Tadqiqotchilar dengizdagi gaz qazib olish va tashish tizimlarida qaysi uskunalar faol korroziya nuqtayi nazaridan kritik holatda ekanini aniqlash maqsadida gaz va suyuqlik tarkibini, quvur va uskuna devor qalinligini, uzoq muddat ushlab turilgan korroziya kuponlarining massa yoʻqotishini hamda elektr qarshilikli sensorlardan olingan uzluksiz korroziya maʻlumotlarini birgalikda tahlil qilgan. Manbada MTQ uskunasida kondensat-suv muhitidagi korroziya tezligi 0,13 mm/yildan, gaz fazasida esa 0,01 mm/yildan oshmagani; aksincha, xom va yetarlicha tozalanmagan gazning kirish liniyalarida lokal tezliklar ayrim oʻlchovlarda 0,34–0,438 mm/yil darajasiga chiqishi mumkinligi xabar qilinadi. Gazni tozalash va suyuq fazalar ajratib olingach, asosiy uskunadagi tezliklar sezilarli darajada pasaygani kuzatilgan.

Eng kritik mexanizm faqat gaz tarkibidagi H₂S yoki CO₂ miqdori emas. Tadqiqot quvurning pastki qismlarida toʻplanadigan shoʻr suv kondensati, moy va qattiq ifloslantiruvchilar lokal korroziyani kuchaytirishini koʻrsatadi. DNQSP-4 bilan MKQ oʻrtasidagi 530 mm diametrli xom gaz quvurida ichki korroziya asosan nuqtaviy, yaʻni pitting koʻrinishida rivojlangani; lokal korroziya tezligi oʻrtacha tezlikdan taxminan 1,7 baravar yuqori ekani qayd etilgan. Eng yuqori qiymatlar suv kondensati toʻplanadigan quvurning pastki zonalarida oʻlchangan.

Bunga qarshi ravishda MTQ va MKQ asosiy uskunalarining ichki yuzalarida taxminan 75–80 µm qalinlikdagi, ogʻir uglevodorodlar va qurumni oʻz ichiga olgan gidrofob qora qatlam kuzatilgan. Tadqiqotchilar bu qatlam poʻlat yuzani gaz va kondensat bilan bevosita kontaktdan qisman ajratib, tabiiy ichki himoya qoplamasidek tutishini baholaydi. Shu sababli tadqiqotda umumiy uskunaga tasodifiy ravishda inhibitor qoʻllash oʻrniga himoyani xom gaz kirish liniyalari, dengiz suvi liniyalari va “qora” kondensat bilan aloqada boʻladigan kritik zonalarga yoʻnaltirish tavsiya etiladi.

Bu natijalar muayyan dengizdagi obyektlarning dala sharoitlariga tegishlidir. Oʻlchangan korroziya tezliklari yoki inhibitor ishlatmaslik qarorini boshqa gaz konlariga, boshqa poʻlat markalariga va boshqa suv-kondensat kimyosiga toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchirib boʻlmaydi. Bundan tashqari, tadqiqot butun platforma kelajakda nosozliksiz ishlashini kafolatlamaydi; u kuzatilgan uskunaning oʻlchov davridagi holatini va qaysi zonalarda himoya ustuvorligini baholaydi.

Turkiya nuqtayi nazaridan bu nimani anglatadi?

Turkiyadagi dengiz tabiiy gaz qazib olish tizimlarida ham eskirayotgan quvurlar, kondensat tashilishi, shoʻr suv, CO₂/H₂S miqdori va lokal pitting xavfi shunga oʻxshash muhandislik savollarini tugʻdirishi mumkin. Tadqiqotning eng koʻp koʻchirish mumkin boʻlgan jihati maʻlum bir inhibitor dozasi yoki korroziya chegarasi emas, balki koʻp usulli holat monitoringi yondashuvidir: texnologik oqim tahlili, korroziya kuponi, elektr qarshilik sensori va devor qalinligi oʻlchovidan birgalikda foydalanish. Turkiyadagi qoʻllanmalarda material sinfi, ish bosimi, harorat, gaz kimyosi, dengiz suvi xususiyatlari va amaldagi standartlar mahalliy ravishda tasdiqlanmasdan Ozarbayjondagi dala qiymatlari loyiha yoki ekspluatatsiya chegarasi sifatida ishlatilmasligi kerak.

