Дар таҳқиқот таҳшини оби партови аз Боку гирифташуда ва се сол нигоҳдошташуда; бо маводи органикӣ, аз ҷумла коҳ, барг ва аррамайда, ба биоконверсия дучор карда шуда, таъсири таносуби C:N, намнокӣ ва истифодаи гумати калий ба тағйирёбии моддаи органикӣ дар компост омӯхта шудааст. Дар моддаи хушки таҳшини ибтидоӣ карбони умумӣ %28,79, нитроген %2,41, фосфор %2,86 ва калий %0,39 муайян шудааст. Дар шароити аэробӣ карбони умумӣ нисбат ба омехтаҳои ибтидоӣ тақрибан %30 кам шуда, ташаккули моддаҳои гумусӣ афзудааст; аз рӯйи баромади умумии фраксияҳои кислотаҳои гуминӣ ва фулвӣ натиҷаи баландтарин дар шароити C:N = 25:1 мушоҳида шудааст. Гузориш шудааст, ки илова кардани гумати калий баромади кислотаҳои гумусиро тақрибан %9 зиёд кардааст ва намнокии %65 барои ташаккули моддаҳои гуминӣ натиҷаи муносибтар додааст. Муҳаққиқон қайд мекунанд, ки махсусан дар омехтаҳои бо барг омодашуда ҷамъшавии кислотаи гуминӣ баландтар будааст.

Дар биоконверсияи анаэробӣ таҷзияи моддаи органикӣ ба андозаи шароити аэробӣ шадид сурат нагирифтааст. Бо вуҷуди ин, дар манбаъ гуфта мешавад, ки ҳамроҳ бо давраи тӯлонии термофилӣ нишондиҳандаҳои сифати ҷузъи ниҳоии органикӣ беҳтар шудаанд; афзоиши миқдори карбони органикӣ то %25 ва баромади кислотаи гуминӣ то %30 мушоҳида шудааст. Аммо дар матн ба таври муфассал муайян нашудааст, ки ин фоизҳо нисбат ба кадом гурӯҳи ибтидоӣ ё назоратӣ ҳисоб шудаанд; аз ин рӯ, ин арзишҳо бояд танҳо дар доираи гузоришшудаи манбаъ шарҳ дода шаванд.

Таҳлили FTIR нишон медиҳад, ки дар ҷараёни биоконверсия сохтори кислотаҳои гуминӣ низ тағйир ёфтааст. Дар ҳоле ки шиддати баъзе бандҳои ҷаббишии марбут ба сохторҳои алифатӣ коҳиш ёфтааст, шиддати бандҳои марбут ба ядрои ароматӣ ва гурӯҳҳои карбоксилӣ афзудааст. Муҳаққиқон ин тағйиротро ҳамчун гузариши кислотаҳои гуминӣ дар компост ба сохтори бештар “пухта” тафсир мекунанд.

Маҳдудияти муҳими таҳқиқот он аст, ки натиҷаҳо ба таҳшини мушаххаси оби партови Боку ва шароити лабораторӣ/моделии компосткунӣ асос ёфтаанд. Гарчанде металлҳои вазнин ва бехатарии микробиологӣ дар асосноккунии таҳқиқот ҳамчун хатарҳои муҳим баррасӣ шудаанд, дар натиҷаҳои нашршуда миқдори консентратсияҳои металлҳои вазнин ё коҳиши патогенҳо ба таври рақамӣ пешниҳод нашудааст. Аз ин рӯ, таҳқиқот исбот намекунад, ки компости бадастомада барои истифодаи мустақими кишоварзӣ ба ҳамаи шартҳои бехатарӣ ҷавобгӯ аст.

Ин барои Туркия чӣ маъно дорад?

