Тағйирёбии иқлим на танҳо он чизеро, ки ҷангалҳо то чӣ андоза “сабз” менамоянд, балки вақти афзоиш, таркиби намудҳо, масрафи об, захиракунии карбон, рафтори онҳо дар баробари сӯхтору хушксолӣ ва қобилияти барқароршавӣ пас аз вайроншавиро низ тағйир медиҳад. Ин баррасии систематикӣ 74 таҳқиқоти солҳои 1990–2025-ро, ки зондкунии фосилавӣ, мушоҳидаҳои дарозмуддати экологӣ, ҷараёни карбон дар экосистема, манипулятсияи таҷрибавӣ ва моделсозии системаи Заминро дар бар мегиранд, муттаҳид карда, ин тағйиротро ба таври ҳамгиро арзёбӣ мекунад.

Натиҷаи асосии баррасӣ ин аст, ки вокуниши набототи ҷангал ба тағйирёбии иқлимро бо як тағйирёбандаи иқлимӣ шарҳ додан мумкин нест. Баландшавии ҳарорат, тағйири боришот, афзоиши CO₂ дар атмосфера ва рӯйдодҳои шадиди иқлимӣ дар якҷоягӣ бо намнокии хок, дастрасӣ ба об, маҳдудиятҳои маводи ғизоӣ ба монанди нитроген ва фосфор, истифодаи замин, сӯхтор, зараррасонҳо, намудҳои инвазивӣ ва таҷрибаи вайроншавии қаблии экосистема таъсир мерасонанд. Як андозаи баландшавии ҳарорат метавонад дар як минтақа давраи афзоишро дароз кунад, вале дар минтақаи дигар фишори хушксолӣ ва марги дарахтонро зиёд намояд.

Нуктаи махсус таъкидшудаи таҳқиқот ин аст, ки сабзшавии наботот ҳаммаънои солимии экосистема нест. Афзоиши индексҳои моҳвораӣ метавонад масоҳати бештари баргро нишон диҳад; аммо дар ҳамон экосистема маҳсулнокии софи аввалия, самаранокии истифодаи карбон, намнокии хок ё гуногунии биологӣ метавонад коҳиш ёбад. Таҳқиқот дар Ҳиндустон ин фарқро равшан нишон медиҳанд: дар баъзе минтақаҳо сабзшавии назаррас дида мешавад, вале қисми муҳими он аз заминҳои кишт, ки бо обёрӣ, нуриандозӣ, механиконӣ ва идоракунии кишоварзӣ вобастаанд, сарчашма мегирад.

Аз ин рӯ, баррасӣ таъкид мекунад, ки ояндаи ҷангалҳо набояд танҳо бо саволи «сабз шуд ё қаҳваранг шуд?» арзёбӣ гардад. Нишондиҳандаҳои пурмаънотар маҳсулнокии экосистема, муддати нигоҳдории карбон, тавозуни об, гуногунии биологӣ, барқароршавии табиӣ ва қобилияти система барои дубора ба даст овардани фаъолияти худ пас аз сӯхтор, хушксолӣ ё мавҷи гармо мебошанд.

Оё ҷангале, ки сабзтар менамояд, воқеан солимтар аст?

На ҳамеша. Баланд шудани нишондиҳандаҳои зондкунии фосилавӣ ба монанди NDVI ё LAI метавонад ба фарогирии бештар ё зичтари барг ишора кунад; аммо ҳамин тағйир ҳатман маънои захирашавии бештари карбон, маҳсулнокии софи аввалияи бештар, гуногунии биологии баландтар ё устувории қавитари экосистемаро надорад.

Ин фарқ яке аз муҳимтарин натиҷаҳои консептуалии баррасӣ аст. “Greening”, яъне сабзшавӣ, сигнали афзудаи наботот дар маънои визуалӣ ё спектралӣ мебошад. Функсияи экосистема бошад, аз равандҳои васеътар, аз ҷумла гирифтани карбон, нафаскашӣ, истифодаи об, гардиши моддаҳои ғизоӣ, истеҳсоли биомасса ва муқовимат ба вайроншавӣ иборат аст. Устуворӣ ба он вобаста аст, ки система дар баробари фишор то чӣ андоза вазифаҳои худро нигоҳ дошта метавонад ва пас аз вайроншавӣ то кадом дараҷа барқарор мешавад.

