Nikel asosli superqotishmalar gaz turbinalari, yuqori haroratli energetika tizimlari va oʻta issiqlik sharoitida ishlaydigan muhandislik qismlari uchun yuqori mustahkamlik, oksidlanishga chidamlilik va tuzilmaviy barqarorlikni birgalikda taʼminlaydigan muhim material sinflaridan biridir. Biroq qotishmaning faqat kimyoviy tarkibiga qarab turli haroratlardagi oquvchanlik chegarasi, choʻzilishdagi mustahkamlik chegarasi, plastiklik va elastiklik modulini aniq bashorat qilish qiyin. Ishlab chiqarish usuli, choʻkindi miqdori, faza barqarorligi, kristall tuzilish va harorat kabi oʻzgaruvchilar bir vaqtda taʼsir qiladi.

Ushbu tadqiqotda olimlar nikel asosli superqotishmalarni tahlil qilish va loyihalash uchun AlloyGraph nomli ochiq foydalaniladigan sunʼiy intellekt platformasini yaratdilar. Tizim 77 ta tajribaviy qotishmani oʻz ichiga olgan RDF bilim grafigi, OWL 2 DL ontologiyasi, fizikaga asoslangan metallurgik hisoblar, XGBoost–Random Forest mashinaviy oʻrganish ansambli va Llama 3.3-70B asosidagi koʻp agentli qarorlar zanjirini birlashtiradi. Foydalanuvchilar maʼlum qotishma xususiyatlarini soʻrashi, muayyan tarkib va harorat uchun mexanik xususiyat bashoratini olishi yoki maqsadli xususiyatlardan orqaga yurib yangi qotishma tarkibini taklif qildirishlari mumkin.

Tizim modelni oʻqitishda ishlatilmagan 88 ta qotishmada baholandi. Toʻliq AlloyGraph ish jarayoni oquvchanlik chegarasida 80,6 MPa, yakuniy choʻzilish mustahkamligida 95,2 MPa, uzayishda 13,1 foiz bandi va elastiklik modulida 9,0 GPa oʻrtacha mutlaq xato berdi. Oquvchanlik chegarasi xatosi faqat mashinaviy oʻrganishdan foydalangan modelga nisbatan taxminan %21, yakuniy choʻzilish mustahkamligi xatosi esa taxminan %16 kamaydi. Farqlar oquvchanlik chegarasi, choʻzilish mustahkamligi va elastiklik moduli uchun p<0,001; uzayish uchun p=0,038 darajasida ekani xabar qilindi.

Bilim grafigiga ulangan tadqiqot yordamchisi 250 ta koʻp variantli savolda %91,2 aniqlikka erishdi; bilim grafigiga kirmagan Llama 3.3-70B va GPT-4o modellari taxminan %50 darajasida qoldi. Aksincha, keng qamrovli va darslik xususiyatidagi 12 ta metallurgiya savolini ekspert baholashida GPT-4o 4,75, Llama 3.3-70B 4,58 va AlloyGraph tadqiqot yordamchisi 3,81 ball oldi. Bu natija tuzilmali bilimga kirish muayyan qotishma maʼlumotlarida kuchli ekanini, umumiy metallurgiya bilimida esa keng oldindan oʻqitilgan modellar ustunligini saqlashini koʻrsatadi.

Teskari loyihalash boʻlimida tizim 20 ta loyihalash vazifasidagi 76 ta alohida xususiyat maqsadidan 55 tasini maqsad qiymatining kamida %90 iga yetkazdi va %72 muvaffaqiyatni bildirdi. Yaratilgan 20 tarkibning hech birida kritik TCP fazasi xavfi yuzaga kelmadi. Ammo bu tarkiblar sintez qilinmagan va mexanik sinovlardan oʻtkazilmagan. Shu sababli AlloyGraph yangi qotishma yaratishda tajribalar sonini kamaytirishi mumkin boʻlgan tadqiqot va dastlabki saralash vositasi sifatida baholanishi kerak; u bevosita ishlab chiqarish retsepti yoki sertifikatlangan loyihalash tizimi emas.

Nikel asosli superqotishmani loyihalash nega qiyin?

Metallning mexanik xatti-harakati faqat unda qaysi elementlar borligiga bogʻliq emas. Bir xil kimyoviy tarkib bolgʻalash, quyish, yoʻnaltirilgan qotirish, monokristall ishlab chiqarish yoki turli termik ishlov yoʻllari qoʻllanganda turli mikrostruktura va mexanik xususiyatlarni koʻrsatishi mumkin. Sinov harorati oshganda choʻkindilar eriy boshlaydi, dislokatsiyalar harakati oʻzgaradi va diffuziya boshqaradigan deformatsiya mexanizmlari yaqqollashadi.

Nikel asosli superqotishmalarda asosiy yuk koʻtaruvchi faza odatda nikelga boy kubik γ matritsa, asosiy mustahkamlovchi choʻkindi esa tartibli Ni₃(Al,Ti,Ta) tuzilishga ega γ′ fazasidir. Al, Ti, Ta va Nb kabi elementlar γ′ hosil boʻlishini kuchaytirar ekan, Mo, W va Re kabi refrakter elementlar yuqori haroratdagi mustahkamlikka hissa qoʻshishi mumkin. Biroq refrakter elementlardan ortiqcha foydalanish moʻrt va istalmagan topologik zich joylashgan fazalar hosil boʻlish xavfini oshirishi mumkin.

Shuning uchun qotishma loyihalash bitta xususiyatni eng yuqori qiymatga chiqarishdan iborat emas. Yuqori oquvchanlik chegarasi, yetarli plastiklik, oksidlanishga chidamlilik, past TCP xavfi, ishlab chiqarish imkoniyati, zichlik va xarajat kabi oʻzaro zid boʻlishi mumkin boʻlgan maqsadlarni birgalikda boshqarish zarur.

AlloyGraph qaysi ilmiy boʻshliqni nishonga oladi?

Materialshunoslik maʼlumotlarining katta qismi ishlab chiqaruvchilarning texnik hujjatlari, qoʻllanmalar va turli shakllarda chop etilgan tadqiqotlarda joylashgan. Kimyoviy tarkib bir hujjatda massa foizi bilan, mexanik xususiyat esa boshqa manbada boshqa harorat va mahsulot shakli bilan berilishi mumkin. Bu maʼlumotlarni yagona mashinaviy oʻrganish jadvaliga aylantirish faqat sonli maydonlarni birlashtirishdan murakkabroq jarayondir.