Nega dengizdagi korroziya koʻp omilli muammodir?

Dengiz neft-gaz obyektlari bir vaqtning oʻzida ham tashqi, ham ichki korroziya taʻsirlariga duch kelishi mumkin. Tadqiqotda tashqi muhit nuqtayi nazaridan dengiz suvi, atmosfera yogʻinlari, quyosh radiatsiyasi va mexanik taʻsirlar; ichki muhit nuqtayi nazaridan esa tashilayotgan agressiv gaz, suv, tuzlar, kondensat va neft mikrotomchilari asosiy omillar qatorida koʻrsatiladi.

Tadqiqotning maqsadi bu taʻsirlarni faqat nazariy jihatdan tasniflash emas. Asosiy savol gaz tarkibi vaqt oʻtishi bilan oʻzgarishi va obyektlar qarishiga qaramay mavjud uskunaning xavfsiz ishlashini davom ettirish mumkin yoki mumkin emasligini oʻlchovlar orqali baholashdir.

Gaz qaysi jarayonlardan oʻtadi?

Markaziy yigʻish qurilmasiga (MTQ/CCU) va markaziy kompressor qurilmasiga (MKQ/CComU) turli ishlab chiqarish manbalaridan gaz keladi. Manbaga koʻra gaz tarkibi oʻzgarishi mumkinligi sababli korroziya faolligi ham bir xil boʻlmasligi mumkin.

Tadqiqotda gaz liniyalarida bosim taxminan 0,3–0,7 MPa darajasidan 11–12,6 MPa darajasiga oshishi qayd etiladi. Kiruvchi gaz suvga toʻyingan boʻlib, erigan tuzlarni oʻz ichiga olgan mikroskopik suv tomchilari hamda neft aralashmalarini tashishi mumkin. Bu fazalarning muhim qismi separatorlarda ajratiladi.

CO₂ miqdori 2016 yildan 2023 yilgacha qanday oʻzgardi?

Manba Jadval 1 da berilgan aniq qiymatlarga koʻra, MTQ hamda MKQ chiqishidagi CO₂ mol ulushi 2016–2023 davrida oshgan. MTQ uchun qiymat %0,072 dan %0,105 gacha, MKQ uchun esa %0,083 dan %0,112 gacha koʻtarilgan. Tadqiqotchilar umumiy tendensiyani taxminan 1,5 baravar oʻsish sifatida taʻriflaydi, biroq CO₂ ning mutlaq ulushi taxminan %0,1 darajasida qolganini taʻkidlaydi.

CO₂ korroziya nuqtayi nazaridan faol komponentdir; biroq tadqiqotchilar ushbu obyektlardagi nisbatan past konsentratsiya sabab MKQ asosiy uskunasida faol karbonat korroziyasi ustun mexanizm emas degan xulosaga keladi.

Gazning boshqa asosiy tarkibiy qismlari

Manba ichidagi maʻlumot izohi: C₅H₁₂ uchun MTQ 2023 katagi manba Jadval 1 da “0,0,801” shaklida bosilgan. Bu 0,801 boʻlishi ehtimolga yaqin koʻrinsa-da, manbada tuzatilgan qiymat berilmagani uchun jadvalga yashirin tarzda 0,801 deb yozilmagan.

Nega H₂S uchun yagona aniq vaqt qatorini bermaymiz?

Vodorod sulfid tadqiqotda kuzatilgan yana bir muhim agressiv gaz komponentidir. Biroq manba ichida H₂S qiymatlari boʻyicha bir-biriga toʻliq mos kelmaydigan bayonotlar mavjud.

