Саҳмдори Ақаллият Кист?

Саҳмдори ақаллият шахси воқеӣ ё ҳуқуқиест, ки дар ширкат саҳме дорад, ки қудрати назоратӣ намедиҳад ва аз ин рӯ наметавонад танҳо қарорҳои маҷлиси умумӣ, стратегияи ширкат ё ҳайати шӯрои директоронро муайян кунад.

Манбаъ қайд мекунад, ки сохтори моликият дар Нигерия аксаран метавонад чунин бошад:

• назорати оилавӣ,
• саҳмдории блокии давлатӣ,
• ё сохторҳои бартаридоштаи ширкати модарии чандмиллӣ

ба назар расад.

Дар ин сохтор мақоми ақаллият танҳо маънои камии ададиро надорад. Масъалаи асосӣ маҳрум будан аз қудрати роҳнамоии қарорҳои ширкат аст.

Чаро Қоидаи Аксарият Метавонад Барои Саҳмдорони Ақаллият Мушкил Эҷод Кунад?

Қоидаи аксарият самаранокии қабули қарорҳои дохилии ширкат ва худмухтории ширкатро ҳифз мекунад, аммо дар ҳолатҳое, ки саҳмдорони назораткунанда манфиатҳои худро аз манфиатҳои ширкат ё ақаллият болотар мегузоранд, метавонад саҳмдорони ақаллиятро аз ҷиҳати сохторӣ осебпазир гардонад.

Қоидаи Foss v Harbottle

Таҳқиқот қарори асосии ҳуқуқи классикии англо-нигериявии ширкатҳо — Foss v Harbottle — ро бо ду қоидаи асосӣ шарҳ медиҳад:

1. Proper plaintiff rule: Агар нисбат ба ширкат ҳуқуқвайронкунӣ содир шуда бошад, даъворо бояд худи ширкат пешниҳод кунад.
2. Majority rule: Барои муомилае, ки аксарият метавонад онро ба таври эътиборнок тасдиқ кунад, саҳмдори инфиродӣ наметавонад ба суд муроҷиат кунад.

Ҳадафи ин равиш пешгирӣ аз афзоиши баҳсҳои дохилии ширкат ва ҳифзи худмухтории идоракунӣ буд.

Аммо манбаъ бар он аст, ки татбиқи сахти қоида дар муқобили:

• self-dealing,
• asset stripping,
• муомилоти дорои бархӯрди манфиатҳо,
• ва идоракунии фишоровар

метавонад саҳмдорони ақаллиятро бетаъсир гузорад.

Конститутсияи Нигерия Чӣ Гуна Метавонад Саҳмдорони Ақаллиятро Ҳифз Кунад?

Гарчанде Конститутсияи Нигерия ибораи “саҳмдори ақаллият”-ро ошкоро истифода намекунад, кафолатҳои ҳуқуқи моликият ва мурофиаи одилона ҳифзи меъёриро бар зидди аз байн бурдани худсаронаи ҳуқуқҳои саҳмдорӣ ё муайян кардани ҳуқуқҳои шаҳрвандии саҳмдор бе раванди одилона таъмин мекунанд.

Ҳуқуқи моликият

Манбаъ муқаррароти Section 44(1)-и Конститутсияро яке аз сутунҳои асосии конститутсионӣ мешуморад.

Азбаски саҳмҳо хусусияти моликияти шахсӣ ва choses in action доранд:

• интиқоли маҷбурии саҳмҳо,
• аз даст додани ҳуқуқ,
• squeeze-out,
• ва баъзе амалиёти бозсозӣ

метавонанд масъалаи ҳуқуқи моликиятро ба миён гузоранд.

Тибқи равиши мақола, аз байн бурдани худсаронаи манфиати иқтисодӣ ё ҳуқуқии саҳмдор метавонад аз нигоҳи риояи расмиёт ва принсипҳои ҷубронпулӣ мавриди баррасии конститутсионӣ қарор гирад.

Ҳуқуқ ба мурофиаи одилона

Section 36(1) кафолат медиҳад, ки ҳангоми муайян кардани ҳуқуқҳо ва ӯҳдадориҳои шаҳрвандии шахс, ӯ аз раванди беғараз ва одилона бархурдор бошад.

Манбаъ инро дар заминаи ҳуқуқи ширкатҳо бо:

• равандҳои интизомии дохилӣ,
• барканории директоре, ки ақаллиятро намояндагӣ мекунад,
• механизмҳои ҳалли баҳсҳои дохилии ширкат,
• ва мурофиаи судӣ

мепайвандад.

Дар ин замина, принсипҳои классикии адолати табиӣ:

audi alteram partem — тарафи дигарро низ бишнав

ва

nemo judex in causa sua — ҳеҷ кас наметавонад дар парвандаи худ қозӣ бошад

аҳамият доранд.

