Ихтилоли истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ (Social Media Use Disorder, SMUD) мафҳумест, ки нишонаҳои истифодаи мушкилнок, аз ҷумла аз даст рафтани назорат бар истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ, машғулияти шадиди зеҳнӣ ва халалдоршавии фаъолияти рӯзмарраро ҳамчун сохтори алоҳидаи равонпизишкӣ шарҳ додан мехоҳад, аммо мақоми он ҳамчун ихтилоли мустақили солимии равонӣ баҳснок аст. Ин таҳқиқоти буришӣ нишонаҳои SMUD-ро, ки бо миқёси SMD чен шудаанд, байни калонсолони бе таърихи мушкилоти солимии равонӣ, калонсолоне, ки ташхиси депрессияи униполяриро гузориш кардаанд, ва калонсолоне, ки ташхиси ихтилоли дуқутбиро гузориш кардаанд, муқоиса кардааст; инчунин робитаҳои байни истифодаи фаъоли иҷтимоӣ, истифодаи фаъоли ғайрииҷтимоӣ ва истифодаи пассивонаи шабакаҳои иҷтимоӣ бо SMUD ва он ки оё фарқиятҳои гурӯҳӣ пас аз назорати нишонаҳои депрессивӣ боқӣ мемонанд, баррасӣ шудаанд. Натиҷаҳо нишон доданд, ки холҳои SMUD бо шаклҳои маълуми истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ танҳо робитаҳои хеле заиф доранд ва фарқиятҳои SMUD байни гурӯҳҳои клиникӣ пас аз ба ҳисоб гирифтани нишонаҳои депрессивӣ аҳамияти омории худро аз даст медиҳанд. Аз ин рӯ, таҳқиқот ақидаи он ки SMUD ихтилоли мустақил аз депрессия аст, дастгирӣ намекунад; аммо бинобар тарҳи буришӣ, намунаи онлайн ва номувофиқии андозаи намуна дар манбаъ, хулоса баровардан мумкин нест, ки «ихтилоли алоҳидае бо номи SMUD қатъан вуҷуд надорад».

Дар гурӯҳи бе таърихи мушкилоти солимии равонӣ, аз 20 нафаре, ки аз ҳадди 5/9-и миқёси SMD боло буданд, 16 нафар ҳамзамон нишонаҳое доштанд, ки аз ҳадди скрининги депрессияи CES-D боло буданд. Дар гурӯҳе, ки аз ҳадди нишонаҳои депрессивӣ поён буд, танҳо чор нафар аз ҳадди SMD боло гузориш шудаанд. Дар гурӯҳи депрессияи униполярӣ байни онҳое, ки аз ҳадди SMD боло буданд ва онҳое, ки набуданд, аз рӯи синну сол, ҷинс, таҳсил, даромад, давомнокии ташхис, шумораи доруҳои равонпизишкӣ, коморбидӣ, танҳоӣ, дастгирии иҷтимоӣ ё қаноатмандӣ аз зиндагӣ фарқияти назаррас мушоҳида нашуд; тағйирёбандаи фарқкунанда сатҳи нишонаҳои депрессивӣ буд. Дар гурӯҳи ихтилоли дуқутбӣ нишонаҳои гипомания/мания низ ҳадди SMD-ро фарқ накардаанд.

Ихтилоли Истифодаи Шабакаҳои Иҷтимоӣ дар Ин Таҳқиқот Чист?

Ихтилоли истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ (SMUD) дар ин таҳқиқот на ҳамчун ташхиси мустақили клиникӣ, балки ҳамчун нишонаҳои истифодаи мушкилноки шабакаҳои иҷтимоӣ, ки бо Social Media Disorder Scale (SMD)-и нӯҳбандӣ чен шудаанд, амалиётӣ карда шудааст; ҷавоби мусбат ба 5 ё зиёда аз 9 банд дар манбаъ ҳамчун ҳадди скринингӣ, ки истифодаи мушкилнокро нишон медиҳад, истифода шудааст.

Ин фарқият муҳим аст. Гарчанде ки дар баъзе қисмҳои таҳқиқот ибораи “clinical range” истифода шудааст, гузаштан аз ҳадди SMD маънои онро надорад, ки равонпизишк ташхиси нави SMUD гузоштааст. SMD воситаи ченкунӣ барои скрининги нишонаҳои муайяни рафторӣ мебошад. Аз ин рӯ, ҳамаи муқоисаҳои зерини “SMUD” бар холҳои SMD ё гурӯҳбандии ҳаддии SMD асос меёбанд.