Umumiy maqsadli katta til modellari keng tarqalgan metallurgiya tushunchalarini izohlay olsa-da, muayyan qotishmaning muayyan haroratdagi tajribaviy mustahkamligini ishonchli eslab qolishi shart emas. Faqat mashinaviy oʻrganishga tayangan modellar esa kichik va parchalangan maʼlumotlar toʻplamida fizik jihatdan imkonsiz bashoratlar yaratishi yoki oʻqitish oraligʻidan tashqarida ishonchliligini yoʻqotishi mumkin.

AlloyGraph tuzilmali bilim va fizik hisobni qarorlar zanjiriga qoʻshish orqali bu ikki cheklovni yengishga urinadi. Tizim til modeliga yolgʻiz oʻzi son ishlab chiqarishga ruxsat berish oʻrniga mashinaviy oʻrganish, fizik modellar va oʻxshash qotishmalarning tajribaviy yozuvlarini alohida dalil manbalari sifatida tayyorlaydi; soʻng Tahlilchi va Sharhlovchi agentlar bu manbalarni taqqoslaydi.

Besh qatlamli tizim arxitekturasi

Tadqiqotning 7-sahifasidagi 1-shakl AlloyGraphni besh qatlamli tuzilma sifatida koʻrsatadi:

Tizim uchta asosiy foydalanish usulini taklif qiladi. Tadqiqot yordamchisi faqat bilim grafigidagi tajribaviy maʼlumotlar asosida tabiiy tildagi savollarga javob beradi. Xususiyat baholagichi berilgan tarkib, ishlab chiqarish yoʻli va harorat uchun mexanik xususiyat bashoratlarini yaratadi. Qotishma loyihalovchisi esa istalgan mexanik xususiyatlarni kirish sifatida qabul qilib, ularga yaqinlasha oladigan kimyoviy tarkibni taklif qiladi.

Ontologiya nega zarur?

Bilim grafigida maʼlumotlarni faqat tugun va bogʻlanish sifatida saqlash yetarli emas. Qaysi obyekt qotishma, qaysi biri element, qaysi son harorat va qaysi oʻlchov oquvchanlik chegarasi ekani aniq belgilanishi kerak. AlloyGraph ontologiyasi ushbu konseptual lugʻat va mantiqiy qoidalarni yaratadi.

Ontologiya OWL 2 DL shaklida tayyorlangan; 32 ta sinf, 17 ta obyekt xususiyati va 46 ta maʼlumot xususiyati belgilangan. Tuzilma toʻrtta asosiy ustunga ajratilgan:

• Material ustuni: Nikel asosli superqotishma, qotishma varianti, tarkib va alohida element yozuvlari.
• Faza ustuni: γ matritsa, γ′ choʻkindi fazasi va TCP fazalari.
• Xususiyat ustuni: Oquvchanlik chegarasi, yakuniy choʻzilish mustahkamligi, uzayish, elastiklik moduli, qattiqlik, sudralib uzilish, kesim torayishi va zichlik.
• Ishlab chiqarish va metamaʼlumot ustuni: Ishlab chiqarish usuli, mahsulot shakli, termik ishlov va sinov sharoitlari.

Mavjud bilim grafigida yetarli va standartlashtirilgan ochiq maʼlumot boʻlgani uchun oquvchanlik chegarasi, yakuniy choʻzilish mustahkamligi, uzayish va elastiklik moduli qiymatlari toʻldirilgan. Qattiqlik, sudralib uzilish, kesim torayishi va zichlik sinflari ontologiyada mavjud boʻlsa-da, yetarli standart ochiq maʼlumot yoʻqligi sababli xuddi shu qamrovda toʻldirilmagan.

Ontologiya qoʻllagan metallurgik tasniflar

HermiT xulosa chiqarish mexanizmi yuklangan qotishma variantlarini belgilangan mantiqiy qoidalarga koʻra avtomatik tasniflaydi. γ′ hosil qiluvchi massa foizi quyidagi yigʻma koʻrsatkich bilan hisoblanadi:

\[ C_{\gamma'} = Al + Ti + Ta + 0{,}35\,Nb \]

Bu yerda Al, Ti, Ta va Nb tegishli elementlarning massa foizlaridir. \(C_{\gamma'}\) qiymati %2 dan past boʻlsa, qotishma qattiq eritma bilan mustahkamlangan; %2 yoki undan yuqori boʻlsa, γ′ choʻkmasi bilan mustahkamlangan sinfga kiritiladi. Bu ikki sinf ontologiyada bir-birini istisno qiluvchi sinflar sifatida belgilangan.

TCP fazasi xavfi Morinaga oʻrtacha \(M_d\) parametriga koʻra toʻrt darajaga ajratiladi:

Ontologiya ayni paytda fizik izchillik chegaralarini qoʻllaydi. Hisoblangan zichlik 7–10 g/cm³, bashorat qilingan γ′ hajm ulushi %0–85, oʻrtacha \(M_d\) qiymati 0,70–1,05 va γ/γ′ panjara nomuvofiqligi −%2 bilan +%2 oraligʻida boʻlishi kutiladi. Bu oraliqlardan tashqaridagi yozuvlar maʼlumot sifati muammosi sifatida belgilanadi.

Bilim grafigi qanday yaratildi?

Asosiy ochiq maʼlumot manbasi Nickel Institute chop etgan va 106 ta qotishma yozuvini oʻz ichiga olgan yuqori haroratli nikel qotishmalari qoʻllanmasidir. Ulardan 77 tasi bilim grafigini toʻldirish va mashinaviy oʻrganish modellarini oʻqitish uchun ishlatilgan. Qoʻllanmaning qolgan yozuvlari Special Metals, Haynes International va ATI texnik hujjatlaridan olingan yozuvlar bilan birlashtirilib, 88 qotishmadan iborat baholash toʻplami tuzilgan.

Maʼlumotlarni qayta ishlash toʻrt bosqichda bajarildi:

1. OWL ontologiya sxemasini yaratish va izchillikni nazorat qilish,
2. Qotishma yozuvlarini RDF uchliklariga aylantirib GraphDBga yuklash,
3. Metallurgik xususiyatlarni har bir qotishma variantiga hisoblangan maʼlumot maydonlari sifatida qoʻshish,
4. GraphDB yozuvlarini oʻxshashlik qidiruvi uchun Weaviate vektor maʼlumotlar bazasiga oʻtkazish.

11-sahifadagi 2-shakl HAYNES 230 quyma variantining bilim grafigidagi ifodasini koʻrsatadi. Markazdagi qotishma varianti oʻnta qotishma elementi, toʻrtta mexanik xususiyat toʻplami va 21–1093 °C oraligʻidagi yettita oquvchanlik chegarasi oʻlchovi bilan bogʻlangan. Bu tuzilma “HAYNES 230ning 760 °C dagi oquvchanlik chegarasi qancha?” kabi muayyan harorat va xususiyat soʻrovlarini SPARQL orqali bajarishga imkon beradi.

