Изи экологӣ (ecological footprint, ECOF) дар ин таҳқиқ нишондиҳандаи фишори экологӣ мебошад, ки талаботи фаъолияти иқтисодӣ ва истеъмолро ба захираҳои табиат ифода мекунад ва бо гектари ҷаҳонӣ ба ҳар сари аҳолӣ чен карда мешавад. Muhammad Sonail ва ҳамкоронаш дар давраи 2000–2022 дар иқтисодҳои OECD меомӯзанд, ки иқтидори технологии марбут ба зеҳни сунъӣ, шиддатнокии сайёҳӣ, хароҷоти сайёҳӣ, саҳми сайёҳӣ дар ММД, рушди молиявӣ ва сахтгирии сиёсати экологӣ бо изи экологӣ чӣ гуна робита доранд. Усулҳои асосии таҳқиқ Method of Moments Quantile Regression (MMQR) ва равиши Panel Quantile-on-Quantile Kernel-Based Regularized Least Squares (PQQKRLS) мебошанд. Натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки нишондиҳандаи AI бо изи экологӣ дар ҳамаи квантилҳои таҳқиқшуда робитаи манфӣ дорад, дар ҳоле ки хароҷоти сайёҳӣ робитаи мусбат нишон медиҳад ва саҳми сайёҳӣ дар ММД бо квадрати он дар якҷоягӣ ба робитаи U-шакл ишора мекунад. Азбаски таҳқиқ ба маълумоти панелии мушоҳидавӣ асос ёфтааст, ин робитаҳоро ҳамчун таъсири сабабӣ тафсир кардан мумкин нест.

Ҳадафи асосии таҳқиқ танҳо додани ҷавоб бо як коэффициенти миёна ба саволҳои “Оё AI барои муҳити зист хуб аст?” ё “Оё сайёҳӣ муҳити зистро бадтар мекунад?” нест. Муаллифон фарз мекунанд, ки як тағйирёбанда метавонад дар шароити фишори пасти экологӣ як гуна ва дар шароити фишори баланди экологӣ робитаи дигар нишон диҳад. Аз ин рӯ, квантилҳои Q0.10, Q0.20, Q0.50, Q0.60, Q0.80 ва Q0.90-и тақсимоти изи экологӣ алоҳида таҳқиқ шудаанд.

Дар натиҷаҳои MMQR коэффициенти AI дар ҳамаи квантилҳои таҳқиқшуда манфӣ аст ва мувофиқи p-арзишҳои дар ҷадвал овардашуда аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок мебошад. Шиддатнокии сайёҳӣ дар Q0.20 робитаи мусбат, дар Q0.50 манфӣ ва дар фосилаи Q0.60–Q0.90 боз мусбат нишон медиҳад. Саҳми сайёҳӣ дар ММД дар ҳамаи квантилҳо манфӣ ва квадрати ин тағйирёбанда дар ҳамаи квантилҳо мусбат аст. Манбаъ ин ду аломати коэффициентро якҷоя ҳамчун робитаи U-шакл миёни тавсеаи иқтисодии ба сайёҳӣ такякунанда ва изи экологӣ тафсир мекунад.

Маҳдудияти муҳими методологии таҳқиқ баъзе номуайяниҳо дар сохтори маълумот ва гузоришдиҳӣ мебошад. Гарчанде манбаъ 38 кишвари OECD ва давраи 2000–2022-ро муайян мекунад, он хабар медиҳад, ки дар панели ниҳоӣ танҳо 161 мушоҳида мавҷуд аст ва матритсаи муфассали камбудиҳои кишвар-солро пешниҳод намекунад. Ҳарчанд гуфта мешавад, ки нишондиҳандаи AI бо min–max миқёсбандӣ шудааст, дар ҷадвали тавсифӣ арзишҳои берун аз доираи 0–1 оварда шудаанд. Аз ин рӯ, махсусан бузургии мутлақи коэффициентҳо бояд дар якҷоягӣ бо миқёсҳои тағйирёбандаҳои дар манбаъ овардашуда бо эҳтиёт тафсир шавад.

Масъалаи асосии таҳқиқ

Зеҳни сунъӣ ва сайёҳӣ ду нерӯи муҳими иқтисодӣ мебошанд, ки метавонанд дар табдили экологии иқтисодҳои пешрафта механизмҳои ба ҳам муқобил ба вуҷуд оранд. Зеҳни сунъӣ метавонад тавассути идоракунии энергия, шабакаҳои ҳушманд, мониторинги партовҳо, оптимизатсияи логистика ва самаранокии захираҳо фишори экологиро коҳиш диҳад. Баръакс, марказҳои додаҳо, талаботи баланди ҳисоббарорӣ, инфрасохтори нави рақамӣ ва афзоиши истеҳсол метавонанд талаботи иловагӣ ба энергия ва мавод ба вуҷуд оранд. Таҳқиқ ин роҳи дуюмро ҳамчун механизми таъсири бозгаштӣ баррасӣ мекунад.

Дар сайёҳӣ низ чунин дугонагӣ вуҷуд дорад. Афзоиши шумораи меҳмонон ва хароҷоти сайёҳӣ метавонад тавассути нақлиёт, ҷойгиронӣ, об, энергия, ғизо, истифодаи замин ва партовҳо фишори экологиро зиёд кунад. Баръакс, агар даромадҳои сайёҳӣ ба инфрасохтори сабз, энергияи барқароршаванда, ҳифз ва идоракунии самараноктари маконҳо равона карда шаванд, онҳо метавонанд беҳбудии экологиро дастгирӣ кунанд.

