Буҳрони иқлим ба тамоми ҷаҳон таъсир мерасонад; аммо на ҳама ба пайдоиши ин буҳрон ба як андоза саҳм гузоштаанд ва на ҳама дорои иқтидори яксони иқтисодӣ, технологӣ ё институтсионалӣ мебошанд. Аз ҳамин сабаб дар ҳуқуқи байналмилалии муҳити зист муддати дароз як принсипи асосӣ баҳс мешавад: Common but Differentiated Responsibilities, яъне Масъулиятҳои Муштарак, вале Тафриқашуда.

Ин принсип ба таври сода чунин мегӯяд: ҳадафи ҳифзи муҳити зист муштарак аст; аммо ҳангоми расидан ба ин ҳадаф масъулияти давлатҳо набояд яксон бошад. Кишварҳое, ки таърихан ба харобии бештари муҳити зист ва партовҳои газҳои гулхонаӣ сабаб шудаанд ва иқтидори молиявию технологиашон қавитар аст, бояд бори бештар бар дӯш гиранд. Кишварҳои рӯ ба рушд бошад бояд бо назардошти ниёзҳои рушд ва иқтидорҳои маҳдуди худ бо уҳдадориҳои тафриқашуда арзёбӣ шаванд.

Даъвои асосии таҳқиқот ин аст, ки принсипи CBDR барои Ҷануби Глобалӣ танҳо як принсипи техникии ҳуқуқи муҳити зист нест. Ин принсип дар муқобили гуфтори универсалистии ҳуқуқи байналмилалӣ, ки «барои ҳама як қоида» мегӯяд, як далели қавии адолат аст, ки хотиррасон мекунад ҷаҳон аз ҷиҳати таърихӣ ва иқтисодӣ нобаробар сохта шудааст.

Муаллифон бар онанд, ки Шимоли Глобалӣ ин принсипро бо гузашти вақт заиф, бозтафсир ва аз қувваи ҳатмии он кам карданӣ шудааст. Дар муқобил онҳо пешниҳод мекунанд, ки Ҷануби Глобалӣ CBDR-ро дубора соҳибӣ кунад, маъракаи муштараки ҳуқуқӣ ва дипломатӣ пеш барад ва кӯшиш кунад принсипро ба сатҳи ҳуқуқи байналмилалии урфӣ ва одатӣ барорад.

Мушкил чист?

Яке аз бузургтарин мушкилҳои ҳуқуқи байналмилалии муҳити зист таниш миёни «мушкилоти муштарак» ва «масъулияти нобаробар» аст. Буҳронҳое чун тағйирёбии иқлим, аз даст рафтани гуногунии биологӣ, таназзули муҳити зист ва туршшавии уқёнусҳо ба тамоми инсоният дахл доранд. Аммо бори таърихӣ, манфиати иқтисодӣ ва арзиши ин буҳронҳо баробар тақсим нашудааст.

Кишварҳои саноатӣ муддати дароз бо модели рушди такякунанда ба сӯзишвории фоссилӣ рушд карданд. Ин рушд ба муҳити глобалӣ фишори вазнин овард. Дар муқобил бисёр кишварҳои рӯ ба рушд, бо вуҷуди саҳми камтар дар партовҳои таърихӣ, нисбат ба таъсирҳои буҳрони иқлим осебпазиртар шудаанд. Илова бар ин, иқтидори онҳо барои мутобиқшавӣ, коҳиш, технология ва маблағгузорӣ аксаран маҳдудтар аст.

Дар ин ҷо баробарӣ ва адолат як маъно надоранд. Ба ҳамаи кишварҳо додани як уҳдадорӣ метавонад зоҳиран баробар бошад; аммо азбаски масъулияти таърихӣ, иқтидори иқтисодӣ ва ниёзи рушдро нодида мегирад, метавонад натиҷаи ноодилона диҳад. Нуқтаи асосии интиқоди таҳқиқот ҳамин аст.