Таҳқиқот дар Озарбойҷон ва бо таҳшини оби партови аз Боку гирифташуда анҷом дода шудааст. Азбаски таркиби моддаи органикӣ, сарбории металлҳои вазнин, шӯрӣ, профили патогенҳо ва равандҳои тозакунии лойҳои коркарди оби партови коммуналӣ дар Туркия метавонанд аз як иншоот то иншооти дигар фарқ кунанд, шароити оптималии дар ин ҷо бадастомадаро набояд бевосита ба Туркия интиқол дод. Бо вуҷуди ин, таҳқиқот барои таҷрибаҳои маҳаллӣ дар Туркия як чаҳорчӯбаи усули санҷишшавандаро пешниҳод мекунад, ки ба устуворсозии лойҳои тозакунии коммуналӣ бо партовҳои органикӣ, афзоиши гумификатсияи онҳо ва табдил додани карбон ба сохторҳои органикии устувортар равона шудааст. Агар истифодаи кишоварзӣ баррасӣ шавад, таҳлили металлҳои вазнин, бехатарии микробиологӣ ва экотоксикологӣ мувофиқи қонунгузории маҳаллӣ бояд алоҳида анҷом дода шавад.

Мушкилоти асосии таҳқиқот чист?

Нобудсозӣ ё идоракунии лой ё таҳшине, ки дар охири тозакунии оби партов ҳосил мешавад, танҳо мушкили идоракунии партов аз ҷиҳати ҳаҷм нест. Ин мавод метавонад миқдори назарраси моддаи органикӣ ва унсурҳои ғизоии растаниро дар бар гирад; аммо ҳамзамон метавонад ифлоскунандаҳои микробиологӣ, металлҳои вазнин ва ҷузъҳои аз нигоҳи экологӣ номатлубро низ дошта бошад.

Дар таҳқиқот ин ҳолати дуҷониба махсус таъкид мешавад: аз як тараф, таҳшини оби партов метавонад ҳамчун манбаи моддаи органикӣ ва беҳтаркунандаи эҳтимолии хок арзёбӣ шавад, аз тарафи дигар истифодаи мустақими он метавонад хатари экологӣ ба вуҷуд орад. Аз ин рӯ, муҳаққиқон биоконверсия ва компосткуниро ҳамчун роҳи коркард баррасӣ мекунанд, ки метавонад табдили моддаи органикиро ба сохторҳои гумусии устувортар таъмин намояд.

Маводи ибтидоӣ чӣ буд?

Дар таҷрибаҳо таҳшини оби партове, ки аз шаҳри Боку гирифта шуда ва се сол нигоҳдорӣ шудааст, истифода гардид. Дар манбаъ таркиби асосии химиявии маводи ибтидоӣ аз рӯйи моддаи хушк чунин оварда шудааст:

Гуфта мешавад, ки фраксияи кислотаи гуминӣ дар моддаи органикии ибтидоӣ %9,3-и моддаи умумиро ва фраксияи кислотаи фулвӣ %7,0-и онро ташкил кардааст. Ҳамин тавр, дар маводи ибтидоӣ фраксияи кислотаи гуминӣ нисбат ба фраксияи кислотаи фулвӣ баландтар будааст.

Дар таҷриба кадом маводи органикии пуркунанда истифода шуданд?

Таҳшини оби партов бо се маводи гуногуни лигноселлюлозӣ омехта карда шудааст:

• Коҳ
• Барг
• Аррамайда

Дар таҷрибаи моделӣ ду таносуби ибтидоии карбон/нитроген истифода шудааст:

• C:N = 15:1
• C:N = 25:1

Сатҳи намнокӣ бошад, дар %50 ва %65 танзим шудааст. Гуфта мешавад, ки барои шиддат бахшидан ба компосткунӣ як препарати микробӣ ҳам танҳо ва ҳам дар якҷоягӣ бо гумати калий истифода шудааст.

Номувофиқии муҳими ҷадвали манбаъ

Дар Ҷадвали 1, ки нақшаи таҷрибавии таҳқиқотро нишон медиҳад, сарлавҳаи ду блоки алоҳидаи таҷрибавӣ дар манбаъ бо ҳамон як иборае чоп шудааст, ки маънои “бо гумати калий коркардшуда”-ро дорад. Эҳтимол аст, ки ин хатои таҳрирӣ барои ҷудо кардани гурӯҳҳои бо гумат коркардшуда ва коркарднашуда бошад; аммо азбаски манбаъ инро ошкоро ислоҳ накардааст, дар ин ҷо як блок ҳамчун “назорати бе гумат” аз нав номгузорӣ нашудааст.