Холигии адабиётие, ки таҳқиқ ҳадаф мегирад, ин аст, ки AI, сайёҳӣ, молия ва танзими экологиро ба ҷойи омӯзиши ҷудогона дар як модели изи экологӣ муттаҳид мекунад ва месанҷад, ки оё ин робитаҳо дар саросари тақсимоти фишори экологӣ ба таври ғайрихаттӣ тағйир меёбанд ё не.

Чаҳорчӯбаи назариявӣ: се назария ва чор механизм

Таҳқиқ се равиши асосии назариявиро муттаҳид мекунад: Environmental Kuznets Curve (EKC), Ecological Modernization Theory ва Porter Hypothesis.

Равиши EKC шарҳ медиҳад, ки миёни натиҷаи экологии тавсеаи иқтисодӣ ва сатҳи фаъолияти иқтисодӣ метавонад робитаи ғайрихаттӣ вуҷуд дошта бошад. Дар ин таҳқиқ махсусан саҳми сайёҳӣ дар ММД ва квадрати ин саҳм якҷоя моделсозӣ мешаванд, то робитаи ғайрихаттии тавсеаи иқтисодии ба сайёҳӣ такякунанда бо изи экологӣ санҷида шавад.

Ecological Modernization Theory механизмеро дастгирӣ мекунад, ки тибқи он рушди технологӣ метавонад бо баланд бардоштани самаранокии энергия ва захираҳо дар истеҳсолот ва хизматрасонӣ фишори экологиро коҳиш диҳад. Дар таҳқиқ фарз шудааст, ки AI метавонад тавассути идоракунии ҳушманди энергия, пайгирии партовҳо, оптимизатсияи истеҳсол ва тақсимоти захираҳо амал кунад.

Porter Hypothesis ба андешае асос ёфтааст, ки сиёсати сахттари экологӣ танҳо хароҷот ба вуҷуд намеорад, балки метавонад ширкатҳоро ба навоварӣ ва технологияҳои тозатар ҳидоят намуда, натиҷаҳои экологиро беҳтар созад. Тағйирёбандаи Environmental Policy Stringency (EPS) дар таҳқиқ ин канали идоракуниро ифода мекунад.

Шакли 1-и манбаъ ин низоми назариявиро дар чаҳор роҳ муттаҳид мекунад: канали самаранокӣ, канали навоварӣ, канали миқёс/таъсири бозгаштӣ ва канали идоракунӣ. AI, динамикаи сайёҳӣ ва рушди молиявӣ тавассути механизмҳои миёнарав ба монанди самаранокии энергия, навовариҳои технологӣ/сабз, партовҳои нақлиётӣ ва фишори сайёҳӣ, инчунин сармоягузории сабз/инфрасохтори устувор ба изи экологӣ пайваст мешаванд. EPS бошад ҳамчун ҷузъи идоракунӣ нишон дода мешавад, ки ҳам фишори мустақими экологӣ ва ҳам ин робитаҳои миёнаравро танзим мекунад.

Фарзияҳои таҳқиқ

1. H1: Қабули зеҳни сунъӣ изи экологиро дар иқтисодҳои пешрафта коҳиш медиҳад.
2. H2: Шиддатнокии сайёҳӣ изи экологиро зиёд мекунад; интизор меравад, ки робита дар режимҳои изи экологии баланд бештар намоён бошад.
3. H3: Робитаи рушди иқтисодии бармеомада аз сайёҳӣ бо изи экологӣ ғайрихаттӣ аст.
4. H4: Хароҷоти сайёҳӣ изи экологиро зиёд мекунад.

Ин таҳқиқ дар бораи робитаи зеҳни сунъӣ ва изи экологӣ чӣ меёбад?

Дар натиҷаҳои MMQR коэффициенти тағйирёбандаи AI аз Q0.10 то Q0.90 дар ҳамаи квантилҳои таҳқиқшудаи изи экологӣ манфӣ аст ва мувофиқи p-арзишҳои дар ҷадвал овардашуда аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок мебошад; таҳқиқ инро ҳамчун робитае тафсир мекунад, ки ба бартарии механизми AI-самаранокӣ бар механизми AI-таъсири бозгаштӣ дар намунаи таҳқиқшуда мувофиқ аст, аммо тарҳи мушоҳидавӣ исбот намекунад, ки AI изи экологиро ба таври сабабӣ коҳиш медиҳад.

Дар манбаъ коэффициентҳои MMQR барои AI дар Q0.10 −4,27, дар Q0.20 −6,37, дар Q0.50 −1,35, дар Q0.60 −1,48, дар Q0.80 −2,69 ва дар Q0.90 −3,40 гузориш шудаанд. p-арзишҳои мувофиқ мутаносибан 0,000; 0,003; 0,006; 0,004; 0,004 ва 0,000 мебошанд.

Муаллифон махсусан муҳокима мекунанд, ки дар режимҳои фишори баланди экологӣ AI метавонад тавассути идоракунии энергия, оптимизатсияи нақлиёт, самаранокии биноҳо ва мониторинги экологӣ дастовардҳои бештари самаранокӣ диҳад. Бо вуҷуди ин, натиҷа ба маънои “AI худ аз худ сабз аст” тафсир намешавад; манбаи энергия, андозаи инфрасохтори рақамӣ ва идоракунии экологӣ метавонанд натиҷаро тағйир диҳанд.

Тағйирёбандаи AI воқеан чиро чен мекунад?

