Саволи асосии таҳқиқот чунин аст: оё олами физикӣ, системаҳои зинда ва сохторҳои фарҳангӣ/рамзӣ бояд бо қонунҳои комилан ҷудогона шарҳ дода шаванд, ё байни онҳо шакли умумии математикӣ вуҷуд дошта метавонад?

Муаллифон ба ин савол тавассути параметри умумисозишудаи пайвастшавӣ бо номи “κ” посух меҷӯянд. Дар нисбияти умумӣ собитаи пайвастшавии Эйнштейн робитаи байни модда-энергия ва каҷии фазо-замонро муқаррар мекунад. Дар ин таҳқиқот бошад, ҳамин идеяи шаклӣ ба чаҳорчӯбаи васеътар интиқол дода мешавад: ҳамон тавре ки дар физика масса-энергия фазо-замонро каҷ мекунад, дар системаҳои биологӣ ва фарҳангӣ низ агентнокии ташкилӣ метавонад фазои ҳолат, майдони эҳтимолият ё майдони маънои худро шакл диҳад.

Дар ин ҷо калимаи “агентнокӣ” ба маънои қобилияти система барои тағйир додани ояндаҳои имконпазири худ, шабакаи ҳамкориҳо ё масири эволютсионӣ/фарҳангии худ истифода мешавад. Масалан, як навъи зинда танҳо ба муҳит ба таври ғайрифаъол мутобиқ намешавад; он нишаи экологӣ месозад, майдони ҳамкории дигар намудҳоро тағйир медиҳад ва ба роҳҳои эволютсионии худ таъсир мерасонад. Ба ҳамин монанд, системаҳои фарҳангӣ низ тавассути рамзҳо, технологияҳо, забонҳо ва шабакаҳои маъно ояндаҳои имконпазири худро аз нав шакл медиҳанд.

Ҷиҳати ҷолиби таҳқиқот ин аст, ки муаллифон инро ҳамчун ҷозибаи физикӣ маънидод намекунанд. Онҳо равшан таъкид мекунанд, ки манифолдҳои биологӣ ва фарҳангӣ андозаҳои физикии фазо-замон нестанд, балки фазоҳои абстрактии оморӣ ва маъноии ҳолат мебошанд. Аз ин рӯ, κ_bio ё κ_cult гравитатсияи физикиро тағйир намедиҳад; онҳо ҳассосияти геометрии системаҳои биологӣ ва фарҳангиро дар фазоҳои иттилоотии худашон ифода мекунанд.

Мушкил чист?

Дар илмҳои табиӣ муддати дароз як мушкили муҳим вуҷуд дорад: рӯйдодҳои физикӣ одатан бо қонунҳои дақиқи сабабӣ, энергия, майдонҳо ва геометрия шарҳ дода мешаванд. Баръакс, рӯйдодҳои биологӣ ва фарҳангӣ бештар бо забонҳои оморӣ, таърихӣ, функсионалӣ, телеономӣ ё тафсирӣ шарҳ меёбанд. Ин вазъ метавонад чунин тасаввур эҷод кунад, ки байни физика ва биология/фарҳанг як гусастагӣ вуҷуд дорад.

Аз як тараф, равиши редуксионистӣ ҳаст, ки мекӯшад ҳама чизро ба зарраҳои бунёдии физикӣ коҳиш диҳад. Ин равиш майл дорад ҳаёт, эволютсия ё фарҳангро танҳо натиҷаи ҷузъҳои физикӣ бинад. Аз тарафи дигар, плюрализми пароканда вуҷуд дорад, ки ҳар соҳа қонунҳои ҷудогонаи худро дорад. Дар ин ҳолат сохтани забони умумӣ байни физика, биология ва фарҳанг душвор мешавад.

