Адабиёти абсурд аксар вақт бо ибораҳои фалсафие чун «ҳаёт бемаънӣ аст», «коинот хомӯш аст» ё «инсон дар холигӣ мондааст» шарҳ дода мешавад. Аммо ин таҳқиқот хондани дигареро пешниҳод мекунад: хомӯшӣ, такрор, кандашавии муошират ва рафторҳои бемантиқ дар театри абсурд танҳо интихоби эстетикӣ нестанд; онҳоро метавон ҳамчун нишонаҳои адабии осеби пас аз ҷанг, худи пора-порашуда ва низоми маъное дид, ки фурӯ рехтааст.

Таҳқиқот асарҳои Samuel Beckett Waiting for Godot ва Eugène Ionesco The Bald Soprano-ро бо психоанализи фрейдӣ ва назарияи trauma мехонад. Мафҳумҳои Freud — “uncanny”, “repetition compulsion” ва “ego splitting”; равиши Caruth, ки trauma-ро ҳамчун “таҷрибаи пурра даркнашуда” мефаҳмад; ва идеяи absurd дар Camus якҷо баррасӣ мешаванд.

Ҷиҳати аслии матн он аст, ки танҳо ба ташхис қонеъ намешавад. Таҳқиқот бар зидди ҳолати фалаҷи absurd роҳи баромадеро тавассути Blue Humanities — яъне андешаҳои марбут ба баҳр, соҳил, моеъият ва уқёнус — пешниҳод мекунад. Аз ин рӯ асари Hemingway The Old Man and the Sea ҳамчун модели муқобил ба ноумедии absurd, аз роҳи фаъолона самт ёфтан, муқовимат кардан ва муносибати муборизавӣ бо баҳр хонда мешавад.

Мушкил чист?

Адабиёти абсурд, махсусан пас аз Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ, ҷаҳонеро тасвир мекунад, ки дар он ҷустуҷӯи маънои инсон фурӯ рехтааст. Ҷанг, Holocaust, бомбаи атомӣ, харобии шаҳрҳо ва суқути сиёсӣ-ахлоқии Аврупо танҳо рӯйдодҳои таърихӣ нестанд; онҳо дар зеҳни инсон низ шикофҳои амиқ ба вуҷуд овардаанд. Тартиби анъанавӣ, адолати илоҳӣ, идеяи пешрафт, таърихи оқилона ва маркази ахлоқӣ ҳамчун ривоятҳои бузург такон хӯрдаанд.

Ин харобӣ дар адабиёт аксар вақт ба шакли гуфтугӯҳои бемаънӣ, интизорӣ, хомӯшӣ, такрор, суханони канда ва аз даст рафтани ҳувият намоён мешавад. Аммо агар ин хусусиятҳо танҳо бо ҷумлаи «нависанда чунин услубро интихоб кардааст» шарҳ дода шаванд, робитаи адабиёти абсурд бо trauma нокифоя мемонад.

Саволи асосии таҳқиқот дар ҳамин ҷо ба миён меояд: Оё хомӯшӣ, такрор ва набудани муошират дар адабиёти абсурд танҳо нишонаи бемаънии фалсафист, ё онҳоро метавон ҳамчун аломати адабии хотираи травматикӣ ва равони пора-порашуда низ хонд?

Ҷавоби ба ин савол додашуда адабиёти абсурдро ба сатҳи бештар клиникӣ ва психоаналитикӣ мебарад. Қаҳрамонҳои Beckett ва Ionesco танҳо «одамоне нестанд, ки маъно намеёбанд»; онҳо инчунин ҳамчун шахсиятҳое тафсир мешаванд, ки хотираи баъди trauma-ашон халалдор аст, вақтро даврӣ таҷриба мекунанд, забонашон пора шудааст ва худи онҳо дар саҳна тақсим гардидааст.

Усул чӣ пешниҳод мекунад?

Таҳқиқот озмоиши миқдорӣ ё таҳлили омории дода пешниҳод намекунад. Усул бар close reading ва тафсири назариявӣ асос меёбад. Матнҳои асосӣ Beckett Waiting for Godot, Ionesco The Bald Soprano, Camus The Myth of Sisyphus ва Hemingway The Old Man and the Sea мебошанд.

Меҳвари якуми назариявӣ психоанализи фрейдӣ аст. Мафҳуми “uncanny”-и Freud шарҳ медиҳад, ки чӣ гуна чизи ошно тавассути repression ба чизи бегона ва тарсовар табдил меёбад. Дар театри абсурд хона, ҳамсар, гуфтугӯ, интизорӣ ва одатҳои рӯзмарра ошно менамоянд; аммо дар саҳна ногаҳон бегона, механикӣ ва ваҳмангез мешаванд.