• Bir boʻlimda MKQ gazidagi H₂S 15 ppm dan oshmagani qayd etiladi.
• Boshqa boʻlimda konsentratsiya 5–8 ppm dan 12,7–18,3 ppm gacha oshgani yozilgan.
• 1-rasmda MKQ uchun ayrim yillar ustunlari vizual ravishda 15 ppm dan yuqori koʻrinadi.
• Keyinroq oʻn yillik oʻzgarish 6 ppm dan 15 ppm gacha, yaʻni taxminan 2,5 baravar oʻsish sifatida izohlanadi.

Shu sababli 1-rasmdan taxminiy qiymatlar oʻqilib, aniq sonli vaqt qatori tuzilmagan. Tadqiqot xavfsiz tarzda qoʻllab-quvvatlaydigan asosiy xulosa shuki, H₂S darajasi yillar davomida oshgan, ammo tadqiqotchilar tekshirilgan asosiy uskunada vodorod-sulfid korroziyasiga xos kritik shikastlanish belgilarini aniqlamagan.

Korroziya qanday kuzatildi?

Tadqiqot bir-birini toʻldiruvchi uchta dala usulidan birgalikda foydalangan. Bir usul uzoq muddatli oʻrtacha metall yoʻqotilishini, bir usul mavjud geometrik yupqalashishni, boshqa usul esa vaqt boʻyicha korroziya tendensiyasini koʻrsatadi.

Korroziya tezligi qanday hisoblandi?

Devor qalinligining vaqt boʻyicha oʻzgarishi uchun tadqiqotda quyidagi bogʻlanish ishlatilgan:

\[ v_{\mathrm{korr}}=\frac{L_1-L_2}{T_2-T_1} \]

Natija birligi mm/yil sifatida berilgan.

• L₁: T₁ sanasida oʻlchangan oʻrtacha devor qalinligi, mm.
• L₂: T₂ sanasida oʻlchangan oʻrtacha devor qalinligi, mm.
• T₂ − T₁: ikki oʻlchov orasidagi vaqt oraligʻi.

Bu hisob oʻrtacha qalinlik yoʻqotilishini beradi. Lokal pitting korroziyasi ayni quvurda oʻrtacha yupqalashishdan tezroq rivojlanishi mumkinligi sababli faqat oʻrtacha devor yoʻqotilishi lokal xavfning barchasini ifodalamaydi.

MTQ asosiy uskunasidagi umumiy korroziya darajasi

Manbada 2023 yilgacha MTQ uskunasida kondensat + suv muhiti uchun korroziya tezligi 0,13 mm/yildan, gaz muhiti uchun esa 0,01 mm/yildan oshmagani qayd etiladi. Devorlardagi hisoblangan korroziya yeyilishi umumiy qalinlikning %0,5 dan ortiq boʻlmagani xabar qilinadi.

Tadqiqotda ikki quvur oʻlchami uchun ruxsat etilgan qoldiq devor qalinligiga misol keltirilgan:

MTQ dagi quvurlarning katta qismining boshlangʻich/nominal devor qalinligi 17–25 mm oraligʻida boʻlgani va tadqiqotchilar ruxsat etilgan minimal qiymatlarga yaqinlashadigan keng tarqalgan holatni aniqlamagani qayd etiladi.

Nega korroziya kuponlari yanada kritik zonalarni koʻrsatdi?

2021–2023 yillardagi gravimetrik oʻlchovlar ayrim oʻlchov nuqtalarida korroziya tezligi oldingi davrga nisbatan 1,5–5 baravar oshganini koʻrsatgan. Eng yuqori tezliklarning ayniqsa quvurlarning pastki tomonidagi namunalarda kuzatilishi suyuq faza toʻplanishining lokal korroziyadagi ahamiyatini qoʻllab-quvvatlaydi.