Таҳқиқот мекӯшад аз ҳар ду ифрот дурӣ ҷӯяд. Муаллифон ба ҷойи пешниҳод кардани ягонагӣ дар сатҳи моддаи физикӣ, ягонагиро дар сатҳи шакли математикӣ пешниҳод мекунанд. Мувофиқи ин дидгоҳ, муодилаҳои майдонии нисбияти умумиро на танҳо ҳамчун муодилаҳои гравитатсияи физикӣ, балки ҳамчун модели шаклӣ барои саволи “сохтори ташкилӣ дар системаҳои мураккаб фазои ҳолати худро чӣ гуна каҷ мекунад?” низ хондан мумкин аст.

Аз ин рӯ, мушкили таҳқиқот танҳо мушкили физикӣ нест. Масъалаи асосӣ ин аст, ки системаҳои зинда ва рамзӣ майдони имкониятҳои худро чӣ гуна тағйир медиҳанд ва инро чӣ гуна метавон ба таври математикӣ ифода кард.

Усул чӣ пешниҳод мекунад?

Таҳқиқот аз таҳлили таҷрибавии додаҳо оғоз намекунад; он як чаҳорчӯбаи назариявӣ месозад. Дар маркази ин чаҳорчӯба “κ-и умумисозишуда” қарор дорад. Дар нисбияти умумӣ собити κ пайвастшавии энергия-импулс бо геометрияро ифода мекунад. Дар ин таҳқиқот κ ба маънои васеътар ба параметре табдил меёбад, ки нишон медиҳад агентнокии ташкилӣ то чӣ андоза метавонад ба геометрияи фазои ҳолати худ таъсир расонад.

Муаллифон се доменро аз ҳам ҷудо мекунанд: домени физикӣ, домени биологӣ ва домени фарҳангӣ/рамзӣ. Домени физикӣ ба манифолди воқеии фазо-замон марбут аст. Домени биологӣ ҳамчун манифолди омории ҳолатҳои эко-эволютсионӣ баррасӣ мешавад. Домени фарҳангӣ бошад, ҳамчун фазои абстрактии маъноӣ модел мешавад, ки аз рамзҳо, мафҳумҳо ва муносибатҳои маъноӣ сохта шудааст.

Ин се домен як навъи воҳиди физикӣ нестанд. Бо вуҷуди ин, ҳар яки онҳо метавонад дар дохили худ як “геометрия” дошта бошад. Дар физика ин геометрия каҷии фазо-замон аст. Дар биология ин геометрия фазои ҳолатест, ки аз намудҳо, ҳамкориҳои экологӣ, ҷараёнҳои метаболикӣ ва эҳтимолиятҳои эволютсионӣ ба вуҷуд меояд. Дар фарҳанг бошад, он фазои семантикиест, ки аз маъноҳо, технологияҳо, мафҳумҳо ва муносибатҳои рамзӣ сохта мешавад.

Таҳқиқот барои домени биологӣ геометрияи иттилоотиро истифода мебарад. Геометрияи иттилоотӣ соҳаи математикӣ аст, ки тақсимоти эҳтимолиро ҳамчун фазоҳои геометрӣ меомӯзад. Барои домени фарҳангӣ бошад, равиши Reproducing Kernel Hilbert Space, яъне фазои Ҳилберти дорои ядрои такрористеҳсолкунанда пешниҳод мешавад. Ин сохтор имкон медиҳад муносибатҳои монандии байни объектҳои рамзӣ дар як фазои баландандозаи математикӣ ифода карда шаванд.

Формулаҳо чиро мефаҳмонанд?

Формулаҳо дар ин таҳқиқот аҳамияти марказӣ доранд. Баъзе формулаҳо дар истихроҷи матни PDF бо шикастҳои сатр норавшан намоён мешаванд; нишондиҳии LaTeX-и зер то ҳадди имкон ба пайдарпаии рамзҳо ва маънои математикӣ дар матн содиқона тартиб дода шудааст. Дар ҷойҳое, ки аломатҳои реша ва дараҷа равшан хонда намешаванд, ин ҳолат алоҳида зикр мегардад.