Меҳвари дуюм repetition compulsion аст. Ба ақидаи Freud, субъекти травматикӣ таҷрибаи саркӯбшударо ҳамчун чизе, ки дар гузашта мондааст, ба ёд намеорад; балки онро дар имрӯз боз ва боз аз сар мегузаронад. Дар Waiting for Godot даври «меравем / рафта наметавонем / Godot-ро интизорем» ҳамчун муодили драмавии ҳамин сохтори такрори травматикӣ хонда мешавад.

Меҳвари сеюм назарияи trauma аст. Дар равиши Cathy Caruth trauma танҳо зӯроварии аз сар гузаронидашуда нест; он инчунин нокомии зеҳн дар дарки пурраи он дар ҳамон лаҳза ва бозгашти баъдии он ба шакли такрор, кандашавӣ ва вайроншавии забонӣ мебошад. Ин чаҳорчӯба гуфтугӯҳои бемаънӣ ва хомӯшии театри абсурдро на танҳо ҳамчун мазҳакавӣ ё фалсафӣ, балки ҳамчун травматикӣ низ хондан мумкин мекунад.

Меҳвари чорум равиши Blue Humanities аст. Таҳқиқот ба ҷойи устуворӣ ва сахтии заминмарказ, идеяи моеъияти вобаста ба баҳр, ҳаракат, самт ёфтан дар номуайянӣ ва иштироки фаъолро пешниҳод мекунад. Қаҳрамони Hemingway — Santiago — ҳамчун шахсе арзёбӣ мешавад, ки бо вуҷуди сахтии коинот ҳаракат, мубориза ва сохтани самти худро идома медиҳад.

Формулаҳо чиро шарҳ медиҳанд?

Дар таҳқиқот формулаи математикӣ ё модели оморӣ вуҷуд надорад. Матн хусусияти танқиди адабӣ ва close reading-и назариявӣ дорад. Аз ин рӯ формулаи аслии математикӣ барои интиқол вуҷуд надорад.

Бо вуҷуди ин, ҷараёни асосии андешаи таҳқиқотро метавон бо робитаи консептуалии сода чунин нишон дод:

Ин ифода дар таҳқиқот айнан ҳамчун формула оварда нашудааст; он як намоиши таҳрирӣ аст, ки далели асосии мақоларо барои хонандаи Verianla содда мекунад.

Вайроншавии забонӣ ва рафторӣ дар театри абсурдро метавон чунин ҷамъбаст кард:

Ҳаракати муқобиле, ки таҳқиқот тавассути Blue Humanities пешниҳод мекунад, чунин хонда мешавад:

Ин нишондиҳандаҳо даъвои дақиқии математикӣ надоранд; онҳо барои намоён кардани робитаи адабӣ ва назариявӣ ба хонанда истифода шудаанд.

Паёми асосии график, ҷадвал ва схема

Дар таҳқиқот график, ҷадвал ё схемаи миқдорӣ ба маънои классикӣ вуҷуд надорад. Ба ҷойи ин, сохтори асосии матн ҳамчун харитаи назариявии сегона пеш меравад: аввал шарҳ дода мешавад, ки trauma чӣ гуна шуури absurd-ро ба вуҷуд меорад; баъд нишон дода мешавад, ки ин trauma дар Beckett ва Ionesco дар сатҳи саҳна, вақт, худ ва забон чӣ гуна намоён мешавад; дар охир нақли баҳрии Hemingway ҳамчун майдони ҳаракат ва муқовимат ба фалаҷи absurd тафсир мешавад.

Паёми якуми асосӣ ин аст, ки саҳнаро метавон ҳамчун манзараи равонӣ хонд. Waiting for Godot-и дорои роҳи холӣ, дарахти қариб мурда ва интизории номуайян танҳо тарҳи минималистии саҳна нест, балки ҳамчун ба берун баровардани ҷаҳони дохилии пас аз trauma арзёбӣ мешавад. Нашинохтани муҳит аз ҷониби қаҳрамонҳо бо derealization — яъне эҳсоси ғайривоқеӣ ё бегона шудани муҳит — алоқаманд карда мешавад.