Аз ин рӯ, ҳамон як экосистема метавонад ҳамзамон масоҳати бештари барг дошта бошад, вале оби хок кам шавад, самаранокии истифодаи карбон паст гардад ё маҳсулнокии дарозмуддат заиф шавад.

Чор омили асосии иқлимӣ, ки набототро тағйир медиҳанд

Чаро гармшавӣ метавонад афзоиши ҷангалро ҳам зиёд ва ҳам кам кунад?

Дар минтақаҳои мӯътадил ва бореалӣ баландшавии миёнаи ҳарорат метавонад баргбарории баҳориро барвақттар кунад, пиршавии тирамоҳиро ба таъхир андозад ва давраи солонаи афзоишро дароз намояд. Аммо барои идома ёфтани ин таъсири мусбат оби кофӣ лозим аст.

Бо баланд шудани ҳарорат талаботи атмосфера ба об ва норасоии фишори буғ метавонад афзоиш ёбад. Дар минтақаҳое, ки намнокии хок кофӣ нест, ҳамон баландшавии ҳарорат ба ҷойи дастгирии фотосинтез метавонад фишори гидравликӣ, гуруснагии карбон ва хавфи марги дарахтонро зиёд кунад. Аз ин рӯ, таъсири ҳарорат хаттӣ нест.

Чаро миқдори умумии боришот танҳо кофӣ нест?

Барои наботот, дар баробари миқдори умумии солонаи боришот, вақти бориш, шиддати он ва давомнокии давраҳои хушк байни рӯйдодҳо низ муҳим аст. Ду минтақа метавонанд дар як сол миқдори монанди боришот гиранд, вале дар яке бориш мунтазам бошад ва дар дигаре боришоти кӯтоҳмуддати шадид бо давраҳои тӯлонии хушкӣ навбат кунад. Аз нуқтаи назари растаниҳо ин ду режими гидрологӣ яксон нестанд.

Хусусан дар экосистемаҳои хушк ва нимхушк фишори дарозмуддати об метавонад коҳиши маҳсулнокӣ, марги растаниҳо, эрозия, ҳассосияти бештар ба сӯхтор ва равандҳои устувортари қаҳварангшавиро ба вуҷуд оварад.

Оё афзоиши CO₂ дар атмосфера афзоиши ҷангалро пайваста зиёд мекунад?

Не. CO₂-и баландшуда метавонад дар кӯтоҳмуддат ё миёнамуддат фотосинтез ва самаранокии истифодаи обро дар баъзе растаниҳо зиёд кунад; аммо идомаи ин таъсир ба кофӣ будани нитроген, фосфор, оби хок, ҳарорат ва дигар захираҳо вобаста аст. Далелҳои дарозмуддате, ки дар манбаъ баррасӣ шудаанд, нишон медиҳанд, ки таъсири ҷаҳонии нуриандозии CO₂ метавонад бо гузашти вақт суст шавад.

Таҷрибаҳои FACE ба таври қавӣ нишон додаанд, ки растаниҳо ба афзоиши CO₂-и атмосферӣ вокуниши физиологӣ медиҳанд. Бо вуҷуди ин, он ки растанӣ метавонад аз атмосфера карбони бештар гирад, маънои онро надорад, ки нитроген ва фосфор барои табдил додани ин карбон ба барг, ҳезум ё решаи нав низ кофӣ ҳастанд.

Аз ин рӯ, дар равиши муосири иқлим-наботот таъсири нуриандозии CO₂ ба танҳоӣ арзёбӣ намешавад. Он якҷоя бо маҳдудияти об ва маводи ғизоӣ, фишори ҳароратӣ ва режими вайроншавӣ баррасӣ мешавад.

Чаро сӯхтор, хушксолӣ ва зараррасонҳо таъсири иқлимро пурзӯр мекунанд?

