Ushbu tadqiqot benzinli ichki yonuv dvigatelining chiqindi gazini kimyoviy katalizator qo‘shmasdan ultratovush to‘lqinlari va infraqizil lazer nuri bilan fizik usulda qayta ishlash orqali uglerod monoksidi va yonmagan uglevodorodlar konsentratsiyasini o‘zgartirish mumkinmi, degan savolni o‘rganadi. Tadqiqotchilar 40 kHz ultratovushli nurlatgichni 810 nm to‘lqin uzunligidagi va 10 mW deb tavsiflangan IR lazer modullari bilan bitta tajribaviy susturuvchi korpusida birlashtirgan.

Chiqindi gaz manbai sifatida Volkswagen Golf III avtomobilida qo‘llanadigan 1,8 L hajmli, ADZ injeksiyali benzin dvigateli ishlatilgan. Tajriba vaqtida avtomobilning standart katalitik konvertori olib tashlangan va dvigatel chiqindi gazi bevosita tajribaviy tizimga ulangan. Dvigatel 90 °C ish haroratiga yetkazilgach, 850, 1400 va 3000 rpm da to‘rtta alohida holat sinovdan o‘tkazilgan: ishlov berilmagan nazorat, faqat ultratovush, faqat IR lazer va ultratovush + lazerning bir vaqtdagi qo‘llanilishi.

Manbaning asosiy ma’lumotlar jadvali ta’sir dvigatel aylanish tezligi va qo‘llangan usulga kuchli bog‘liq ekanini ko‘rsatadi. 3000 rpm da filtrlashsiz/nazorat holatida 184 ppm bo‘lgan CH miqdori faqat ultratovush ostida 98 ppm gacha, lazer ostida 120 ppm gacha va gibrid qo‘llashda 114 ppm gacha kamayadi. Xuddi shu ish nuqtasida CO konsentratsiyasi %3,83 dan ultratovush ostida %1,50 ga, lazer ostida %2,24 ga va gibrid tizimda %2,18 ga tushadi.

Bu qiymatlar muhim bir tafsilotni ko‘rsatadi: 3000 rpm da CH va CO bo‘yicha eng past qiymatlarni gibrid tizim emas, faqat ultratovush qo‘llanilishi bergan. 1-jadval asosida to‘g‘ridan-to‘g‘ri arifmetik taqqoslashda ultratovush CH ni taxminan %46,7 va CO ni taxminan %60,8 kamaytirishga; gibrid qo‘llash esa mos ravishda taxminan %38,0 va %43,1 kamayishga to‘g‘ri keladi. Shuning uchun tadqiqot “ikki usulni birgalikda qo‘llash har bir ish sharoitida ustun” degan xulosani qo‘llab-quvvatlamaydi.

CO₂ bo‘yicha ham natija klassik ma’nodagi uglerodni tutib qolish tizimi emas. Gibrid rejimda CO₂ konsentratsiyasi 850 rpm da %9,56 dan %9,73 ga, 1400 rpm da %9,85 dan %9,97 ga va 3000 rpm da %8,09 dan %10,92 ga ko‘tariladi. Tadqiqotchilar bu o‘sishni CO va uglevodorodlarning yanada chuqurroq oksidlanishining ehtimoliy belgisi sifatida talqin qiladi. Demak, tizimning maqsadi CO₂ ni tutib qolish emas, balki toksik va to‘liq yonmagan mahsulotlarning gaz fazasidagi xatti-harakatini o‘zgartirishdir.

Türkiye nuqtayi nazaridan mazmuni: Tadqiqotdagi qurilma Türkiyedagi benzinli avtomobillarga qo‘llashga tayyor chiqindi gaz tizimi yoki homologatsiyadan o‘tgan katalitik konvertor muqobili emas. Tajriba vaqtida standart katalizator olib tashlangan, faqat uchta dvigatel tezligi baholangan va avtomobildagi haqiqiy haydash sikli haqida ma’lumot berilmagan. Shunga qaramay, ultratovush maydonlarining chiqindi gaz va zarracha xatti-harakatiga ta’siri Türkiyedagi universitetlar hamda avtomobil Ar-Ge laboratoriyalarida nazorat qilinadigan dvigatel sinov stendlarida o‘rganilishi mumkin bo‘lgan qiziqarli fizik chiqindi gazdan keyingi ishlov yondashuvidir. Haqiqiy qo‘llash uchun standart haydash sikllari, NOx va zarracha o‘lchovlari, energiya balansi, teskari bosim, chidamlilik, elektromagnit/akustik xavfsizlik hamda mavjud uch yo‘lli katalizator bilan birgalikda ishlash alohida tasdiqlanishi kerak.