Чаро масъалаи он ки SMUD ихтилоли алоҳида аст ё не, баҳс мешавад?

Робитаи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ бо солимии равонӣ яксамта нест. Манбаъ қайд мекунад, ки шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд ҷанбаҳои мусбат, аз қабили дастгирии онлайн, сармояи иҷтимоӣ ва нигоҳ доштани муносибатҳоро дошта бошанд; дар айни замон таҳқиқоти дигар робитаҳо бо нишонаҳои депрессивӣ, изтироб ва нороҳатии равониро гузориш кардаанд. Ҳамчунин шакли истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ, платформа ва таърихи равонпизишкии корбар метавонанд самти ин робитаро тағйир диҳанд.

Аз ин рӯ, “бисёр истифода бурдани шабакаҳои иҷтимоӣ” ва “доштани ихтилоли мустақили рафторӣ” як даъво нестанд. Барои асоснок кардани сохтори алоҳидаи SMUD, истифодаи мушкилнок бояд бо рафтори воқеии истифода робита дошта бошад, бо дигар ҳолатҳои равонпизишкӣ шарҳ дода нашавад ва ба таври боэътимод амалиётӣ карда шавад.

Мантиқи асосии таҳқиқот санҷидани ҳамин фарқият аст: агар SMUD аз депрессия мустақил бошад, интизор меравад, ки нишонаҳои SMUD танҳо сатҳи нишонаҳои депрессивиро инъикос накунанд ва бо хусусиятҳои хоси истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ, равонӣ-иҷтимоӣ ё клиникӣ робита дошта бошанд.

Истифодаи фаъоли иҷтимоӣ, фаъоли ғайрииҷтимоӣ ва пассивона чӣ маъно дорад?

Таҳқиқот се шакли истифодаи шабакаҳои иҷтимоиро бо версияи ба шабакаҳои иҷтимоӣ мутобиқшудаи миқёси PAUM чен кардааст. Истифодаи фаъоли иҷтимоӣ рафторҳоеро дар бар мегирад, ки ҳамкории мустақим бо одамони дигар доранд; истифодаи фаъоли ғайрииҷтимоӣ рафторҳое чун эҷод ё мубодилаи муҳтаво мебошад, ки ҳамкории мустақими байниҳамдигариро талаб намекунанд; истифодаи пассивона бошад шаклҳои истифодаи бе ҳамкорӣ, аз қабили дидани муҳтаво ё ҳаракат кардан дар лента, мебошад.

Шакли аслии миқёс барои истифодаи Facebook таҳия шудааст. Муҳаққиқон дар таҳқиқоти ҷорӣ дар ҷойҳои зарурӣ ибораи “Facebook”-ро бо “social media” иваз карда, ҳамин мутобиқсозиро, ки дар таҳқиқоти пешини шабакаҳои иҷтимоӣ низ истифода шудааст, татбиқ кардаанд.

Оё Истифодаи Фаъол ё Пассивонаи Шабакаҳои Иҷтимоӣ бо Нишонаҳои SMUD Робита Дошт?

Танҳо робитаҳои хеле заиф мушоҳида шуданд: байни холи SMD ва истифодаи фаъоли иҷтимоӣ r = 0,20, истифодаи фаъоли ғайрииҷтимоӣ r = 0,15 ва истифодаи пассивона r = 0,19 коррелятсия гузориш шудааст; гарчанде қиматҳои p хурд буданд, муаллифон андозаи ин коэффисиентҳоро ҳамчун нишондиҳандаи робитаи маънодори рафторӣ арзёбӣ накардаанд.

Дар ин ҷо дарси муҳими оморӣ ин аст, ки аҳамияти оморӣ ва андозаи робита як чиз нестанд. Дар намунаҳои калон коррелятсияҳои хурд метавонанд қиматҳои пасти p ба вуҷуд оранд. Таъкиди асосии муҳаққиқон ин аст, ки қиматҳои r дар андозаҳои хурди 0,15–0,20 боқӣ мондаанд.

Бо вуҷуди ин, таҳқиқот вақти умумии сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоиро чен накардааст. Аз ин рӯ, натиҷаро ба шакли “нишонаҳои SMUD бо миқдори истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ робита надоранд” васеъ кардан мумкин нест. Таҳқиқот танҳо байни шаклҳои фаъоли/пассивонаи ченшуда ва холи SMD робитаи қавӣ пайдо накардааст.