Past bosimli yoki tozalanmagan gaz kirishlarida 0,05–0,07 mm/yil darajasidagi qiymatlar xabar qilinadi. MTQ kirishida esa manba korroziya tezligi 0,0043 mm/yildan 0,1242 mm/yilgacha koʻtarilgani va yuqori yuk holatida 0,22 mm/yilgacha yetishi mumkinligini qayd etadi.

Normal gaz oqimi taxminan 145–150 million m³/kun boʻlganida, yuk 192 million m³/kun darajasiga chiqqan sharoitda 0,22 mm/yil qiymati olingani keltiriladi. Tadqiqotchilar izohiga koʻra, ortgan oqim gaz bilan birga tashiladigan shoʻr suv mikrotomchilari miqdorini koʻpaytirishi va boshlangʻich ajratish samaradorligiga salbiy taʻsir koʻrsatishi mumkin.

Bu yuk oshishi bilan korroziya oʻrtasidagi kuzatuvga asoslangan dala munosabatini koʻrsatadi. Tadqiqot boshqa barcha oʻzgaruvchilar boshqariladigan laboratoriya sharoitida oʻzgarmas saqlangan sababiylik tajribasi emas.

MKQ kirishida ham oshish bormi?

Manba 2020–2023 oraligʻida MKQ kirishidagi korroziya tezligi 0,0043 mm/yildan 0,0256 mm/yilgacha oshganini va buni taxminan olti baravar oʻsish deb ifodalagan.

Biroq asosiy texnologik uskunadagi tezliklarning bu kirish hududidan past boʻlishi ifloslantiruvchilar va suyuq fazalarning jarayonning dastlabki bosqichlarida chiqarib tashlanishi bilan bogʻlanadi.

Xom gaz liniyasida pitting qanday aniqlandi?

DNQSP-4 dan MKQ gacha choʻzilgan Du530 mm diametrli xom gaz quvurida batafsil devor qalinligi oʻlchovi oʻtkazilgan. Oʻlchovlar 42 kesimda va har bir kesimda 4 nuqtada bajarilgan. Quvurning loyiha devor qalinligi 12,7 mm deb berilgan.

Tadqiqot ichki korroziya faol ravishda nuqtaviy/pitting koʻrinishida rivojlanishini va lokal tezlik bilan oʻrtacha korroziya tezligi oʻrtasida taxminan 1,7 baravar farq borligini xabar qiladi. Maksimal yeyilish quvurning pastki qismida kuzatilgan; bu yerda tuz saqlovchi suv kondensatining toʻplanishi mexanizmga mos keladi.

Manbada bu hududdagi umumiy yeyilish %12,8 deb koʻrsatiladi. Umumiy korroziya tezligi 0,03 mm/yildan oshmagani, biroq lokal pitting tezliklari 0,25–0,43 mm/yil darajasiga chiqishi mumkinligi qayd etilgan.

Nega oʻrtacha korroziya yolgʻiz oʻzi chalgʻituvchi boʻlishi mumkin?

Masalan, quvurning umumiy metall yoʻqotilishi 0,03 mm/yil atrofida qolsa, xuddi shu quvurning pastida suv toʻplanadigan lokal hududda pitting 0,25–0,43 mm/yil darajasiga yetishi mumkin. Shuning uchun xavfsizlik bahosida faqat oʻrtacha devor qalinligi emas, lokal minimal qalinlik va pit chuqurligi ham muhimdir.

Tadqiqotning asosiy muhandislik xabarlaridan biri shudir: past oʻrtacha korroziya tezligi lokal pitting xavfi yoʻq degani emas.

Nega dengiz suvi liniyalari eng sezgir guruhda?

Eng yuqori korroziya tezliklari dengiz suvi tashuvchi quvur va idishlarda, ayniqsa pastki hududlar hamda payvand choklariga yaqin joylarda kuzatilgani aytiladi. Manba ayrim payvand choklariga yaqin qiymatlar boshqa hududlarga nisbatan %50 gacha yuqori boʻlishi mumkinligini xabar qiladi.