Tadqiqotning asosiy g‘oyasi nima?

An’anaviy benzin dvigateli chiqindi gazini tozalashda uch yo‘lli katalitik konvertorlar kimyoviy reaksiya yuzalaridan foydalanib CO va uglevodorodlarni oksidlaydi, NOx ni esa qaytaradi. Ushbu tadqiqot boshqa savolga qaratilgan: chiqindi gaz katalitik yuza o‘rniga tovush va yorug‘lik maydonlari bilan fizik ravishda qo‘zg‘atilsa, gaz tarkibi o‘zgarishi mumkinmi?

Taklif etilgan tizim bitta korpusda ikki fizik ta’sirni birlashtiradi:

• 40 kHz ultratovush maydoni,
• 810 nm infraqizil lazer nurlanishi.

Tadqiqotchilarning gipotezasiga ko‘ra, ultratovush zarrachalar/agregatlarni bir-biriga yaqinlashtirishi va lazer optik yutilgan energiyani mahalliy reaksiya jarayonlariga uzatishi orqali ikki usul birgalikda yanada keng qamrovli tozalashni yuzaga keltirishi mumkin.

Tajribaviy gibrid tizim qanday loyihalangan?

Manbaning 6-sahifasidagi 1-rasm haqiqiy tajribaviy tizimni yuqoridan ko‘rsatadi. Silindrsimon tajriba qurilmasiga ultratovush va lazer komponentlari, harorat/namlik sensorlari hamda elektr boshqaruv birliklari joylashtirilgan.

Xuddi shu sahifadagi 2-rasm esa qurilmaning funksional arxitekturasini ko‘rsatadi. Chiqindi gaz kirishidan chiqishigacha:

• chiqindi gaz kirish quvuri,
• fotodissotsiatsiya zonasi,
• namlik sensori,
• lazer diodlari va lazer boshqaruv moduli,
• harorat sensori,
• qurum zarrachalarining koagulyatsiya zonasi,
• yonmagan zarrachalarning koagulyatsiya zonasi,
• qurum yig‘ish zonasi,
• gaz namuna olish nuqtalari,
• chiqindi gaz chiqishi,
• ultratovushli nurlatgich va ultratovush generatori

ketma-ket joylashtirilgan.

Verianla Live: Vizualizatsiya ko‘rinadigan ma’lumotlar jadvalidan yaratiladi; jadval ilmiy source-of-truth sifatida saqlanadi.

Qaysi dvigatel ishlatilgan?

Chiqindi gaz manbai Volkswagen Golf III da ishlatiladigan 1,8 L hajmli, ADZ injeksiyali benzin dvigatelidir. Yoqilg‘i sifatida AI-92 toifasidagi qo‘rg‘oshinsiz benzin ishlatilgani ko‘rsatilgan.

Tajribaning ayniqsa muhim sharti standart katalitik konvertorning olib tashlanganidir. Bu tanlov tadqiqotchilarga ultratovush va lazer ta’sirini katalizatordan mustaqil ko‘rish imkonini beradi, biroq haqiqiy avtomobil chiqindi gaz tizimi bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqqoslanishini cheklaydi.

To‘rtta ishlov rejimi qaysilar?

Gazlar qanday o‘lchangan?

Chiqindi gaz tahlili to‘rt komponentli Infrakar M-1.01 analizatori bilan bajarilgan. Qurilma:

• CH — CH₄ ekvivalenti sifatida ppm,
• CO — hajm foizi,
• CO₂ — hajm foizi,
• O₂ — hajm foizi

qiymatlarini hisobot qiladi.

Manba o‘lchov noaniqligini o‘qish qiymatining ±%5'i deb ko‘rsatadi.

Shuningdek, Infrakar-D 1.3 tutun o‘lchagichdan foydalanilgani aytiladi; biroq asosiy natijalar jadvalida tutun xiraligi yoki zarracha o‘lchov qiymatlari keltirilmagan.

