‘rtasidagi farqni alohida izohlamaydi. Bundan tashqari, darvoza bloklash mantiqida oniy faza toki tenglamalari ishlatiladi, izoh matnida esa RMS atamasi uchraydi.

Asosiy metodologik cheklovlar: Tajribaviy tekshirish haqiqiy taqsimlash tarmog‘i dala sinovi emas, RCP/HIL platformasidir. Ikki tekshirish ssenariysi simmetrik uch faza–yer nosozliklariga asoslangan. Nosimmetrik nosozliklar va juda past SCR li juda zaif tarmoq sharoitlari hali baholanmagan. Tadqiqot yarimo‘tkazgichlarning uzoq muddatli issiqlik umrini yoki tijoriy quvvatlash stansiyalaridagi dala ishonchliligini bevosita o‘lchamaydi.

Ushbu Verianla maqolasidagi ilmiy usul, tenglamalar, chegaralar, tajriba parametrlari va miqdoriy natijalar yuklangan tadqiqotga asoslangan. Tashqi bibliografik tekshiruv faqat tadqiqot identifikatsiyasini nazorat qilish uchun ishlatilgan; asosiy ilmiy mazmunga tashqaridan yangi tajribaviy topilma qo‘shilmagan.