Дар таҳқиқ AI мустақиман “сатҳи истифодаи AI” дар сатҳи ширкат ё корбар нест. Он нишондиҳандаи иқтидори технологии сатҳи кишвар мебошад, ки аз фаъолияти патентии марбут ба AI, ки аз WIPO гирифта шудааст, сохта шудааст. Тибқи манбаъ, патентҳои хоми AI дар сатҳи кишвар-сол ҷамъ карда шуда, барои коҳиш додани ғарази андозаи кишвар бо аҳолӣ ё фаъолияти умумии патентӣ ислоҳ гардида, сипас табдили \( \ln(1+\text{AI patentleri}) \) татбиқ ва min–max миқёсбандӣ шудааст.

Дар ин ҷо масъалаи муҳими бозтавлидпазирӣ вуҷуд дорад. Манбаъ ибораи “аҳолӣ ё фаъолияти умумии патентӣ”-ро истифода мебарад, аммо дақиқ ҷудо намекунад, ки кадоме дар силсилаи ниҳоӣ истифода шудааст. Илова бар ин, нишондиҳандаи AI, ки гуфта мешавад min–max миқёсбандӣ шудааст, дар Ҷадвали 2 дар фосилаи 2,107 то 10,389 гузориш шудааст. Аз ин рӯ, табдил додани бузургии коэффициентҳо бевосита ба миқёси физикӣ ё сиёсӣ ҳамчун “афзоиши як воҳид дар қабули AI” бехатар нест.

Чаро робитаи сайёҳӣ бо изи экологӣ U-шакл аст?

Дар таҳқиқ коэффициенти саҳми сайёҳӣ дар ММД дар ҳамаи квантилҳои таҳқиқшуда манфӣ ва коэффициенти квадрати ин тағйирёбанда дар ҳамаи квантилҳо мусбат аст; манбаъ ин омезиши аломатҳоро ҳамчун намунаи U-шакл тафсир мекунад, ки мувофиқи он саҳми иқтисодии сайёҳӣ дар сатҳҳои паст ва миёна метавонад бо фишори экологии камтар алоқаманд бошад, аммо бо афзоиши вобастагии аз ҳад зиёд ба сайёҳӣ робита метавонад дубора ба изи экологии баландтар баргардад.

Ин натиҷа шакли классикии “U-и баръакс”-и Environmental Kuznets Curve нест. Манбаъ махсус таъкид мекунад, ки робита U-шакл аст. Имкони он ки даромадҳои сайёҳӣ дар марҳилаҳои аввал инфрасохтори тозатар ва идоракунии муҳити зистро маблағгузорӣ кунанд, аммо баъд аз гузаштани тавсеа аз миқёси муайян сохтмон, нақлиёти пуршиддат, истифодаи энергия, фишор ба замин, партовҳо ва истеъмоли захираҳо бартарӣ пайдо кунанд, ҳамчун механизми эҳтимолии тавзеҳӣ баррасӣ мешавад.

Таҳқиқ ягон “арзиши остонавӣ” ё нуқтаи гардиши дақиқ барои сайёҳӣ гузориш намекунад. Аз ин рӯ, матни Verianla аз коэффициентҳои манбаъ остонаи нав ҳисоб намекунад ва сарҳади дар манбаъ набударо ба шакли “пас аз ин саҳми ММД сайёҳӣ зараровар аст” эҷод намекунад.

Чаро шиддатнокии сайёҳӣ яксамт рафтор намекунад?

Шиддатнокии сайёҳӣ (TINT) бо шумораи сайёҳони байналмилалии воридшаванда ба кишвар ифода мешавад. Дар MMQR самти робита дар квантилҳо тағйир меёбад. Коэффициенти Q0.10 мусбат аст, аммо азбаски p = 0,109, дар остонаҳои анъанавӣ аҳамиятнок нест. Дар Q0.20 мусбат, дар Q0.50 манфӣ ва дар Q0.60, Q0.80 ва Q0.90 боз мусбат ва аҳамиятнок аст.

Мувофиқи тафсири манбаъ, дар режимҳои фишори паст ва баланд каналҳои нақлиёт, ҷойгиронӣ, партовҳо ва истифодаи захираҳо, ки аз тавсеаи сайёҳӣ бармеоянд, метавонанд бартарӣ дошта бошанд. Коэффициенти манфӣ дар режими миёна метавонад ба режими гузарише мувофиқ бошад, ки дар он инфрасохтори сайёҳӣ, истифодаи энергияи барқароршаванда ё танзим самараноктар аст. Аммо модел мустақиман намесанҷад, ки кадоме аз ин механизмҳо худ ба худ ин тағйири аломатро ба вуҷуд овардааст.

Хароҷоти сайёҳӣ

Хароҷоти сайёҳӣ (TEXP) дар ҳамаи квантилҳои MMQR коэффициенти мусбат нишон медиҳад ва бузургии коэффициент ба квантилҳои болоӣ афзоиш меёбад. Манбаъ инро ба он рабт медиҳад, ки истеъмоли бештари сайёҳӣ тавассути ҷойгиронӣ, энергия, нақлиёт ва истеҳсоли партовҳо, махсусан дар шароити фишори баланди экологӣ, бори экологиро зиёд мекунад.

Азбаски дар миқёси ченкунии тағйирёбандаи TEXP ва омори тавсифии ҷадвали манбаъ мушкилоти гузоришдиҳӣ вуҷуд доранд, тафсири бузургии мутлақи ин коэффициентҳо ҳамчун таъсири экологӣ ба ҳар воҳиди воқеии пул мувофиқ нест. Тафсири бехатар самти робитаи дар манбаъ гузоришшуда ва бузургии тағйирёбандаи он байни квантилҳо мебошад.