Формулаи асосии таҳқиқот параметри умумисозишудаи κ мебошад:

Дар ин ҷо κ₀ собити пайвастшавии Эйнштейн дар нисбияти умумиро ва Φ майдони агентнокии системаро ифода мекунад. Π параметрҳои ташкили физикӣ, B биологӣ ва C фарҳангӣ/рамзиро нишон медиҳанд. Идеяи асосӣ чунин аст: κ ҳамчун пайвастшавии физикии собит ва умумӣ мемонад, аммо барои фазоҳои абстрактии ҳолат пайвастшавии муассир метавонад вобаста ба сатҳи ташкили система тағйир ёбад.

Пояи физикӣ дар нисбияти умумӣ чунин дода мешавад:

Дар ин ҷо G_μν геометрияи фазо-замон, T_μν тензори энергия-импулс, G собити ҷозибаи Нютон ва c суръати рӯшноиро нишон медиҳад. Нуктае, ки муаллифон махсус таъкид мекунанд, ин аст: G ҳамчун собити физикӣ боқӣ мемонад; он чизе, ки васеъ карда мешавад G нест, балки шакли κ мебошад, ки пайвастшавии байни геометрия ва ташкили системаро ифода мекунад.

Параметри биологии B бо геометрияи иттилоотии Фишер муайян мешавад. Метрикаи иттилоотии Фишер чен мекунад, ки оилаи тақсимоти эҳтимолӣ ба тағйири параметрҳо то чӣ андоза ҳассос аст:

Ин формула нишон медиҳад, ки дар фазои ҳолати системаи биологӣ тағйироти хурди параметрҳо то чӣ андоза аз ҳам фарқшавандаанд. Масалан, фаровонии намудҳо, ҷараёнҳои метаболикӣ ё тақсимоти ифодаи генҳо метавонанд дар чунин геометрияи иттилоотӣ ифода шаванд.

Дар матн унсури масофаи фазои ҳолати биологӣ бо чунин идея дода мешавад:

Ин ифода нишон медиҳад, ки масофаи геометрии байни ду ҳолат дар манифолди биологӣ бо метрикаи иттилоотии Фишер чен мешавад.

Параметри тартиби биологӣ B ҳамчун ҳаҷми Фишер муайян мешавад:

Дар истихроҷи матни PDF аломати решаи квадратӣ дар ин формула равшан хонда намешавад; аммо азбаски унсури стандартии ҳаҷм дар геометрияи Риман шакли \(\sqrt{\det[g_{ab}]}\) дорад, ифода ҳамин тавр дода шудааст. Маънои формула чунин аст: ҳар қадар системаи биологӣ ҳолатҳои ташкилӣ ва аз ҳам фарқшавандаи бештар дошта бошад, B ҳамон қадар калон мешавад.

Параметри фарҳангии C бо намояндагии мафҳумҳои рамзӣ дар фазои ядроӣ муайян карда мешавад. Монандии байни мафҳумҳо бо матритсаи Грам нишон дода мешавад:

Ин матритса то чӣ андоза наздик ё дур будани мафҳумҳоро аз ҳам ифода мекунад. Сипас оператори зичии нормализатсияшуда муайян мешавад:

Параметри фарҳангӣ бо энтропияи фон Нейман, яъне энтропияи спектралии ин оператори зичӣ дода мешавад:

Дар ин ҷо λ_i қиматҳои хоси матритсаи нормализатсияшуда мебошанд. Агар фазои маъноии фарҳангӣ баландандоза, бой ва паҳншуда бошад, энтропия баланд мешавад. Агар мафҳумҳо ба як андозаи бартаридошта фурӯ раванд, энтропия кам мешавад.

