Ифлосшавии ҳаво ва тағйирёбии иқлим дар аксари таҳлилҳои сиёсӣ ҳамчун ду мушкили ҷудогона чен карда мешаванд: ифлосшавии заррачаҳои майда бо нишондиҳандаҳои саломатӣ ва фавт, гази карбон бошад бо тоннаҳои партов пайгирӣ мешавад. Ин таҳқиқоти Hunter Hughes кишварҳоеро, ки дар онҳо сӯзондани сӯзишвории канданиҳо дар дохили ҳамон як кишвар ва ҳамон як низоми иқтисодӣ метавонад ба ҳар ду нишондиҳанда таъсир расонад, ба категорияи алоҳидаи таҳлилӣ ҷой дода, ин ду ҳисобро якҷоя баррасӣ мекунад. Дар таҳқиқот 198 кишвар бо истифода аз таъсири PM2.5-и вазншуда аз рӯи аҳолӣ ва шиддатнокии сӯзишвории канданӣ дар истеҳсоли нерӯи барқ ба чор ҳуҷайра ҷудо шудаанд.

Дар гурӯҳе, ки муаллиф онро “ҳуҷайраи муштарак” меномад, миёнаи солонаи PM2.5 ҳадди ақал 15 µg/m³ мебошад ва низоми барқ ё ҳадди ақал %50 ба сӯзишвории канданӣ ё ҳадди ақал %10 ба ангишт такя мекунад. Тибқи ин меъёр 86 кишвар ба ҳуҷайраи муштарак дохил мешаванд; ин кишварҳо бо 5,76 миллиард нафар тақрибан %71-и намунаи таҳқиқот, тақрибан %80-и фавтҳои ҳисобшуда аз ифлосшавии ҳаво ва тақрибан %67-и CO2-и ҳудудиро фаро мегиранд.

Таҳлили дуюми таҳқиқот тасниф мекунад, ки PM2.5 ва CO2 аз 2010 то мушоҳидаи охирин чӣ гуна якҷоя тағйир ёфтаанд. Дар имзои “end-of-pipe”, ки PM2.5 коҳиш меёбад, вале CO2 ба қадри кофӣ кам намешавад, 68 кишвар ва 3,22 миллиард нафар; дар имзои “source-control”, ки ҳар ду нишондиҳанда коҳиш меёбанд, 43 кишвар ва 1,18 миллиард нафар мавҷуданд. Ҳадафи муаллиф он нест, ки тамоми сиёсатҳои як кишвари мушаххасро бо як тамға тавсиф кунад, балки намоён созад, ки нишондиҳандаҳои ифлосшавии ҳаво ва карбон дар як давра якҷоя ё ҷудогона ҳаракат кардаанд ё не.

Таҳқиқот ҳамчунин муқоисае анҷом медиҳад, ки нишон медиҳад тақсимоти ҷисмонии зарари саломатӣ ва баҳисобгирии пулии он натиҷаи яксон намедиҳанд. Дар ҳисобҳои World Bank adjusted-savings медианаи нисбати зарари заррачаҳо ба зарари карбон дар иқтисодҳои камдаромад 1,58, дар иқтисодҳои сердаромад бошад 0,09 аст. Баръакс, дар маълумоти манбаъ медианаи сатҳи фавт аз ифлосшавии ҳаво дар гурӯҳи камдаромад ба ҳар 100.000 нафар 208, дар гурӯҳи сердаромад 18 мебошад. Муаллиф ин фарқиятро бо равиши арзиши омории ҳаёт, ки барои ба пул табдил додани зарари фавт аз заррачаҳо истифода шуда, бо сатҳи даромад тағйир меёбад, алоқаманд мекунад.

“Ду ҳисоб” чӣ маъно дорад?

Истиораи асосии таҳқиқот ду ҳисоби ҷудогона мебошад. Ҳисоби аввал саломатии ҷамъиятӣ аст: таъсири PM2.5 ба аҳолӣ, сатҳи фавтҳои вобаста ба ифлосшавии ҳаво ва зарари иқтисодии аз заррачаҳо ба вуҷудомада. Ҳисоби дуюм иқлим аст: партовҳои CO2-и ҳудудӣ, ҳиссаи сӯзишвории канданӣ дар истеҳсоли нерӯи барқ ва арзиши иқтисодии зарари карбон.