Ҳамин тавр, дар қисми натиҷаҳои таҳқиқот беҳтарин параметри таркиби органикӣ ҳамчун “таносуби карбон ба нитроген 25%” навишта шудааст. Азбаски дар тамоми тарҳи таҷриба ин тағйирёбанда ҳамчун C:N = 25:1 муайян шудааст, дар матн байни ин ду тарзи нишондиҳӣ номувофиқии манбаъӣ вуҷуд дорад. Дар шарҳи Verianla нишондиҳандаи аслии C:N = 25:1 аз тарҳи таҷриба асос гирифта шуда, мавҷудияти ифодаи “25%” дар қисми натиҷаҳо низ дар ин ҷо ошкоро сабт шудааст.

Компосткунӣ чӣ гуна гузаронида шуд?

Дар манбаъ гуфта мешавад, ки ҷузъҳои майдашуда дар таносубҳои ҳисобшуда омехта ва барои имкон додани ҳаводиҳӣ ба зарфҳои пластикии сарпӯшдор ҷойгир карда шудаанд. Зарфҳо қубури сӯрохдори ба берун баромада доштаанд ва намунаҳои аэробӣ ҳар рӯз тавассути ин қубур бо насоси резинӣ ҳаводиҳӣ шудаанд.

Сатҳи намнокӣ бо усули вазнӣ назорат ва намнокии мақсаднок нигоҳ дошта шудааст. Ҳамин тариқ, таҳқиқот ҳадаф дошт таъсири маводи пуркунанда, таносуби ибтидоии C:N, намнокӣ ва истифодаи гуматро ба тағйирёбии моддаи органикӣ муқоиса кунад.

Моддаи органикӣ чӣ гуна таҳлил шуд?

Миқдори моддаи органикӣ дар таҳшини оби партов ва компостҳои омодашуда бо усули Тюрин муайян карда шудааст. Таркиби гурӯҳии гумус бо усули Тюрин дар модификатсияи Кононова ва Белчикова ва зичии оптикӣ бо усули Орлов арзёбӣ шудааст.

Спектрҳои инфрасурхи кислотаҳои гуминӣ дар спектрометри Agilent Technologies Cary 630 бо истифода аз замимаи diffuse reflectance сабт карда шудаанд. Гуфта мешавад, ки барои коркарди омории натиҷаҳои таҷриба аз нармафзори Statistica 6.0 истифода шудааст.

Дар биоконверсияи аэробӣ чӣ рух дод?

Тамоюли асосӣ дар шароити аэробӣ бартарӣ доштани минерализатсия аст. Дар таҳқиқот гузориш шудааст, ки миқдори умумии карбон дар компостҳои омодашуда нисбат ба омехтаҳои ибтидоӣ тақрибан %30 кам шудааст. Муҳаққиқон ин коҳишро бо таҷзияи карбони органикӣ, табдил ёфтани он ба CO₂ ва хориҷ шудан аз система мепайванданд.

Минерализатсияи шадидтар дар шароити C:N = 15:1 мушоҳида шудааст. Ин бозёфт нишон медиҳад, ки таносуби пасттари ибтидоии C:N дар шароити аэробии таҳқиқот талафи карбонро тезонидааст.

Чаро аррамайда рафтори дигар дошт?

Дар компостҳои дорои аррамайда миқдори карбони органикӣ нисбат ба баъзе омехтаҳои дигар баландтар боқӣ мондааст. Муҳаққиқон инро бо зиёд будани миқдори ибтидоии карбон дар аррамайда ва устувортар будани карбони таркиби он нисбат ба минерализатсия шарҳ медиҳанд.

Ин натиҷа маънои онро надорад, ки “аррамайда беҳтарин компостро дод”. Бештар боқӣ мондани карбон дар система ва пухтарасии моддаҳои гуминӣ як меъёр нестанд ва таҳқиқот ин ду мафҳумро ҷудогона арзёбӣ мекунад.

Кислотаҳои гуминӣ ва фулвӣ чӣ гуна тағйир ёфтанд?