Экосистемаҳо на танҳо ба иқлими миёна, балки ба басомади рӯйдодҳои шадид ва вақти барқароршавии байни онҳо низ вокуниш медиҳанд. Як хушксолӣ ё сӯхтор метавонад дар баъзе ҷангалҳо талафи муваққатии биомассаро ба вуҷуд оварад ва система бо гузашти вақт дубора рушд кунад. Аммо агар хушксолӣ, мавҷи гармо ва сӯхтор бо фосилаҳои кӯтоҳ пайи ҳам рух диҳанд, қобилияти регенератсия метавонад коҳиш ёбад.

Аз ин рӯ, баррасӣ аҳамияти “хотираи экологӣ” ва таърихи вайроншавиро таъкид мекунад. Агар ду ҷангал бо шароити якхелаи ҳарорат ва боришот таҷрибаи гуногуни сӯхтор, чаронидан, буридан ё хушксолии гузашта дошта бошанд, вокуниш ва қобилияти барқароршавии ояндаи онҳо низ метавонад фарқ кунад.

Фенология ва паҳншавии намудҳо чӣ гуна тағйир меёбанд?

Таъсири тағйирёбии иқлим танҳо дар биомассаи умумӣ дида намешавад. Дар минтақаҳои мӯътадил баргбарорӣ ва гулкунии бисёр намудҳои растанӣ барвақттар сурат мегирад ва паҳншавии баъзе намудҳо ба арзи ҷуғрофӣ ё баландии бештар кӯч мебандад.

Дар таҳқиқоти дар манбаъ баррасишуда гузориш шудааст, ки вақти баргбарорӣ ва гулкунии баъзе намудҳои дарахтони мӯътадил метавонад дар ҳар даҳсола тақрибан 2–5 рӯз пеш равад. Дар Ҳимолой намудҳои гуногуни дарахтон ва растаниҳои доруӣ ба баландии бештар ҳаракат мекунанд.

Аммо пайдо шудани минтақаи нави аз ҷиҳати иқлим мувофиқ маънои онро надорад, ки намуд ба он ҷо худкор мерасад. Паҳншавии тухм, пайвастагии зистгоҳҳо, хок, намудҳои рақиб ва пора-порашавии замин суръати муҳоҷиратро маҳдуд мекунанд.

Чаро байни захиракунии карбон ва истифодаи об метавонад созиш ба вуҷуд ояд?

Фарогирии бештари барг метавонад аз атмосфера CO₂-и бештар ҷаббад ва дар баъзе шароит сардшавии бухоршавандаро дар сатҳ зиёд кунад. Аммо ҳамин фарогирии барг ҳамзамон метавонад оби бештар истеъмол намояд. Агар оби хок аллакай маҳдуд бошад, “сабзшавии бештар” метавонад фишори гидрологиро зиёд кунад.

Аз ин рӯ, барқарорсозӣ ё ҷангалкорие, ки аз ҷиҳати карбон мусбат менамояд, аз ҷиҳати буҷети об ҳатман ба ҳамон дараҷа мусбат нест. Баррасӣ таъкид мекунад, ки роҳҳалҳои иқлимӣ бояд бо арзёбии якҷояи карбон, об, гуногунии биологӣ ва устуворӣ тарҳрезӣ шаванд.

Усул ва натиҷаҳои таҳқиқот

Ҷустуҷӯи PRISMA чӣ гуна анҷом дода шуд?

Таҳқиқот равиши баррасии систематикии мутобиқ ба принсипҳои PRISMA 2020-ро истифода бурд. Scopus ҳамчун пойгоҳи асосии додаҳо интихоб шуда, бо Web of Science Core Collection ва Google Scholar ҷустуҷӯҳои иловагӣ анҷом дода шуданд. Давраи ҷустуҷӯ 1990–2025 муайян карда шуд.

Меъёрҳои дохилкунӣ чунин буданд: мақолаи таҳқиқотии англисӣ ва тақризшуда будан; омӯхтани таъсири тағйирёбии иқлим ба динамикаи ҷангал ё набототи хушкӣ; истифодаи равиши мушоҳидавӣ, таҷрибавӣ, моделсозӣ ё зондкунии фосилавӣ; ва пешниҳоди далели илмӣ дар бораи вокунишҳои наботот, гардиши карбон ё робитаҳои иқлим-наботот.