Мушоҳидаи асосии муаллиф ин аст, ки сӯзондани ангишт, нафт ё газ метавонад аз ҷиҳати ҷисмонӣ ба ҳар ду ҳисоб ҳамзамон таъсир расонад. Тағйироте, ки истифодаи сӯзишвориро кам мекунад, метавонад ҳам ифлоскунандаҳои мустақими ҳаво ва ҳам CO2-ро коҳиш диҳад. Дар муқобил, чорае мисли филтркунии гази дудбаро метавонад заррачаҳо ва дигар ифлоскунандаҳои маҳаллиро кам кунад, вале ҳатман миқдори карбони сӯзондашударо ба ҳамон андоза коҳиш намедиҳад.

Ин тафовут асоси фарқи таҳлилӣ байни “назорати манбаъ” ва “end-of-pipe”-ро дар таҳқиқот ташкил медиҳад.

Чор Ҳуҷайраи Кишвар дар Таҳқиқот Чӣ Гуна Таъриф Мешаванд?

Муаллиф кишварҳоро бо таркиби декартии ду меъёри дуӣ ба чор гурӯҳ ҷудо мекунад. Меъёри аввал таъсири солонаи PM2.5-и вазншуда аз рӯи аҳолӣ мебошад. Ҳад 15 µg/m³ аст. Меъёри дуюм шиддатнокии сӯзишвории канданӣ дар низоми барқ аст: агар ҳиссаи сӯзишвории канданӣ дар истеҳсоли умумии нерӯи барқ ҳадди ақал %50 ё ҳиссаи ангишт ҳадди ақал %10 бошад, шарти fossil-grid иҷрошуда ҳисобида мешавад.

Ин ҳуҷайраҳо категорияҳои расмии байналмилалии кишварҳо нестанд. Онҳо синфҳои ташхисие мебошанд, ки таҳқиқот барои тартиб додани таҳлили сиёсат ва co-benefit сохтааст.

Миқёси ҳуҷайраи муштарак

Аз 198 кишвар 86-то ба ҳуҷайраи муштарак дохил мешаванд. Аҳолии умумии ин гурӯҳ 5,76 миллиард аст. Вақте кишварҳо дар таҳқиқот аз рӯи аҳолӣ раддабандӣ мешаванд, Ҳиндустон, Чин, Индонезия, Покистон, Нигерия ва Бангладеш аз ҷумлаи аъзои бузурги гурӯҳанд.

Ин тақсимот даъвои асосии эмпирикии таҳқиқотро ташкил медиҳад: қисми назарраси бори баланди ифлосшавии ҳаво ва партовҳои карбон аз энергияи канданӣ дар ҳамон як гурӯҳи кишварҳо ба ҳам рост меоянд, аммо ҳамаи кишварҳо сохтори якхелаи манбаъ надоранд.

Чаро кишварҳои Health-only ҷудоанд?

Таъсири баланди PM2.5 дар кишварҳои ҳуҷайраи танҳо-саломатӣ бо ҳиссаи баланди ангишт ё сӯзишвории канданӣ дар истеҳсоли барқ шарҳ дода намешавад. Дар манбаъ Эфиопия, Ҷумҳурии Демократии Конго, Кения, Судон, Уганда ва баъзе кишварҳои дигар ҳамчун намунаҳои ин сохтор нишон дода шудаанд.

Тибқи таҳқиқот медианаи дастрасӣ ба сӯзишворӣ ва технологияҳои тозаи пухтупаз дар ҳуҷайраи health-only %54 аст. Аз ин рӯ, истифодаи сӯзишвории сахт дар хона, сӯзондани кушод ва чанг метавонанд дар ин ҷо нисбат ба бахши барқ нақши калонтар дошта бошанд.

Аз ин сабаб муаллиф таъкид мекунад, ки фарзияи дорои сохтори якхелаи манбаи ифлоскунанда будани ду кишваре, ки арзиши якхелаи PM2.5 доранд, метавонад нодуруст бошад.