Мақола инчунин гуфтори универсалии ҳуқуқи байналмилалиро зери суол мебарад. Универсалӣ, вақте ба маънои як қоида барои ҳама аст, одилона менамояд. Аммо муаллифон иддао мекунанд, ки забони универсалӣ аксар вақт манфиатҳои Шимоли Глобалиро ҳамчун манфиатҳои умумии инсоният пешниҳод мекунад. Ҳамин тавр ҳуқуқи байналмилалӣ аз майдони бетараф бештар ба майдони мубориза табдил меёбад, ки дар он бозигарони қавӣ мафҳумҳо ва институтҳоро шакл медиҳанд.

Принсипи CBDR дар ин мубориза аҳамияти ҳалкунанда дорад. Зеро он уҳдадориҳои экологиро бо саҳми таърихӣ, иқтидори иқтисодӣ ва ниёзи рушд мепайвандад. Аммо таҳқиқот бар он аст, ки ин принсип бо гузашти вақт заиф шудааст; махсусан дар давраи пас аз Kyoto, идеяи «масъулияти тафриқашуда» ҷойро ба равишҳои чандиртар, ихтиёритар ва камтар ҳатмӣ додааст.

Усул чӣ пешниҳод мекунад?

Ин таҳқиқот таҷрибавӣ ё миқдорӣ нест. Усули он ба назарияи ҳуқуқи байналмилалӣ, таҳлили таърихӣ, тафсири консептуалӣ ва хониши интиқодии ҳуқуқӣ такя мекунад. Мақола дар се хатти асосӣ пеш меравад.

Хатти аввал масъалаи он аст, ки ҳуқуқи байналмилалӣ чӣ гуна «соҳибӣ» ё «аз нав маънидод» мешавад. Муаллифон тавассути равиши забонии Wittgenstein, назарияи амали коммуникативии Habermas, мафҳуми қудрати рамзии Bourdieu ва робитаи ҳуқуқ-қудрати Foucault бар онанд, ки ҳуқуқи байналмилалӣ танҳо аз матнҳои қоидаҳо иборат нест. Ҳуқуқ ҳамчунин ба он вобаста аст, ки кӣ мафҳумҳоро таъриф мекунад, кадом забон қонунӣ дониста мешавад ва кадом ҷомеаҳои epistemic соҳиби нуфуз мегарданд.

Хатти дуюм сафари таърихии принсипи CBDR аст. Таҳқиқот нишонаҳои аввали онро то Аҳдномаи Versailles-и 1919 ва муқаррароти ILO мебарад; баъдан тавассути Конфронси Bandung, Stockholm 1972, Brundtland Report, Rio 1992, Kyoto Protocol, Bali, Copenhagen, Cancun, Durban ва Paris Agreement ривояти болоравӣ, коҳиш ва боз болоравиро месозад.

Хатти сеюм пешниҳоди стратегӣ барои Ҷануби Глобалӣ аст. Муаллифон бар онанд, ки CBDR бояд дубора соҳибӣ карда шавад. Ин дубора соҳибӣ кардан танҳо як талаби дипломатӣ нест, балки мубориза барои тавлиди мафҳум ва устувор кардани маъно дар ҳуқуқи байналмилалӣ мебошад. Таҳқиқот пешниҳод мекунад, ки ин кор тавассути “argumentative campaign”, яъне маъракаи далелсозӣ, анҷом дода шавад.

Argumentative campaign ҳимояи доимӣ, мувофиқ ва стратегии як мафҳуми ҳуқуқӣ дар майдонҳои академӣ, дипломатӣ ва институтсионалӣ мебошад. Ҳадаф додани маънои нав ва қавитар ба CBDR мутобиқ ба ниёзҳои Ҷануби Глобалӣ ва сипас расонидани ин маъно ба сатҳи ҳуқуқи байналмилалии урфӣ ва одатӣ аст.

Формулаҳо чиро шарҳ медиҳанд?

Дар таҳқиқот модели классикии математикӣ нест; аммо барои шарҳи принсипи CBDR як «муодилаи CBDR»-и бар Rajamani асосёфта оварда мешавад. Ин нишондиҳанда ба таври сода намоён мекунад, ки принсип аз кадом ҷузъҳо иборат аст.