Пас аз компосткунӣ тамоюли афзоиши миқдори кислотаҳои гумусӣ нисбат ба таҳшини ибтидоии оби партов мушоҳида шудааст. Аз рӯйи баромади умумии фраксияҳои кислотаҳои гуминӣ ва фулвӣ арзиши баландтарин дар шароити C:N = 25:1 гузориш шудааст.

Илова кардани гумати калий баромади кислотаҳои гумусиро тақрибан %9 зиёд кардааст. Ин фоиз тағйиротро дар шароити таҷрибавии худи таҳқиқот нишон медиҳад; он маънои онро надорад, ки дар дигар системаҳои лой ё компост бояд афзоиши ҳамон андоза интизор шавад.

Таъсири сатҳи намнокӣ

Дар таҳқиқот гузориш шудааст, ки дар сатҳи намнокии %65 ташаккули моддаҳои гуминӣ баландтар будааст. Муҳаққиқон инро бо осонтар шудани табдили пайвастагиҳои дорои массаи молекулавии паст дар намнокии баландтар мепайванданд.

Маводи гуногуни пуркунанда низ ба самти гумификатсия таъсир расондаанд. Ҳангоми компосткунӣ бо барг ҷамъшавии баландтарини фраксияи кислотаи гуминӣ мушоҳида шуда, дар вариантҳои дорои аррамайда ва коҳ фраксияи кислотаи фулвӣ фаъолтар ҷамъ шудааст.

Дараҷаи гумификатсияи компостҳои аэробӣ

Барои арзёбии дараҷаи гумификатсияи моддаи органикӣ нишондиҳандаи гумификатсияи торф аз рӯйи Т. А. Горелова истифода шудааст. Дар компостҳои дар шароити аэробӣ омодашуда ин нишондиҳанда дар матни манбаъ тақрибан дар доираи 1,9–2,5 оварда шудааст ва ин доира ҳамчун дараҷаи миёнаи гумификатсия тафсир шудааст.

Биоконверсияи анаэробӣ чиро нишон дод?

Мувофиқи таҳқиқот, дар муҳити анаэробӣ таҷзияи моддаи органикии ибтидоӣ ба андозаи системаҳои аэробии ҳаводиҳишуда шадид нест. Бо вуҷуди ин, муҳаққиқон таъкид мекунанд, ки ҳамроҳ бо давраи тӯлонии термофилӣ нишондиҳандаҳои сифати ҷузъи органикии маводи тайёр беҳтар шудаанд.

Дар манбаъ ҳангоми коркарди анаэробӣ:

• Афзоиши миқдори карбони органикӣ то %25,
• Афзоиши баромади кислотаи гуминӣ то %30

гузориш шудааст. Бо вуҷуди ин, азбаски дар матни нашршуда пурра шарҳ дода нашудааст, ки ин фоизҳо нисбат ба кадом асоси муқоиса ҳисоб шудаанд, арзишҳоро набояд ҳамчун “афзоиши дақиқи %25 ва %30 нисбат ба ибтидо” васеъ тафсир кард.

Муҳаққиқон мегӯянд, ки дар муқоиса бо таҳшини ибтидоии дорои дараҷаи пасти гумификатсия, дар биоконверсияи аэробӣ маҳсулоти дорои дараҷаи миёна ва дар биоконверсияи анаэробӣ маҳсулоти дорои дараҷаи баландтари гумификатсия гирифта шудааст.

Спектри FTIR дар бораи пухтарасии моддаи органикӣ чиро нишон медиҳад?

Дар Расми 1-и таҳқиқот спектри инфрасурхи кислотаҳои гуминии аз таҳшини оби партови се сол нигоҳдошташуда ҷудокардашуда оварда шудааст. Муҳаққиқон дар спектр минтақаҳои асосии зеринро тафсир мекунанд:

Ба ҷойи нусхабардории мустақими спектри манбаъ, шумораҳои мавҷ ва тафсирҳои химиявии пешниҳодкардаи муҳаққиқон дар ин ҷо ба ҷадвали тавзеҳии аз нигоҳи ҳуқуқи муаллиф бехатар табдил дода шудаанд.