Tadqiqotchilar dengiz suvi va “qora” kondensat tashuvchi poʻlat liniyalarda inhibitor oʻrniga kompozit/shisha tolali quvurlarga oʻtish yoki ichki korroziyaga chidamli qoplamali poʻlat quvurlardan foydalanishni koʻrib chiqishni tavsiya qiladi.

Tadqiqotda shisha tolali quvurlarga oʻtish muammoni “kamida 15 yil” davomida hal qilishi mumkinligi aytiladi. Bu muddat maqolada alohida uzoq muddatli taqqoslama xizmat muddati tajribasi bilan koʻrsatilmagani uchun bu yerda tadqiqotchilarning muhandislik tavsiyasi sifatida keltiriladi; mustaqil kafolat sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Oʻz-oʻzidan hosil boʻlgan himoya qora qatlam nima?

MTQ va MKQ uskunalarining ichki yuzalarida 75–80 µm qalinlikdagi gidrofob qatlam aniqlangan. Manba qatlam tarkibida:

• %37,2 massa boʻyicha ogʻir uglevodorod,
• %58,4 massa boʻyicha qurum

borligini xabar qiladi. Bu ikki ulush jami %95,6 ni tashkil etadi; qolgan qismining tarkibi manba matnida batafsil taʻriflanmagan.

Ogʻir uglevodorodlar manbai gaz ichida tashiladigan neft mikrotomchilari bilan bogʻlanadi. MTQ va MKQ kirishidagi C₈+ uglevodorod ulushlari mos ravishda %0,11 va %0,172 deb berilgan.

Qatlam poʻlatga kuchli yopishishi, organik erituvchilar bilan qiyin ketkazilishi va hatto kuchli noorganik kislotalarda ham oson erimasligi kuzatilgan. Tadqiqotchilar bu gidrofob tuzilma poʻlat bilan gaz/kondensat oʻrtasidagi bevosita aloqani kamaytirib, himoya ichki qoplama vazifasini bajaradi deb baholaydi.

Elektr qarshilik sensori nimani koʻrsatdi?

DNQSP kirishidagi gaz liniyasida elektr qarshilikka asoslangan uzluksiz sensor oʻlchoviga koʻra korroziya tezligi 7 iyul 2021 bilan 5 aprel 2023 oraligʻida 0,0117 mm/yildan 0,0328 mm/yilgacha oshgan.

Bu qiymatlar devor qalinligi oʻlchovlaridan chiqarilgan va ayrim hududlarda 0,08 mm/yilgacha yetgan qiymatlardan pastroqdir. Tadqiqotchilar farqni elektr qarshilik sensori gaz fazasida joylashgani, devor qalinligi oʻlchovi esa pastki hududlarda toʻplanadigan suv kondensati taʻsirini ham aks ettira olishi bilan izohlaydi.

Qolgan devor qalinligi natijalari nimani koʻrsatadi?

Manba Jadval 2 da kirish separatori, boshqa separatorlar, dengiz suvi bilan ishlaydigan issiqlik almashtirgichlar va kondensat-suv hajmi uchun batafsil oʻlchovlar berilgan. Oʻlchangan qiymatlar umuman olganda nominal 10 yoki 20 mm sinfidagi uskunalarda jiddiy umumiy yupqalashishni koʻrsatmagan.

Shu bilan birga, ayrim issiqlik almashtirgich oʻlchov nuqtalarida 10 mm nominal devorga nisbatan taxminan 8,95–9,75 mm oraligʻidagi qiymatlar bor. Shuningdek, kirish separatorida qora kondensat bilan aloqada boʻladigan hududlarda yillik yupqalashish kuzatilgani va pitting chuqurligi 0,8 mm gacha yetishi mumkinligi qayd etiladi.

Tadqiqotchilar oʻlchangan uskunada qoldiq devor qalinligi ekspluatatsiya uchun yetarli degan xulosaga keladi. Manbada korroziya tezligi 0,1 mm/yildan past va devor qalinligi 4,5–5 mm dan yuqori boʻlsa, qoʻshimcha toʻsiq himoyasi zarur emas deb hisoblanishi aytiladi; bu qiymatlar tadqiqotning oʻz uskunasi va qoʻllangan texnik reglamentlar kontekstida baholanishi kerak.