Дар ин муодила “capacity” иқтидори иқтисодӣ, технологӣ ва институтсионалии давлатҳоро ифода мекунад. Идеяе, ки кишварҳои дорои захира, технология ва қудрати институтсионалии бештар бояд масъулияти бештар бар дӯш гиранд, аз ҳамин ҷо меояд.

“Contribution” саҳм дар таназзули муҳити зистро ифода мекунад. Ин саҳм танҳо бо партовҳои имрӯза маҳдуд нест; партовҳои таърихӣ, саҳми ҷорӣ ва таъсирҳои ояндаи интизоршуда якҷо баррасӣ мешаванд. Аз ҳамин сабаб CBDR на танҳо ба ҷадвали рақамии партовҳои имрӯз, балки ба арзиши таърихии саноатикунонӣ низ менигарад.

“Differential Treatment” ба маънои муносибати тафриқашуда ба нафъи кишварҳои рӯ ба рушд аст. Он бар он аст, ки гарчанде ҳама масъули ҳифзи муҳити зистанд, уҳдадориҳо бояд бо дарназардошти иқтидори иқтисодӣ ва масъулияти таърихӣ тафриқа карда шаванд.

“Leadership of Industrial Countries” уҳдадории роҳбарии кишварҳои саноатиро ифода мекунад. Ин роҳбарӣ танҳо дастгирии шифоҳӣ нест; он маблағгузорӣ, интиқоли технология, рушди иқтидор ва дастгирии мушаххас барои рушди устуворро дар бар мегирад.

Муносибати асосии ҳуқуқӣ-сиёсии таҳқиқотро метавон чунин ҷамъбаст кард:

Дар ин ҷо ҳадафи муштарак ҳифзи сайёра аст. Уҳдадории тафриқашуда нишон медиҳад, ки ба ин ҳадафи муштарак ҳама набояд ба як шакл, балки мувофиқи масъулият ва иқтидори худ саҳм гузоранд.

Стратегияе, ки таҳқиқот барои Ҷануби Глобалӣ пешниҳод мекунад, ба таври сода чунин нишон дода мешавад:

Ин нишондиҳанда ҳадафи аз нав маънидод кардани CBDR, паҳн кардани ин маъно тавассути маъракаи академӣ ва дипломатӣ ва дар ниҳоят ба он додани хусусияти ҳуқуқи байналмилалии урфӣ ва одатиро шарҳ медиҳад.

Паёми асосии график, ҷадвал ва схема

Дар таҳқиқот график ё ҷадвали миқдорӣ ба маънои классикӣ вуҷуд надорад. Аммо тамоми сохтори матнро метавон ҳамчун схемае хонд, ки сафари сегонаи ҳуқуқӣ-сиёсии CBDR-ро нишон медиҳад: болоравӣ, коҳиш ва боз болоравӣ.

Марҳилаи аввал болоравӣ аст. Идеяи масъулияти тафриқашуда аз ниёзи мувозинат байни ҳуқуқи рушди кишварҳои рӯ ба рушд ва уҳдадории ҳифзи муҳити зист ба вуҷуд меояд. Конфронси Bandung, раванди Stockholm, Brundtland Report ва Rio 1992 аз марҳилаҳои муҳими ин болоравӣ мебошанд. Принсипи 7-и Rio Declaration ба таври равшан мегӯяд, ки давлатҳо барои ҳифзи муҳити зист масъулиятҳои муштарак, вале тафриқашуда доранд.

Марҳилаи дуюм коҳиш аст. Kyoto Protocol байни кишварҳои пешрафта ва рӯ ба рушд фарқи равшантар дар уҳдадориҳо мегузорад. Аммо ин фарқ махсусан дар Шимоли Глобалӣ сахт интиқод мешавад. Баъзе кишварҳои пешрафта, махсусан ИМА, берун мондани кишварҳое чун China ва India аз ҳадафҳои ҳатмии коҳиши партовро ҳамчун сохтори «ноодилона» пешниҳод мекунанд. Ҳамин тавр CBDR аз принсипи адолати экологӣ бештар ҳамчун тақсимоти бори номутавозин ё камсамар муаррифӣ мешавад.