Хулосаҳои конфронсӣ, мақолаҳои таҳрирӣ, навиштаҳои андешавӣ, рисолаҳо, бобҳои китоб ва таҳқиқоте, ки маълумоти кофии методологӣ надоштанд, хориҷ карда шуданд. Таҳқиқоте, ки танҳо системаҳои обӣ, баҳрӣ ё ҳайвонотро баррасӣ мекарданд, низ дар сурати надоштани робитаи мустақим бо набототи хушкӣ дохил карда нашуданд.

74 таҳқиқот чӣ гуна гурӯҳбандӣ шуданд?

Манбаъ маълумоти истихроҷшударо дар панҷ мавзӯи асосӣ ташкил кардааст:

1. Омилҳои иқлимии тағйири наботот,
2. Вокунишҳои экологӣ ва динамикаи наботот,
3. Динамикаи карбон ва бозхурдҳои экосистема,
4. Имкониятҳои пайдошаванда барои коҳиш додани тағйирёбии иқлим,
5. Хавфҳои муҳити зист ва мушкилоти идоракунӣ.

Кадом усулҳои мушоҳида ва моделсозӣ якҷоя арзёбӣ шуданд?

Ин гуногунӣ яке аз ҷиҳатҳои қавии баррасӣ аст; аммо ҳамзамон муқоисаи мустақими миқдориро душвор кардааст. Аз ин рӯ, мета-таҳлили расмӣ анҷом дода нашуда, синтези сифатӣ ва ниммиқдорӣ истифода шудааст.

Оё сабзшавии дар Ҳиндустон мушоҳидашуда маънои қавитар шудани ҷангалҳоро дорад?

Не. Гарчанде далелҳои Ҳиндустон дар баррасӣ сабзшавии назаррасро нишон медиҳанд, манбаи ин сигнал вобаста ба минтақа ва истифодаи замин тағйир меёбад. Баъзе натиҷаҳо бо устувории табиии ҷангал, баъзеҳо бо амалҳои ҳифз ва баъзеҳо бо заминҳои кишоварзии обёришаванда ва шадидан идорашаванда вобастаанд.

Ин рақамҳо натиҷаи як таҷриба ё як маҷмӯи додаҳо нестанд. Онҳо натиҷаҳои таҳқиқоти гуногунанд, ки дар Ҷадвали 1-и баррасӣ ҷамъ оварда шудаанд. Аз ин рӯ, муттаҳид кардани фоизҳо ва ҳисоб кардани як “миёнаи Ҳиндустон” аз ҷиҳати илмӣ дуруст нест.

Чаро Greening ва маҳсулнокӣ метавонанд аз ҳам ҷудо шаванд?

LAI ё NDVI дар бораи фарогирии барги сабзи растанӣ маълумот медиҳад. Маҳсулнокии софи аввалия бошад, миқдори карбонеро ифода мекунад, ки пас аз тавозуни байни карбони ба воситаи фотосинтез гирифташуда ва нафаскашии растанӣ ба биомасса илова мешавад.

Гармшавӣ ҳангоми зиёд кардани баргбарорӣ метавонад нафаскашӣ, талаботи бухоршавӣ ва фишори обро низ зиёд кунад. Дар натиҷа, масоҳати барге, ки аз фосила мушоҳида мешавад, метавонад афзоиш ёбад, вале гирифтани софи солонаи карбон коҳиш ёбад. Мисоли Ҳиндустон бо LAI +%6,75 / NPP −%6,19 нишон медиҳад, ки чаро ин фарқи механикӣ муҳим аст.

Хавфҳои асосӣ барои гуногунии биологӣ

Баррасӣ тангшавии зистгоҳ бар асари иқлим, номувофиқии фенологӣ, ҳаракати намудҳо ба баландӣ ва арзи бештар, тағйири режими сӯхтор, пора-порашавии зистгоҳ ва густариши намудҳои инвазивиро аз ҷумлаи хавфҳои асосӣ арзёбӣ мекунад.