Section 16(2)(c) ва идоракунии иқтисодӣ

Манбаъ ҳамчунин принсипи роҳнамои Конститутсияро, ки низоми иқтисодӣ набояд сарват ва воситаҳои истеҳсолотро дар дасти шумораи ками одамон мутамарказ кунад, ҳамчун заминаи васеътари идоракунӣ истифода мебарад.

Ин муқаррарот ҳамчун нормае пешниҳод намешавад, ки дар даъвои инфиродии ширкат ба таври худкор ҳуқуқи ақаллият эҷод кунад; бештар ҳамчун заминаи тафсири конститутсионӣ, ки равиши идоракунии иқтисодиро дастгирӣ мекунад, арзёбӣ мешавад.

Усули таҳқиқот

Таҳқиқот усули доктриналии ҳуқуқиро истифода мебарад.

Дар миёни манбаъҳо:

• Конститутсияи Нигерия,
• CAMA 2020,
• прецедентҳои судии Нигерия ва Англия,
• UK Companies Act 2006,
• South African Companies Act 71 of 2008,
• кодексҳои идоракунии корпоративӣ,
• ва адабиёти академии ҳуқуқӣ

ҳастанд.

CAMA 2020 Ба Саҳмдорони Ақаллият Чӣ Воситаҳо Медиҳад?

CAMA 2020 низоми муосири ҳифзро таъсис медиҳад, ки ба саҳмдорони ақаллият имкон медиҳад даъвои ҳосилавӣ пешниҳод кунанд, бар зидди фишор ва табъизи ноодилона аз суд тадбирҳои фарогир талаб намоянд, дар бораи муомилоти ширкат иттилои бештар ба даст оранд ва дар баъзе механизмҳои назоратӣ намояндагии мустақим дошта бошанд.

1. Даъвои ҳосилавӣ — Derivative Action

Дар доираи Sections 343–352 даъвои ҳосилавӣ ба саҳмдор имкон медиҳад на барои ҳуқуқи шахсии худ, балки аз номи ширкат даъво пешниҳод кунад.

Ин механизм махсусан дар ҳолатҳое муҳим аст, ки шахсони зараррасон ширкатро назорат мекунанд ва ба ширкат имкон намедиҳанд аз номи худ даъво пешниҳод кунад.

Тибқи Section 344, манбаъ се шарти асосиро меорад:

• Ҳуқуқвайронкунандагон ширкатро назорат кунанд ва ба пешниҳоди даъво аз номи ширкат монеъ шаванд.
• Аризадиҳанда бо нияти нек амал кунад.
• Даъво ба манфиати ширкат мувофиқ ба назар расад.

Ин сохтор нисбат ба равиши классикии “fraud on the minority” чаҳорчӯбаи статутии равшантар медиҳад.

Чаро Section 349 муҳим аст?

Мақола Section 349-ро махсусан муҳим мешуморад, зеро суд метавонад қарор диҳад, ки хароҷоти оқилонаи мурофиаи саҳмдори ақаллият, ки даъвои ҳосилавиро пеш мебарад, аз ҷониби ширкат пардохт карда шавад.

Ин муқаррарот дар манбаъ ҳамчун механизме арзёбӣ мешавад, ки метавонад нобаробарии қудрати иқтисодӣ байни аксарият ва ақаллиятро коҳиш диҳад.

Бар Зидди Фишор ва Табъизи Ноодилона Чӣ Воситаҳои Ҳуқуқӣ Мавҷуданд?

CAMA 2020 Sections 353–355 дар ҳолатҳое, ки корҳои ширкат ба таври фишоровар, ноодилона зараровар ё табъизомез пеш бурда мешаванд, ба саҳмдорони ақаллият имкон медиҳад аз Federal High Court тадбирҳои фарогир талаб кунанд.

Манбаъ рафторҳои зеринро мисол меорад:

• Қасдан кам кардани ҳиссаи ақаллият.
• Баровардани саҳмҳои нав бидуни истифодаи Pre-emptive rights.
• Пардохти маоши аз ҳад зиёд ба директорон дар ҳоле ки дивиденд тақсим намешавад.
• Пурра берун кардани ақаллият аз идоракунӣ дар ширкате, ки хусусияти шарикии наздик дорад.

Тадбирҳое, ки суд метавонад таъмин кунад

Дар доираи Section 355, манбаъ салоҳиятҳои зеринро меорад:

• Қарор дар бораи харидани саҳмҳои ақаллият бо арзиши одилона.
• Танзими тарзи пешбурди корҳои ширкат дар оянда.
• Таъйини Receiver-manager.
• Тағйир додани Articles of association.
• Барҳамдиҳӣ ҳамчун чораи охирин.