Дар таҳқиқот ҳамчунин модели содаи бозича бо ду мафҳум дода шудааст. Монандии байни ду объекти рамзӣ бо ядрои экспоненсиалӣ ифода мешавад:

Дар ин ҷо α сахтии пайвастшавии семантикӣ ва d(x_i,x_j) масофаи байни ду мафҳумро нишон медиҳад. Қиматҳои хосе, ки аз сохтори нормализатсияшуда ба даст меоянд, дар матн чунин дода шудаанд:

Дар истихроҷи матни PDF ҳар ду қимати хос иштибоҳан ҳамчун λ₁ намоён шудаанд; мувофиқи контекст қимати дуюм ҳамчун λ₂ тартиб дода шудааст. Дар ин модел, вақте ки α \to \infty, мафҳумҳо ортогоналӣ мешаванд ва энтропия тақрибан ln 2 ≈ 0.693 мегардад. Вақте ки α \to 0, тамоми сохтори семантикӣ ба як андоза фурӯ меравад ва энтропия ба сифр наздик мешавад.

Таҳқиқот барои ифодаи сабабият дар доменҳои биологӣ ва фарҳангӣ маҳдудиятҳои суръати махсуси доменро низ пешниҳод мекунад:

Ин ифода суръати паҳншавии иттилоот ё тағйиротро дар фазои ҳолати дахлдор нишон медиҳад. Дар биология ин ҳамчун суръати ҳадди аксари мутобиқшавии эволютсионӣ, дар фарҳанг бошад ҳамчун суръати ҳадди аксари ҷудошавии семантикӣ тафсир мешавад.

Дар ин ҷо g_AB метрикаи биологӣ, h_ij метрикаи фарҳангӣ/семантикӣ ва τ миқёси дохилии вақти доменро нишон медиҳад.

Маҳдудияти коркарди иттилоот бо ҳади болоии навъи Бекенштейн алоқаманд карда мешавад:

Ин ифода нишон медиҳад, ки равандҳои биологӣ ва фарҳангӣ аз ҷаҳони физикӣ комилан ҷудо нестанд; онҳо дар ниҳоят бо маҳдудиятҳои коркарди иттилоот ва термодинамика баста шудаанд.

Дар мисоли нобудшавии охири Плейстосен, агентнокии инсон ҳамчун бозмиқёскунӣ кардани метрикаи муассир ифода мешавад:

Дар ин ҷо κ_hum агентнокии технологии инсон, Φ_clim маҷбуркунии иқлимӣ ва g_AB метрикаи асосии фазои ҳолати экологиро ифода мекунанд. Тафсири таҳқиқот чунин аст: агентнокии технологии инсон дар якҷоягӣ бо фишори иқлимӣ фазои ҳолати экологиро чунон аз нав миқёс мекунад, ки барои баъзе намудҳо масирҳои қаблан кушодаи мутобиқшавӣ баста мешаванд.

Паёми асосии график, ҷадвал ва схема

Схемаи асосии таҳқиқот сохтори сеқабатаро пешниҳод мекунад, ки “Каскади агентнокии геометрӣ” номида мешавад. Дар поён домени физикӣ қарор дорад: топологияи он фазо-замони физикӣ, қонуни пайвастшавии он κ₀ ва сохтори ҳаддиаш нисбатан сахт аст. Дар қабати миёна домени биологӣ ҷойгир аст: дар он манифолди эко-эволютсионӣ, метрикаи иттилоотии Фишер ва сохтори пайвастшавии мутобиқшаванда/модулятсияшаванда мавҷуд аст. Дар боло домени фарҳангӣ/рамзӣ қарор дорад: дар он фазои семантикӣ, намояндагии RKHS ва сохтори пайвастшавии хеле пластикӣ бартарӣ дорад.

Паёми асосии ин схема чунин аст: ҳар қадар системаҳо аз физикӣ ба биологӣ ва фарҳангӣ ҳаракат кунанд, ҳассосияти топологии фазоҳои ҳолат зиёд мешавад. Дар системаҳои физикӣ геометрия хеле сахт ва ба шароити пурэнергия вобаста аст. Дар системаҳои биологӣ ташкилоти зинда, шабакаҳои экологӣ ва ҳамкориҳои эволютсионӣ фазои ҳолатро чандиртар мекунанд. Дар системаҳои фарҳангӣ бошад, рамзҳо, маъноҳо ва технологияҳо метавонанд майдонҳои эҳтимолиятро хеле зудтар ва пластиктар тағйир диҳанд.