Марҳилаи сеюм бозгашти заифшудаи принсип аст. Paris Agreement CBDR-ро дар партави “different national circumstances”, яъне шароити гуногуни миллӣ, дубора истифода мекунад. Ин ибора аз як тараф чандирӣ медиҳад; аз тарафи дигар, ба гуфтаи таҳқиқот, идеяи масъулияти тафриқашуда дар маркази CBDR-ро мулоим мекунад. Ҳамин тавр масъулият бештар аз саҳми таърихӣ ва иқтидор ба тааҳҳудоти худмуайянкунандаи кишварҳо гузошта мешавад.

Муҳимтарин паёми схемавии матн ин аст, ки ҳуқуқ танҳо аз матнҳо не, балки аз маъноҳое, ки ба он матнҳо дода мешаванд, иборат аст. CBDR метавонад бо ҳамон калима ном бурда шавад; аммо вобаста ба он ки кадом бозигар онро бо кадом ҳадаф тафсир мекунад, натиҷаи амалии принсип тағйир меёбад. Аз ҳамин сабаб муаллифон пешниҳод мекунанд, ки Ҷануби Глобалӣ принсипро на танҳо ҳимоя, балки аз нав таъриф кунад ва забони ҳуқуқии худро тавлид намояд.

Паёми асосии дигар нақши ҷомеаҳои epistemic дар ҳуқуқи байналмилалӣ аст. Академикҳо, дипломатҳо, мутахассисони созмонҳои байналмилалӣ ва ҳуқуқшиносон метавонанд муайян кунанд, ки як мафҳум чӣ гуна фаҳмида шавад. Аз ин рӯ муборизаи CBDR танҳо дар мизи гуфтушунид нест; он дар мақолаҳо, конфронсҳо, андешаҳои судӣ, созмонҳои байналмилалӣ ва ҳуҷҷатҳои дипломатӣ низ ҷараён мегирад.

Таҷрибаҳо чӣ гуна гузаронида шуданд?

Ин таҳқиқот таҷрибавӣ нест. Озмоиши лабораторӣ, пурсишнома, модели оморӣ ё таҳлили маҷмуаи дода истифода намешавад. Усул таҳлили консептуалиест, ки тавассути ҳуҷҷатҳои ҳуқуқи байналмилалӣ, принсипҳои ҳуқуқи муҳити зист, адабиёти академӣ, равандҳои таърихии гуфтушунид ва назарияи интиқодии ҳуқуқӣ пеш бурда мешавад.

Дар бахши аввал муҳокима мешавад, ки ҳуқуқи байналмилалӣ чӣ гуна соҳибӣ карда мешавад. Тавассути забон, қудрати рамзӣ, ҷомеаҳои epistemic, институтҳо ва муносибатҳои neocolonial иддао мешавад, ки ҳуқуқи байналмилалӣ, бо вуҷуди «бетараф» намоён шудан, метавонад аз муносибатҳои қудрат шакл гирад.

Дар бахши дуюм рушди таърихии принсипи CBDR баррасӣ мешавад. Тавассути Stockholm 1972, Brundtland Report, Rio 1992, UNFCCC, Kyoto Protocol, Bali Action Plan, Copenhagen Accord, Cancun Agreements, Durban Platform ва Paris Agreement шарҳ дода мешавад, ки принсип чӣ гуна қувват гирифта, чӣ гуна заиф ва чӣ гуна дубора ба рӯзнома баргаштааст.

Дар бахши сеюм стратегияи дубора соҳибӣ кардан пешниҳод мешавад. Ин стратегия ба мафҳуми argumentative campaign асос ёфтааст. Муаллифон бар онанд, ки ҳуқуқи байналмилалӣ на танҳо тавассути амалияи давлат ва opinio juris, балки бо далелҳои қонеъкунанда ва пайваста низ сохта мешавад.