Паёми дуюми асосӣ ин аст, ки вақт на хаттӣ, балки даврӣ кор мекунад. Дар театри абсурд қаҳрамонҳо пеш намераванд; онҳо такрор мекунанд. Қаҳрамонҳое, ки рафта наметавонанд, интизориро идома медиҳанд ва ҳамон гуфтугӯҳоро боз тавлид мекунанд, сохтори trauma-ро ба саҳна меоранд, ки дар гузашта намемонад ва дар имрӯз бозу боз таҷриба мешавад.

Паёми сеюми асосӣ пора-пора шудани худ аст. Vladimir ва Estragon ҳамчун қисмҳои гуногуни як кулли равонӣ хонда мешаванд: Vladimir вазифаи ego-ро, ки бо тартиб, хотиррасонӣ ва нигаронии воқеият алоқаманд аст, ифода мекунад; Estragon бошад сохтори ибтидоитар ва impulsive-ро, ки бо ниёзҳои ҷисмонӣ, дард ва фаромӯшӣ алоқаманд аст. Godot ҳамчун чеҳраи авторитарии superego, ки намоён нест, вале рафторро муайян мекунад, тафсир мешавад.

Паёми чорум суқути забон аст. Монологи пора-пораи Lucky ва гуфтугӯҳои торафт бемаънии Ionesco на ҳамчун нокомии оддии муошират, балки ҳамчун ҳолати нотавонии зеҳни травматикӣ дар пайвастани калимаҳо арзёбӣ мешавад. Забон дар ин ҷо маъно намесозад; ба механизми дифоъ табдил меёбад, ки мехоҳад холигиро пур кунад, вале тадриҷан пароканда мешавад.

Паёми панҷум ин аст, ки нақли баҳрӣ бар зидди фалаҷи absurd алтернатива пешниҳод мекунад. Santiago, мисли қаҳрамонҳои абсурд, дар ҷаҳони номуайян ва бераҳм зиндагӣ мекунад; аммо ба интизорӣ ва яхбандӣ таслим намешавад. Ӯ баҳрро на ҳамчун душмани собит ё холигии бемаънӣ, балки ҳамчун фазои ҳаракаткунандае қабул мекунад, ки дар он бояд самт ёфт. Аз ин рӯ The Old Man and the Sea ҳамчун метафораи муқовимати фаъол ва navigation бар зидди холигии absurd хонда мешавад.

Таҷрибаҳо чӣ гуна гузаронида шуданд?

Ин таҳқиқот пажӯҳиши таҷрибавии илмӣ нест. Озмоиши лабораторӣ, пурсишнома, ченкунии оморӣ ё модели machine learning истифода нашудааст. Усул бар сохтани чаҳорчӯбаи назариявӣ ва тафсири матнҳои адабӣ тавассути close reading асос ёфтааст.

Дар марҳилаи аввал аз психоанализи фрейдӣ мафҳумҳои “uncanny”, “repetition compulsion” ва “ego splitting” гирифта мешаванд. Ин мафҳумҳо бо рафторҳои такроршаванда, ашёи рӯзмарраи бегонашуда, аз даст рафтани ҳувият ва сохторҳои қаҳрамонии пора-пора дар театри абсурд алоқаманд карда мешаванд.

Дар марҳилаи дуюм назарияи trauma ворид мешавад. Равиши Caruth, ки trauma-ро ҳамчун таҷрибаи пурра даркнашуда ва баъдан такроршаванда мебинад, барои шарҳи хомӯшӣ, вайроншавии муошират ва суқути мантиқ дар Beckett ва Ionesco истифода мешавад.

Дар марҳилаи сеюм андешаи absurd-и Camus ҳамчун заминаи фалсафии ҷаҳони травматикӣ арзёбӣ мешавад. Дар Camus ихтилофи байни хоҳиши инсон ба маъно ва хомӯшии ҷаҳон ҳамроҳ бо таҷрибаи ҷаҳони харобшудаи пас аз ҷанг хонда мешавад.

Дар марҳилаи чорум равиши Blue Humanities истифода мешавад. Мафҳумҳои баҳр, соҳил, моеъият, ҳаракат ва самтёбӣ ҳамчун алтернатива бар зидди устувории заминмарказ, яхбандӣ ва бемаънӣ пешниҳод мешаванд. Қаҳрамони Hemingway — Santiago — ҳамчун намунаи адабии ҳамин алтернатива таҳлил мешавад.

Натиҷаҳо чиро нишон медиҳанд?

Натиҷаи аввал ин аст, ки хондани адабиёти абсурд танҳо ҳамчун интихоби шаклӣ ё фалсафӣ нокифоя аст. Хомӯшӣ, такрор, гуфтугӯи бемаънӣ ва интизориро метавон ҳамчун нишонаҳои адабии хотираи травматикӣ ва равони пора-пора низ арзёбӣ кард.