Чаро кишварҳои Climate-only фарқ мекунанд?

Дар ҳуҷайраи climate-only, гарчанде ифлосшавии ҳаво аз ҳади PM2.5 поён рафтааст, низоми барқ яке аз ҳадҳои сӯзишвории канданиро мегузарад. Манбаъ ИМА, Русия, Ҷопон ва Олмонро аз ҷумлаи намунаҳои бузурги ин гурӯҳ нишон медиҳад.

Арзиши PM2.5-и вазншуда аз рӯи аҳолӣ дар ин гурӯҳ дар таҳқиқот тақрибан 10 µg/m³ аст; он танҳо тақрибан %4-и фавтҳои ифлосшавии ҳаво, вале тақрибан чоряки CO2-и ҳудудиро ташкил медиҳад.

“End-of-Pipe” ва “Source Control” дар Ин Таҳқиқот Чӣ Маъно Доранд?

Ин истилоҳҳо имзоҳое мебошанд, ки тағйироти байни 2010 ва мушоҳидаи охиринро дар таҳқиқот тасниф мекунанд. Синфи “Source control” бо коҳиши PM2.5 ҳадди ақал 1 µg/m³ ва коҳиши CO2-и ҳудудӣ ҳадди ақал %5 таъриф мешавад. Дар синфи “End-of-pipe” PM2.5 ҳадди ақал 1 µg/m³ коҳиш меёбад, аммо CO2 ҳамзамон ҳадди ақал %5 кам намешавад.

Ифлосшавии ҳаво нисбат ба партови карбон дар кишварҳои бештар коҳиш ёфтааст

Дар таҳқиқот, аз кишварҳое, ки истеҳсоли иқтисодиашон афзудааст, дар 139 аз 176 кишваре, ки маълумоти PM2.5 доранд, яъне тақрибан %79, таъсир коҳиш ёфтааст. Аз 175 кишваре, ки маълумоти CO2 доранд, танҳо дар 54-то, тақрибан %31, карбони ҳудудӣ коҳиш ёфтааст.

Муаллиф инро бо ду миқёси гуногуни вақт шарҳ медиҳад: дар бисёр кишварҳо назорати ифлоскунандаҳои маҳаллӣ ва бевосита ба саломатӣ зараровар пеш рафтааст, дар ҳоле ки ҳисоби глобалӣ ва ҷамъшавандаи CO2 бо ҳамон суръат баста нашудааст.

Дар 68 кишвар PM2.5 коҳиш ёфт, вале карбон дар ҳамон самт кам нашуд

Имзои end-of-pipe 68 кишвар ва 3,22 миллиард нафарро фаро мегирад. Тағйири медиании PM2.5 дар ин гурӯҳ −2,5 µg/m³ аст, дар ҳоле ки тағйири медиании карбони ҳудудӣ +%48 мебошад. Тағйири медиании ҳиссаи ангишт дар нерӯи барқ бошад сифр пункт аст.

Имзои source-control 43 кишвар ва 1,18 миллиард нафарро фаро мегирад. Дар ин гурӯҳ коҳиши медиании PM2.5 −5,1 µg/m³, коҳиши медиании карбони ҳудудӣ −%25 ва тағйири медиании ҳиссаи ангишт −7,6 банди фоизӣ аст.

Ин рақамҳо таъсири сабабии воситаҳои алоҳидаи сиёсиро чен намекунанд. Онҳо тағйироти дарозмуддати мушоҳидашудаи кишварҳоро дар ду нишондиҳанда бо ҳадҳои дар манбаъ муайяншуда тасниф мекунанд.

Тағйири Ҳиссаи Ангишт бо PM2.5 ва CO2 Чӣ Гуна Алоқаманд Аст?

Дар регрессияи фарқи дарозмуддати таҳқиқот, коҳиши 10 банди фоизии ҳиссаи ангишт дар истеҳсоли нерӯи барқ аз 2010 то мушоҳидаи охирин, бо назорати тағйири даромад ба сари аҳолӣ, бо тақрибан %4,1 PM2.5-и пасттар ва тақрибан %19 CO2-и ҳудудии пасттар алоқаманд аст. Инҳо робитаҳое мебошанд, ки аз маълумоти мушоҳидавии кишварҳо ҳисоб шудаанд, на коэффисиентҳои дахолати сабабӣ.