Схема ҳамчунин аз нодуруст фаҳмидани таҳқиқот пешгирӣ мекунад: доменҳои биологӣ ва фарҳангӣ андозаҳои нави фазо-замони физикӣ нестанд. Онҳо фазоҳои абстрактии ҳолатанд. Аз ин рӯ, ташбеҳи нисбияти умумӣ дар ин ҷо гравитатсияи физикӣ нест, балки монандии шакли математикӣ мебошад.

Таҷрибаҳо чӣ гуна анҷом дода шуданд?

Ин таҳқиқот ба маънои классикӣ таҷрибаи лабораторӣ ё таҳлили додаҳо пешниҳод намекунад. Он модели назариявӣ месозад ва муҳокима мекунад, ки ин модел чӣ гуна метавонад ченшаванда гардад. Барои параметри биологии B пешниҳод мешавад, ки аз додаҳои баландандоза, ба монанди фаровонии намудҳо, тақсимоти ифодаи генҳо, ҷараёнҳои метаболикӣ ё шабакаҳои экологӣ, метрикаҳои иттилоотии Фишер истихроҷ карда шаванд.

Барои параметри фарҳангии C бошад, шабакаҳои рамзӣ ва семантикӣ истифода шуда метавонанд. Аз матритсаҳои коррелятсияи семантикӣ, ки моделҳои муосири бузурги забонӣ тавлид мекунанд, шабакаҳои патентӣ, шабакаҳои мафҳумӣ ё маҷмӯаҳои матнҳои фарҳангӣ метавон матритсаи Грам сохт. Энтропияи спектралии ин матритса метавонад барои чен кардани он истифода шавад, ки фазои ҳолати фарҳангӣ то чӣ андоза паҳншуда, баландандоза ё ба як андоза фурӯрафта аст.

Таҳқиқот ҳамчунин нобудшавии охири Плейстосенро ҳамчун як омӯзиши назариявии ҳолатӣ баррасӣ мекунад. Гуфта мешавад, ки экосистемаҳо ба монанди дашти мамонт дар аввал геометрияи нисбатан устувори эко-эволютсионӣ доштанд, сипас агентнокии технологии инсон ва фишори иқлимӣ якҷоя ин геометрияро аз нав миқёс карданд. Муаллифон инро “фурӯпошии геодезӣ” меноманд. Геодезӣ маънои роҳи табиитарин ё камхарҷтарин дар дохили як геометрияро дорад. Фурӯпошии геодезӣ бошад, баста шудани роҳҳои мутобиқшавии эволютсионӣ аст, ки қаблан дастрас буданд.

Натиҷаҳо чиро нишон медиҳанд?

Натиҷаи якуми таҳқиқот ин аст, ки сохтани ягонагӣ байни физика, биология ва фарҳанг редуксионизми физикиро талаб намекунад. Муаллифон ин соҳаҳоро ба як сатҳи моддӣ коҳиш намедиҳанд. Ба ҷойи ин, онҳо пешниҳод мекунанд, ки доменҳои гуногунро дар фазоҳои ҳолати худ бо шаклҳои шабеҳи математикӣ модел кардан мумкин аст.

Натиҷаи дуюм ин аст, ки агентнокиро метавон ҳамчун мафҳуми геометрӣ шарҳ дод. Агентнокии як система танҳо қобилияти “коре кардан” нест; он қобилияти каҷ кардан ё бозшакл додани фазои ҳолатҳои имконпазири худ, масирҳои эволютсионӣ ё роҳҳои гузариши семантикист.

Натиҷаи сеюм ин аст, ки системаҳои биологӣ ва фарҳангӣ геометрияҳои пластикитар доранд. Пайвастшавии физикӣ хеле сахт ва ҳассосияташ паст аст; ташкили биологӣ бештар модулятсияшаванда аст; системаҳои фарҳангӣ/рамзӣ бошанд, тавассути шабакаҳои маъно метавонанд хеле зуд аз нав сохта шаванд.