Weaviate tomonida ontologiyaning asosiy obyektlarini aks ettiradigan 13 ta kolleksiya bor. Qotishma variantlari Morinaga parametrlari, bashorat qilingan γ′ ulushi, panjara nomuvofiqligi va qattiq eritma bilan mustahkamlash koeffitsiyentlarini ham oʻz ichiga olgan 23 ta sonli xususiyatga ega. Matn ifodasi uchun 384 oʻlchovli MiniLM-L6 embedding modeli, qidiruv uchun esa zich vektor oʻxshashligi bilan BM25 kalit soʻz usulini birlashtirgan gibrid kirish qoʻllanadi.

Fizik bilim mashinaviy oʻrganishga qanday oʻtkazildi?

Har bir qotishma–harorat juftligi bevosita element foizlari bilan cheklanmagan 50–80 ta xususiyatdan iborat ifodaga aylantirildi. Ishlatilgan xususiyat guruhlari quyidagilar:

• Morinaga \(M_d\) parametrlari va valent elektron zichligi kabi faza barqarorligi koʻrsatkichlari,
• Ni₃X stexiometriyasiga asoslangan bashorat qilingan γ′ hajm ulushi,
• Elementlarning fazalarga taqsimlanish moyilligidan hisoblangan γ/γ′ panjara nomuvofiqligi,
• Labusch–Nabarro qattiq eritma bilan mustahkamlashi,
• γ′ ulushi va Al–Ti miqdori bilan bogʻliq choʻkindi qotishi,
• Hisoblangan zichlik va oksidlanishga chidamlilik koʻrsatkichlari,
• Element nisbatlari va oʻzaro taʼsir hadlari,
• Haroratning chiziqli, kvadratik, kubik, logarifmik, teskari va normallashtirilgan ifodalari.

Harorat quyidagi olti shaklda kodlandi:

\[ T,\quad T^2,\quad T^3,\quad \ln(T_K),\quad \frac{1}{T_K},\quad \frac{T-20}{1080} \]

Bu yerda \(T\) sinov haroratini, \(T_K\) Kelvin hisobidagi mutlaq haroratni anglatadi. Bu turli ifodalar yuqori haroratdagi nochiziqli mustahkamlik yoʻqolishi va Arrhenius turidagi issiqlik jarayonlarini oʻrganishni koʻzlaydi.

Mashinaviy oʻrganish tuzilishi

Oquvchanlik chegarasi, yakuniy choʻzilish mustahkamligi, uzayish va elastiklik moduli uchun toʻrtta alohida ansambl modeli oʻqitildi. Har bir model VotingRegressor tuzilmasida birlashtirilgan XGBoost regressori va Random Forest regressoridan iborat.

Xususiyatlarni oldindan qayta ishlashda yetishmayotgan qiymatlar mediana bilan toʻldirildi, yetishmayotgan maydon koʻrsatkichlari qoʻshildi, sonli oʻzgaruvchilar masshtablandi va bolgʻalash–quyish ishlab chiqarish yoʻli kategorik kodlandi. Giperparametrlar Optuna va Tree-structured Parzen Estimator usuli bilan alohida sozlandi.

Har bir qotishma turli haroratlarda bir nechta oʻlchovga ega boʻlgani uchun oddiy tasodifiy kesishma tekshiruv maʼlumotlar sizishiga olib kelishi mumkin edi. Tadqiqotchilar buning oʻrniga besh qatlamli GroupKFolddan foydalandi va bir qotishmaga tegishli barcha harorat oʻlchovlarini bir qatlamda saqladi. Shu bilan qotishmaning past harorat maʼlumotlari oʻqitishda, yuqori harorat maʼlumotlari esa tekshiruvda boʻlishining oldi olindi.

Koʻp harorat oʻlchoviga ega qotishmalar yoʻqotishni yakka oʻzi belgilamasligi uchun har bir qotishmaga quyidagi namuna vazni qoʻllandi:

\[ w_i=\frac{1}{\sqrt{n_i}} \]

Bu yerda \(n_i\) tegishli qotishmaga oid oʻlchovlar sonidir. Shuningdek, qotishma darajasidagi guruhlashni ishlatadigan GroupShuffleSplit usuli bilan %15 lik ishlab chiqish holdout toʻplami ajratildi.

Mustaqil fizik modellar

Mashinaviy oʻrganish bashoratlariga qoʻshimcha ravishda tizim til modelidan mustaqil ishlaydigan deterministik fizik modellardan foydalanadi. γ′ hajm ulushi Al, Ti, Ta, Nb va V miqdorlarining eruvchanlik chegarasidan oshgan qismi hamda Ni₃X stexiometriyasi asosida hisoblanadi. Ushbu model 12 ta tijoriy qotishmadagi adabiyot qiymatlariga nisbatan oʻrtacha 5,7 hajm foizi mutlaq xato berdi.

Qattiq eritma bilan mustahkamlangan qotishmalarning oquvchanlik chegarasi Labusch–Nabarro modeli bilan; γ′ bilan mustahkamlangan qotishmalarning mustahkamligi esa bashorat qilingan choʻkindi ulushi, ishlab chiqarish yoʻli va panjara nomuvofiqligi hissalari bilan hisoblandi. Elastiklik moduli uchun xona haroratida Voigt–Reuss–Hill oʻrtachasi qoʻllandi va harorat oshishi bilan chiziqli buzilish qoʻshildi.

Tadqiqotchilar tizimni ochiq va takrorlanuvchan tutish uchun uni Thermo-Calc yoki PANDAT kabi tijoriy CALPHAD dasturlariga ulamadi. Bu tanlov foydalanish imkoniyatini oshirsa-da, faza muvozanati hisoblarini oʻrnatilgan termodinamik dasturlarga qaraganda taxminiyroq qiladi.

Mashinaviy oʻrganish va tajribaviy yozuvlarni birlashtirish

Tizim soʻralgan tarkibga oʻxshash qotishma bilim grafigida topilganda tajribaviy natija bilan mashinaviy oʻrganish bashoratini ishonch vazni orqali birlashtiradi:

\[ w_{KG}=\frac{1}{1+\exp\left(\frac{d-2{,}5}{0{,}5}\right)} \]

Bu yerda \(d\) soʻralgan qotishma bilan bilim grafigidagi oʻxshash qotishma orasidagi tarkib masofasi; \(w_{KG}\) tajribaviy yozuvga berilgan vazndir. Masofa qisqargan sari tajribaviy maʼlumot kuchayadi, masofa oshgan sari mashinaviy oʻrganish bashorati ustun boʻladi.