Ангишт ва PM2.5 дар буриши байни кишварҳо

Дар буриши 189 кишвар, ҳангоми назорати сатҳи даромад, афзоиши 10 банди ҳиссаи ангишт дар нерӯи барқ бо тақрибан %6 PM2.5-и баландтар алоқаманд аст. Коэффисиенти регрессия дар миқёси лог 0,0059, хатои стандартии ба гетероскедастикӣ устувор 0,002 ва p = 0,003 мебошад.

Модели фавти 174 кишвар ҳамчунин ҳиссаи баландтари ангиштро бо фавти баландтар аз ифлосшавии ҳаво ва дастрасии баландтар ба пухтупази тозаро бо фавти пасттар алоқаманд ёфтааст. Таҳқиқот ин регрессияҳоро барои санҷидани он истифода мебарад, ки оё механизми физикии манбаъ дар маълумоти кишварҳо намоён аст ё не.

Дар ҳисоби карбон робита калонтар аст

Дар модели байни кишварҳои CO2-и ҳудудӣ ба сари аҳолӣ, чандирии даромад тақрибан 1,01 аст. Коэффисиенти ҳиссаи ангишт дар миқёси лог 0,013; муаллиф инро чунин шарҳ медиҳад, ки ҳиссаи 10 банди баландтари ангишт бо тақрибан %14 баландтар будани CO2 ба сари аҳолӣ алоқаманд аст.

Дар ҳамаи ин натиҷаҳо ҷудокунии сабабии тағйирёбандаҳои дигар, аз ҷумла даромад, сохтори саноат, талаботи барқ, савдои энергия, метеорология ва сохтори технологӣ анҷом дода намешавад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Манбаъҳои маълумот

Таҳқиқот маъракаи нави мушоҳидавӣ анҷом надодааст. Маълумоти асосии истифодашуда силсилаҳои байналмилалии барои омма дастрас мебошанд.

Ҳамаи маълумот дар Август 2026 гирифта шудаанд. Дар таҳлилҳои буришӣ барои ҳар кишвар мушоҳидаи охирини давраи 2018–2024 истифода шудааст. Сабаб ин аст, ки силсилаҳои PM2.5, фавт ва adjusted-savings аз рӯи соли тақвимӣ бо суръати яксон нав намешаванд.

Баҳои 198 кишвар

Аз 217 иқтисоде, ки коди даромад ва минтақаи World Bank доранд, 198-то аз рӯи ҳар ду ҳади ҳуҷайра тасниф карда шуданд. Кишварҳое, ки маълумоти PM2.5 надоштанд ё ҳам маълумоти низоми барқ ва ҳам маълумоти ёрирасони қобили истифодаи карбон нокифоя буд, баҳо дода нашуданд.

Дар баъзе ҳолатҳое, ки маълумоти шабакаи барқ мавҷуд набуд, муаллиф сатҳи CO2 ба сари аҳолиро ҳамчун қоидаи ёрирасони пайвасткунанда истифода кардааст. Ин интихоби аслии коркарди маълумоти таҳқиқот аст.

Чаро барои PM2.5 15 µg/m³?

Манбаъ мегӯяд, ки агар арзиши ниҳоии роҳнамои WHO, яъне 5 µg/m³ истифода шавад, аз 200 кишвар 186-то болотар аз ҳад мемонанд ва қобилияти фарқкунии тасниф хеле кам мешавад. Агар 35 µg/m³ истифода шавад, кишварҳои бузург мисли Чин аз ҳуҷайраи муштарак мебароянд.

Аз ин рӯ, муаллиф WHO Interim Target 3, яъне 15 µg/m³-ро ҳамчун ҳади ташхисӣ интихоб кардааст. Манбаъ инчунин мегӯяд, ки алтернативаҳои 10 ё 20 µg/m³ сохтори асосии раддабандии кишварҳои бузургро тағйир намедиҳанд.