Чаро рушди молиявӣ ду самт дорад?

Financial development (FD) бо таносуби қарзи дохилӣ ба бахши хусусӣ нисбат ба ММД ифода мешавад. Дар Q0.10 ва Q0.20 коэффициент мусбат аст ва p-арзишҳо мутаносибан 0,002 ва 0,004 мебошанд. Дар Q0.50 ва Q0.60, гарчанде мусбат аст, p-арзишҳои ошкор дар остонаи анъанавии %5 аҳамиятнок нестанд; дар Q0.80 ва Q0.90 коэффициент манфӣ мешавад.

Манбаъ ин намунаҳоро тавассути ду тарзи эҳтимолии истифодаи молия тафсир мекунад. Агар тавсеаи қарз ба сохтмон, истеъмол ва инфрасохтори сермасрафи захираҳо равона шавад, он метавонад фишори экологиро зиёд кунад; агар захираҳои молиявӣ ба энергияи барқароршаванда, навовариҳои сабз ва сайёҳии устувор равона шаванд, робита метавонад баръакс шавад. Азбаски модели мавҷуда алоҳида намесанҷад, ки қарз воқеан ба кадом лоиҳаҳо равона шудааст, ин тавзеҳ тафсири сатҳи механизм мебошад.

Сахтгирии сиёсати экологӣ

Environmental Policy Stringency (EPS) бо OECD Environmental Policy Stringency Index чен карда мешавад. Коэффициент дар Q0.10, Q0.20, Q0.50 ва Q0.60 манфӣ буда, p-арзишҳо аз 0,05 поёнанд. Дар Q0.80 ва Q0.90 низ аломат манфӣ мемонад, аммо p-арзишҳо мутаносибан 0,078 ва 0,074 мебошанд.

Манбаъ ин намунаи умумии манфиро бо Porter Hypothesis ва чаҳорчӯбаи идоракунии экологӣ мувофиқ арзёбӣ мекунад: танзими сахттар метавонад арзиши фаъолияти аз ҷиҳати экологӣ пуршиддатро баланд бардорад, гузариш ба технологияҳои тозаро суръат бахшад ва таъсирҳои бозгаштии аз AI, сайёҳӣ ва молия бармеомадаро маҳдуд кунад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Намуна ва кишварҳо

Таҳқиқ давраи 2000–2022 ва 38 иқтисоди зерини OECD-ро муайян мекунад: Австралия, Австрия, Белгия, Канада, Чили, Колумбия, Коста-Рика, Ҷумҳурии Чех, Дания, Эстония, Финляндия, Фаронса, Олмон, Юнон, Маҷористон, Исландия, Ирландия, Исроил, Италия, Ҷопон, Латвия, Литва, Люксембург, Мексика, Нидерландия, Зеландияи Нав, Норвегия, Полша, Португалия, Ҷумҳурии Словакия, Словения, Кореяи Ҷанубӣ, Испания, Шветсия, Швейтсария, Туркия, Подшоҳии Муттаҳида ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико.

Ҷадвали тавсифии бахши натиҷаҳои манбаъ барои ҳамаи тағйирёбандаҳо танҳо 161 мушоҳида гузориш мекунад. Аз ин рӯ, панели назариявии 38 кишвар × 23 сол пурра мутавозин нест. Гарчанде манбаъ мегӯяд, ки намунаи ниҳоиро бо “кишварҳое, ки барои ҳамаи тағйирёбандаҳо маълумоти кофӣ доранд” маҳдуд кардааст, ҷадвали муфассали кишвар-солеро, ки нишон диҳад кадом кишвар дар кадом солҳо маълумоти нопурра дорад, пешниҳод намекунад.

Тағйирёбандаҳо ва манбаъҳои маълумот

Модели асосии эмпирикӣ

Модели функсионалие, ки манбаъ дар Муодилаи (1) медиҳад:

\[ ECOF_{it} = f(AI_{it},TINT_{it},GDPT_{it},GDPT^{2}_{it},TEXP_{it},FD_{it},EPS_{it}) \tag{1} \]

аст.

Дар ин ҷо \(i\) кишвар ва \(t\) вақтро ифода мекунад. Ҳадафи модел омӯхтани он аст, ки изи экологӣ дар якҷоягӣ бо тағйирёбандаҳои AI, сайёҳӣ, молия ва сиёсати экологӣ чӣ гуна тағйир меёбад.

Навишти эмпирикии манбаъ дар Муодилаи (2):

\[ EF_{it} = \alpha_0 + \alpha_1AI_{it} + \alpha_2TINT_{it} + \alpha_3GDPT_{it} + \alpha_4GDPT^{2}_{it} + \alpha_5TEXP_{it} + \alpha_6FD_{it} + \alpha_7EPS_{it} + \mu_{it} \tag{2} \]

аст. Манбаъ дар Муодилаи (1) тағйирёбандаи вобастаро бо \(ECOF\) ва дар Муодилаи (2) бо рамзи \(EF\) менависад; Verianla ин фарқи нотацияро хомӯшона яксон намекунад.

Чаро MMQR ва PQQKRLS якҷоя истифода шуданд?

MMQR коэффициентҳо ва p-арзишҳои тағйирёбандаҳои тавзеҳиро дар квантилҳои гуногуни шартии изи экологӣ медиҳад, дар ҳоле ки PQQKRLS вобаста ба мавқеи ҳам тағйирёбандаи тавзеҳӣ ва ҳам изи экологӣ дар тақсимот сатҳи ҷавобии ғайрихаттии робитаро нишон медиҳад; аз ин рӯ, манбаъ MMQR-ро ҳамчун абзори асосии коэффициент ва хулосабарорӣ, PQQKRLS-ро бошад ҳамчун далели иловагии ғайрихаттӣ истифода мекунад.