Manba ichidagi ish davomiyligi nomuvofiqligi

Tadqiqotda MTQ majmuasi 31.07.1997 sanasida ishga tushirilgani koʻrsatilgan boʻlsa, 2023 yil monitoringi vaqtida umumiy ishlash muddati 13,83 yil deb yozilgan. Bu ikki maʻlumot xronologik jihatdan bir vaqtda toʻgʻri boʻla olmaydi. Manbada bunga tuzatish yoki izoh berilmagani uchun ish muddati Verianla tomonidan qayta hisoblanib, haqiqiy manba qiymatidek taqdim etilmagan.

Nega korroziya tezligi qiymatlari turli boʻlimlarda turlicha koʻrinadi?

Maqola turli obyekt, faza, joy va oʻlchov usullaridan olingan koʻplab korroziya tezliklarini xabar qiladi. Masalan, xom gaz kirish liniyalarida 0,34–0,438 mm/yil darajasigacha lokal qiymatlar qayd etilgan boʻlsa, asosiy uskuna uchun xulosa boʻlimida 0,04 mm/yildan oshilmagani aytiladi. Boshqa bir xom gaz liniyasida umumiy tezlik 0,03 mm/yildan past boʻlsa ham, pitting 0,25–0,43 mm/yil darajasidadir.

Bu sonlarni yagona “obyekt korroziya tezligi” ostida birlashtirib boʻlmaydi. Qiymatlar oʻlchov joyi, oqim fazasi, texnologik bosqich hamda lokal/oʻrtacha korroziya farqi bilan birga oʻqilishi kerak.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan xulosalar

• Xom va yetarlicha tozalanmagan gaz kirish liniyalari asosiy uskunaga qaraganda yuqoriroq ichki korroziya xavfini koʻrsatadi.
• Shoʻr suv kondensati toʻplanadigan quvurning pastki zonalarida lokal pitting tezlashadi.
• Korroziya kuponi, qoldiq devor qalinligi va elektr qarshilik sensori bir-birini toʻldiruvchi turli maʻlumotlarni beradi.
• MTQ va MKQ asosiy uskunalarining tekshirilgan qismlarida kritik umumiy devor yoʻqotilishi aniqlanmagan.
• Gaz suyuq va ifloslantiruvchi fazalardan tozalangach, korroziya faolligi sezilarli darajada kamayadi.
• Dengiz suvi tashuvchi liniyalar va payvand choklari atrofi yuqoriroq korroziya sezgirligini koʻrsatadi.
• MTQ va MKQ ichki yuzalarida gidrofob ogʻir uglevodorod/qurum qatlami kuzatilgan va uning himoya taʻsiri borligi baholangan.
• Umumiy korroziya past boʻlsa ham lokal pitting yuqoriroq tezlikda rivojlanishi mumkin.

Tadqiqot isbotlamaydigan xulosalar

• Barcha dengiz gaz obyektlarida inhibitorlardan foydalanish keraksiz degan xulosani qoʻllab-quvvatlamaydi.
• H₂S barcha uglerodli poʻlatlar uchun 15 ppm dan past sharoitda shartsiz xavfsiz ekanini koʻrsatmaydi.
• Himoya qora qatlam nazorat qilinadigan muhandislik qoplamasini har qanday holatda almashtira olishini isbotlamaydi.
• Shisha tolali quvurlar barcha texnologik sharoitlarda aniq kamida 15 yil nosozliksiz ishlashini eksperimental isbotlamaydi.
• Kuzatilgan uskunada kelajakda lokal shikastlanish yuz bermasligini kafolatlamaydi.
• Bitta nuqtadagi past elektr qarshilik sensori qiymati quvurning butun aylanasidagi lokal pitting xavfini ifodalaydi degan xulosani bermaydi.