Таърифи fossil-grid

Агар ҳадди ақал %50-и истеҳсоли нерӯи барқ аз манбаъҳои канданӣ бошад ё ҳиссаи ангишт ҳадди ақал %10 бошад, меъёри fossil-grid фаъол мешавад.

Шарти дуюм барои фаро гирифтани на танҳо кишварҳои ангиштталаб, балки низомҳои барқии асосан нафтӣ ё газии табиӣ, ки ҳиссаи ангишташон паст аст, истифода шудааст. Манбаъ Нигерия ва Арабистони Саудиро ҳамчун намунаҳои ин фарқ нишон медиҳад.

Ҳисоби фавт аз ифлосшавии ҳаво

Таҳқиқот сатҳи фавти якҷояи ифлосшавии ҳавои дохили хона ва муҳитиро аз WDI ба ҳар 100.000 нафар бо аҳолии кишвар зарб карда, тақрибан 8,6 миллион “implied deaths” ҳисоб мекунад.

Манбаъ ошкоро мегӯяд, ки ин маҷмӯъ низоми мустақили сабти фавт ё як vintage-и муайяни Global Burden of Disease нест. Меъёри асосии дар таҳлил истифодашуда сатҳи умумӣ не, балки ҳиссаи фавтҳо байни ҳуҷайраҳо мебошад.

Фарқи даромад дар ҳисоби саломатӣ

“Co-benefit ratio” дар таҳқиқот ҳамчун нисбати оддии зерин таъриф мешавад:

\[ \text{Co-benefit ratio} = \frac{\text{Partikül kaynaklı zarar (% GNI)}}{\text{CO}_{2}\text{ kaynaklı zarar (% GNI)}} \]

Аз 1 калон будани нисбат нишон медиҳад, ки дар баҳисобгирии adjusted-savings-и World Bank зарари заррачаҳо сатри пулии калонтар аз зарари карбонро ташкил медиҳад.

Чаро ин нисбати пулӣ ҳамон чизеро намегӯяд, ки бори ҷисмонии фавт мегӯяд?

Арзиши омории ҳаёт, ки барои ба пул табдил додани зарари заррачаҳо истифода мешавад, бо сатҳи даромад миқёс мегирад. Аз ин рӯ, дар иқтисодҳои камдаромад, ки сатҳи ҷисмонии фавт хеле баланд аст, ҳамон фавт метавонад дар ҳисоби пулӣ нисбат ба талафи ҳаёт дар кишвари сердаромад арзиши долларии камтар эҷод кунад.

Ибораи “ҳисоби доллар баръакс мешавад”-и таҳқиқот ба ҳамин сохтори ҳисоб дахл дорад; он даъво намекунад, ки ҳаёт дар кишварҳои камдаромад аз ҷиҳати биологӣ ё ахлоқӣ арзиши камтар дорад.

Чаро Чин, Ҳиндустон, ИМА ва Олмон дар роҳҳои гуногунанд?

Ин таснифҳо ба тамоми сиёсатҳои экологии ин кишварҳо баҳои умумии муваффақият ё нокомӣ нестанд. Онҳо тамғаҳои таҳлилӣ мебошанд, ки бар асоси ҳадҳои PM2.5, CO2 ва низоми барқи муайянкардаи муаллиф сохта шудаанд.

Натиҷаҳои минтақавӣ

Тибқи маълумоти манбаъ, минтақаи East Asia and Pacific тақрибан 17,2 миллиард тонна CO2-и ҳудудӣ ва 2,28 миллион implied air-pollution death дорад. South Asia тақрибан 3,2 миллиард тонна CO2 ва 2,34 миллион implied death; Sub-Saharan Africa бошад бо танҳо тақрибан 0,87 миллиард тонна CO2 дар баробари 2,18 миллион implied death сохтори дигареро нишон медиҳад.

Аз ин рӯ, хондани тамоми Африқо ҳамчун як мушкили ягонаи “ангишт ва карбон” аз ҷониби манбаъ дастгирӣ намешавад. Дар як қисми минтақа сохтори ҳуҷайраи муштараки низоми барқии ба сӯзишвории канданӣ такякунанда дида мешавад, дар кишварҳои дигар бошад сохтори health-only бо дастрасии паст ба пухтупази тоза, истифодаи биомасса, чанг ва дигар манбаъҳои бартаридошта мавҷуд аст.