850 rpm da nima bo‘ldi?

850 rpm natijasi lazer barcha sharoitlarda uglevodorodlarni kamaytiradi degan da’voni qo‘llab-quvvatlamaydi. CH nazorat holatida 124 ppm bo‘lganida, lazer ostida 134 ppm gacha ko‘tarilgan. Ultratovush va gibrid rejim esa 110 ppm bilan bir xil CH natijasini bergan.

Lazer qo‘llangan ikki holatda gaz harorati 37 °C dan 44 °C gacha ko‘tarilgan.

1400 rpm da nima bo‘ldi?

Ushbu ish nuqtasida uchta faol usulning CH qiymati bir xil, 152 ppm. Gibrid tizim CH yoki CO bo‘yicha ultratovushga nisbatan qo‘shimcha foyda bermagan.

Nega 3000 rpm eng e’tiborga molik ish nuqtasi?

Eng katta farqlar 3000 rpm da kuzatiladi.

Verianla Live: Manba 1-jadval qiymatlari bevosita qo‘llangan; manba matnidagi boshqa foizlar jadvalga ko‘chirilmagan.

3000 rpm da faqat ultratovush qo‘llanilishi CH bo‘yicha 98 ppm va CO bo‘yicha %1,50 bilan to‘rtta usul orasidagi eng past qiymatlarni bergan.

Gibrid tizim natijasi 114 ppm CH va %2,18 CO. Nazoratga nisbatan kuchli pasayish bor; biroq u faqat ultratovushdan yaxshiroq emas.

1-jadval asosida hisoblanganda:

• ultratovush CH ni taxminan %46,7 kamaytiradi,
• ultratovush CO ni taxminan %60,8 kamaytiradi,
• gibrid CH ni taxminan %38,0 kamaytiradi,
• gibrid CO ni taxminan %43,1 kamaytiradi

degan natija chiqadi.

Bu hisob maqoladagi “ultratovush CO ni taxminan %40 gacha kamaytirdi” degan umumlashtirishga mos kelmaydi.

Nega CO₂ kamayish o‘rniga ko‘tariladi?

CO va uglevodorodlarning ko‘proq oksidlanishi nazariy jihatdan CO₂ hosil bo‘lishini oshirishi mumkin. Manbaning asosiy 1-jadvali faol ishlovlarning ko‘pchiligida aynan shunday yo‘nalishni ko‘rsatadi.

Shu sababli ushbu tadqiqotni CO₂ kamaytirish yoki uglerodni tutib qolish texnologiyasi deb ta’riflash to‘g‘ri emas. Nishondagi toksik komponentlar asosan CO va uglevodorodlardir.

Maqolaning ayrim matn qismlaridagi “CO₂ taxminan %5–7 kamaydi” degan ifoda 1-jadval tomonidan qo‘llab-quvvatlanmaydi.

O₂ natijalarida qanday ziddiyat bor?

3000 rpm da manba 1-jadvali:

• nazorat: %8,07,
• ultratovush: %5,68,
• lazer: %11,94,
• gibrid: %2,60

qiymatlarini beradi.

Bunga qaramay, natijalar matnining bir qismida %11,94 qiymati ultratovush ostida yuzaga kelgani yozilgan. Jadvalga ko‘ra, bu qiymat lazer rejimiga tegishli.

Shuning uchun O₂ asosida chuqur mexanistik talqin qilishda maqolaning bayon matnidan ko‘ra asosiy ma’lumotlar jadvali ustuvor olinishi kerak.

Lazer gazni qancha qizdirdi?

850 rpm da lazer qo‘llangan rejimlarda harorat 37 °C dan 44 °C gacha ko‘tarilgan. 1400 rpm da nazorat/ultratovush 49 °C, lazer va gibrid tizim 52 °C deb berilgan. 3000 rpm da barcha usullarda 60 °C qayd etilgan.

Ushbu jadval lazer barcha dvigatel tezliklarida taxminan 7–8 °C harorat oshishini yuzaga keltirgan degan maqola umumlashtirishini ham to‘liq qo‘llab-quvvatlamaydi; 3000 rpm dagi 1-jadval qiymatlarida harorat farqi yo‘q.

Akustik koagulyatsiya haqiqatan o‘lchanganmi?