Tadqiqot usuli va natijalari

Tadqiqot turi

Tadqiqot haqiqiy dengiz gaz qazib olish, yigʻish va kompressor tizimlaridan olingan dala maʻlumotlariga asoslangan amaliy muhandislik korroziya monitoringi tadqiqotidir. U gaz tarkibi tahlili, gravimetrik metall yoʻqotilishi, geometrik devor qalinligi va elektr qarshilik oʻlchovlarini birgalikda qoʻllaydi.

Monitoring usullari

DNQSP-4 — MKQ xom gaz liniyasi

Tanlangan korroziya natijalari

Himoya gidrofob qatlamining xususiyatlari

Tadqiqotchilarning himoya ustuvorligi

Tadqiqot natijalariga koʻra, muntazam inhibitor himoyasini barcha MTQ va MKQ asosiy uskunalariga umumlashtirish oʻrniga himoya ustuvorligini birinchi bosqich separatsiyadan keyin hamon xom/tozalanmagan gaz tashiydigan kirish quvurlariga berish tavsiya etiladi. Manba xulosa boʻlimida bu kritik hududlarda tezlik 0,34–0,438 mm/yil darajasiga chiqishi mumkinligini qayd etadi.

Dengiz suvi va qora kondensat tashuvchi liniyalarda esa tadqiqotchilar shisha tolali/kompozit quvurlarga oʻtish yoki ichki korroziyaga chidamli qoplamali poʻlat quvurlardan foydalanishni tavsiya qiladi.

Usuliy cheklovlar

• Tadqiqot turli yillar va turli obyekt nuqtalaridan olingan dala maʻlumotlarini birlashtiradi; barcha qiymatlar bir xil tajriba sharoitida olinmagan.
• H₂S vaqt qatori uchun matn bilan 1-rasm oʻrtasida sonli nomuvofiqlik mavjud.
• Ayrim korroziya tezligi qiymatlari lokal pitting, ayrimlari umumiy metall yoʻqotilishi, boshqalari sensor yoki kupon oʻlchovidir; ularni toʻgʻridan-toʻgʻri bir-birining oʻrniga ishlatib boʻlmaydi.
• Gaz sarfi bilan korroziya oshishi oʻrtasida dala munosabati kuzatilsa-da, mustaqil oʻzgaruvchilar nazorat qilinadigan sababiylik tajribasi oʻtkazilmagan.
• Himoya gidrofob qatlamining tarkibi foizlarda toʻliq yopilmaydi; %37,2 + %58,4 = %95,6 boʻlib, qolgan fraksiya manbada batafsil bayon qilinmagan.
• MTQ ning ishga tushirilgan sanasi bilan manbada yozilgan 13,83 yillik ishlash muddati bir-biriga mos kelmaydi.
• Jadval 1 da bir C₅H₁₂ katagi tipografik jihatdan buzilgan holda berilgan.

Manba va usul haqida izoh

Toʻliq asl tadqiqot nomi: Some Results of Corrosion Monitoring at Offshore Gas Processing and Transportation Facilities

Ozarbayjoncha sarlavha: Dənizdə qaz emalı və nəqli qurğularında korroziya monitorinqinin bəzi nəticələri

Mualliflar: R.Y. Ganiyeva; M.B. Adigozalova; S.R. Rasulov.

Masʻul muallif: Sakit Rasulov.

Muassasa: Azerbaijan State Oil and Industry University, Baku, Azerbaijan.

DOI:10.52171/herald.382

Jurnal: Herald of Azerbaijan Engineering Academy / Azərbaycan Mühəndislik Akademiyasının Xəbərləri.

Jild / son: 18(1), 2026.

Sahifalar: 67–76.

Bosma ISSN: 2076-0515.

Elektron ISSN: 2789-8245.

Yuborilgan sana: 29 sentabr 2025.

Manbada berilgan nashr sanasi: 16 mart 2026.

Nashriyotchi / taʻsischi tashkilot: Azerbaijan Engineering Academy.