Нишонаҳои депрессивӣ чӣ гуна чен шуданд?

Нишонаҳои депрессивӣ бо истифода аз Center for Epidemiological Studies—Depression Scale (CES-D) арзёбӣ шуданд. CES-D аз 20 банд иборат буда, басомади нишонаҳои депрессивиро дар як ҳафтаи охир мепурсад. Бандҳо аз 0–3 хол дода мешаванд; дар манбаъ холи умумии аз 15 боло ҳамчун ҳадди нишонаҳои депрессивӣ истифода шудааст, ки сатҳи баланд ё клиникиро нишон медиҳад.

Ин ҳам бо ташхиси расмии равонпизишкии депрессия як чиз нест. Таҳқиқот гурӯҳи клиникиеро, ки қаблан ташхиси депрессияро гузориш карда буданд, алоҳида муайян намуда, CES-D-ро барои чен кардани сатҳи ҷории нишонаҳои депрессивӣ ба таври миқдорӣ истифода кардааст.

Оё SMUD Ҳамчун Ихтилоли Мустақил аз Депрессия Дастгирӣ Шуд?

Дар ин таҳқиқот — не; нишонаҳои SMD махсусан дар якҷоягӣ бо бори нишонаҳои депрессивӣ дида шуданд ва вақте нишонаҳои депрессивӣ аз ҷиҳати оморӣ назорат карда шуданд, фарқияти SMUD байни гурӯҳҳои клиникӣ дигар аҳамиятнок набуд. Аммо ин натиҷа маънои онро надорад, ки як таҳқиқоти буришӣ исбот кардааст, ки SMUD дар ҳеҷ шароит наметавонад ихтилоли мустақил бошад.

Муқоисаи калидӣ дар гурӯҳи бе таърихи мушкилоти солимии равонӣ

Дар Ҷадвали 1-и манбаъ гурӯҳи бе таърихи мушкилоти солимии равонӣ 340 нафар нишон дода шудааст. Аз ин гурӯҳ 20 нафар дар миқёси SMD холи 5 ё бештар гирифтаанд. Муҳаққиқон қайд мекунанд, ки аз ин 20 нафар 16 нафар ҳамзамон дар CES-D холи нишонаҳои депрессивии аз 15 боло гузориш кардаанд.

Дар байни иштирокчиёне, ки аз ҳадди скрининги нишонаҳои депрессивӣ поён буданд, танҳо чор нафар аз ҳадди SMD гузаштаанд. Манбаъ ин чор нафарро %1,7-и гурӯҳи дахлдори эутимикӣ/бе нишонаҳои депрессивӣ гузориш мекунад.

Тафсири муҳаққиқон ин аст, ки нишонаҳои монанд ба SMUD ҳатто дар одамони бе таърихи мушкилоти солимии равонӣ ҳам аксаран ҳамроҳ бо нишонаҳои баланди депрессивӣ пайдо мешаванд.

Ҳадди SMUD дар гурӯҳи депрессияи униполярӣ чӣ тағйир дод?

Ҳангоми муқоисаи гурӯҳҳои аз ҳадди SMD боло ва поён дар байни иштирокчиёне, ки ташхиси депрессияи униполяриро гузориш кардаанд, ғайр аз сатҳи нишонаҳои депрессивӣ профили равшани фарқкунанда пайдо нашуд.

Манбаъ гузориш мекунад, ки хусусияти асосии фарқкунандаи ду гурӯҳ сатҳи нишонаҳои депрессивӣ буд. Ин яке аз бозёфтҳои асосист, ки тафсири муаллифонро дастгирӣ мекунад: “профили SMUD намунаи дигари клиникӣ ё равонӣ-иҷтимоии ҷудо аз депрессияро нишон намедиҳад”.

Дар гурӯҳи ихтилоли дуқутбӣ чӣ ёфт шуд?

Дар гурӯҳи ихтилоли дуқутбӣ иштирокчиёни аз ҳадди SMD боло ва поён аз рӯи ҷинс, таҳсил, даромад, давомнокии ташхис, шумораи доруҳои равонпизишкӣ, ҳолати коморбидии равонпизишкӣ, дастгирии иҷтимоӣ ва қаноатмандӣ аз зиндагӣ ба таври аҳамиятнок фарқ накарданд.