Хусусан дар экосистемаҳои кӯҳӣ кӯчидани намудҳо ба баландиҳои бештар метавонад ба маҳдудияти физикӣ бархӯрад: бо наздик шудан ба қуллаи кӯҳ миқдори зистгоҳи нави мувофиқ кам мешавад. Барои намудҳое, ки қобилияти муҳоҷират кам ё нишаи иқлимии танг доранд, ин вазъ метавонад пойдории дарозмуддатро таҳдид кунад.

Намудҳои инвазивӣ ва тағйирёбии иқлим

Гармшавӣ, тағйири боришот ва афзоиши вайроншавӣ метавонад паҳншавии баъзе растаниҳои инвазивиро ба минтақаҳое, ки қаблан номувофиқ буданд, осон гардонад. Баррасӣ дар заминаи Ҳиндустон намудҳое ба монанди Lantana camara ва Parthenium hysterophorus-ро мисол меорад.

Мушкилоти намудҳои инвазивӣ танҳо рақобат бо намудҳои маҳаллӣ нест. Тағйирот дар сохтори наботот метавонад рафтори сӯхтор, нафаскашии хок, гардиши карбон ва захираҳои хӯрокии ҳайвонотро низ тағйир диҳад.

Сӯхтори ҷангал ба иқтидори коҳишдиҳии тағйирёбии иқлим чӣ гуна таъсир мерасонад?

Карбони ҷангал на танҳо ба он вобаста аст, ки ҳангоми афзоиш чӣ қадар карбон нигоҳ дошта мешавад, балки ба он ҳам вобаста аст, ки ин карбон то чӣ муддат дар экосистема мемонад. Сӯхторҳои такрорӣ метавонанд биомассаро кам кунанд, регенератсияро суст намоянд ва сабаби бозгашти карбони қаблан захирашуда ба атмосфера шаванд.

Аз ин рӯ, дар баробари гирифтани солонаи карбон аз ҷониби ҷангал, пойдории карбон низ аз нуқтаи назари иқлим аҳамияти муҳим дорад. Яке аз гузаришҳои асосии консептуалии баррасӣ гузариш аз арзёбии танҳо “нигоҳдории карбон” ба арзёбии “нигоҳдории карбон + хавфи вайроншавӣ + устувории экосистема” мебошад.

Дар шароити тағйирёбии иқлим кадом имкониятҳо вуҷуд доранд?

Манбаъ тағйирёбии иқлимро ҳамчун раванди мусбат нишон намедиҳад; аммо имкониятҳои идоракуниро, ки метавонанд ҳангоми вокуниш ба тағйироти ҳозира ва оянда истифода шаванд, арзёбӣ мекунад.

Чаро роҳҳалҳои бар табиат асосёфта танҳо дарахт шинондан нестанд?

Мутобиқшавии бар экосистема асосёфта истифодаи равандҳои экологиро барои коҳиш додани хавфи иқлимӣ ҳадаф мегирад. Барқарорсозии мангрҳо метавонад ҳам ҳифзи соҳил ва ҳам захиракунии карбонро дастгирӣ кунад; барқарорсозии ҳавза метавонад ба танзими обхезӣ ва об мусоидат намояд; Agroforestry метавонад микроиқлими замини кишоварзиро тағйир диҳад.

Аммо баррасӣ аз равиши “пӯшиши бештари наботот ҳамеша беҳтар аст” ҳушдор медиҳад. Интихоби нодурусти намуд, масрафи зиёди об, аз даст рафтани гуногунии биологӣ ё плантатсияҳои ҳассос ба сӯхтор метавонанд барои баъзе ҳадафҳо фоида диҳанд, вале вазифаи дигари экологиро заиф кунанд.

Мониторинги бар моҳвора ва зеҳни сунъӣ асосёфта чӣ дода метавонад?