Birlashtirish faqat mashinaviy oʻrganish va tajribaviy qiymat orasidagi farq %15 dan katta boʻlsa qoʻllanadi. Oʻxshash koʻringan ikki qotishmaning γ′ ulushlari orasida %10 dan ortiq farq boʻlsa yoki ishlab chiqarish yoʻllari mos kelmasa, bilim grafigi yozuvi kalibrlash uchun ishlatilmaydi. Eng yaqin uchta qoʻshni olingan, biroq uch qoʻshni tanlovining sezgirligi alohida tekshirilmagan.

Xususiyatni baholash ish jarayoni

16-sahifadagi 3-shakl xususiyatni baholash jarayonini uch bosqichda koʻrsatadi:

1. Dastlabki hisoblash: Mashinaviy oʻrganish bashoratlari, fizik hisoblar va bilim grafigidagi uchta oʻxshash qotishma tayyorlanadi.
2. Agent mulohazasi: Tahlilchi agent dalillarni taqqoslaydi; Sharhlovchi agent natijalarni metallurgik chegaralar boʻyicha nazorat qiladi.
3. Deterministik yakuniy ishlov: Zichlik, γ′ ulushi, UTS–oquvchanlik chegarasi munosabati, elastiklik moduli va fizik chegaralar kodga asoslangan qoidalar bilan qayta tekshiriladi.

Tahlilchi agent har bir xususiyat uchun mashinaviy oʻrganish, fizika va oʻxshash qotishma yozuvlari orasidan bir qiymatni tanlaydi. Sharhlovchi bashoratning qotishma sinfiga mosligini, UTS oquvchanlik chegarasidan katta boʻlishini, uzayish bilan γ′ ulushining izchilligini, TCP xavfini va elastiklik modulining Voigt–Reuss–Hill bashorati bilan bogʻliqligini tekshiradi.

Til modeli fizik chegarani buzsa ham, yakuniy qatlam kod asosida aralashadi. Zichlik va γ′ ulushi tarkibdan qayta hisoblanadi; oquvchanlik chegarasi tuzatilsa, UTS mutanosib ravishda yangilanadi va UTSning oquvchanlik chegarasidan past qolishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Elastiklik moduli bilan fizik model orasidagi farq %15 dan katta boʻlsa, deterministik tuzatish qoʻllanadi.

Toʻliq xususiyat baholash zanjirining median davomiyligi taxminan 9 soniya. Faqat mashinaviy oʻrganish taxminan 0,1 soniya, bitta til modeli chaqiruvi esa taxminan 1,5 soniya davom etdi. Koʻp agentli tuzilmaning qoʻshimcha vaqti ketma-ket ikki til modeli chaqiruvi va bilim grafigiga kirishdan kelib chiqadi.

Qotishmani teskari loyihalash qanday bajariladi?

Teskari loyihalash “Bu tarkib qanday xususiyatlar beradi?” savolini teskarisiga aylantirib, “Bu xususiyatlarni taʼminlay oladigan tarkib qanday boʻlishi mumkin?” savoliga javob izlaydi. AlloyGraph bu jarayonni uch bosqichli va takroriy sikl orqali bajaradi.

Birinchi bosqich: Loyihalovchi agent

Loyihalovchi maqsadli oquvchanlik chegarasi, UTS, uzayish, elastiklik moduli, sinov harorati va ishlab chiqarish yoʻliga koʻra birinchi nomzod tarkibni yaratadi. Tezkor Tekshiruv vositasi TCP xavfi, γ′ ulushi, panjara nomuvofiqligi va qattiq eritma mustahkamlashini hisoblab, nomzodning asosiy fizik mosligini baholaydi.

Ikkinchi bosqich: Deterministik himoya va sozlash

Himoya qatlami qotishma sinfi bilan maqsadli xususiyatlar mos kelmasa, tarkibni tuzatadi. Bolgʻalangan qotishmalarda Mo miqdori %4,5, W miqdori %4,0 bilan cheklangan; TCP xavfi oshganda eng katta xavf tugʻdiradigan refrakter elementlar kamaytirilgan. Bolgʻalangan qotishmada bashorat qilingan γ′ ulushi %50 dan oshsa, γ′ hosil qiluvchilar pastga masshtablanadi.

Sozlash qatlami tarkibda allaqachon mavjud elementlarni koʻpi bilan ±3 massa foiziga oʻzgartira oladi. Har bir maqsadli xususiyatning tegishli elementga sezgirligi taxminiy hosilalar bilan tekshiriladi, kichik qadamlar qoʻllanadi va har bir oʻzgarishdan keyin TCP barqarorligi qayta nazorat qilinadi.

Uchinchi bosqich: Toʻliq tekshiruv

Optimallashtirilgan nomzod Tahlilchi–Sharhlovchi–deterministik nazorat zanjiridan oʻtkaziladi. Maqsadlardan biri bajarilmasa, tizim qaysi xususiyatda kamchilik borligi va qaysi elementlarni qaysi yoʻnalishda oʻzgartirish kerakligini Loyihalovchi agentga bildiradi. Tadqiqotdagi baholashlarda koʻpi bilan uchta loyihalash iteratsiyasiga ruxsat berilgan.

Tadqiqot yordamchisi qanday ishlaydi?

Tadqiqot yordamchisi mashinaviy oʻrganish yoki fizik modellardan yangi xususiyat bashoratini yaratmaydi. Foydalanuvchi savoli Weaviate ustida semantik vektor oʻxshashligi va BM25 kalit soʻz qidiruvi bilan moslashtiriladi; topilgan qotishma tarkiblari, oʻlchovlar va hisoblangan metallurgik xususiyatlar til modeliga kontekst sifatida beriladi.

Masalan, tizim muayyan haroratda Waspaloy oquvchanlik chegarasini soʻrashi yoki \(M_d<0,94\) va uzayish >%20 shartlariga javob beradigan qotishmalarni roʻyxat qilishi mumkin. Javobning bilim grafigidagi muayyan qotishma va oʻlchov yozuvlariga tayanishi umumiy til modelining son toʻqib chiqarish xavfini kamaytirishga qaratilgan.

Xususiyatni bashoratlash natijalari

Baholash toʻplami 38 ta choʻkindi bilan mustahkamlangan, 35 ta qattiq eritma bilan mustahkamlangan va 15 ta monokristall yoki yoʻnaltirilgan qotirilgan qotishmadan iborat. Haroratlar 20–1205 °C oraligʻida. Barcha usullar haqiqiy bashorat bergan umumiy nuqtalar ishlatilganda oquvchanlik chegarasi uchun 275, UTS uchun 279, uzayish uchun 274 va elastiklik moduli uchun 293 ta oʻlchov taqqoslandi.