Тибқи ин дидгоҳ, агар Ҷануби Глобалӣ мехоҳад CBDR-ро дубора қавӣ кунад, набояд танҳо дар музокироти иқлимӣ талаб пешниҳод кунад. Он бояд дар майдонҳои академӣ, дипломатӣ ва институтсионалӣ ривояти муштарак эҷод кунад; ин ривоятро пайваста такрор намояд; ва тавассути коршиносон, намояндагони давлат, созмонҳои байналмилалӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ маънои нави ҳуқуқиро тавлид кунад.

Натиҷаҳо чиро нишон медиҳанд?

Натиҷаи аввал ин аст, ки принсипи CBDR барои Ҷануби Глобалӣ абзори стратегии ҳуқуқӣ мебошад. Ин принсип маҷбур мекунад уҳдадории ҳифзи муҳити зист бо ҳуқуқи рушд, масъулияти таърихӣ ва фарқи иқтидор якҷо андешида шавад.

Натиҷаи дуюм ин аст, ки ҳуқуқи байналмилалӣ майдони бетараф нест. Тибқи таҳқиқот, Шимоли Глобалӣ тавонистааст мафҳумҳо, институтҳо ва забони ҳуқуқиро мувофиқи рӯзномаи худ шакл диҳад. Заиф шудани CBDR бо гузашти вақт низ ҳамчун намунаи ҳамин раванди соҳибӣ хонда мешавад.

Натиҷаи сеюм ин аст, ки CBDR дар Rio 1992 ва раванди Kyoto болоравии қавӣ дошт, аммо дар давраи пас аз Kyoto тавассути интиқод ва бозтафсир заиф шуд. Равандҳои Bali, Copenhagen, Cancun ва Durban ҳамчун қадамҳои муҳими ин коҳиш пешниҳод мешаванд.

Натиҷаи чорум ин аст, ки Paris Agreement CBDR-ро комилан нест накард, аммо онро бо ибораи «шароити гуногуни миллӣ» ба сохтори чандиртар ва камтар ҳатмӣ бурд. Гарчанде аз рӯйи баъзе тафсирҳо ин созиши амалӣ фароҳам меорад, ба гуфтаи таҳқиқот он ядрои адолатмеҳвари принсипро заиф мекунад.

Натиҷаи панҷум ин аст, ки эҳтимоли боз боло рафтани CBDR вуҷуд дорад. Иқтибосҳо ба принсип дар судҳои миллӣ, андешаҳои машваратии байналмилалӣ ва баҳсҳои ҳуқуқи иқлим нишон медиҳанд, ки он принсипи комилан мурда нест. Аммо муаллифон мегӯянд ин болоравӣ худ аз худ рух намедиҳад; Ҷануби Глобалӣ бояд маъракаи ҳуқуқии огоҳона ва муташаккилона пеш барад.

Натиҷаи шашум ин аст, ки табдил додани CBDR ба ҳуқуқи урфӣ ва одатӣ барои Ҷануби Глобалӣ метавонад муҳим бошад. Зеро хусусияти ҳатмӣ метавонад дар ҳуқуқи байналмилалии муҳити зист принсипро аз гуфтори сиёсӣ ба такягоҳи қавитари ҳуқуқӣ табдил диҳад.

Чаро ин муҳим аст?

Яке аз саволҳои ҳалкунанда дар буҳрони иқлим чунин аст: Агар мо маҷбурем як сайёраро ҳифз кунем, оё ҳама бояд як бори яксон бар дӯш гиранд? Ин таҳқиқот нишон медиҳад, ки ҷавоб сода нест. Зеро сабабҳои таърихӣ, манфиатҳои иқтисодӣ ва арзишҳои имрӯзаи буҳрони экологӣ баробар тақсим нашудаанд.