CAMA 2020 Чӣ Гуна Мекӯшад Асимметрияи Иттилоотиро Коҳиш Диҳад?

Тибқи таҳқиқот, CAMA 2020 мехоҳад асимметрияи иттилоотӣ байни аксарият ва ақаллиятро тавассути ифшои муомилоти тарафҳои вобаста, ҳуқуқҳои огоҳонӣ дар бораи маҷлис, дастрасӣ ба ҳисоботи молиявӣ ва намояндагии саҳмдорон дар кумитаи аудит коҳиш диҳад.

Related-party disclosure

Тибқи Section 293, директорон бояд манфиатҳои муҳими шахсии худро дар шартномаҳои ширкат ифшо кунанд.

Ба гуфтаи манбаъ, ин механизм махсусан дар муомилоте муҳим аст, ки соҳибони назораткунанда дороиҳои ширкатро ба шахсони вобаста мегузаронанд.

Огоҳонӣ дар бораи маҷлис

Тибқи Section 242, агар огоҳии маҷлиси умумӣ ба саҳмдор нарасад ва ин беэътиноӣ комилан тасодуфӣ набошад, метавонад ба эътибори амалиёти он маҷлис таъсир расонад.

Statutory Audit Committee

Тибқи Section 404, дар кумитаи аудити ширкатҳои оммавӣ бояд:

• се намояндаи саҳмдорон,
• се директор

бошанд.

Манбаъ ин сохторро яке аз каналҳои дастрасии мустақими саҳмдорони ақаллият ба ҳисоботи молиявӣ ва назорати дохилӣ арзёбӣ мекунад.

Фарқи Асосӣ Байни Нигерия ва Британияи Кабир Чист?

Тибқи таҳқиқот, ҳар ду низоми ҳуқуқӣ дорои воситаҳои қавии ҳуқуқи хусусӣ, аз ҷумла даъвои ҳосилавӣ ва unfair prejudice мебошанд, аммо дар Британияи Кабир фаъолнокии сармоягузорони институтсионалӣ ва интизоми бозор модели “comply or explain”-ро қавитар дастгирӣ мекунанд; дар Нигерия бошад, вобастагии бештари татбиқ ба мурофиаи судӣ ва таҳримҳои расмӣ фарқи муҳим эҷод мекунад.

UK Companies Act 2006

Манбаъ махсусан:

• Sections 260–264 — derivative claims
• Sections 994–996 — unfair prejudice

муқарраротро ҳамчун истиноди муқоисавӣ нишон медиҳад.

Comply or explain

Corporate Governance Code-и Британияи Кабир низоми “comply or explain”-ро истифода мебарад, ки талаб мекунад принсипҳои идоракунии риоянашуда ба иштирокчиёни бозор шарҳ дода шаванд.

Дар Нигерия низ Nigerian Code of Corporate Governance 2018 равиши монандро қабул мекунад.

Аммо манбаъ бар он аст, ки фаъолнокии сармоягузорони институтсионалӣ ва интизоми бозор дар Нигерия ба андозаи UK қавӣ нест.

Чаро Модели Appraisal Right-и Африқои Ҷанубӣ Муҳим Аст?

Appraisal right тибқи South African Companies Act 71 of 2008 Section 164 ба саҳмдори ақаллияте, ки ба амалиёти муҳими корпоративӣ мухолиф аст, имкон медиҳад бе пешниҳоди даъвои тӯлонии oppression бо арзиши одилонаи бозорӣ аз ширкат хориҷ шуданро талаб кунад; аз ин рӯ, таҳқиқот онро барои Нигерия модели муҳими ислоҳотӣ мешуморад.

Ин ҳуқуқ махсусан барои:

• фурӯши дороиҳои калон,
• ҳамроҳшавиҳо,
• amalgamation,
• тағйироти асосӣ дар ҳуҷҷатҳои конститутсионии ширкат

муҳим аст.

Манбаъ бар он аст, ки CAMA 2020 барои чунин амалиёт механизми автоматӣ ва мустақили appraisal-right бо ҳамин фарогириро надорад.

Аз ин рӯ, dissenting shareholder дар бисёр ҳолатҳо метавонад ба роҳи гаронтари oppression remedy вобаста монад.

Realization Gap Чист?

Realization gap ҳолатест, ки дар он муқаррароти конститутсионӣ ва статутӣ барои ҳифзи саҳмдорони ақаллият дар рӯи коғаз қавӣ ҳастанд, аммо бо сабаби татбиқи суст, муҳлатҳои тӯлонии мурофиа, асимметрияи иттилоотӣ ва фарҳанги маҳдуди идоракунии корпоративӣ, ин ҳуқуқҳо дар амалия ба ҳамон дараҷа самаранок истифода намешаванд.