Toʻliq tizim mustahkamlik xususiyatlarida eng past xatoni berdi. Oquvchanlik chegarasi MAE qiymati faqat ML modelidagi 102,0 MPa dan 80,6 MPa gacha; UTS xatosi 114,0 MPa dan 95,2 MPa gacha kamaydi. Fizik modellarning eng aniq hissasi elastiklik modulida koʻrindi; Voigt–Reuss–Hill tuzatishi xatoni 13,3 GPa dan 9,8 GPa gacha tushirdi.

Nozik sozlangan GPT-4.1-mini elastiklik moduli MAE boʻyicha 8,2 GPa bilan toʻliq tizimdan yaxshiroq, uzayish R² boʻyicha esa 0,463 bilan yuqoriroq natija berdi. Aksincha, AlloyGraph uzayish MAE va elastiklik moduli R² boʻyicha yaxshiroq, ikki mustahkamlik xususiyatida esa yaqqol muvaffaqiyatliroq. Natijalar ikki yondashuv orasida barcha xususiyatlarni qamrab oladigan mutlaq ustunlik emas, balki turli kuchli tomonlar borligini koʻrsatadi.

Modullarni chiqarib tashlash tahlili

Faqat ML tizimiga fizik tuzatishlarni qoʻshish oquvchanlik chegarasini yaxshilamadi, biroq elastiklik modulida sezilarli foyda berdi. Bilim grafigiga kirish va agent mulohazasi qoʻshilganda mustahkamlik xatolari keskin kamaydi. Tadqiqotchilar bu yaxshilanishni Tahlilchi agentning oʻxshash qotishmalar tajribaviy qiymatlarini kalibrlash tayanchi sifatida ishlata olishiga bogʻlaydi.

Wilcoxon ishorali rang testlariga koʻra, toʻliq tizim va faqat ML modeli orasidagi farqlar oquvchanlik chegarasi, UTS va elastiklik moduli uchun p<0,001; uzayish uchun p=0,038 darajasida. Uzayishdagi zaifroq yaxshilanish plastiklikning tarkibdan koʻra mikrostruktura, don chegarasi, nuqson tuzilishi va termik ishlov tafsilotlariga sezgirligi bilan bogʻlangan.

Qotishma sinflari boʻyicha samaradorlik

Qattiq eritma bilan mustahkamlangan qotishmalar eng yaxshi bashoratlangan sinfdir. Bu qotishmalardagi mustahkamlash mexanizmi asosan γ matritsadagi erigan elementlar bilan bogʻliq boʻlgani uchun tarkibga asoslangan xususiyatlar tushuntirishga koʻproq qodir.

Monokristall va yoʻnaltirib qotirilgan qotishmalardagi 43,0 GPa elastiklik moduli xatosi kritik cheklovdir. Monokristall elastiklik moduli yuklash oʻqining kristallografik yoʻnalishiga kuchli bogʻliq; bu yoʻnalish maʼlumoti model kirishlarida yoʻq. Tadqiqotchilar ushbu sinf uchun AlloyGraph elastiklik moduli bashoratlariga mustaqil tekshiruvsiz ishonmaslik kerakligini aniq aytgan.

Haroratga bogʻliq xatti-harakat

Model xona harorati bilan 100–700 °C oraligʻidagi hududda muvaffaqiyatliroq. 700 °C dan yuqori sharoitlarda dislokatsiya koʻtarilishi, γ′ erishi va diffuziya boshqaradigan jarayonlar yaqqollashadi; yuqori haroratdagi oʻqitish maʼlumotlarining kamayishi bashorat xatosini kattalashtiradi.

Bolgʻalangan qotishmalarda γ′ eriganidan keyin plastiklik qayta ortadigan ayrim yuqori harorat nuqtalari model tomonidan yaxshi ushlanmagan. Haynes 214 va Haynes 263 kabi qotishmalarda %100 dan oshishi mumkin boʻlgan yuqori harorat uzayishlari oʻqitish toʻplamida siyrak boʻlgani sababli tizimli ravishda past baholangan.

39-sahifadagi oʻlchangan–bashoratlangan grafiklar oquvchanlik va choʻzilish mustahkamligida nuqtalar ideal diagonalga nisbatan yaqinligini; uzayishda esa, ayniqsa yuqori oʻlchov qiymatlarida, bashoratlar ancha past qolganini koʻrsatadi. Monokristall elastiklik moduli nuqtalari ham asosiy taqsimotdan ajraluvchi ogʻishlarni hosil qiladi.

Tadqiqot yordamchisining koʻp variantli savol natijalari

Bir bosqichli 100 ta savol bilim grafigidagi tarkib, xususiyat yoki tasnif qiymatini bevosita soʻraydi. Shu sababli AlloyGraphning %100 muvaffaqiyati yangi qotishmalarga umumlashtirishdan koʻra toʻgʻri yozuvni qaytarish muvaffaqiyatini koʻrsatadi. Ikki alohida soʻrovni birlashtirishni talab qilgan 100 ta savolda aniqlik %79 gacha tushdi, ammo bilim grafigi boʻlmagan modellardan hanuz ancha yuqori qoldi.

Umumiy metallurgiya savollarida GPT-4o %100, AlloyGraph %98 va Llama %92 natija berdi. Bu boʻlimda bilim grafigi ustunligi kamayadi, chunki savollar muayyan qotishma yozuvlaridan koʻra keng tarqalgan metallurgiya bilimini oʻlchaydi.

Kontekst taʼsiri tahlilida bilim grafigi kamida bitta umumiy model xato qilgan 142 ta savolda AlloyGraphga yordam berdi; toʻqqiz savolda esa notoʻgʻri kontekst berib tizimni adashtirdi. Sof hissa 133 ta savol deb hisoblandi.

Ochiq savollar va avtomatik baholash

Yuzta ochiq savol qotishma profili, izoh, taqqoslash, tavsiya, koʻp xususiyatli soʻrov va harorat tendensiyasi toifalarida tayyorlandi. GPT-4o baholovchisi ishlatilgan RAGAS oʻlchovida quyidagi natijalar olindi:

• Javob dolzarbligi: 0,95
• Etalon javob bilan semantik oʻxshashlik: 0,92
• Qaytarilgan kontekstga sodiqlik: 0,74
• Javob aniqligi: 0,52

0,52 aniqlik balli token darajasidagi qatʼiy F1 hisobi batafsil javoblarni jazolashi bilan izohlangan. Shunga qaramay, 0,74 sodiqlik qiymati javoblarning taxminan toʻrtdan birida kontekst bilan toʻliq qoʻllab-quvvatlanmagan yoki yetarlicha tekshirilmagan ifodalar boʻlishi mumkinligini ham koʻrsatadi. Tadqiqot yordamchisini mutlaqo xatosiz manba deb baholamaslik kerak.