Зондкунии фосилавӣ, мушоҳидаҳои eddy covariance ва системаҳои ҳавоии бесарнишин метавонанд барои барвақт муайян кардани фишори хушксолӣ, хавфи сӯхтор, тағйири биомасса ва аномалияҳои ҷараёни карбон истифода шаванд. Манбаъ инчунин қайд мекунад, ки системаҳои пешгӯии бар зеҳни сунъӣ ва омӯзиши мошинӣ асосёфта метавонанд идоракунии мутобиқшавандаи заминро дастгирӣ кунанд.

Бо вуҷуди ин, ҳеҷ як нишондиҳандаи ягонаи моҳвораӣ “ченкунаки устувории экосистема” нест. NDVI, LAI, SIF ва маҳсулоти биомасса равандҳои гуногуни биологиро ифода мекунанд. Арзёбии боэътимодтарин тавассути тафсири якҷояи додаҳои моҳвораӣ, иқлимӣ, мушоҳидаҳои саҳроӣ, биомасса ва, агар имкон бошад, ҷараёни карбон анҷом дода мешавад.

Дар оянда кадом холигиҳои таҳқиқотӣ бояд бартараф карда шаванд?

Баррасӣ чор ниёзи асосии таҳқиқотиро муайян мекунад. Аввал, бозхурдҳои иқлим-наботот бояд дар Earth System Models воқеӣтар муаррифӣ шаванд. Фарқиятҳои сатҳи намуд, фенология, маҳдудиятҳои обу маводи ғизоӣ ва равандҳои вайроншавӣ бояд дар моделҳо беҳтар ифода гарданд.

Дуюм, шабакаҳои дарозмуддати таҷриба ва мушоҳида ба монанди FACE ва FLUXNET, махсусан ба биомҳои тропикӣ ва хушк, васеъ карда шаванд.

Сеюм, таҳлилҳои минтақавии осебпазирӣ, ки нишондиҳандаҳои иқлимӣ, экологӣ ва иҷтимоию иқтисодиро якҷоя истифода мебаранд.

Чорум, ҷанбаҳои инсонӣ ба монанди моликияти замин, идоракунӣ, таҷрибаҳои фарҳангӣ, ҳавасмандкуниҳои иқтисодӣ ва дониши маҳаллӣ бояд бо таҳлилҳои экологӣ қавитар муттаҳид карда шаванд.

Маҳдудиятҳои методологии баррасӣ

Ҷустуҷӯи адабиёти таҳқиқот танҳо мақолаҳои таҳқиқотии англисӣ ва тақризшударо фаро мегирад. Аз ин рӯ, эҳтимол дорад таҳқиқоти бо забонҳои дигар нашршуда ва баъзе манбаъҳои адабиёти хокистарӣ аз назар дур монда бошанд.

Таҳқиқоти дохилшуда аз ҷиҳати ҷуғрофия, экосистема, давра, сенсор, нишондиҳанда, тарҳи таҷриба ва модел гетерогении зиёд доранд. Аз ин рӯ, андозаи умумии таъсири мустақим ҳисоб карда нашудааст ва мета-таҳлили расмӣ анҷом дода нашудааст.

Истихроҷи додаҳо аз ҷониби як муҳаққиқ анҷом дода шуд, дар ҳоле ки мутобиқат ва санҷиши методологӣ аз ҷониби ду муҳаққиқ мустақилона гузаронида шуд. Воситаи расмии миқдории risk-of-bias истифода нашуд; маҳдудиятҳои методологии гузоришшудаи таҳқиқоти аввалия ҳангоми тафсири синтез ба назар гирифта шуданд.

Ҳамин тавр, натиҷаҳои ин баррасӣ синтези систематикии илмӣ мебошанд, ки анъанаҳои гуногуни таҳқиқотиро дар як чаҳорчӯбаи консептуалӣ муттаҳид мекунанд; онҳо андозаҳои якҷояшудаи таъсир аз як таҷрибаи ягонаи ҷаҳонӣ нестанд.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Унвони аслӣ: Climate Change and Forest Vegetation Dynamics: Ecological Responses, Risks, Opportunities, and Adaptation with Special Reference to India—Systematic Review

Муаллифон: Nirakar Bhol; Umesh Sharma; Subhasmita Parida; Prajnashree Mallick; Sushree Rojalina Mahapatra; Jyotiraditya Das; Neeraj Sankhyan; Shilpa Sharma; Sunny Sharma; Amit Kumar.