Таҳлили андози карбон

Дар силсилаи OWID emissions-weighted carbon-tax, ки манбаъ истифода кардааст, аз 197 кишваре, ки маълумот доранд, танҳо дар 15-то андоз ба андозаи ҳадди ақал 10 доллари ИМА барои як тонна дида мешавад. Аз 86 кишвари ҳуҷайраи муштарак танҳо дуто аз ин ҳад мегузаранд.

Аммо таҳқиқот махсус қайд мекунад, ки ин силсила низомҳои ETS-ро нопурра инъикос мекунад. Аз ин рӯ, ин натиҷа инвентаризатсияи ҷаҳонии ҳамаи сиёсатҳои нархгузории карбон нест.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот бевосита дастгирӣ мекунад

• Тибқи ҳадҳои муаллиф, қисми зиёди аҳолии ҷаҳон дар кишварҳое зиндагӣ мекунанд, ки ҳам PM2.5 баланд ва ҳам шарти fossil-grid якҷоя мавҷуд аст.
• Ин ҳуҷайраи муштарак ҳамчунин қисми зиёди бори фавт аз ифлосшавии ҳаво ва CO2-и ҳудудии дар таҳқиқот ҳисобшударо дар бар мегирад.
• Пас аз 2010 коҳиши PM2.5 дар кишварҳо нисбат ба коҳиши CO2-и ҳудудӣ хеле маъмултар аст.
• Ҳиссаи ангишт, ҳатто бо назорати даромад, ҳам бо PM2.5 ва ҳам бо CO2-и ҳудудӣ робитаи оморӣ нишон медиҳад.
• Дар кишварҳои health-only қисми муҳими ифлосшавии ҳаво метавонад бо манбаъҳои ғайр аз истеҳсоли нерӯи барқ алоқаманд бошад.
• Ҳисобҳои пулии зарари World Bank ва андозаи нисбии бори ҷисмонии фавт дар гурӯҳҳои даромад тартиби яксон намедиҳанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот танҳо худаш дастгирӣ намекунад

• Чор ҳуҷайра таснифи универсалӣ ё расмии байналмилалии сиёсат нест.
• Регрессияҳои байни кишварҳо таъсири сабабии тағйири ҳиссаи ангиштро исбот намекунанд.
• Тамғаи “End-of-pipe” нишон намедиҳад, ки тамоми сиёсати экологии кишвар танҳо аз технологияҳои филтр ва тозакунӣ иборат аст.
• 8,6 миллион implied death шумораи мустақиман сабтшудаи фавтҳои ҷаҳонӣ нест.
• CO2-и ҳудудӣ партовҳои дар кишварҳои дигар ҳангоми истеҳсоли молҳои воридотӣ ба вуҷудомадаро ба кишвари истеъмолкунанда дубора тақсим намекунад.
• Силсилаи андози карбон ETS ва ҳамаи дигар воситаҳои нархгузории карбонро пурра дар бар намегирад.
• Нисбатҳои зарари adjusted-savings бори ахлоқӣ ё биологии саломатии ҷомеаҳоро мустақиман чен намекунанд.
• Таҳқиқот модели кимиёи атмосфера, модели ҳамгирошудаи арзёбӣ ё каҷи хароҷоти маржиналии коҳишро тавлид намекунад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ:Evaluating the Economic and Public Health Efficacy of Multi-Pollutant Mitigation Policies — Source Control Occupies Both Ledgers; End-of-Pipe Occupies One

Муаллиф: Hunter Hughes.

Тавсифи институтсионалӣ: H Heuristics, hheuristics.com.

Силсила: H Heuristics Research Report.

Сана: Август 2026.

Навъи манбаъ: Таҳлили мушоҳидавии байни кишварҳо дар иқтисодиёти муҳити зист ва саломатии ҷамъиятӣ.

Платформа: SSRN.

Рақами сабти SSRN: 7295798.

Вазъи баррасии ҳамсолон: Гузориши боршуда ошкоро ҳамчун preprint-и аз баррасии ҳамсолон нагузашта нишонгузорӣ шудааст.