Ekspert baholashi

Materialshunoslik eksperti universitet darajasidagi 12 ta savolga berilgan javoblarni tizim kimligini koʻrmasdan 1–5 oraligʻida baholadi:

AlloyGraph bilim grafigida boʻlmagan umumiy metallurgiya va ishlab chiqarish jarayonlari kabi mavzularda pastroq ball oldi. Aksincha, muayyan qotishmalar va tajribaviy yozuvlardan foydalanishni talab qiladigan savollarda aniqroq va dolzarbroq javoblar berdi. Bu tajriba atigi 12 ta savol va bitta ekspert bahosiga tayangani uchun keng taʼlim yoki ekspertlik taqqoslovi sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Teskari loyihalash natijalari

Teskari loyihalash tizimi 20–871 °C oraligʻida bolgʻalash va quyish yoʻllari uchun 20 ta maqsad taʼrifi bilan sinovdan oʻtkazildi. Jami 76 ta alohida xususiyat maqsadidan 55 tasi maqsad qiymatining kamida %90 iga yetdi va muvaffaqiyat darajasi %72 deb hisoblandi.

• Xona haroratidagi bolgʻalangan loyihalar: 33/46 maqsad, %72
• 760–871 °C dagi bolgʻalangan loyihalar: 12/13 maqsad, %92
• Quyma loyihalar: 10/17 maqsad, %59

Yigirmata loyihaning 12 tasi past, sakkiztasi oʻrta TCP xavfida qoldi; hech biri kritik TCP xavfiga yetmadi. Toʻqqizta tarkib barcha metallurgik cheklovlarni jarimasiz bajardi.

871 °C uchun bolgʻalangan qotishma misoli

Taklif qilingan tarkib massa boʻyicha %56,9 Ni, %18 Co, %12 Cr, %4,5 Al, %3 Mo, %3 W, %1,5 Ta, %0,5 Ti va %0,5 Nb dan iborat; TCP xavfi past deb tasniflangan.

Xona haroratidagi yuqori mustahkamlik misoli

Bu misolning “maqsadga javob berdi” deb baholanishi bashorat maqsadga teng yoki undan yuqori boʻlishiga emas, maqsad qiymatining kamida %90 iga yetishiga asoslangan. 1075 MPa oquvchanlik chegarasi va 1462 MPa UTS bevosita koʻrsatilgan maqsadlardan past boʻlsa-da, tadqiqotning qabul chegarasida qolgan.

Soha eksperti loyihalarda xromning TCP xavfini kamaytiradigan tarzda pasaytirilishini, kobaltning ishlov berish imkoniyati uchun oshirilishini va Ta ishlatilishini metallurgik jihatdan oqilona deb topdi. Biroq ayrim tarkiblarda don chegarasini mustahkamlash uchun ishlatiladigan C, B va Zr kabi iz elementlarning yoʻqligini muhim kamchilik deb koʻrsatdi.

Tadqiqotning kuchli jihatlari

• Bilim grafigi, fizik modellar, mashinaviy oʻrganish va til modeli mulohazasi alohida komponentlar sifatida sinovdan oʻtkazilgan.
• Bir qotishmaga oid harorat oʻlchovlarining oʻqitish va tekshiruv toʻplamlariga tarqalishi GroupKFold bilan toʻxtatilgan.
• Baholash oʻqitishda ishlatilmagan va oʻqitish toʻplamidan koʻproq qotishmani qamragan 88 qotishmali toʻplamda bajarilgan.
• Faqat oʻrtacha muvaffaqiyat emas, qotishma sinfi, harorat rejimi va xususiyat turiga koʻra xatolar ham tushuntirilgan.
• Faqat ML, ML–fizika va toʻliq tizim taqqoslovi komponentlar hissasini koʻrsatadi.
• Wilcoxon testlari yordamida juftlangan bashorat farqlari statistik baholangan.
• Bilim grafigi, ontologiya, model kodi, baholash natijalari va maʼlumotlar arxivi ochiq ulashilgan.
• Bir bosqichli, ikki bosqichli, ochiq va ekspert baholagan turli tadqiqot yordamchisi sinovlari ishlatilgan.
• Teskari loyihalash natijalari faqat maqsad muvaffaqiyati bilan emas, TCP faza barqarorligi va ekspert fikri bilan ham tekshirilgan.
• Til modeli chiqishlari ustidan deterministik xavfsizlik va fizik chegaralar qoʻllangan.

Tadqiqot cheklovlari

• Tadqiqot taqrizdan oʻtmagan preprintdir.
• Taklif qilingan yangi qotishmalar fizik jihatdan ishlab chiqarilmagan, termik ishlov berilmagan yoki mexanik sinovdan oʻtkazilmagan.
• %72 teskari loyihalash muvaffaqiyati random search, genetik algoritm, Bayesian optimallashtirish yoki boshqa teskari loyihalash tizimi bilan taqqoslanmagan.
• Loyihalarning maqsadga javob berishi maqsad qiymatiga yetish emas, qiymatning kamida %90 iga erishish deb belgilangan.
• Bilim grafigi faqat 77 ta oʻqitish qotishmasini oʻz ichiga oladi va ochiq maʼlumotlar qamrovi bilan cheklangan.
• Har bir xususiyat uchun oʻqitish maʼlumoti taxminan 328–417 ta qotishma–harorat nuqtasidan iborat.
• Ishlab chiqarish tarixi, batafsil termik ishlov, don oʻlchami, choʻkindi morfologiyasi, nuqson zichligi va kristall yoʻnalishi yetarlicha ifodalanmagan.
• Monokristall va yoʻnaltirib qotirilgan qotishmalarda elastiklik moduli MAE qiymati 43 GPa boʻlib, muhandislik qarori uchun axborot bermaydi.
• Uzayish bashoratlari yuqori haroratdagi plastiklik tiklanishini tizimli ravishda past baholashi mumkin.
• Alohida bashoratlar uchun ishonch oraligʻi, conformal prediction yoki bootstrap noaniqlik hisobi taqdim etilmagan.
• Eng yaqin uchta qoʻshnidan foydalanish va bilim grafigini vaznlash chegaralari uchun keng qamrovli sezgirlik tahlili yoʻq.
• CALPHAD asosidagi faza muvozanati oʻrniga taxminiy fizik modellar ishlatilgan.
• Koʻp agentli zanjir LLM namunalashi sababli toʻliq deterministik emas; bir xil soʻrov kichik farqlar yaratishi mumkin.
• Deterministik yakuniy ishlov katta nomuvofiqliklarni kamaytiradi, ammo agent mulohazasidagi barcha xatolarni bartaraf etmaydi.
• Bir bosqichli bilim savollari bevosita oʻsha bilim grafigi yozuvlaridan yaratilgani uchun %100 natija umumlashtirish muvaffaqiyati emas.
• Ochiq javoblar GPT-4o tomonidan avtomatik baholangan; baholovchi modelning oʻz xolislik muammolari boʻlishi mumkin.
• Ekspert taqqoslovi faqat 12 ta savol va bitta soha ekspertiga tayangan.
• Toʻliq tajribalarda Groq API, GPT-4o va GPT-4.1-mini kabi tashqi xizmatlar baholash yoki taqqoslash uchun ishlatilgan.
• Kod va maʼlumotlar chop etilgan boʻlsa-da, ushbu sharh doirasida butun dasturiy jarayon qayta ishga tushirilib natijalar mustaqil ravishda takrorlanmagan.