Иштирокчиёне, ки аз ҳадди SMD поён буданд, аз гурӯҳи аз ҳад боло калонсолтар буданд; манбаъ пешниҳод мекунад, ки ин метавонад бо фарқиятҳои наслӣ дар истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ алоқаманд бошад. Гурӯҳи аз ҳадди SMD боло каме танҳоии бештар ва нишонаҳои депрессивии бештар гузориш кардааст.

Баръакс, нишонаҳои гипомания/мания гурӯҳҳоро фарқ накарданд: t(df = 71) = 0,20; p = 0,84. Муаллифон қайд мекунанд, ки интизории он ки истифодаи мушкилноки шабакаҳои иҷтимоӣ дар ихтилоли дуқутбӣ монанди дигар намунаҳои рафтори маниакалӣ/компулсивӣ бо гипомания ё мания шарҳ дода мешавад, дар ин маълумот дастгирӣ нашуд.

Оё Аз Ҳадди Миқёси SMD Боло Будан Ташхиси Равонпизишкӣ Аст?

Не. Дар ин таҳқиқот SMD ≥ 5 ҳадди скринингии Social Media Disorder Scale мебошад, ки боло рафтани нишонаҳои истифодаи мушкилноки шабакаҳои иҷтимоиро нишон медиҳад; ин нишон намедиҳад, ки клинисист ташхиси мустақили равонпизишкии SMUD гузоштааст ё эътиборнокии SMUD исбот шудааст.

Ин фарқият махсусан аз сабаби унвони мақола ва забони хулоса муҳим аст. Муҳаққиқон бо истифода аз холҳои мавҷудаи SMD саволи “оё ихтилоли алоҳида вуҷуд дорад?”-ро баррасӣ мекунанд; таҳқиқот стандарти нави ташхисӣ таҳия накардааст ва бо стандарти тиллоии ташхисӣ тасдиқ накардааст.

Муҳокимаи DSM-5-TR-ро чӣ гуна бояд хонд?

Муаллифони манбаъ чорчӯбаи далелҳои эмпирикӣ, эътимоднокӣ/эътиборнокии ташхисӣ, ниёзи клиникӣ ва фоидаи таҳқиқот/табобатро, ки барои ташхисҳои оянда дар DSM-5-TR заруранд, муҳокима мекунанд. Ба арзёбии муаллифон, гарчанде ки ниёзи клиникӣ ва фоидаи таҳқиқот барои SMUD дар сатҳи қобили баҳс мавҷуданд, ҷудокунии кофии эмпирикӣ ва эътимоднокӣ/эътиборнокии ташхисӣ ҳанӯз таъмин нашудаанд.

Ин тафсир қарори нави расмии Ассотсиатсияи Равонпизишкии Амрико дар бораи SMUD нест. Ин арзёбии илмии муаллифони манбаъ бар асоси таҳқиқоти ҷорӣ ва адабиёт мебошад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Холҳои SMD бо шаклҳои истифодаи фаъоли иҷтимоӣ, фаъоли ғайрииҷтимоӣ ва пассивонаи шабакаҳои иҷтимоӣ танҳо коррелятсияҳои хеле хурд нишон доданд.
• Аксари иштирокчиёни аз ҳадди SMD боло дар гурӯҳи бе таърихи мушкилоти солимии равонӣ ҳамзамон нишонаҳои баланди депрессивии CES-D-ро гузориш карданд.
• Дар гурӯҳи депрессияи униполярӣ профили равшани иҷтимоӣ-демографӣ, равонӣ-иҷтимоӣ ё клиникии дигаре, ки шахсони аз ҳадди SMD болоро фарқ кунад, пайдо нашуд; нишонаҳои депрессивӣ баландтар буданд.
• Дар гурӯҳи ихтилоли дуқутбӣ нишонаҳои гипомания/мания ҳолати ҳаддии SMD-ро фарқ накарданд.
• Пас аз назорати нишонаҳои депрессивӣ фарқияти SMD байни гурӯҳҳои клиникӣ дигар аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок набуд.
• Маълумоти мавҷуда фарзияи он ки SMUD сохтори мустақили равонпизишкист, ки аз депрессия возеҳ ҷудо мешавад, дастгирӣ намекунад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Исбот нашудааст, ки SMUD қатъан вуҷуд надорад.
• Нишон дода нашудааст, ки истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ боиси депрессия мешавад ё депрессия боиси истифодаи мушкилноки шабакаҳои иҷтимоӣ мешавад.
• Нишон дода нашудааст, ки арзиши SMD ≥ 5 ташхиси расмии равонпизишкӣ аст.
• Робитаи вақти умумии сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ бо SMUD санҷида нашудааст.
• Нишон дода нашудааст, ки як платформаи мушаххаси шабакаҳои иҷтимоӣ боиси SMUD мешавад.
• Нишон дода нашудааст, ки натиҷаҳоро мустақиман ба наврасон, фарҳангҳои дигар ё намунаҳои аҳолии умумие, ки офлайн ҷамъоварӣ шудаанд, умумӣ кардан мумкин аст.
• Азбаски таҳқиқот тӯлонӣ нест, пайдарпаии замонии байни SMUD ва нишонаҳои депрессивӣ муайян нашудааст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Иштирокчиён чӣ гуна ҷамъоварӣ шуданд?