Пайдарпаии раванди эконометрикӣ

Ҷараёни методии таҳқиқ аз панҷ марҳилаи асосӣ иборат аст. Аввал омори тавсифӣ ва коррелятсияҳо баррасӣ шудаанд. Сипас, бо назардошти он ки кишварҳо метавонанд аз шокҳои умумӣ таъсир гиранд, вобастагии байнимуқтаӣ ва гетерогении майл санҷида шудаанд. Баъдан тестҳои воҳид-решаи панели насли дуюми CIPS ва CADF татбиқ гардида, сипас таҳлили коинтегратсияи панелӣ анҷом дода шудааст. Таъсирҳои асосии гетерогенӣ бо MMQR ва сатҳҳои тақсимоти ғайрихаттӣ бо PQQKRLS омӯхта шудаанд. Дар охир, арзёбиҳои алтернативии дарозмуддати FMOLS ва DOLS ҳамчун санҷиши устуворӣ пешниҳод шудаанд.

Вобастагии байнимуқтаӣ

Дар тести CD-и манбаъ барои ҳамаи тағйирёбандаҳои ECOF, AI, TINT, GDPT, GDPT², TEXP, FD ва EPS вобастагии байнимуқтаӣ аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок аст. Масалан, барои TINT омори CD 20,186 ва коррелятсияи миёнаи мутлақ 0,498; барои FD омори CD 18,704 ва коррелятсияи миёнаи мутлақ 0,609 гузориш шудааст.

Ин натиҷа як ёфтаи ташхисист, ки нишон медиҳад кишварҳоро ҳамчун мушоҳидаҳои комилан мустақил баррасӣ кардан мумкин нест. Паҳншавии ҷаҳонии технология, давраҳои умумии сайёҳӣ, нархҳои энергия ва шокҳои умумии сиёсӣ метавонанд миёни кишварҳо робита эҷод кунанд.

Гетерогении майл

Дар санҷиши ҳамгунӣ майл манбаъ:

\[ \tilde{\Delta}=9{,}321,\quad p=0{,}000 \]

ва

\[ \tilde{\Delta}_{adj}=11{,}209,\quad p=0{,}000 \]

арзишҳоро гузориш мекунад. Рад шудани гипотезаи сифрӣ дастгирӣ мекунад, ки коэффициентҳои байни тағйирёбандаҳо ва изи экологӣ дар ҳамаи кишварҳо яксон нестанд. Ин натиҷа асоснокии истифодаи усулҳои ба квантил ва гетерогенӣ нигаронидашударо тақвият медиҳад.

Тестҳои воҳид-реша

Мувофиқи натиҷаҳои CIPS ва CADF, баъзе тағйирёбандаҳо дар сатҳ стационар нестанд ва дар фарқи якум стационар мешаванд. Манбаъ сохтори умумии маълумотро асосан ҳамчун I(1), баъзе тағйирёбандаҳоро вобаста ба интихоби тест ҳамчун омехтаи I(0)/I(1) тавсиф мекунад ва қайд мекунад, ки ягон силсила I(2) нест.

Азбаски пешниҳоди аломат ва арзишҳои критикӣ дар тавзеҳи CIPS-и Ҷадвали 4 ба қадри кофӣ равшан нест, матни Verianla ба ҷойи аз нав тасниф кардани ҳар як ҳуҷайра тафсири умумии худи манбаъро нигоҳ медорад.

Коинтегратсияи панелӣ

Дар таҳлили Pedroni ҳамаи оморҳо натиҷаи яксон намедиҳанд. Тибқи манбаъ:

• Panel PP: −13,1517; p = 0,0000,
• Panel ADF: −2,4596; p = 0,0070,
• Group PP: −13,0802; p = 0,0000

ба фоидаи коинтегратсия натиҷа медиҳанд, дар ҳоле ки баъзе оморҳои Panel v, Panel rho, Group rho ва Group ADF аҳамиятнок нестанд. Аз ин рӯ, муаллифон натиҷаи Pedroni-ро на ҳамчун далели ниҳоии мустақил, балки ҳамчун далели ташхисии дастгиркунанда дар якҷоягӣ бо усулҳои устувори дигар арзёбӣ мекунанд.

Ҷадвали натиҷаҳои MMQR бо садоқат ба манбаъ

Дар ҷадвали зер ситораҳои манбаъ истифода нашудаанд; коэффициентҳо ва p-арзишҳои бевосита дар манбаъ додашуда нишон дода шудаанд. Сабаб он аст, ки шарҳи ситораҳои манбаъ бо баъзе p-арзишҳои ошкор мувофиқат намекунад.

Паёми илмии ҷадвали MMQR

AI: дар ҳамаи квантилҳо манфӣ аст. Пойдории аломат яке аз натиҷаҳои ҳамоҳангтарини таҳқиқ мебошад.

TINT: яксамт нест; дар квантилҳои миёна манфӣ мешавад ва дар квантилҳои болоӣ ба таври қавӣ ба мусбат бармегардад.

GDPT + GDPT²: манфӣ будани ҳади хаттӣ ва мусбат будани ҳади квадратӣ асоси тафсири U-шакли манбаъ мебошад.

TEXP: дар ҳамаи квантилҳо мусбат аст ва дар гузориши манбаъ дар квантилҳои болоӣ калон мешавад.