Bevosita ko‘rsatilmagan. Tadqiqot ultratovush qurum va aerozol zarrachalarini birlashtirib, yirikroq aglomeratlar hosil qilishini asosiy mexanizm sifatida taklif qiladi.

Ammo asosiy tajriba natijalarida:

• zarracha diametri taqsimoti,
• zarralar soni,
• zarralar massasi,
• aglomera o‘lchami,
• yig‘ilgan qurum massasi

hisobot qilinmagan.

Shuning uchun akustik koagulyatsiya tajriba natijalarini tushuntirish uchun ishlatilgan mexanizm gipotezasidir; ushbu tadqiqotda zarracha tasvirlash yoki bevosita zarracha o‘lchovi bilan tasdiqlangan mustaqil natija emas.

Fotodissotsiatsiya bevosita ko‘rsatilganmi?

Yo‘q. Tadqiqotchilar 810 nm IR lazer optik yutilish, mahalliy qizish va fotokimyoviy/termik faollashuv orqali uglevodorodlarning parchalanishiga hissa qo‘shishi mumkinligini ilgari suradi.

Manba bitta foton energiyasini:

\[ E=h\nu=\frac{hc}{\lambda} \]

munosabati bilan baholaydi.

0,8–1,0 µm to‘lqin uzunligida bitta foton energiyasi taxminan 1,24–1,55 darajasida ekani aytiladi. Manba bu yerda birlikni “V” ko‘rinishida yozgan; bu ifoda energiya birligi nuqtayi nazaridan manba ichidagi yozuv muammosidir.

Maqola, shuningdek, bitta foton energiyasi C–H yoki C–C bog‘larini to‘g‘ridan-to‘g‘ri uzish uchun past ekanini tan oladi va ta’sir ko‘p martalik yutilish va/yoki termik jarayonlar orqali yuzaga kelishi mumkinligini taklif qiladi.

Biroq reaksiya mahsulotlarining spektroskopik yoki kimyoviy o‘lchovi bajarilmagani sababli fotodissotsiatsiya bevosita tajribaviy ravishda isbotlanmagan.

“Sinergiya” haqiqatan isbotlanganmi?

Manba gibrid tizimni sinergik deb ta’riflaydi. Biroq sinergiyani kuchli isbotlash uchun ikki usulning birgalikdagi ta’siri ularning alohida ta’sirlaridan statistik jihatdan kutiladigan qiymatdan kattaroq ekani ko‘rsatilishi kerak.

Ushbu tadqiqotda bir yo‘nalishli ANOVA qo‘llangan; ultratovush × lazer o‘zaro ta’sir terminini alohida o‘lchaydigan faktorial tahlil hisobot qilinmagan. Mualliflar ham natijalar bo‘limida kelajakdagi ishlarda o‘zaro ta’sir effektini miqdoriy tasdiqlash uchun faktorial statistik tahlil zarurligini ta’kidlaydi.

Xom ma’lumotlar ham gibrid ustunlik har bir ish nuqtasida yuzaga kelmaganini ko‘rsatadi. Ayniqsa 3000 rpm da faqat ultratovush CH va CO bo‘yicha gibrid usuldan yaxshiroq natija bergan.

Shu sababli amaldagi tadqiqot ikki mexanizm bitta qurilmada birgalikda ishlashi mumkinligini ko‘rsatadi; biroq universal yoki matematik ma’noda kuchli sinergiya hali isbotlanmagan.

Bu tizim uch yo‘lli katalizatorning o‘rnini bosa oladimi?

Ushbu tadqiqotdan bunday xulosa chiqarib bo‘lmaydi. Tajriba vaqtida standart katalitik konvertor ataylab olib tashlangan va tadqiqot NOx ni bevosita tajribaviy chiqish sifatida hisobot qilmaydi.

Manba o‘z muhokamasida uch yo‘lli katalizatorlar issiq ish sharoitida CO va HC uchun %95 dan ortiq konversiya bera olishini, tajribaviy fizik tizim esa bundan pastroq kamayishlar hosil qilganini tan oladi.