Манбаъ чор самти асосии мушкилро таъкид мекунад:

• Заъфи иқтидори институтсионалӣ
• Таъхирҳои музмин дар Federal High Court
• Асимметрияи иттилоотӣ дар ширкатҳои хусусӣ
• Фарҳанги заифи ахлоқ ва идоракунӣ

Чаро танҳо қонуни қавӣ кофӣ нест?

Барои самаранок будани ҳуқуқ:

• саҳмдор бояд тавонад ҳуқуқвайронкуниро пай барад,
• ба далелҳо дастрасӣ пайдо кунад,
• ба суд муроҷиат кунад,
• парванда дар муҳлати оқилона анҷом ёбад,
• ва қарори қабулшуда иҷро шавад

зарур аст.

Танқиди асосии манбаъ ин аст, ки матни ҳуқуқии Нигерия танҳо як қисми ин занҷирро ҳал кардааст.

Пешниҳодҳои Асосии Ислоҳоти Мақола Чистанд?

Таҳқиқот барои тақвияти ҳифзи саҳмдорони ақаллият назорати шадидтари танзимкунанда, механизмҳои мурофиаи босуръат барои баҳсҳои тиҷоратӣ, татбиқи қавии “comply or explain” ва фарҳанги самараноктари идоракунии корпоративиро пешниҳод мекунад.

1. Назорати тақвиятёфтаи танзимкунанда

Назорати самараноктари ифшои иттилооти ширкатҳо, related-party transactions ва амалияҳои идоракунӣ пешниҳод мешавад.

2. Fast-track commercial courts

Манбаъ бар он аст, ки солҳои зиёд идома ёфтани баҳсҳои ширкатҳо ва сармоягузорон метавонад арзиши иқтисодии ҳифзи ҳуқуқиро коҳиш диҳад.

Аз ин рӯ, равиши судҳои тиҷоратии махсусгардонидашуда ё босуръат пешниҳод мешавад.

3. Институтсионалӣ кардани равиши Comply or explain

Бар он таъкид мешавад, ки кодексҳои идоракунӣ дар Нигерия бояд танҳо ҳуҷҷати расмии мутобиқат набошанд, балки ба механизми воқеии идоракунӣ табдил ёбанд, ки фишори бозорӣ ва танзимкунанда эҷод мекунад.

4. Эътимоди сармоягузор

Манбаъ ҳифзи самараноки ҳуқуқҳои ақаллиятро на танҳо масъалаи адолати инфиродӣ, балки аз нуқтаи назари умқи бозори сармоя ва эътимоди сармоягузор низ арзёбӣ мекунад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• CAMA 2020 нисбат ба common law-и классикӣ барои саҳмдорони ақаллият воситаҳои васеътар пешниҳод мекунад.
• Даъвои ҳосилавӣ механизми муҳими истисноӣ бар зидди ҳуқуқвайронкунандагоне мебошад, ки ширкатро назорат мекунанд.
• Oppression remedy ба суд салоҳияти васеи чораандешӣ медиҳад.
• Принсипҳои конститутсионии моликият ва мурофиаи одилона барои тафсири ҳуқуқи ширкатҳо заминаи меъёрӣ фароҳам мекунанд.
• Асимметрияи иттилоотӣ яке аз шароити муҳими сохтории сӯиистифода аз ақаллият аст.
• Яке аз фарқҳои асосӣ байни Нигерия ва UK/South Africa сатҳи татбиқ ва иқтидори институтсионалӣ мебошад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Нишон дода намешавад, ки CAMA 2020 сӯиистифода аз ақаллиятро пурра бартараф кардааст.
• Иддао карда намешавад, ки дар Конститутсияи Нигерия ҳуқуқи махсуси асосӣ бо номи “minority shareholder right” бевосита вуҷуд дорад.
• Ҳар як қарори аксарият фишор ё нақзи конститутсионӣ нест.
• Нишон дода намешавад, ки моделҳои UK ё South Africa-ро метавон бетағйир ба Нигерия интиқол дод.
• Барои “Realization gap” дар манбаъ индекси миқдорӣ ҳисоб карда нашудааст.
• Таъсири таъхири мурофиа ба эътимоди сармоягузор ба таври эконометрӣ чен карда нашудааст.

Маҳдудиятҳои асосии методологӣ

Таҳқиқот хусусияти доктриналӣ дорад.

Нав:

• маҷмӯаи додаҳои парвандаҳои судӣ,
• пурсиши саҳмдорон,
• индекси идоракунии корпоративӣ,
• ё эконометрикаи бозори сармоя

пешниҳод намешавад.

Аз ин рӯ, андозаи фосилаи татбиқ дар сатҳи мушоҳидаи консептуалӣ ва ҳуқуқӣ арзёбӣ мешавад, на ба таври рақамӣ.