Иштирокчиён тавассути платформаҳои шабакаҳои иҷтимоӣ, ба мисли Facebook ва Instagram, платформаи онлайни ҷалби иштирокчиён Positly ва иштирокчиёни қаблии таҳқиқот, ки ба тамоси оянда иҷозат дода буданд, ҷамъоварӣ шуданд. Манбаъ мегӯяд, ки аксари иштирокчиён тавассути Positly омада, дар ИМА зиндагӣ мекарданд.

Қисми назарраси иштирокчиёни Positly коргарони онлайне мебошанд, ки дар Amazon Mechanical Turk дар вазифаҳои қаблӣ таърихи боэътимодӣ доштанд. Платформа ҷавобҳои аз ҳад зуд/нопурраеро, ки бо маълумоти демографии қаблан пешниҳодшуда мухолифанд ё нобовар ҳисобида мешаванд, хориҷ мекунад.

Ба баъзе иштирокчиёне, ки аз шабакаҳои иҷтимоӣ ё ҳавзи таҳқиқоти қаблӣ омада буданд, пас аз анҷоми пурсиш имкони иштирок дар қуръакашии 500 доллари ИМА дода шуд; иштирокчиёни Positly бошанд мувофиқи вақти лозим барои анҷоми пурсиш музд гирифтанд.

Меъёрҳои дохилкунӣ ва хориҷкунӣ

Иштирокчиён бояд 18-сола ё калонтар, қодир ба хондану навиштани англисӣ ва дорои дастрасии мунтазам ба шабакаҳои иҷтимоӣ тавассути телефони мобилӣ ё планшет мебуданд. Онҳое, ки шабакаҳои иҷтимоиро асосан аз компютери рӯимизӣ ё ноутбук истифода мебурданд, хориҷ карда шуданд.

Манбаъ инчунин гузориш медиҳад, ки шахсоне бо ташхиси асосии деменсия, шизофрения, ихтилоли васвосӣ-компулсивӣ, бемории ғадуди сипаршакл, ихтилоли изтироби иҷтимоӣ, ихтилоли комплексӣ/пас аз осеб, ихтилоли хӯрокхӯрӣ, осеби травматикии майна ё ихтилоли истифодаи моддаҳо хориҷ карда шуданд. Агар бехобӣ ё бадрафтории кӯдакӣ бо депрессия ҳамроҳ буда, депрессия ташхиси дуюмдараҷа мебуд, низ хориҷкунӣ татбиқ мешуд.

Воситаҳои ченкунии истифодашуда

Маълумоти равонпизишкӣ ва иҷтимоӣ-демографӣ чӣ гуна ҷамъоварӣ шуд?

Аз иштирокчиён маълумоте чун санаи таваллуд, ҷинс, кишвар, ҳолати муносибат, таҳсил, мансубияти этникӣ ва касб пурсида шуд. Аз онҳо инчунин хоҳиш карда шуд, ки ҳамаи ташхисҳои солимии равонӣ, санаҳои тахминии ташхис ва доруҳои психотропии дорухатиро гузориш кунанд. Иштирокчиёне, ки депрессия ё ихтилоли дуқутбиро гузориш карданд, шаклҳои дигари мудохила, аз қабили психотерапия, медитатсия ё марихуанаро низ гузориш карданд.

Аз ин рӯ, гурӯҳбандии клиникӣ на ба мусоҳибаи ташхисии сохторёфтае, ки гурӯҳи таҳқиқотӣ дар ин таҳқиқот анҷом дода бошад, балки ба таърихи ташхисе, ки худи иштирокчиён гузориш кардаанд, асос ёфтааст.