Натиҷаи дуюм ин аст, ки сохтори интизорӣ дар Waiting for Godot метавонад бо repetition compulsion-и травматикӣ сахт алоқаманд бошад. Қаҳрамонҳо мехоҳанд ҳаракат кунанд, аммо рафта наметавонанд; гузашта анҷом наёфтааст, оянда кушода нашудааст ва ҳозира ба даври такрории интизорӣ табдил ёфтааст.

Натиҷаи сеюм ин аст, ки суқути забонӣ дар The Bald Soprano-ро метавон на танҳо ҳамчун юмори absurd, балки ҳамчун пора-пора шудани низоми маъно хонд. Гуфтугӯи мантиқӣ тадриҷан ба садо, ҳиҷо, такрор ва таркибҳои кандаи ҷумла табдил меёбад. Ин муодили саҳнавии аз даст рафтани забони равонӣ ва иҷтимоӣ пас аз trauma мебошад.

Натиҷаи чорум ин аст, ки тақсимшавии худ байни қаҳрамонҳо паҳн шудааст. Қаҳрамонҳои Beckett бештар аз он ки шахсони комилан мустақил бошанд, ҳамчун вазифаҳои гуногуни як сохтори равонии пора-пора хонда мешаванд. Ин хониш кӯмак мекунад фаҳмем, ки чаро қаҳрамонҳои театри абсурд нопурра, вобаста, зиддиятнок ва анҷомнаёфта менамоянд.

Натиҷаи панҷум ин аст, ки дурнамои Blue Humanities метавонад бар зидди фалаҷи absurd роҳи баромад пешниҳод кунад. Santiago-и Hemingway дар баробари бемаънӣ ях намекунад. Ӯ бо баҳр мубориза мебарад, самт муайян мекунад, мебозад, аммо шикастро поёни ҳувияти худ намешуморад. Аз ин рӯ таҳқиқот баҳрро ҳамчун фазои ҳаракат, муқовимат ва аз нав сохтани маъно мехонад.

Чаро ин муҳим аст?

Ин таҳқиқот аз он ҷиҳат муҳим аст, ки адабиёти абсурдро танҳо «адабиёти бемаънӣ» намеҳисобад ва пешниҳод мекунад онро якҷо бо паёмадҳои равонӣ ва забонии trauma-и пас аз ҷанг хонем. Бо ин роҳ ҷаҳони саҳнавии Beckett ва Ionesco ба контексти равонии амиқтар ҷой мегирад.

Ин равиш барои андешидани баробарҳои таърихӣ ва равонии шикастҳои шаклӣ дар адабиёт кӯмак мекунад. Хомӯшӣ, такрор ё гуфтугӯи канда дар матн шояд танҳо навоварии техникӣ набошад; он метавонад шакли эстетикии нишонаҳое бошад, ки як давраи травматикӣ дар зеҳни инсон гузоштааст.

Аҳамияти дуюми таҳқиқот дар он аст, ки Blue Humanities-ро на танҳо дар соҳаи адабиёти экологӣ ё нақлҳои баҳрӣ, балки дар баҳси trauma ва absurdism низ истифода мебарад. Баҳр дар ин ҷо танҳо унсури табиат нест; дар ҷое ки низомҳои сахти маъно фурӯ мерезанд, фазои моеъ, номуайян, вале ҳаётбахши ҳаракатро пешниҳод мекунад.

Арзиши таҳқиқот барои Verianla дар он аст, ки адабиётро бо психология, таърих ва андешаи экологӣ якҷо мекунад. Вақте ки ҷаҳони торик, хомӯш ва даврии адабиёти абсурд бо ахлоқи зиндагии муборизавии Hemingway дар муносибат бо баҳр муқоиса мешавад, ду мавқеи гуногуни инсон дар баробари бемаънӣ намоён мешаванд: инсони интизор ва инсони самтёб.

Нуктаҳои эҳтиётӣ

Нуктаи аввал хусусияти тафсирии таҳқиқот аст. Матн ташхиси клиникӣ намегузорад; қаҳрамонҳои адабиро бо мафҳумҳои психоаналитикӣ шарҳ медиҳад. Аз ин рӯ Vladimir, Estragon ё қаҳрамонҳои Ionesco бояд на ҳамчун профилҳои воқеии беморон, балки ҳамчун чеҳраҳои адабӣ ва рамзӣ хонда шаванд.