Кишварҳои Ҷануби Глобалӣ аксар вақт ҳам бо ниёзи рушд ва ҳам бо осебпазирӣ ба таъсири иқлим рӯ ба рӯ мешаванд. Аз як тараф мехоҳанд камбизоатиро коҳиш диҳанд, инфрасохтор созанд, саноатӣ шаванд ва дастрасӣ ба энергияро афзоиш диҳанд. Аз тарафи дигар маҷбуранд хароҷоти буҳрони иқлимро низ бар дӯш гиранд. Ин фишори дугона CBDR-ро на танҳо назариявӣ, балки аз ҷиҳати амалӣ ҳам муҳим мекунад.

Таҳқиқот хотиррасон мекунад, ки адолати иқлим танҳо масъалаи «коҳиши партовҳо» нест. Маблағгузорӣ, интиқоли технология, рушди иқтидор, масъулияти таърихӣ, ҳуқуқи рушд ва он ки ҳуқуқи байналмилалӣ бо забони кӣ навишта мешавад, низ қисми адолати иқлиманд.

Аз ҳамин сабаб баҳси CBDR ба ҳамон андозае, ки баҳси ҳуқуқи муҳити зист аст, баҳси нобаробарии глобалӣ низ ҳаст. Агар принсип заиф шавад, бори буҳрони иқлим метавонад ба кишварҳое гузарад, ки таърихан камтар масъул, вале осебпазиртаранд. Агар принсип қавӣ шавад, байни ҳифзи муҳити зист ва ҳуқуқи рушд мувозинати одилонатар барқарор кардан мумкин аст.

Арзиши таҳқиқот барои Verianla дар он аст, ки муборизаи қудрат дар паси матнҳои ҳуқуқиро намоён мекунад. Мавҷуд будани як принсип дар матн кофӣ нест; муҳим аст, ки онро кӣ, бо кадом маъно, дар кадом форумҳо ва бо кадом қувваи ҳатмӣ ҳимоя мекунад.

Нуктаҳои эҳтиётӣ

Нуктаи аввал ин аст, ки таҳқиқот хусусияти тарҳ дорад. Матн ҳамчун “draft paper” пешниҳод шудааст. Аз ин рӯ далелҳо, эзоҳҳо, сохтор ва натиҷаҳо метавонанд баъдтар тағйир ёбанд. Он бояд на ҳамчун нашри ниҳоии аз баррасии ҳамтоён гузашта, балки ҳамчун тарҳи қавии мақолаи ҳуқуқӣ, ки барои баҳс пешниҳод шудааст, хонда шавад.

Нуктаи дуюм мавқеи ошкори нормативии таҳқиқот аст. Мақола аз дурнамои Ҷануби Глобалӣ навишта шуда, дубора соҳибӣ кардани CBDR-ро ҷонибдорӣ мекунад. Ин матнро қавӣ ва аз ҷиҳати сиёсӣ равшан месозад; аммо ҳуқуқшиносони дигар метавонанд махсусан модели тафриқашудаи чандири Paris Agreement-ро мусбаттар тафсир кунанд.

Нуктаи сеюм ин аст, ки масъалаи ба ҳуқуқи урфӣ ва одатӣ табдил ёфтани CBDR баҳснок аст. Дар ҳуқуқи байналмилалӣ ҳуқуқи урфӣ ва одатӣ одатан бо амалияи давлат ва эътиқод ба уҳдадории ҳуқуқӣ алоқаманд аст. Таҳқиқот бошад таъсири argumentative campaign-ҳоро дар ин раванд қавитар таъкид мекунад. Ин равиш навоварона, вале баҳснок аст.

Нуктаи чорум ин аст, ки Ҷануби Глобалӣ набояд ҳамчун як блоки ягона тасаввур шавад. Дар дохили Ҷануби Глобалӣ низ қудратҳои гуногуни иқтисодӣ, профилҳои партов, ниёзҳои энергетикӣ ва манфиатҳои сиёсӣ мавҷуданд. Аз ин рӯ сохтани маъракаи муштараки CBDR осон нест.