Маълумоти гумшуда ва омор

Барои ҷавобҳои гумшудаи миқёс multiple imputation бо бастаи mice дар нармафзори R истифода шуд. Манбаъ қайд мекунад, ки азбаски Qualtrics иштирокчиро дар бораи бандҳои холӣ огоҳ мекард, шумораи ҷавобҳои гумшуда кам буд.

Манбаъ мушаххасоти муфассали алгоритми барои импутатсия истифодашуда, шумораи маҷмӯаҳои додаҳои импутатсияшуда ё параметрҳои якҷоякуниро гузориш намекунад. Аз ин рӯ, ин ҷузъиёт аз ҷониби Verianla пурра карда нашудаанд.

Пас аз таҳлилҳои тавсифӣ, байни SMD ва шаклҳои истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ коррелятсияҳои Pearson ҳисоб карда шуданд. Гурӯҳҳо бо санҷишҳои t ва F муқоиса шуда, сипас бо ислоҳ барои сатҳи нишонаҳои депрессивӣ ANCOVA истифода шуд. Таҳлилҳои яктағйирёбанда ва бисёртағйирёбанда бо SPSS версияи 29 анҷом дода шуданд.

Номувофиқии андозаи гурӯҳҳо, ки дар манбаъ гузориш шудааст

Он ки 340 + 218 = 558 аст, ҷолиб мебошад; аммо манбаъ шарҳ намедиҳад, ки оё 107 нафар дар гурӯҳи ихтилоли дуқутбӣ аз ибораи “558 иштирокчӣ” берун мондаанд ё не. Аз ин рӯ, бар асоси гузориши манбаъ сохтани як шумораи умумии ислоҳшуда дуруст нест.

Профили асосии гурӯҳҳо дар Ҷадвали 3-и манбаъ

Дар Ҷадвали 3 миёнаи SMD-и гурӯҳи дуқутбӣ 2,34 дода шудааст, аммо дар матни бахши 3.6 ҳамон миёна 2,23 навишта шудааст. Манбаъ ин фарқиятро шарҳ намедиҳад.

Шумораи шахсони аз ҳадди SMD боло

Манбаъ барои ин тақсимот χ²(df = 2) = 20,85; p < 0,01 гузориш мекунад. Бо вуҷуди ин, тафсири асосии муаллифон танҳо ба фарқи паҳншавӣ байни гурӯҳҳо такя намекунад; ҷудокунии гурӯҳи бе таърихи мушкилоти солимии равонӣ аз рӯи ҳолати нишонаҳои депрессивӣ ва натиҷаҳои ANCOVA дар маркази тафсир қарор доранд.

Ислоҳ барои нишонаҳои депрессивӣ чӣ тағйир дод?

Таҳлили ниҳоии манбаъ холҳои SMD-ро байни гурӯҳҳои клиникӣ муқоиса кардааст. Пеш аз ислоҳ байни гурӯҳҳо фарқи аҳамиятнок гузориш шудааст: F(3,433) = 7,90; p < 0,01.

Вақте нишонаҳои депрессивӣ ҳамчун ковариат ба модел ворид шуданд, худи сатҳи нишонаҳои депрессивӣ аҳамиятнок буд: F(1,433) = 20,22; p < 0,01. Баръакс, таъсири гурӯҳ дигар аҳамиятнок набуд: F(2,433) = 1,41; p = 0,24.

Ин асоси асосии омории хулосаи таҳқиқот аст, ки “фарқи гурӯҳӣ дар нишонаҳои SMUD бо симптоматологияи депрессивӣ шарҳ дода мешавад”. Аммо гузаронидани ANCOVA дар тарҳи мушоҳидавӣ шарҳи сабабиро таъмин намекунад.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

Таҳқиқот танҳо ба саволи “шабакаҳои иҷтимоӣ чӣ қадар истифода мешаванд?” тамаркуз накарда, миқёси истифодаи мушкилнокро ҳамроҳ бо шаклҳои гуногуни истифода, депрессия, ихтилоли дуқутбӣ, танҳоӣ, дастгирии иҷтимоӣ ва қаноатмандӣ аз зиндагӣ баррасӣ кардааст. Ҳамин тавр, якчанд хусусияти фарқкунандае, ки дар сурати сохтори алоҳида будани SMUD интизор мерафтанд, дар як маҷмӯаи додаҳо санҷида шуданд.