Гузориш шудааст, ки пас аз биоконверсия шиддати ҷаббиши баъзе сохторҳои алифатӣ коҳиш ёфта, дар муқобил шиддати банди тақрибан 1625 cm⁻¹, ки бо ядрои ароматӣ алоқаманд аст, ва минтақаҳои марбут ба гурӯҳҳои карбоксилӣ афзудааст. Муҳаққиқон ин тағйироти сохториро ҳамчун нишондиҳандаи “пухтатар” шудани кислотаҳои гуминии компост арзёбӣ мекунанд.

Бозёфти “то %94” дар қисми натиҷаҳо чӣ гуна бояд тафсир шавад?

Дар қисми натиҷаҳои таҳқиқот гуфта мешавад, ки ҷамъшавии моддаҳои гумусӣ дар компостҳои бадастомада ба “то %94” расидааст. Аммо дар матн ба таври муфассал нишон дода нашудааст, ки ин арзиш аз рӯйи кадом таърифи математикӣ, арзиши ибтидоӣ ё маҷмӯи фраксияҳо ҳисоб шудааст. Аз ин рӯ, арзиши %94 дар ин ҷо танҳо ҳамчун натиҷаи гузоришкардаи муҳаққиқон оварда мешавад; он ҳамчун “%94-и компост гумус аст” тафсир намешавад.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот кадомҳоянд?

• Бо таҳшини воқеии оби партов кор карда шудааст.
• Маводи ёрирасони гуногуни органикӣ, аз ҷумла коҳ, барг ва аррамайда муқоиса шудаанд.
• Тағйирёбандаҳои асосии раванди компосткунӣ, аз ҷумла таносуби C:N ва намнокӣ арзёбӣ шудаанд.
• Робитаи истифодаи гумати калий бо ташаккули гумус омӯхта шудааст.
• Табдили аэробӣ ва анаэробӣ дар як чаҳорчӯбаи таҳқиқот баррасӣ шудаанд.
• Натиҷаҳои таркиби химиявӣ бо таҳлили сохтории FTIR дастгирӣ шудаанд.

Маҳдудиятҳои таҳқиқот кадомҳоянд?

• Шумораи такрорҳои биологии намунаҳо дар матни нашршуда ба таври возеҳ дода нашудааст.
• Давомнокии умумии таҷрибаи компосткунии аэробӣ ва профили ҳарорат-вақт ба таври муфассал гузориш нашудаанд.
• Тафсилоти дастгоҳи таҷрибаи анаэробӣ мисли дастгоҳи аэробӣ возеҳ тавсиф нашудааст.
• Таркиб, консентратсия ва вояи препарати микробии истифодашуда шарҳ дода нашудааст.
• Гарчанде истифодаи Statistica 6.0 қайд шудааст, арзишҳои p, фосилаҳои эътимод ё натиҷаҳои муфассали санҷишҳои оморӣ пешниҳод нашудаанд.
• Гарчанде металлҳои вазнин дар асосноккунии экологии таҳқиқот мавқеи муҳим доранд, дар натиҷаҳои таҷриба муқоисаи рақамии консентратсияи металлҳо пеш/пас оварда нашудааст.
• Барои безараргардонии микробиологӣ ё коҳиши патогенҳо маълумоти рақамӣ нашр нашудааст.
• Дар ҷадвали таҷрибавии манбаъ ду блоки марбут ба гумати калий бо ҳамон як сарлавҳа дода шудаанд.
• Нишондиҳандаи “C:N 25%” дар қисми натиҷаҳо бо C:N = 25:1 дар тарҳи таҷриба номувофиқ аст.
• Асоси ҳисобкунии ибораи “ҷамъшавии моддаҳои гумусӣ то %94” дар матн муфассал шарҳ дода нашудааст.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Биоконверсияи таҳшини оби партов бо маводи органикӣ таркиби моддаи органикиро тағйир додааст.
• Дар шароити аэробӣ карбони умумӣ тақрибан то %30 коҳиш ёфтааст.
• Дар шароити C:N = 15:1 минерализатсияи шадидтари моддаи органикӣ мушоҳида шудааст.
• Шароити C:N = 25:1 аз рӯйи баромади умумии фраксияҳои кислотаҳои гуминӣ + фулвӣ натиҷаи баландтар додааст.
• Намнокии %65 дар шароити таҳқиқот бо самаранокии баландтари ташаккули моддаҳои гуминӣ алоқаманд шудааст.
• Илова кардани гумати калий баромади кислотаҳои гумусиро тақрибан %9 зиёд кардааст.
• Дар омехтаҳои дорои барг ҷамъшавии баландтари фраксияи кислотаи гуминӣ мушоҳида шудааст.
• Дар ҷараёни биоконверсия дар сохтори FTIR-и кислотаҳои гуминӣ тағйироти марбут ба хусусияти ароматӣ ва карбоксилӣ ба вуҷуд омадаанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот исбот намекунад