Tadqiqotchilar taklif qilgan ehtimoliy kelajakdagi foydalanish fizik tizimni katalizator oldidan yordamchi oldindan ishlov bosqichi sifatida ko‘rib chiqishdir. Bu integratsiya ushbu tadqiqotda tajribaviy ravishda sinovdan o‘tkazilmagan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan va qo‘llab-quvvatlamaydigan natijalar

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natija: Manbaning 1-jadvaliga ko‘ra, 40 kHz ultratovush va 810 nm IR lazer qo‘llanilishi katalitik konvertori olib tashlangan 1,8 L benzin dvigatelining chiqindi gazidagi CH va CO konsentratsiyalarini ish nuqtasiga bog‘liq ravishda o‘zgartiradi. Eng katta xom kamayishlar 3000 rpm da kuzatilgan va shu nuqtada faqat ultratovush CH va CO bo‘yicha to‘rtta rejim orasidagi eng past qiymatlarni bergan. Gibrid tizim ham nazoratga nisbatan sezilarli kamayish bergan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan natija: Gibrid rejim barcha aylanish tezliklarida alohida usullardan ustun ekani isbotlanmagan; CO₂ kamaygani 1-jadval tomonidan qo‘llab-quvvatlanmaydi; zarracha koagulyatsiyasi va fotodissotsiatsiya bevosita o‘lchanmagan; NOx emissiyasi asosiy tajribaviy natija sifatida hisobot qilinmagan; standart katalitik konvertor bilan birgalikda ishlash tasdiqlanmagan; haqiqiy haydash sikli, avtomobil chidamliligi, yoqilg‘i iqtisodiyoti va tijoriy qaytish tajribaviy ravishda ko‘rsatilmagan.

Usul va natijalar

Tajribaviy dizayn

Statistik usul

Tadqiqotchilar har bir usul va dvigatel tezligi uchun arifmetik o‘rtacha, standart og‘ish va variatsiya koeffitsiyentini hisoblaganliklarini bildiradi.

Arifmetik o‘rtacha:

\[ \bar{x}= \frac{1}{n} \sum_{i=1}^{n}x_i \]

Dispersiya:

\[ s^2= \frac{1}{n-1} \sum_{i=1}^{n} (x_i-\bar{x})^2 \]

Variatsiya koeffitsiyenti:

\[ v= \frac{s}{\bar{x}}\times100\% \]

ko‘rinishida berilgan.

Ishlov rejimlari o‘rtasidagi farqlar bir yo‘nalishli ANOVA va \(p=0{,}05\) ahamiyat darajasi bilan baholangani ko‘rsatilgan.

Biroq asosiy natijalar jadvalida besh takrorning alohida qiymatlari, standart og‘ishlar, ANOVA F statistikasi yoki taqqoslashlarning aniq p qiymatlari keltirilmagan. Matnda ko‘pincha faqat \(p<0{,}05\) yoki \(p>0{,}05\) ko‘rinishidagi natijalar berilgan.

Manba ichidagi “synthetic dataset” muammosi

Metodologiya fizik tajribalar va besh takror asosida ta’riflanganiga qaramay, natijalar bayon qilingan bo‘limda CH ma’lumotlari uchun “present synthetic dataset” ifodasi qo‘llanadi.

Manba buning:

• haqiqiy takrorlarning statistik jihatdan sintez qilingan ifodasimi,
• namuna/simulyatsiya qilingan ma’lumotmi,
• yoki yozish jarayonida xato ishlatilgan iborami

ekanini tushuntirmaydi.

Ushbu noaniqlik sababli Verianla 1-jadvalni manbada e’lon qilingan asosiy ma’lumotlar to‘plami sifatida uzatadi; biroq ma’lumot tabiatiga manbada bo‘lmagan qo‘shimcha aniqlik kiritmaydi.

1-jadval to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatadigan asosiy natijalar

CO₂ natijalarining to‘g‘ridan-to‘g‘ri talqini

1-jadvalda gibrid qo‘llash hech bir dvigatel tezligida nazorat qiymatidan pastroq CO₂ hosil qilmaydi. Eng katta farq 3000 rpm da %8,09 dan %10,92 ga ko‘tarilishdir.

Shuning uchun manbaning turli bo‘limlaridagi “gibrid ishlov CO₂ ni %5–7 kamaytirdi” degan ifoda asosiy sonli jadvalga zid.