Ба таври ошкоро ба ҳисоб гирифтани нишонаҳои депрессивӣ бо ANCOVA низ махсусан муҳим аст; мустақил будан ё набудани фарқи хоми гурӯҳӣ аз сатҳи депрессия мустақиман санҷида шуд.

Маҳдудиятҳои асосии методологӣ

• Таҳқиқот буришӣ аст; тартиби замонии нишонаҳои депрессивӣ ва нишонаҳои истифодаи мушкилноки шабакаҳои иҷтимоиро муайян кардан мумкин нест.
• Иштирокчиён тавассути интернет ҷамъоварӣ шуданд ва шахсоне, ки ба муҳити таҳқиқоти онлайн одат доранд, метавонанд дар намуна аз ҳад зиёд намояндагӣ кунанд.
• Намуна интихоби эҳтимолие нест, ки аҳолии умумиро намояндагӣ кунад.
• Андозаи гурӯҳҳо баробар нест.
• Шумораи умумии иштирокчиён дар манбаъ бо ҷамъи гурӯҳҳои Ҷадвали 1 мувофиқат намекунад.
• Вақти умумии сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ чен карда нашудааст.
• PAUM дар асл барои Facebook таҳия шуда, баъдан ба истифодаи умумии шабакаҳои иҷтимоӣ мутобиқ карда шудааст.
• Таърихи ташхисҳои равонпизишкӣ дар таҳқиқот аз рӯи гузориши худи иштирокчиён ҷамъоварӣ шудааст; дар таҳқиқот мусоҳибаи клиникии ташхисии сохторёфта аз нав гузаронида нашудааст.
• Дар баъзе қиматҳои оморӣ ва тавсифии манбаъ номувофиқиҳои дохилии гузориш вуҷуд доранд.
• Натиҷаҳоро мустақиман ба наврасон, фарҳангҳои дигар ё экосистемаҳои дигари шабакаҳои иҷтимоӣ умумӣ кардан мумкин нест.

Дар оянда кадом таҳқиқот лозиманд?

Муаллифон зарурати таҳияи воситаҳои наверо таъкид мекунанд, ки рафтори муосири истифодаи шабакаҳои иҷтимоиро беҳтар чен кунанд. Таъкид мешавад, ки моделҳои кӯҳнаи ченкунӣ, ки ба Facebook нигаронида шудаанд, метавонанд платформаҳои видеои кӯтоҳ, шабакаҳои нишавӣ ва муҳитҳои тағйирёбандаи модератсияи муҳтаворо ба қадри кофӣ намояндагӣ накунанд.

Тавсия мешавад, ки таҳқиқоти оянда дар фарҳангҳои гуногун, дар чанд нуқтаи вақт ва бо ченкунии мустақими намунаҳои муосири истифода гузаронида шаванд. Тарҳҳои тӯлонӣ махсусан барои фарқ кардани он муҳиманд, ки нишонаҳои депрессивӣ пеш аз истифодаи мушкилноки шабакаҳои иҷтимоӣ пайдо мешаванд ё баъд аз он.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Is Social Media Use Disorder a Thing?

Муаллифон: David Desatnik; Moshe Shmueli; Nofar Tsur; Ariel Pollock Star; Norm O’Rourke.

Муаллифи масъул: Norm O’Rourke.

Муассисаҳо: Ben-Gurion University of the Negev Faculty of Health Sciences, Department of Epidemiology, Biostatistics and Community Health Sciences; Golberg School of Medicine; Department of Psychology, Faculty of Humanities and Social Sciences; Bar Ilan University Department of Science, Technology and Society; Ben-Gurion University of the Negev Multidisciplinary Research Center in Aging.

Мутобиқати муаллиф–муассиса: David Desatnik — Department of Psychology; Moshe Shmueli — Golberg School of Medicine; Nofar Tsur — Department of Psychology; Ariel Pollock Star — Department of Epidemiology, Biostatistics and Community Health Sciences ва Bar Ilan University Department of Science, Technology and Society; Norm O’Rourke — Department of Epidemiology, Biostatistics and Community Health Sciences, Department of Psychology ва Multidisciplinary Research Center in Aging.

Маҷалла: Psychiatry International.

Ношир: MDPI, Basel, Switzerland.

Маълумоти нашр: Psychiatry International, 2026, Ҷилди 7, Мақолаи 139.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030139

Пайванди расмӣ: https://doi.org/10.3390/psychiatryint7030139

Санаи ирсол: 24 Март 2026.