FD: дар квантилҳои поёнӣ мусбат ва аҳамиятнок; дар квантилҳои болоӣ манфӣ, аммо мувофиқи p-арзишҳои ошкор аҳамиятнок нест. Барои ин тағйирёбанда хулосаи яксамтае ба мисли “молия ҳатман фишори экологиро коҳиш медиҳад” ё “ҳатман зиёд мекунад” дастгирӣ намешавад.

EPS: дар ҳамаи квантилҳо аломати манфӣ дорад; аммо p-арзишҳои ошкори Q0.80 ва Q0.90 аз остонаи %5 баландтаранд.

Усули PQQKRLS

PQQKRLS ҳамчун усули чандир истифода мешавад, ки Kernel Regularized Least Squares (KRLS), регрессияи Quantile-on-Quantile ва мантиқи панел-квантилро муттаҳид мекунад. Ҳадафи асосӣ ба ҷойи як коэффициенти миёна омӯхтани сатҳи робитаи ғайрихаттӣ мебошад, ки сатҳҳои гуногуни тақсимоти тағйирёбандаи тавзеҳӣ ва квантилҳои гуногуни изи экологӣ якҷоя ташкил медиҳанд.

Манбаъ дар Муодилаи (3) ва Муодилаи (4) ифодаҳои математикӣ оид ба ҳосилаи KRLS ва тавсеаи panel quantile-on-quantile медиҳад. Азбаски ҷойгиршавии баъзе индекси болоӣ ва ифодаҳои дараҷавӣ дар ин муодилаҳо дар PDF аз ҷиҳати типографӣ номуайян аст, рамзҳо аз ҷониби Verianla хомӯшона аз нав тартиб дода нашудаанд. Паёми асосии аз ҷиҳати илмӣ бехатар ин аст, ки усул тавассути вазнҳои kernel ва масофаҳои байни мушоҳидаҳо робитаи маржиналиро ба таври чандир ҳисоб мекунад ва онро ба сохтори панел-квантил васеъ мекунад.

Илова бар ин, манбаъ ҳамон ихтисораро дар як ҷой ҳамчун Panel Quantile-on-Quantile Kernel-Based Regularized Least Squares ва дар ҷои дигар ҳамчун Partial Quantile–Quantile Kernel Regularized Least Squares тавзеҳ медиҳад. Дар сарлавҳаи Шакли 5 бошад ибораи “Panel QQKRLS” истифода шудааст. Ин фарқиятҳои номгузорӣ бояд дар дохили манбаъ нигоҳ дошта шаванд; Verianla онҳоро бо сохтани номи нави усул созгор намекунад.

Сатҳҳои ҷавобии PQQKRLS чиро нишон медиҳанд?

Манбаъ дар Шакли 5 ҳафт харитаи гармии ҷудогона пешниҳод мекунад: GDPT, GDPT², TINT, EPS, FD, TEXP ва AI. Нақши илмии ин визуал додани коэффициентҳои нави дақиқ нест, балки нишон додани он аст, ки самтҳои бо MMQR мушоҳидашуда дар минтақаҳои гуногуни тақсимот чӣ гуна ба таври ғайрихаттӣ тағйир меёбанд.

Сатҳи AI дар аксари минтақаҳо манфӣ; сатҳҳои TINT ва TEXP махсусан дар минтақаҳои тағйирёбандаи баланд ва изи экологии баланд мусбат; сатҳи GDPT манфӣ, GDPT² мусбат; EPS бошад умуман манфӣ ба назар мерасад. Сатҳи рушди молиявӣ бештар ба режим вобаста аст.

Азбаски манбаъ тамоми арзишҳои ададии ҳуҷайраҳоро барои ин сатҳҳо дар шакли ҷадвал пешниҳод намекунад, Verianla аз рангҳо арзишҳои нави дақиқ тавлид намекунад ва интерполятсия анҷом намедиҳад.

Санҷиши устувории FMOLS ва DOLS

Манбаъ инчунин натиҷаҳои FMOLS ва DOLS-ро барои муқоисаи ёфтаҳои MMQR бо арзёбиҳои алтернативии дарозмуддат пешниҳод мекунад. AI дар ҳар ду арзёбӣ манфӣ; TINT мусбат; GDPT манфӣ; GDPT² мусбат; EPS манфӣ гузориш шудааст. FD дар FMOLS суст мусбат, дар DOLS мусбат, аммо аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок нест.

Огоҳии дохилиманбаъӣ барои TEXP: Дар Ҷадвали 7, гарчанде коэффициенти FMOLS TEXP ҳамчун 4,317 ва хатои стандартӣ ҳамчун 1304,226 дода шудаанд, коэффициент бо се ситора қайд шудааст. Ин маҷмӯи рақамҳо дар дохили худ бо нишонаи аҳамиятнокӣ мувофиқ ба назар намерасад. Дар қисми DOLS бошад коэффициенти 6102,458 ва хатои стандартии 1497,385 гузориш шудааст. Аз ин рӯ, бузургии мутлақи коэффициенти устувории TEXP аз ҷониби Verianla аз нав тафсир намешавад.

Оё натиҷаҳо таъсири сабабиро нишон медиҳанд?