Tadqiqot nimani qoʻllab-quvvatlaydi?

Natijalar kichik va parchalangan metallurgiya maʼlumotlari toʻplamida tuzilmali tajribaviy yozuvlardan fizikaga asoslangan xususiyatlar bilan birga foydalanish faqat tarkibga asoslangan mashinaviy oʻrganishga nisbatan mustahkamlik bashoratlarini yaxshilashi mumkinligini qoʻllab-quvvatlaydi.

Bilim grafigi kalibrlashi, ayniqsa tarkibi oʻxshash tajribaviy qotishmalar mavjud sharoitlarda, oquvchanlik va choʻzilish mustahkamligi xatolarini kamaytirdi. Fizikaga asoslangan Voigt–Reuss–Hill hisobi elastiklik modulidagi mashinaviy oʻrganishning tizimli xatosini pasaytirdi.

Tadqiqot yordamchisi natijalari muayyan qotishma qiymatlarini talab qiladigan savollarda bilim grafigiga kirish umumiy til modellariga nisbatan muhim ustunlik berishi mumkinligini koʻrsatadi. Teskari loyihalash natijalari esa deterministik metallurgik cheklovlar LLM taklif qilgan tarkiblarda kritik TCP xavfi yuzaga kelishini toʻxtata olishiga doir hisoblash dalilini taqdim etadi.

Tadqiqot nimani isbotlamaydi?

Tadqiqot AlloyGraph taklif qilgan qotishmalar laboratoriyada ishlab chiqarilishi, maqsadli mikrostrukturani hosil qilishi yoki oʻlchangan mexanik xususiyatlar bashoratlarga mos kelishini isbotlamaydi. Kimyoviy tarkib qotishma muvaffaqiyati uchun zarur, ammo yetarli emas; eritish, qotish, termik ishlov, segregatsiya, don tuzilishi va ishlab chiqarish nuqsonlari yakuniy xususiyatlarni oʻzgartirishi mumkin.

Tadqiqot tizim tijoriy CALPHAD dasturlari, sanoat qotishma maʼlumotlar bazalari yoki tajribaviy loyihalash jamoalaridan muvaffaqiyatliroq ekanini koʻrsatmaydi. Teskari loyihalash uchun taqqoslama asosiy usul boʻlmagani sababli %72 koʻrsatkich muqobillarga nisbatan yuqori yoki pastligini aniqlab boʻlmaydi.

Bilim grafigiga bogʻlangan chatbot barcha metallurgiya savollarida umumiy modellardan ishonchliroq ekani ham koʻrsatilmagan. Muayyan tajribaviy yozuvlarda kuchli boʻlgan tizim keng konseptual savollarda GPT-4o va Llama 3.3-70B dan ortda qoldi.

Turkiya uchun ehtimoliy ahamiyati

AlloyGraph yondashuvi Turkiyada gaz turbinalari, aviatsiya dvigatellari, energetika tizimlari, yuqori haroratli pechlar, mudofaa dasturlari va metallurgik materiallar ishlab chiqish sohalarida ishlaydigan universitet hamda tadqiqot markazlari uchun koʻchirish mumkin boʻlgan tadqiqot infratuzilmasini taklif etadi.

Turkiya nuqtayi nazaridan eng muhim natija muayyan sunʼiy intellekt modelining nomi emas, balki tarqoq material maʼlumotlarini umumiy ontologiya ostida birlashtirish va sunʼiy intellekt bashoratlarini fizik cheklovlar bilan nazorat qilishdir. Mahalliy tadqiqot guruhlari oʻz qotishma tajribalari, termik ishlov yozuvlari, mikrostruktura tasvirlari va mexanik sinov natijalarini oʻxshash bilim grafigiga qoʻshib, muassasalararo ulashiladigan material maʼlumotlari infratuzilmasini yaratishi mumkin.

Turkiyada qoʻllanadigan tizim uchun faqat xorijiy ishlab chiqaruvchilar hujjatlariga tayanish yetarli boʻlmaydi. Mahalliy ishlab chiqarish yoʻllari, quyish va bolgʻalash sharoitlari, termik ishlov retseptlari, nuqson yozuvlari, kristall yoʻnalishlari, sudralish va charchash maʼlumotlari tizimga qoʻshilishi kerak. Maʼlumotlarni umumiy birlik, harorat, namuna geometriyasi va sinov standarti bilan qayd etish model arxitekturasidan ham asosiyroq talabdir.

Tizim qimmat qotishma ishlab chiqarish tajribalaridan oldin nomzodlar maydonini toraytirishi mumkin; ammo haqiqiy ishlab chiqarish qaroridan oldin CALPHAD hisoblari, mikrostruktura simulyatsiyasi, namuna ishlab chiqarish, fazani tavsiflash va mexanik sinovlar bilan koʻp bosqichli tekshiruv zarur.

Tadqiqot usuli va natijalari

Eng muhim sonli natijalar

• Toʻliq tizim oquvchanlik chegarasi MAE qiymati 80,6 MPa, R² qiymati 0,849.
• Yakuniy choʻzilish mustahkamligi MAE qiymati 95,2 MPa, R² qiymati 0,862.
• Uzayish MAE qiymati 13,1 foiz bandi, R² qiymati 0,377.
• Elastiklik moduli MAE qiymati 9,0 GPa, R² qiymati 0,768.
• Oquvchanlik chegarasi xatosi faqat ML tizimiga nisbatan taxminan %21 kamaydi.
• UTS xatosi faqat ML tizimiga nisbatan taxminan %16 kamaydi.
• Wilcoxon sinovlarida oquvchanlik chegarasi, UTS va elastiklik moduli uchun p<0,001; uzayish uchun p=0,038 topildi.
• Qattiq eritma qotishmalarida oquvchanlik chegarasi MAE qiymati 70,0 MPa.
• Monokristall/yoʻnaltirib qotirilgan qotishmalarda elastiklik moduli MAE qiymati 43,0 GPa.
• Tadqiqot yordamchisining 250 ta savoldagi aniqligi %91,2.
• Ikki bosqichli savollardagi aniqlik %79.
• Ochiq javoblarning kontekstga sodiqlik balli 0,74.
• Ekspert baholashida AlloyGraph 3,81/5 umumiy ball oldi.
• 76 ta teskari loyihalash maqsadidan 55 tasi maqsad qiymatining kamida %90 iga yetdi.
• Yigirmata loyihaning hech birida kritik TCP xavfi yuzaga kelmadi.