Нуктаи дуюм ин аст, ки робитаи байни trauma ва эстетикаи absurd қавӣ, вале баҳснок аст. Коҳиш додани тамоми хусусиятҳои адабиёти абсурд бевосита ба нишонаҳои trauma метавонад ҷанбаҳои фалсафӣ, сиёсӣ, забонӣ ва театрии асарҳоро соя кунад. Хониши солимтар он аст, ки шарҳи психоаналитикӣ дар баробари дигар қабатҳои тафсир баррасӣ шавад.

Нуктаи сеюм ин аст, ки ҳалли Blue Humanities дар сатҳи метафорӣ қарор дорад. Мафҳумҳои баҳр, соҳил ва моеъият модели муқобили адабӣ ва фалсафӣ пешниҳод мекунанд; онҳо барои trauma-и воқеии равонӣ тавсияи мустақими табобат нестанд. Мавзӯъҳое чун trauma, PTSD ё dissociative symptoms метавонанд ба дастгирии касбии солимии равонӣ ниёз дошта бошанд.

Нуктаи чорум ин аст, ки чеҳраи Santiago-и Hemingway набояд идеализатсия шавад. Муборизаи Santiago метавонад рамзи қавии муқовимат бошад; аммо дар ҳар ҳолати травматикӣ «муборизаи фаъол» ягона роҳи дуруст нест. Баъзан шифо ба дастгирӣ, мотам, вақт, нигоҳубин ва муносибатҳои бехатар ниёз дорад.

Дар ниҳоят, таҳқиқот ба канони адабиёти англисӣ такя мекунад. Ин хониш, ки тавассути Beckett, Ionesco, Camus ва Hemingway сохта шудааст, ҳангоми густариш ба адабиёти ҷанг, trauma ва бемаънии фарҳангҳои дигар метавонад натиҷаҳои нав диҳад.

Хулоса

Ин таҳқиқот бо пайвастани эҳсоси хомӯшӣ, такрор, забони канда ва бемаънӣ дар маркази адабиёти абсурд ба trauma-и пас аз ҷанг тафсири қавӣ пешниҳод мекунад. Интизорӣ, давр, фаромӯшӣ, аз даст рафтани ҳувият ва вайроншавии забон, ки дар саҳнаҳои Beckett ва Ionesco мебинем, метавонанд на танҳо навоварии драмавӣ, балки анатомияи равонии як давраи пора-порашуда хонда шаванд.

Психоанализи фрейдӣ барои шарҳи динамикаҳои repetition compulsion, uncanny ва ego splitting дар паси ин шаклҳои адабӣ истифода мешавад. Назарияи trauma бошад кӯмак мекунад фаҳмем, ки чаро таҷрибаи зиндагинашуда, даркнашуда ва аз ин рӯ такроршаванда дар адабиёт ҳамчун хомӯшӣ ва шикасти забонӣ зоҳир мешавад.

Саҳми ҷолиби таҳқиқот он аст, ки absurdism-ро танҳо ҳамчун бунбасти торик намегузорад. Тавассути Blue Humanities ва асари Hemingway The Old Man and the Sea идеяи моеъият, самтёбӣ ва муқовимати вобаста ба баҳр ҳамчун модели муқобил ба фалаҷи absurd пешниҳод мешавад.

Паёми асосӣ барои хонандаи Verianla чунин аст: адабиёти абсурд танҳо намегӯяд, ки ҷаҳон бемаънист; он инчунин муборизаи зеҳни инсонеро нишон медиҳад, ки trauma дидааст ва мехоҳад маъно, забон ва ҳувият бисозад. Дар муқобили ин мубориза, баҳр дар ҷое ки маънои собит фурӯ мерезад, ба рамзи пурқуввати адабии бо ҳаракат ба зиндагӣ часпидан табдил меёбад.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Ин муҳтаво бар асоси кори Sk Rehan Ali бо унвони “The Shattered Mirror: Trauma, Psychic Fragmentation and the Genesis of Absurdist Silence” таҳия шудааст. Таҳқиқот робитаи хомӯшии absurd ва trauma-ро тавассути хотираи травматикӣ, психоанализи фрейдӣ, repetition compulsion, ego splitting, театри абсурд, Beckett, Ionesco, Camus, Blue Humanities ва нақли баҳрии Hemingway баррасӣ мекунад.

Ин муҳтаво тарҷумаи калима ба калима нест; идеяи асосии таҳқиқот мутобиқ ба хатти нашрии Verianla содда карда шуда, ба мақолаи аслии таҳририи тоҷикӣ табдил дода шудааст.