O₂ natijalarining to‘g‘ridan-to‘g‘ri talqini

3000 rpm dagi eng yuqori %11,94 O₂ qiymati 1-jadvalga ko‘ra lazer rejimida olingan. Manba bayonining buni ultratovush rejimiga bog‘lagan qismi asosiy jadvalga mos kelmaydi.

Tajribaviy ravishda o‘lchanmagan yoki asosiy natijalarda ko‘rsatilmagan sohalar

• NOx konsentratsiyalari,
• zarralar soni va massasi,
• zarracha o‘lchami taqsimoti,
• koagulyatsiyalangan zarracha o‘lchami,
• fotodissotsiatsiya mahsulotlari,
• reaktiv radikallar zichligi,
• dvigatel momenti,
• yoqilg‘i sarfi,
• chiqindi gazning teskari bosimi,
• standart haydash sikli ko‘rsatkichlari.

Tutun o‘lchagich ishlatilgani ko‘rsatilgan bo‘lsa-da, asosiy natijalar bo‘limida xiralik qiymatlari keltirilmagan.

Umumlashtirish imkoniyati

Tadqiqot faqat bitta 1,8 L benzin dvigateli, uchta dvigatel tezligi va muayyan tajribaviy susturuvchi geometriyasini qamrab oladi. Ultratovush chastotasi va lazer konfiguratsiyasi keng parametrlar qidiruvi bilan optimallashtirilmagan.

Tadqiqotchilar kelajakdagi ishlarda nurlatgich joylashuvi, nurlanish geometriyasi, lazer quvvati, faol zonaning tuzilishi va kengroq dvigatel/ish sharoitlarini baholash zarurligini ham ta’kidlaydi.

Manba va usul haqida izoh

To‘liq asl tadqiqot nomi: Ultrasonic–Laser Hybrid Treatment for Cleaning Gasoline Engine Exhaust: An Experimental Study

Mualliflar va asl tartib: Bauyrzhan Sarsembekov; Madi Issabayev; Nursultan Zharkenov; Altynbek Kaukarov; Isatai Utebayev; Akhmet Murzagaliyev; Baurzhan Zhamanbayev.

Mas’ul mualliflar: Madi Issabayev; Altynbek Kaukarov; Baurzhan Zhamanbayev.

Teng hissa/teng birinchi muallif: Manbada bunday bayonot yo‘q.

Muassasalar: Abylkas Saginov Karaganda Technical University; Eurasian Technological University; Aktobe Regional University Named After K. Zhubanov; L.N. Gumilyov Eurasian National University, Kazakhstan.

Jurnal: Vehicles.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Jild / son / maqola: 8 / 1 / 22.

DOI: 10.3390/vehicles8010022.

Nashr jarayoni: 16 Dekabr 2025 da qabul qilingan, 8 Yanvar 2026 da qayta ko‘rib chiqilgan, 13 Yanvar 2026 da qabul qilingan va 20 Yanvar 2026 da nashr etilgan.

Manba turi va hakamlik holati: Hakamlikdan o‘tgan tadqiqot maqolasi bo‘lib, fizik dvigatel/chiqindi gaz tajribalari sifatida taqdim etilgan. Biroq natijalar bo‘limidagi “synthetic dataset” ifodasining ma’nosi manbada aniqlashtirilmagan.

Rasmiy havola:https://doi.org/10.3390/vehicles8010022

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY) ochiq kirish litsenziyasi.

Moliyalashtirish: Tadqiqot tashqi moliyalashtirish olmagani va maqolani qayta ishlash to‘lovi mualliflar tomonidan qoplangani ko‘rsatilgan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Manba ma’lumotlar maqola ichida mavjudligini bildiradi.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Patentlar: Tadqiqot Qozog‘istonda lazer va ultratovush yordamida ichki yonuv dvigateli chiqindi gazlarini tozalashga oid to‘rtta foydali model/patent qaydini sanab o‘tadi. Patentlarning mavjudligi tajribaviy ishlashning mustaqil tasdig‘i sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Katalitik konvertor bo‘yicha cheklov: Standart katalitik konvertor tajriba davomida olib tashlangan. Shu sababli natijalar odatiy katalitik konvertorli avtomobilning yakuniy chiqindi gaz emissiyasiga teng emas.