DOI: Дар ҳуҷҷати боршуда DOI дода нашудааст.

Санаи маълумот: Маҷмуаҳои асосии маълумот дар Август 2026 гирифта шудаанд; мушоҳидаҳои охирини буришӣ асосан дар равзанаи 2018–2024 қарор доранд.

Манбаъҳои асосии маълумот: World Bank World Development Indicators; маълумоти барқи Ember ва Energy Institute тавассути Our World in Data; силсилаи Our World in Data emissions-weighted carbon-tax.

Тағйирёбандаҳои сохтаи муаллиф: Ҳуҷайраҳои Joint, health-only, climate-only ва cleared ва имзоҳои тағйири source-control, end-of-pipe, climate-only, neither ва flat силсилаҳои маълумоти манбаъ нестанд; онҳо таснифҳои таҳлилии худи таҳқиқот мебошанд.

Ҳади PM2.5: 15 µg/m³ миёнаи солонаи вазншуда аз рӯи аҳолӣ; WHO 2021 Interim Target 3.

Ҳади Fossil-grid: Ҳиссаи барқи канданӣ ≥ %50 ё ҳиссаи барқи ангишт ≥ %10.

Равзанаи тағйир: Аз 2010 то охирин мушоҳидаи дастрас барои кишвар.

Таърифи Source-control: Коҳиши PM2.5 ≥ 1 µg/m³ ва коҳиши CO2-и ҳудудӣ ≥ %5.

Таърифи End-of-pipe: Коҳиши PM2.5 ≥ 1 µg/m³, вале коҳиши CO2-и ҳудудӣ ба %5 намерасад.

Усули оморӣ: Баҳисобгирии ҳуҷайраҳо, тасниф, регрессияҳои ordinary least squares-и байни кишварҳо ва фарқи дарозмуддат; хатоҳои стандартии ба гетероскедастикӣ устувор.

Маҳдудияти сабабият: Муаллиф коэффисиентҳои регрессияро ҳамчун робитаҳои мушоҳидавӣ тавсиф мекунад; баҳодиҳии сабабии instrumental-variable ё бар таҷрибаи табиӣ асосёфта пешниҳод намешавад.

Маҳдудияти фавт: Силсилаи истифодашудаи SH.STA.AIRP.P5 фавтҳои ифлосшавии ҳавои дохили хона ва муҳитиро якҷоя дар бар мегирад ва ҳамчун панели солона бо ҳамон фарогирӣ дастрас нест. Таҳқиқот фавтро ба таври буришӣ истифода мекунад.

Маҳдудияти CO2: CO2-и ҳудудӣ баҳисобгирии бар истеҳсолот асосёфта мебошад. Партовҳои дар молҳои воридотӣ ҷойгиршударо ба кишвари истеъмолкунанда дубора нисбат намедиҳад.

Маҳдудияти нархи карбон: Силсилаи OWID emissions-weighted carbon-tax метавонад таъсири умумии нархи низомҳои савдои партовҳоро нопурра нишон диҳад.

Маҳдудияти зарари пулӣ: Азбаски ҳангоми ба пул табдил додани зарари заррачаҳо дар adjusted-savings арзиши омории ҳаёт истифода мешавад, ки бо даромад миқёс мегирад, тартиби бори ҷисмонии фавт ва зарари пулӣ метавонад фарқ кунад.

Доираи модел: Таҳқиқот модели парокандашавӣ/кимиёи атмосфера, IAM, оптимизатсияи хароҷоти технология ё модели хароҷоти маржиналии коҳишро намесозад.

Такрорпазирӣ: Манбаъ мегӯяд, ки шаклҳо ва омори гузориш аз силсилаҳои маълумоти ҷамъиятӣ тавлид шудаанд ва маълумоти коркардшуда бо код ба гузориш ҳамроҳ аст.

Ёддошти манбаи визуалӣ: SVG-и чор-ҳуҷайраи Verianla схемаи тавзеҳие мебошад, ки аз натиҷаҳои Figure 1-и Саҳифаи 17-и таҳқиқот бозсозӣ шудааст; он нусхаи пикселии шакли аслӣ нест.