Нуктаи панҷум ин аст, ки адолати иқлимро танҳо бо ҷудокунии Шимол-Ҷануб шарҳ додан мумкин нест. Гарчанде масъулияти таърихӣ муҳим аст, манбаъҳои бузурги имрӯзаи партов, нобаробариҳои дохилии миллӣ, масъулияти ширкатҳо, ҳуқуқи ҷомеаҳои маҳаллӣ ва наслҳои оянда низ бояд ба баҳс дохил шаванд.

Дар ниҳоят, ин муҳтаво машварати ҳуқуқӣ нест. Ҳуқуқи байналмилалии муҳити зист, созишномаҳои иқлим ва уҳдадориҳои давлатҳо бояд вобаста ба воқеаи мушаххас, кишвар, суд ва контексти созишнома аз ҷониби ҳуқуқшиносони мутахассис арзёбӣ шаванд.

Хулоса

Ин таҳқиқот CBDR-ро аз як принсипи техникии ҳуқуқи байналмилалии муҳити зист берун оварда, дар маркази муборизаи ҳуқуқӣ ва адолатии Ҷануби Глобалӣ ҷой медиҳад. Идеяи асосӣ равшан аст: буҳрони иқлим муштарак аст; аммо масъулиятҳо бе ба назар гирифтани саҳми таърихӣ, иқтидори иқтисодӣ ва ниёзи рушд наметавонанд баробар тақсим шаванд.

Муаллифон бар онанд, ки ҳуқуқи байналмилалӣ тавассути мафҳумҳо ва далелҳо сохта мешавад. Агар забони ҳуқуқӣ муддати дароз аз ҷониби ҷомеаҳои epistemic-и Шимоли Глобалӣ шакл гирифта бошад, Ҷануби Глобалӣ низ бояд мафҳумҳои худ, далелҳои худ ва стратегияи ҳуқуқии худро бисозад.

Таърихи CBDR ин муборизаро равшан нишон медиҳад. Принсип дар Rio 1992 ва раванди Kyoto қувват гирифт, дар давраи пас аз Kyoto заиф шуд ва бо Paris Agreement дар шакли чандиртар, вале баҳсноктар баргашт. Имрӯз тавассути қарорҳои судӣ, андешаҳои машваратӣ ва баҳсҳои адолати иқлим эҳтимоли эҳёи дубора дорад.

Пешниҳоди таҳқиқот ин аст, ки Ҷануби Глобалӣ CBDR-ро дубора соҳибӣ карда, барои расонидани он ба сатҳи ҳуқуқи байналмилалии урфӣ ва одатӣ як argumentative campaign-и дарозмуддат пеш барад. Ин маърака танҳо ба давлатҳо не, балки ба академикҳо, дипломатҳо, созмонҳои байналмилалӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҳуқуқшиносон низ вазифа мегузорад.

Паёми асосӣ барои хонандаи Verianla чунин аст: адолати иқлим танҳо масъалаи ҳисоб кардани партовҳо нест. Он ҳамчунин масъалаи он аст, ки забони ҳуқуқро кӣ месозад, масъулият чӣ гуна таъриф мешавад ва мувозинати байни ҳуқуқи рушд ва ҳифзи муҳити зист ба нафъи кӣ навишта мешавад.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Ин муҳтаво бар асоси тарҳи кори Fabian Cardenas ва Andres Felipe Amaya бо унвони “Reclaiming Common but Differentiated Responsibilities Principle: A Southern Critique of Environmental Action” таҳия шудааст. Таҳқиқот принсипи CBDR, ҳуқуқи байналмилалии муҳити зист, Ҷануби Глобалӣ, Шимоли Глобалӣ, соҳибӣ кардани ҳуқуқи байналмилалӣ, Rio Declaration, Kyoto Protocol, Paris Agreement, argumentative campaign-ҳо ва идеяи тақвияти CBDR ҳамчун ҳуқуқи урфӣ ва одатиро баррасӣ мекунад.

Ин муҳтаво тарҷумаи калима ба калима нест; идеяи асосии таҳқиқот мутобиқ ба хатти нашрии Verianla содда карда шуда, ба мақолаи аслии таҳририи тоҷикӣ табдил дода шудааст.