• Исбот нашудааст, ки компости бадастомада метавонад бевосита ба замини кишоварзӣ бо бехатарӣ истифода шавад.
• Нишон дода нашудааст, ки металлҳои вазнин аз ҳудудҳои бехатар паст шудаанд.
• Ба таври рақамӣ нишон дода нашудааст, ки патогенҳо пурра бартараф шудаанд.
• Барои муайян кардани таъсири компост ба баланд шудани ҳосилнокии растанӣ таҷрибаи саҳроӣ гузаронида нашудааст.
• Нишон дода нашудааст, ки ҳамон шароити оптималӣ барои ҳамаи лойҳои тозакунии оби партов дар Туркия ё дигар кишварҳо амал мекунад.
• Имконпазирии иқтисодии раванди миқёси саноатӣ арзёбӣ нашудааст.
• Ифодаи “%94”-ро наметавон чунин тафсир кард, ки %94-и массаи умумии компост гумус аст.

Усул ва натиҷаҳои таҳқиқот

Хусусиятҳои ибтидоии маводи таҷрибавӣ

Тағйирёбандаҳои таҷрибаи моделӣ

Усулҳои таҳлилӣ

Хулосаи низомноки бозёфтҳои асосӣ

Аз нигоҳи арзёбии оморӣ мо чиро медонем?

Дар таҳқиқот гуфта мешавад, ки маълумоти таҷрибавӣ бо Statistica 6.0 коркард шудаанд. Ҳамчунин гуфта мешавад, ки дар биоконверсияи анаэробӣ байни параметрҳои омехтаи ибтидоӣ ва нишондиҳандаи гумификатсияи компостҳо ҳамбастагии аз нигоҳи оморӣ аҳамиятнок пайдо нашудааст.

Бо вуҷуди ин, санҷиши ҳамбастагии истифодашуда, андозаи намуна, арзиши p, фосилаи эътимод ё ҳадди аҳамиятнокӣ дар матн гузориш нашудааст. Аз ин рӯ, натиҷаи “ҳамбастагии аҳамиятнок вуҷуд надорад” метавонад ҳамон тавре ки дар манбаъ дода шудааст, оварда шавад, аммо андозаи таъсири омориро мустақилона арзёбӣ кардан мумкин нест.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Номи пурраи аслии таҳқиқот: TULLANTI SULARIN ÇÖKÜNTÜLƏRİNDƏKİ ORQANİK MADDƏNİN BIOKONVERSİYA PROSESİ

Унвони англисӣ: TRANSFORMATION OF ORGANIC MATTER IN WASTE WATER SEDIMENTS IN BIOCONVERSION PROCESS

Муаллифон: Gülnarə Abdullayeva; Çiçək İsmayılova.

Маълумоти муаллифон: Gülnarə Abdullayeva дар манбаъ ҳамчун дотсент; Çiçək İsmayılova ҳамчун донишҷӯи магистратура нишон дода шудаанд.

Муассиса: Azerbaijan State Oil and Industry University, Department of Chemistry and Technology of Inorganic Substances.

Маҷалла: Azərbaycan Ali Texniki Məktəblərinin Xəbərləri / Proceedings of Azerbaijan High Technical Educational Institutions.

Ҷилд / шумора: 28(1), 2026.

Саҳифаҳо: 26–32.

DOI:10.32010/YQGP2577

Саҳифаи расмии нашр:Сабти мақолаи Azerbaijan State Oil and Industry University Press

Нашриёт: Azerbaijan State Oil and Industry University Press.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии тақризшуда.