Натиҷаи чорум ин аст, ки рӯйдодҳои бузурги таърихӣ, ба монанди нобудшавии охири Плейстосен, метавонанд на танҳо ҳамчун “фишори беруна” ё “тағйирёбии иқлим”, балки ҳамчун гузаришҳои сохтории фаза дар фазои ҳолат низ модел шаванд. Агентнокии технологии инсон метавонад роҳҳои мутобиқшавии экосистемаро танг карда, барои баъзе намудҳо масирҳои ҳаётан муҳимро аз ҷиҳати геометрӣ бандад.

Чаро ин муҳим аст?

Таҳқиқот барои шарҳи системаҳои зинда ва фарҳангӣ забони нави математикӣ пешниҳод мекунад. Агар равандҳои биологӣ ва фарҳангӣ дар фазоҳои абстрактии ҳолат ба таври геометрӣ модел карда шаванд, байни эволютсия, экология, фарҳанг, технология ва шабакаҳои маъно чаҳорчӯбаи умумии қавитар сохтан мумкин мешавад.

Ин махсусан барои биологияи назариявӣ муҳим аст. Эволютсия метавонад на танҳо тағйири басомади генҳо, балки раванди муносибатие бошад, ки дар он намудҳо ва экосистемаҳо ояндаҳои имконпазири худро тағйир медиҳанд. Ҷондорон танҳо мавҷудоте нестанд, ки ба муҳит ба таври ғайрифаъол ҷавоб медиҳанд; онҳо марказҳои ташкилӣ ҳастанд, ки фазои ҳамкории худро аз нав месозанд.

Аз нигоҳи системаҳои фарҳангӣ низ таҳқиқот ҷолиб аст. Забонҳо, технологияҳо, мафҳумҳои илмӣ, идеологияҳо ва шабакаҳои рамзӣ ба он таъсир мерасонанд, ки инсонҳо кадом ояндаҳоро тасаввур карда метавонанд ва кадом роҳҳои рафторро имконпазир медонанд. Аз ин рӯ, фарҳанг низ як навъ геометрияи фазои ҳолат месозад.

Бо вуҷуди ин, ин таҳқиқот набояд ҳамчун тавсияи мустақими сиёсати экологӣ, иқлимӣ ё ҳифзи биологӣ хонда шавад. Мисоли нобудшавии охири Плейстосен пешниҳоди назариявии моделсозист; шарҳҳои воқеии палеонтологӣ ва экологӣ аз манбаъҳои сершумори додаҳо, фарқиятҳои минтақавӣ ва номуайяниҳои таърихӣ иборатанд.

Нуқтаҳои эҳтиётӣ

Таҳқиқот чаҳорчӯбаи назариявии хеле ҷасур ва спекулятивӣ пешниҳод мекунад. Интиқоли шаклҳои нисбияти умумӣ ба системаҳои биологӣ ва фарҳангӣ пешниҳоди эҷодкорона аст, аммо дар илми асосӣ модели устувор ва ба таври васеъ пазируфташуда нест. Аз ин рӯ, онро бояд на ҳамчун назарияи ниҳоӣ, балки ҳамчун пешниҳоди барномаи таҳқиқотӣ хондан лозим аст.

Ҳарчанд муаллифон байни доменҳои физикӣ ва абстрактӣ фарқгузорӣ мекунанд, интиқоли забони нисбияти умумӣ ба биология ва фарҳанг метавонад боиси нодурустфаҳмӣ шавад. κ_bio ё κ_cult майдони гравитатсионии физикиро тағйир намедиҳад. Онҳо параметрҳои абстрактӣ мебошанд, ки ҳассосияти геометрии системаро дар фазоҳои иттилоотӣ ва маъноӣ ифода мекунанд.