Manba ichidagi CH/CO nomuvofiqligi: 1-jadvaldan hisoblanganda 3000 rpm da ultratovush CH ni taxminan %46,7 va CO ni taxminan %60,8 kamaytiradi. Manbaning annotatsiya/muhokama qismlaridagi ultratovush CO kamayishi taxminan %40 gacha bo‘lgani haqidagi ifodalar bu jadvalga mos emas.

Manba ichidagi CO₂ nomuvofiqligi: 1-jadvalda gibrid rejimning CO₂ qiymati uchala dvigatel tezligida ham nazoratdan yuqori. Bunga qaramay, ayrim matn qismlari taxminan %5–7 CO₂ kamayishini bildiradi. Ushbu mazmunda asosiy ma’lumotlar jadvali asos qilib olingan.

Manba ichidagi O₂ nomuvofiqligi: 1-jadvalda 3000 rpm dagi %11,94 O₂ qiymati lazer rejimiga tegishli. Matnning bir qismida bu qiymat ultratovush qo‘llanilishiga nisbat berilgan.

Manba ichidagi harorat nomuvofiqligi: Maqola lazer ta’siri bilan barcha dvigatel tezliklarida taxminan 7–8 °C harorat oshishi haqida gapiradi; 1-jadvalda 3000 rpm da barcha rejimlar 60 °C.

“Synthetic dataset” izohi: Natijalar bayon qilingan bo‘limda “present synthetic dataset” ifodasi uchraydi. Manba bu ifodaning fizik tajriba ma’lumotlari bilan munosabatini tushuntirmaydi. Bu noaniqlik jim tarzda olib tashlanmagan.

Statistik cheklov: Besh takror, standart og‘ish, ishonch oralig‘i va ANOVA yondashuvi ta’riflangan bo‘lsa-da, asosiy jadvalda takrorlarning xom qiymatlari, standart og‘ishlarning ko‘pchiligi, ANOVA F statistikasi va aniq p qiymatlari keltirilmagan. Bundan tashqari, (4) va (5) formulalardan keyingi ayrim belgi tushuntirishlari matematik ma’nolari bilan mos kelmaydi.

Mexanizm cheklovi: Akustik koagulyatsiya, kavitatsiya, fotodissotsiatsiya va oksidlanish tadqiqotchilar natijalarni tushuntirish uchun taklif qilgan mexanizmlardir. Tadqiqot zarracha o‘lchami, radikal turlari yoki fotokimyoviy mahsulotlarni bevosita o‘lchab, bu mexanizmlarni alohida tasdiqlamagan.

NOx bo‘yicha cheklov: Maqola muhokamasida ikkilamchi NOx hosil bo‘lish xavfi past ekani ta’kidlanadi; biroq asosiy tajriba jadvalida NOx o‘lchovi yo‘q. Shu sababli “NOx oshmadi” ifodasi bevosita ushbu tajribadan olingan natija sifatida taqdim etilmasligi kerak.

Chidamlilik va iqtisod bo‘yicha cheklov: Muhokama bo‘limida 10.000 soatdan ortiq ishlash, 200–300 USD xarajat, %20–30 ekspluatatsiya xarajati afzalligi, %1–2 yoqilg‘i tejamkorligi va 2–3 yillik qaytish kabi qiymatlar mavjud. Maqolaning usul va natijalar bo‘limlari bu qiymatlarni hosil qilgan tajriba yoki xarajat tahlilini tushuntirmagani uchun ular tasdiqlangan asosiy topilma sifatida ishlatilmagan.

Sinergiya bo‘yicha cheklov: Gibrid tizim barcha ish sharoitlarida alohida usullardan yaxshiroq emas va tajriba dizaynida ultratovush × lazer o‘zaro ta’sirini bevosita sinaydigan faktorial statistik tahlil hisobot qilinmagan. Manbaning kelajakdagi ish bo‘yicha tavsiyalari ham bu o‘zaro ta’sirni alohida miqdoriy tasdiqlashni talab qiladi.

Ushbu Verianla izohidagi texnik qiymatlar, tajribaviy sharoitlar va manba ichidagi ziddiyatlar faqat ko‘rib chiqilgan tadqiqotga asoslanadi. Tashqi tasdiqlash faqat bibliografik identifikatsiya, DOI va jurnalning hakamli nashr maqomini tasdiqlash uchun ishlatilgan; tadqiqotga tashqaridan yangi tajriba natijasi qo‘shilmagan.