Rasmiy maqola sahifasi:Herald of Azerbaijan Engineering Academy rasmiy yozuvi

Manba turi va taqriz holati: Taqrizdan oʻtgan, amaliy muhandislik tadqiqot maqolasidir. Jurnal ikki tomonlama koʻr taqriz tizimini qoʻllashini bildiradi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0). Qayta foydalanishda manba koʻrsatilishi va notijorat foydalanish shartiga rioya qilinishi kerak.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar tekshirilishi lozim boʻlgan manfaatlar toʻqnashuvi yoʻqligini bildiradi.

Moliyalashtirish: Koʻrib chiqilgan manbada alohida moliyalashtirish bayonoti berilmagan.

Maʻlumotlar mavjudligi: Koʻrib chiqilgan manbada alohida maʻlumotlar mavjudligi bayonoti yoʻq.

CRediT / muallif hissalari: Manbada batafsil CRediT yoki muallif hissasi bayonoti berilmagan.

Manba ichidagi nomuvofiqliklar boʻyicha izohlar

• 31.07.1997 ishga tushirilgan sana bilan 2023 yil uchun berilgan 13,83 yillik umumiy ishlash muddati xronologik jihatdan mos kelmaydi.
• MKQ H₂S konsentratsiyasi bir joyda ≤15 ppm sifatida berilgan boʻlsa, boshqa boʻlimda 12,7–18,3 ppm oraligʻi va grafikda 15 ppm dan yuqori qiymatlar koʻrinadi.
• Keyinroq MKQ H₂S oʻzgarishi 10 yil ichida 6 ppm dan 15 ppm gacha koʻtarilish sifatida yana qisqacha bayon qilinadi.
• Jadval 1 da MTQ 2023 C₅H₁₂ qiymati “0,0,801” koʻrinishida bosilgan va yashirin tarzda tuzatilmagan.
• Xulosa boʻlimidagi 0,34 mm/yil lokal tezlik bilan matndagi 0,25–0,43 mm/yil va 0,34–0,438 mm/yil oraliqlari turli joylar/qisqacha bayon kontekstida berilgan; ular yagona aniq maksimal qiymat sifatida birlashtirilmagan.

Ilmiy talqin chegarasi

Bu tadqiqot haqiqiy dengiz gaz qazib olish va tashish uskunalaridan olingan dala monitoringi natijalariga asoslangan. Natijalar tekshirilgan MTQ, MKQ va DNQSP liniyalarining muayyan ekspluatatsiya davrlariga tegishlidir. Korroziya tezligiga gaz tarkibi, suyuqlik ushlanib qolishi, sarf, harorat, bosim, metallurgiya, geometrik joylashuv va texnologik tozalik kabi koʻplab oʻzgaruvchilar taʻsir qilishi mumkinligi sababli xabar qilingan qiymatlar boshqa obyektlarga toʻgʻridan-toʻgʻri loyiha qiymati sifatida koʻchirilmasligi kerak.

Tadqiqotning kuchli muhandislik xabari bitta oʻlchov usuliga tayanish oʻrniga texnologik kimyo, lokal devor qalinligi, kupon va uzluksiz elektr qarshilik sensorlarini birgalikda baholashdir. Ayniqsa, oʻrtacha korroziya past boʻlsa ham quvurning pastki zonalarida lokal pitting mavjud boʻlishi mumkinligi koʻrsatiladi.

Manbaga sodiqlik izohi: Ushbu Verianla maqolasidagi ilmiy sonlar, usullar, obyekt natijalari va mexanizm talqinlari koʻrib chiqilgan tadqiqotga asoslanadi. Tashqi manbalardan yangi korroziya samaradorligi, chegaraviy qiymat yoki eksperimental topilma qoʻshilmagan. Tashqi tekshiruv faqat maqolaning bibliografik identifikatsiyasi, taqriz tizimi, nashriyotchi va rasmiy nashr yozuvini tekshirish uchun qoʻllangan.