Баъзе формулаҳо даъвои ченшаванда будан доранд, аммо дар амал ба таври боэътимод баҳодиҳии ин метрикаҳо душвор буда метавонад. Метрикаҳои иттилоотии Фишерро метавон аз додаҳои ифодаи ген ё шабакаҳои экологӣ истихроҷ кард, аммо сифати додаҳо, интихоби модел ва усулҳои коҳиши андоза ба натиҷаҳо таъсири қавӣ мерасонанд. Ба ҳамин монанд, энтропияи спектралии фазои семантикии фарҳангӣ вобаста ба модели забонӣ, маҷмӯаи матн ва функсияи ядро метавонад тағйир ёбад.

Дар мисоли нобудшавии охири Плейстосен, шарҳ додани таъсири агентнокии технологии инсон ҳамчун гузариши геометрии фаза метавонад фаҳмонанда бошад, аммо ин омилҳои дигар, аз ҷумла тағйирёбии иқлим, табдили зистгоҳ, фишори шикор, бемориҳо ва фарқиятҳои экологии минтақавиро истисно намекунад.

Хулоса

Ин таҳқиқот мекӯшад байни олами физикӣ, системаҳои зинда ва сохторҳои фарҳангӣ/рамзӣ як пайдарпаии нави математикӣ эҷод кунад. Даъвои асосӣ ин аст, ки агентнокии ташкилӣ метавонад ҳамчун қобилияти каҷ кардан ё бозшакл додани геометрияи фазои ҳолати худ фаҳмида шавад. Барои ин, идеяи пайвастшавии κ аз нисбияти умумӣ, бе он ки берун аз гравитатсияи физикӣ физикӣ тафсир шавад, ҳамчун изоморфизми шаклӣ барои фазоҳои абстрактии биологӣ ва фарҳангӣ васеъ карда мешавад.

Қавитарин ҷиҳати таҳқиқот ҷустуҷӯи забони умумии математикӣ бе фурӯ рафтан ба редуксионизми физикӣ мебошад. Системаҳои биологӣ метавонанд бо геометрияи иттилоотии Фишер, системаҳои фарҳангӣ бошад бо фазои Ҳилберт ва энтропияи спектралӣ модел шаванд. Ҳамин тавр, “ҳаёт” ва “фарҳанг” на танҳо маҷмӯи ҷузъҳои моддӣ, балки системаҳои ташкилёфтае ҳастанд, ки фазоҳои имкониятии худро тағйир медиҳанд.

Барои хонандаи Verianla паёми асосӣ чунин аст: мавҷудоти зинда ва фарҳангҳо танҳо дар муҳит ҳаракат намекунанд; онҳо геометрияи ояндаҳои имконпазири худро низ тағйир медиҳанд. Параметри κ барои чен кардани ин тағйирот як пули математикӣ, ҷасур, назариявӣ ва баҳсбарангез пешниҳод мекунад.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Ин матн бар асоси preprint-и “κ and the Geometry of Agency: Towards an Extended General Relativity of Living and Symbolic Systems”, ки аз ҷониби Richard A. Fariña ва Sebastián Vallejo таҳия шудааст, омода гардидааст. Таҳқиқот дар доираи барномаи Biorelativity чаҳорчӯбаи назариявиро тавассути параметри умумисозишудаи пайвастшавии κ, геометрияи иттилоотӣ, RKHS, фазоҳои ҳолати биологӣ ва фарҳангӣ ва мисоли нобудшавии охири Плейстосен таҳия мекунад.

Ин мундариҷа тарҷумаи калима ба калима нест; ғояи асосии таҳқиқот мувофиқи хатти нашрии Verianla содда карда шуда, ба мақолаи таҳририи мустақили тоҷикӣ табдил дода шудааст.

Ин мундариҷа барои сиёсати экологӣ, стратегияи ҳифзи биологӣ ё тасдиқи назарияи физикӣ тавсияи мустақим нест. Азбаски таҳқиқот preprint-и назариявӣ ва ҳанӯз аз арзёбии ҳамтоён нагузашта аст, натиҷаҳо ва иддаоҳо бояд бо эҳтиёт тафсир шаванд.