Санаҳои мақола: Дар манбаъ санаи қабул 17 январи 2025, санаи бознигарӣ 27 феврали 2026 ва санаи пазируфтан 28 марти 2026 нишон дода шудаанд.

Вазъи иҷозатнома: Дар мақолаи баррасишуда иҷозатномаи кушоди истифодаи такрорӣ, ба монанди Creative Commons, ба таври возеҳ нишон дода нашудааст. Аз ин рӯ, дар Verianla шаклҳои аслӣ айнан нусхабардорӣ нашуда, натиҷаҳои рақамӣ ва паёми илмии бандҳои FTIR бо ҷадвалҳои аслии HTML ва тавзеҳот пешниҳод шудаанд.

Маблағгузорӣ: Дар матни манбаъ изҳороти алоҳидаи маблағгузорӣ дида намешавад.

Дастрасии маълумот: Дар матни манбаъ изҳороти алоҳида оид ба дастрасии маълумот дода нашудааст.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар матни манбаъ изҳороти алоҳида оид ба бархӯрди манфиатҳо дида намешавад.

Саҳми муаллифон: Дар матни манбаъ CRediT ё изҳороти муфассали саҳми муаллифон дода нашудааст.

Ёддоштҳои таҳрирӣ ва методологии дохили манбаъ

• Дар Ҷадвали 1 ду блоки таҷрибавӣ бо ҳамон сарлавҳаи “бо гумати калий коркардшуда” чоп шудаанд; дар манбаъ маълум нест, ки кадом блок назоратӣ аст.
• Дар тарҳи таҷриба таносубҳои C:N ҳамчун 15:1 ва 25:1 дода шудаанд, дар ҳоле ки дар қисми натиҷаҳо яке аз шароити беҳтарин ҳамчун “таносуби карбон ба нитроген 25%” навишта шудааст. Ин ифода хомӯшона аз матни манбаъ нест карда нашуда, номувофиқӣ қайд шудааст.
• Дар матн натиҷаи “ҷамъшавии моддаҳои гумусӣ то %94” дода шудааст; аммо асоси ҳисобкунии ин таносуб ба таври муфассал шарҳ дода нашудааст.
• Гарчанде хатари металлҳои вазнин ва имконияти кам кардани металлҳои вазнин тавассути компосткунӣ зикр шудааст, дар натиҷаҳои таҳқиқот маълумоти рақамии муқоисавӣ оид ба консентратсияи металлҳои вазнин пешниҳод нашудааст.
• Гарчанде натиҷаҳои биоконверсияи анаэробӣ пешниҳод шудаанд, шароити кори реактори анаэробӣ мисли дастгоҳи таҷрибавии аэробӣ муфассал гузориш нашудааст.

Ҳудуди тафсири илмӣ

Ин таҳқиқот як пажӯҳиши лабораторӣ/моделӣ мебошад, ки тағйирёбии моддаи органикиро дар таҳшини оби партов ҳангоми биоконверсия ва компосткунӣ меомӯзад. Натиҷаҳо махсусан ба карбони органикӣ, гумификатсия, фраксияҳои кислотаҳои гуминӣ ва фулвӣ ва тағйироти сохтории FTIR дахл доранд.

Таҳқиқот нишон намедиҳад, ки компости бадастомада ба ҳамаи меъёрҳои бехатарии химиявӣ, микробиологӣ ва токсикологӣ барои истифодаи кишоварзӣ ҷавобгӯ аст. Бехатарии металлҳои вазнин ва патогенҳо бояд алоҳида тасдиқ карда шавад. Ба ҳамин монанд, натиҷаҳо самаранокии иқтисодӣ ё экологии давраи ҳаёти иншооти компосткунии миқёси саноатиро арзёбӣ намекунанд.

Ёддошти садоқат ба манбаъ: Шароити таҷрибавӣ, бозёфтҳои рақамӣ, бандҳои FTIR ва тафсирҳои муҳаққиқон дар ин шарҳи Verianla ба таҳқиқоти боршуда асос ёфтаанд. Манбаъҳои беруна танҳо барои тасдиқи библиографии DOI, сабти маҷалла, нашриёт ва раванди тақриз истифода шудаанд; ба таҳқиқот таҷриба ё натиҷаи нави илмӣ илова нашудааст.