Муаллифони масъул: Umesh Sharma ва Shilpa Sharma.

Муассисаҳо: College of Forestry, Odisha University of Agriculture and Technology; Department of Forestry, Dev Bhoomi Uttarakhand University; Department of Forestry, Central University of Odisha; College of Forestry, Dr. Yashwant Singh Parmar University of Horticulture and Forestry; Department of Business Management, Graphic Era (Deemed to be University); School of Agriculture, Lovely Professional University; School of Hydrology and Water Resources, Nanjing University of Information Science and Technology.

Маҷалла: Geographies.

Ношир: MDPI.

Сабти библиографӣ: Geographies 2026, 6, 83.

DOI:10.3390/geographies6030083

Санаҳо: Ирсол 25 июни 2026; бознигарӣ 12 августи 2026; қабул 20 августи 2026; нашр 1 сентябри 2026.

Навъи манбаъ: Баррасии систематикӣ.

Давраи баррасӣ: 1990–2025.

Усул: Ҷустуҷӯ ва интихоби систематикии мувофиқ ба PRISMA 2020; Scopus ҳамчун пойгоҳи асосии додаҳо, ҷустуҷӯҳои иловагӣ дар Web of Science Core Collection ва Google Scholar; backward ва forward citation tracking.

Шумораи сабтҳои ибтидоӣ: 1205.

Таҳқиқоти воридшуда ба синтези сифатӣ: 74.

Навъи синтез: Ҳамгироии сифатӣ ва ниммиқдорӣ; мета-таҳлили расмӣ анҷом дода нашудааст.

Манбаъҳои далел: Зондкунии фосилавӣ, мушоҳидаи дарозмуддати экологӣ, ченкунии ҷараёнҳои экосистема, таҳқиқоти таҷрибавӣ ва моделсозии бар Earth System Model / DGVM асосёфта.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution (CC BY).

Маблағгузорӣ: Муаллифон хабар додаанд, ки таҳқиқот маблағгузории беруна нагирифтааст.

Дастрасии додаҳо: Қайд шудааст, ки додаҳои хоми дастгиркунандаи натиҷаҳои таҳқиқот аз муаллифон бо дархост дастрас карда мешаванд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш накардаанд.

Изҳороти истифодаи зеҳни сунъӣ: Муаллифон хабар додаанд, ки ҳангоми омода кардани таҳқиқот барои тарҳи графикӣ ва визуализатсияи Figures 2 ва 3 аз модели ChatGPT-5 Go Core истифода кардаанд, натиҷаҳоро худ баррасӣ ва таҳрир намудаанд ва масъулияти мундариҷаи нашршударо ба зимма гирифтаанд. Ин изҳорот маънои онро надорад, ки далелҳои илмии баррасӣ аз ҷониби AI тавлид шудаанд.

Маҳдудиятҳои асосии методологӣ: Ҷустуҷӯ танҳо бо адабиёти англисии тақризшуда маҳдуд буд; фарқияти сатҳи фарогирии пойгоҳҳои додаҳо; гетерогении экосистема, ҷуғрофия ва усул; анҷом надодани мета-таҳлили расмӣ; набудани арзёбии расмии миқдории risk-of-bias; маҳдуд будани шабакаҳои таҷрибавии дарозмуддат, махсусан дар экосистемаҳои тропикӣ ва хушк.

Ҳадди асосии тафсир: Фоизҳои минтақавӣ ва тағйироти ададии дар баррасӣ овардашуда аз таҳқиқоти гуногуни аввалия сарчашма мегиранд. Онҳоро ҳамчун як маҷмӯи умумии додаҳо ё як андозаи ягонаи таъсир барои Ҳиндустон/ҷаҳон муттаҳид кардан мумкин нест. Сабзшавии наботот низ худ ба худ далели маҳсулнокӣ, нигоҳдории карбон ё устувории экосистема нест.