Sanoat foydalanishidan oldin zarur tekshiruvlar

1. Taklif qilingan yuqori darajali tarkiblarni laboratoriya koʻlamida eritish va kimyoviy tahlil bilan tekshirish.
2. Quyish, bolgʻalash va termik ishlov yoʻllarini alohida belgilash.
3. γ′ hajm ulushi, morfologiyasi va faza taqsimotini elektron mikroskopiya va difraksiya bilan oʻlchash.
4. CALPHAD asosidagi faza muvozanati va Scheil qotish hisoblarini qoʻshish.
5. Oquvchanlik, choʻzilish, uzayish, sudralish, charchash va oksidlanish sinovlarini oʻtkazish.
6. Monokristall qotishmalar uchun kristall yoʻnalishini model kirishiga qoʻshish.
7. Alohida bashoratlar uchun conformal prediction yoki bootstrap ishonch oraliqlarini hisoblash.
8. Teskari loyihalashni random search, Bayesian optimallashtirish va evolyutsion algoritmlar bilan taqqoslash.
9. Bir necha LLM ishga tushirilganda natija oʻzgaruvchanligini oʻlchash.
10. Bilim grafigini mustaqil ochiq adabiyot va mahalliy tajriba maʼlumotlari bilan kengaytirish.
11. Iz elementlar, don chegarasi kimyosi va ishlab chiqarish imkoniyati cheklovlarini majburiy loyihalash qoidalariga qoʻshish.
12. Ochiq kodni turli tadqiqot guruhlari mustaqil qayta ishga tushirishi.

Manba va usul haqida izoh

Tadqiqotning asl nomi: AlloyGraph: A Knowledge-Graph-Grounded Multi-Agent System for Nickel-Based Superalloy Design

Mualliflar va toʻgʻri tartibi: Alexandru Lecu, Lezan Hawizy, Soran Birosca, Adrian Groza.

Teng birinchi muallif yoki teng hissa: Tadqiqotda teng birinchi mualliflik yoki teng hissa bayonoti yoʻq.

Masʼul muallif: Alexandru Lecu.

Muassasa aloqalari:

• Artificial Intelligence Research Institute, AIRi@UTCN, Technical University of Cluj-Napoca, Cluj-Napoca, Ruminiya.
• Digital Science & Research Solutions Ltd, London, Birlashgan Qirollik.
• University of Portsmouth, Portsmouth, Birlashgan Qirollik.

Muallif–muassasa mosligi: Alexandru Lecu Technical University of Cluj-Napoca va Digital Science & Research Solutions Ltd; Lezan Hawizy Digital Science & Research Solutions Ltd; Soran Birosca University of Portsmouth; Adrian Groza Technical University of Cluj-Napoca bilan bogʻlangan.

DOI:10.2139/ssrn.7022006

Rasmiy tadqiqot sahifasi:SSRN rasmiy yozuvi

Nashr platformasi: SSRN.

Platforma operatori: Elsevier.

Nashr yili: 2026.

Nashr davri: Tadqiqot 2026-yil iyundagi preprint sifatida indekslangan. Yuklangan versiyada SSRNga yuborilgan aniq kun koʻrsatilmagan.

Jurnal holati: Taqrizlangan va qabul qilingan jurnal versiyasi tasdiqlanmagan. Muallifning muassasa profilida tadqiqot Expert Systems with Applications tomonidan koʻrib chiqilayotgani aytilgan. Koʻrib chiqilayotgan boʻlish chop etilgan yoki qabul qilingan maqola degani emas.

Taqriz holati: Yuklangan tadqiqotning har bir sahifasida “This preprint research paper has not been peer reviewed” ogohlantirishi bor. Tadqiqot taqrizdan oʻtmagan.

Manba turi: Bilim grafigi, ontologiya, fizikaga asoslangan mashinaviy oʻrganish, koʻp agentli LLM orkestratsiyasi, taqqoslama baholash va teskari loyihalash tajribalarini oʻz ichiga olgan hisoblash materialshunosligi preprinti.

Manba kodi:AlloyGraph GitHub ombori

Maʼlumot va baholash arxivi:Figshare maʼlumot yozuvi

Ontologiya:AlloyGraph OWL ontologiyasi

Jonli namoyish:AlloyGraph veb ilovasi

Moliyalashtirish: Tadqiqot “Romanian Hub for Artificial Intelligence – HRIA” loyihasi doirasida Smart Growth, Digitisation and Financial Instruments Programme tomonidan MySMIS 334906 raqami bilan qoʻllab-quvvatlangan.

Muallif hissalari: Yuklangan versiyada batafsil CRediT muallif hissalari jadvali yoʻq.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Yuklangan versiyada ochiq manfaatlar toʻqnashuvi bayonoti topilmadi.

Maʼlumot va kod holati: Manba kodi, oʻqitilgan modellar, ontologiya, baholash maʼlumotlari, koʻp variantli savollar, ochiq savollar, tizim javoblari, ekspert ballari, teskari loyihalash natijalari va baholash skriptlari ommaga ochiq taqdim etilgan. Kod va maʼlumotlarning chop etilishi takrorlanuvchanlikni qoʻllab-quvvatlaydi; biroq ushbu oʻzbekcha sharh tayyorlanayotganda butun dasturiy jarayon mustaqil ravishda qayta ishga tushirilmagan.

Ushbu oʻzbekcha izoh yuklangan 40 sahifali tadqiqotning asosiy matni, tenglamalari, jadvallari, tizim sxemalari, bilim grafigi tasviri, bashorat grafiklari, tadqiqot yordamchisi taqqoslovi va adabiyotlar roʻyxati asosida tayyorlangan. Ilmiy natijalarga tashqi manbalardan yangi topilma qoʻshilmagan. Tashqi manbalardan foydalanish faqat sarlavha, mualliflar, DOI, platforma, nashr holati, muassasa yozuvi, kod ombori va maʼlumotlar arxivi kabi bibliografik identifikatorlarni tekshirish bilan cheklangan.

Tadqiqot AlloyGraphning hisoblash bashorati va nomzodlarni dastlabki saralash imkoniyatini koʻrsatadi. Taklif qilingan qotishmalar sintez qilinmagan va sinovdan oʻtkazilmaganligi sababli, natijalar haqiqiy material ishlab chiqarish retsepti, parvozga yaroqlilik dalili, turbina komponenti sertifikati yoki sanoat xavfsizligi kafolati sifatida ishlatilmasligi kerak.