Не. Таҳқиқ ба маълумоти панелии мушоҳидавии кишварҳо асос ёфтааст, дар AI ё сайёҳӣ мудохилаи экзогенӣ/тасодуфиро истифода намебарад ва муаллифон низ ошкоро қайд мекунанд, ки натиҷаҳо набояд ҳамчун далели қатъии сабабӣ тафсир шаванд; бинобар ин, хулосаи сабабӣ ба монанди “истифодаи AI изи экологиро ба ҳамин миқдор кам мекунад” ё “афзоиши сайёҳӣ ба ҳамин миқдор фишори экологӣ ба вуҷуд меорад” баровардан мумкин нест.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқ дастгирӣ мекунад

• Миёни нишондиҳандаи бар асоси шиддатнокии патентҳои AI ва изи экологӣ дар ҳамаи квантилҳои MMQR-и таҳқиқшуда робитаи манфӣ вуҷуд дорад.
• Робитаи шиддатнокии сайёҳӣ бо изи экологӣ вобаста ба квантил тағйир меёбад ва дар квантилҳои баланд робитаи мусбат қавитар мешавад.
• Азбаски саҳми сайёҳӣ дар ММД манфӣ ва квадрати он мусбат аст, манбаъ намунаи U-шакли сайёҳӣ–изи экологиро гузориш мекунад.
• Хароҷоти сайёҳӣ дар ҳамаи квантилҳои таҳқиқшуда робитаи мусбат нишон медиҳад.
• Робитаи рушди молиявӣ вобаста ба режими экологӣ самт иваз мекунад.
• Сахтгирии сиёсати экологӣ умуман робитаи манфӣ нишон медиҳад.
• Сатҳҳои ҷавобии PQQKRLS тафсирҳои ғайрихаттӣ ва вобаста ба режими MMQR-ро аз ҷиҳати сифатӣ дастгирӣ мекунанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқ дастгирӣ намекунад

• Исбот намекунад, ки AI изи экологиро ба таври сабабӣ коҳиш медиҳад.
• Нишон намедиҳад, ки ҳар як татбиқи AI барои муҳити зист дӯстона аст.
• Барои сайёҳӣ остонаи дақиқ ва универсалии иқтидори экологиро ҳисоб намекунад.
• Нишон намедиҳад, ки афзоиши як хол дар сиёсати муайяни экологӣ дар ҳар кишвар таъсири яксон ба вуҷуд меорад.
• Исбот намекунад, ки рушди молиявӣ ба таври худкор табдили сабз ба вуҷуд меорад.
• Харитаҳои гармии PQQKRLS-ро ҳамчун санҷиши мустақили аҳамиятнокии оморӣ истифода намекунад.
• Нишон намедиҳад, ки ҳамаи 38 кишвари OECD сохтори якхелаи коэффициентҳо доранд; баръакс, тести гетерогении майл гетерогениро нишон медиҳад.

Тафсирҳои сиёсӣ

Муаллифон таъкид мекунанд, ки натиҷаҳои сиёсӣ бояд на универсалӣ, балки шартӣ тафсир шаванд. Дар сиёсатҳои AI, дар ҳоле ки истифодаҳои марбут ба самаранокии энергия, системаҳои ҳушманди энергия, мониторинги партовҳо ва оптимизатсияи захираҳо дастгирӣ мешаванд, талаботи энергетикии марказҳои додаҳо ва инфрасохтори рақамӣ низ бояд ба ҳисоб гирифта шавад.

Сиёсати сайёҳӣ бояд ба ҷойи танҳо зиёд кардани шумораи меҳмонон иқтидори экологӣ, нақлиёти камкарбон, ҷойгиронии устувор, коҳиши партовҳо ва идоракунии муҳити зистро дар сатҳи макон дар бар гирад.

Тавсия мешавад, ки системаҳои молиявӣ ба инфрасохтори устувори сайёҳӣ, технологияҳои тоза ва сармоягузории сабз равона шаванд ва сахтгирии сиёсати экологӣ ба гунае ҳифз карда шавад, ки хароҷоти экологии тавсеаи бармеомада аз технология ва сайёҳиро маҳдуд кунад.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Маҳдудияти аввал сабабият аст. Маълумот мушоҳидавӣ мебошад ва манбаъ инро ошкоро мепазирад.

Маҳдудияти дуюм ченкунии AI аст. Азбаски чен кардани қабули AI дар кишварҳо ва солҳо бо як усули ягона душвор аст, нишондиҳандаи бар асоси патент танҳо як ҷанбаи муайяни навоварии технологии истифодаи воқеии AI-ро ифода мекунад.

Маҳдудияти сеюм хурд будани панели ниҳоӣ ва сохтори шарҳнододаи камбудиҳо мебошад. Гарчанде манбаъ 38 кишвар ва давраи 2000–2022-ро муайян мекунад, 161 мушоҳида гузориш мекунад.

Маҳдудияти чорум тафсири PQQKRLS аст. Муаллифон ошкоро қайд мекунанд, ки сатҳҳои ҷавобӣ ҷойгузини санҷиши расмии аҳамиятнокии оморӣ нестанд.

Маҳдудияти панҷум баъзе номувофиқатҳои дохилиманбаъӣ дар гузоришдиҳӣ мебошанд: миқёсбандии AI ва доираи Ҷадвали 2, рентаи захираҳои табиӣ дар abstract ва тағйирёбандаи FD дар модел, шарҳи ситораҳо ва p-арзишҳо, инчунин баъзе рақамҳои TEXP пурра мувофиқ нестанд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Artificial Intelligence, Tourism Development, and Ecological Footprint in Advanced Economies: Evidence from MMQR and PQQKRLS Approaches

Муаллифон: Muhammad Sonail; Deyi Xu; Zohaib Hassan; Farrukh Fazal; Mojawir Ahmad Sadat

Муаллифи масъул: Deyi Xu

Муассиса: School of Economics and Management, China University of Geosciences, Wuhan 100083, China

Маҷалла: Economies

Ношир: MDPI

Навъи нашр: Article

Сабти библиографӣ: Economies, 2026, 14(8), 338

DOI: 10.3390/economies14080338

Ирсол: 26 май 2026

Бозбинӣ: 4 июл 2026

Қабул: 3 август 2026

Нашр: 12 август 2026

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution (CC BY).