Санаи бознигарӣ: 5 Июн 2026.

Санаи қабул: 11 Июн 2026.

Санаи нашр: 17 Июн 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии буришӣ, онлайн, мушоҳидавӣ ва иктишофӣ.

Давраи ҷамъоварии маълумот: Март–Октябр 2024.

Ҷалби иштирокчиён: Шабакаҳои иҷтимоӣ, Positly ва иштирокчиёни таҳқиқоти қаблӣ.

Воситаҳои асосии ченкунӣ: Social Media Disorder Scale, CES-D, Passive and Active Facebook Use Measure-и мутобиқшуда, ULS-8, BS6 ва Satisfaction with Life Scale.

Омор: Бастаи R mice барои multiple imputation; коррелятсияҳои Pearson; санҷишҳои t ва F; ANCOVA; SPSS v29 барои таҳлилҳои яктағйирёбанда ва бисёртағйирёбанда.

Натиҷаи асосӣ: Нишонаҳои SMUD, ки бо SMD чен шудаанд, бо шаклҳои фаъоли ё пассивонаи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ танҳо робитаи заиф нишон доданд; фарқияти SMUD байни гурӯҳҳои клиникӣ пас аз ислоҳ барои нишонаҳои депрессивӣ аҳамияти худро аз даст дод.

Ҳадди асосии тафсир: Бозёфтҳо ақидаи он ки SMUD ҳолати алоҳидаи равонпизишкии мустақил аз депрессия аст, дастгирӣ намекунанд; аммо таҳқиқоти буришӣ наметавонад мавҷудият ё набудани ихтилоли мустақилро қатъӣ исбот кунад.

Тасдиқи ахлоқӣ: Ben-Gurion University of the Negev Research Ethics Committee, протокол #499-7, 17 Август 2023.

Ризоияти огоҳона: Аз ҳамаи шахсони иштирокчии таҳқиқот гирифта шудааст.

Маблағгузорӣ: Аз ҷониби Minerva Center for the Study on Intersectionality in Aging, University of Haifa дастгирӣ шудааст.

Дастрасии маълумот: Гузориш шудааст, ки додаҳои беномшуда тавассути Harvard Dataverse бо сабти DOI 10.7910/DVN/5RKSDN дастрасанд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш накардаанд.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution (CC BY).

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия David Desatnik ва Norm O’Rourke; методология ва таҳлили формалӣ Norm O’Rourke; тарҳи аввал David Desatnik ва Norm O’Rourke; бозбинӣ ва таҳрир ҳамаи муаллифон; супервизия Norm O’Rourke; ба даст овардани маблағгузорӣ Ariel Pollock Star ва Norm O’Rourke анҷом додаанд.

Ёддошти якпорчагии дохилии манбаъ 1: Дар матни натиҷаҳо гуфта мешавад, ки 558 иштирокчӣ ҷалб шудаанд, дар ҳоле ки се гурӯҳи Ҷадвали 1 аз 340, 218 ва 107 нафар иборат буда, ҷамъ 665 мешавад. Манбаъ ин фарқиятро шарҳ намедиҳад.

Ёддошти якпорчагии дохилии манбаъ 2: Миёнаи SMD-и гурӯҳи ихтилоли дуқутбӣ дар Ҷадвали 3 2,34, дар матни бахши 3.6 бошад 2,23 гузориш шудааст.

Ёддошти якпорчагии дохилии манбаъ 3: Барои ҳолати муносибат χ²(df = 2) = 25,13; p = 0,11 гузориш шудааст, аммо дар муқоисаи навбатии ҷинс ҳамон қимати χ² бо p < 0,01 дубора истифода шудааст. Манбаъ ин фарқи гузориширо шарҳ намедиҳад.

Усули мундариҷаи Verianla: Ин матн тарҷумаи пурраи мақолаи манбаъ ё бознависии банди ба банди он нест. Саволҳои таҳқиқот, сохтори ченкунӣ, намуна, таҳлилҳои оморӣ, додаҳои ҷадвалҳо, панҷ бозёфти асосӣ, маҳдудиятҳо ва номувофиқиҳои рақамии дохили манбаъ дар як меъмории мустақили омӯзишии туркӣ аз нав ташкил карда шудаанд. Ташхис, паҳншавӣ, механизм ё натиҷаи сабабие, ки дар манбаъ нест, илова нашудааст.