Давраи маълумот: 2000–2022.

Фарогирии ҷуғрофӣ: 38 иқтисоди OECD, ки дар манбаъ рӯйхат шудаанд.

Шумораи ниҳоии мушоҳидаҳои гузоришшуда дар манбаъ: 161.

Тағйирёбандаи вобаста: Изи экологӣ ба ҳар сари аҳолӣ, global hectares per person.

Усулҳои асосӣ: омори тавсифӣ ва таҳлили коррелятсия; тестҳои cross-sectional dependence; тестҳои воҳид-решаи панелии CIPS ва CADF; тести гетерогении майл; тести коинтегратсияи панелии Pedroni; Method of Moments Quantile Regression; Panel Quantile-on-Quantile Kernel-Based Regularized Least Squares; таҳлилҳои устувории FMOLS ва DOLS.

Маблағгузорӣ: National Science and Technology Major Project of the Ministry of Science and Technology of China, лоиҳа 2024ZD1002002; National Natural Science Foundation of China, лоиҳа 42572386, 72204235, 72504263 ва 72573163.

Дастрасии маълумот: Муаллифон хабар медиҳанд, ки маълумоти хоме, ки натиҷаҳои мақоларо дастгирӣ мекунанд, бо дархост пешниҳод мешаванд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон ягон манфиати маълуми молиявӣ ё муносибати шахсиро, ки метавонад ба таҳқиқ таъсир расонад, гузориш накардаанд.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия Muhammad Sonail, Deyi Xu ва Mojawir Ahmad Sadat; методология Muhammad Sonail, Zohaib Hassan ва Farrukh Fazal; нармафзор Muhammad Sonail; санҷиш Deyi Xu ва Mojawir Ahmad Sadat; таҳлили расмӣ Muhammad Sonail ва Zohaib Hassan; омодасозии маълумот Muhammad Sonail ва Farrukh Fazal; тарҳи аввал Muhammad Sonail; назорат ва идоракунии лоиҳа аз ҷониби Deyi Xu анҷом дода шудааст.

Номувофиқии тағйирёбанда дар дохили манбаъ: Abstract рентаи захираҳои табииро яке аз тағйирёбандаҳои таҳқиқ мешуморад, аммо дар модели эмпирикӣ рентаи захираҳои табиӣ вуҷуд надорад; модел тағйирёбандаи financial development-ро дар бар мегирад.

Номувофиқии ченкунии AI: Бахши усул мегӯяд, ки силсилаи AI min–max нормализатсия шудааст, аммо арзишҳои AI, ки дар Ҷадвали 2 гузориш шудаанд, дар доираи анъанавии 0–1 min–max нестанд.

Огоҳии ҷадвали тавсифӣ: Арзишҳои миёна, медиана ва минималӣ барои TEXP метавонанд ба мавҷудияти мушкили арифметикии гузоришдиҳӣ ишора кунанд. Аз ин рӯ, ин сатр барои тавлиди омори нав дар Verianla истифода нашудааст.

Огоҳии аломати аҳамиятнокӣ: Шарҳи ситораҳои ҷадвалҳои MMQR ва FMOLS/DOLS бо баъзе p-арзишҳои ошкор мувофиқат намекунад. Дар тафсири MMQR p-арзишҳо асос гирифта шудаанд.

Огоҳии номгузории PQQKRLS: Манбаъ ихтисораро дар ҷойҳои гуногун ҳамчун Panel Quantile-on-Quantile Kernel-Based Regularized Least Squares, Partial Quantile–Quantile Kernel Regularized Least Squares ва дар Шакли 5 ҳамчун Panel QQKRLS истифода мекунад.

Маҳдудияти асосии методологӣ: Натиҷаҳо робитаҳои мушоҳидавӣ мебошанд; онҳоро ҳамчун таъсири сабабӣ тафсир кардан мумкин нест. PQQKRLS далели иловагии визуалии ғайрихаттӣ мебошад ва худ ба танҳоӣ санҷиши аҳамиятнокии оморӣ нест.

Аз нав кашидани визуал: Схемаи механизми назариявии Шакли 1, ҷараёни усули Шакли 2, харитаи ташхисии Pedroni дар Шакли 4 ва сатҳҳои ҷавобии PQQKRLS дар Шакли 5-и манбаъ метавонанд бо нигоҳ доштани робитаҳои илмӣ ба визуалҳои аслии Verianla табдил дода шаванд. Азбаски дар манбаъ барои Шакли 5 ҳамаи арзишҳои ададии хоми ҳуҷайраҳо дода нашудаанд, аз нав кашидани визуал бояд дар ҳудуди сифатӣ/source-derived нигоҳ дошта шавад.

Мутобиқати Verianla Live: Барои коэффициентҳои MMQR Live Data ва Live Compare; барои пайдарпаии усул Live Process; барои Шакли 1-и манбаъ source-derived Live Figure мувофиқ аст. Симулятсияи интерактивие, ки дар он корбар бо тағйир додани параметрҳо натиҷаи нави изи экологӣ тавлид мекунад, аз ҷониби манбаъ дастгирӣ намешавад.