Tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye, yalnız hangi maʿlûmât veritabanına hangi kelimelerin yazılacağını bilmekten ʿibâret değildir. Bir mesʾele-i ḥuḳūḳiyyeyi tedḳîḳ olunabilir suʾâllere ayırmak, doğru menbaʿ nevʿini intihâb etmek, mevzuʿât ile aḥkâm-ı ḳażâiyye arasındaki münâsebeti taʿḳîb etmek, istiʿmâl olunan otoriteyi güncellemek, muḫtelif tedḳîḳ yollarını muḳâyese etmek ve bunların cümlesini zamân ve maṣraf ḥudûdları içinde yapmak lâzımdır. Matthew C. Cordon’un çalışması, bu mürekkeb melekenin mühim bir ḳısmının daha küçük vazîfelere tefrîḳ olunabileceğini ve tekrâr vâsıtasıyla ṭâlibin bunlarda gitgide itḳān kesb edebileceğini müdâfaʿa etmektedir.

Maḳālenin terbiyyevî merkezi task mastery, yaʿnî vazîfe itḳānıdır. Bu yaklaşımda ṭâlibin muvaffaḳiyyeti sınıftaki diğer ṭalebenin performansına göre değil, muʿayyen bir vazîfeyi ne derece iyi îfâ edebildiğine ve kendi evvelki performansına nisbetle ne ḳadar terakkî ettiğine göre taḳdîr olunur. Ṭâlibin ġāyesi yüksek sıralama elde etmekten ziyâde tedḳîḳ sürecini daha doğru, sürʿatli ve şuʿûrlu yürütmek hâline gelir.

Cordon bu yaklaşımı Baylor Law School’daki ileri tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye dersinin taṭbîḳātıyla irtibâṭlandırır. Ṭalebe devre başında müddeti mahdûd bir tedḳîḳ vazîfesini ikmâl ederek ibtidâʾî seviyelerini görür; daha sonra muḫtelif menâbiʿ ve tedḳîḳ süreçleri üzerinde tekrâren çalışır, müşkil mesʾeleleri ḥalleder, tedḳîḳ günlükleri tutar ve kendi stratejilerini taḳdîr ederler. Lâkin maḳāle murâḳabe edilmiş bir taʿallüm tecrübesi sunmamaktadır; bu taʿlîm modelinin ṭalebeyi muʿayyen bir yüzde nisbetinde geliştirdiğini tecrübî sûrette isbât etmez.

Tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye niçin diğer ḥuḳūḳ melekelerinin merkezindedir?

Cordon, tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyyenin diğer birçok meslekî melekeyi desteklediğini teʾkîd eder. MacCrate Report’taki esâsî avuḳatlık melekeleri arasında tedḳîḳ ayrı bir sâḥa olarak taʿrîf olunurken; mesʾele ḥalli, taḥlîl-i ḥuḳūḳî, vaḳıʿaların tetkîki, muḫâbere, müşâvere, müzâkere, muḥâkeme süreçleri, iş tertîbi ve aḫlâḳî mesʾelelerin ḥalli gibi başka faʿâliyyetlerin de tedḳîḳ ḳabiliyyetine muḥtâc olduğu beyân edilmektedir.

Bir avuḳatın doğru netîce-i ḥuḳūḳiyyeyi müdâfaʿa edebilmesi için evvelâ taṭbîḳ olunabilir ḥuḳūḳu taʿyîn etmesi gerekir. Yanlış, eski veya nâḳıṣ menbaʿ ile yapılmış iyi yazılmış bir taḥlîl-i ḥuḳūḳî yine de meslekî cihetten muvaffaḳiyyetsiz olabilir.

Tedḳîḳāt-ı Ḥuḳūḳiyyede “Task Mastery” Nedir?

Task mastery, ṭâlibin muʿayyen bir tedḳîḳ vazîfesinde kendi meleke ve ḳabiliyyetini geliştirmesine müteveccih bir hedef yönelimidir. Ṭâlibin muvaffaḳiyyete vâsıl olması başka bir ṭâlibin muvaffaḳiyyetsizliğine merbûṭ değildir. Aynı sınıftaki bütün ṭalebenin taʿyîn olunmuş tedḳîḳ ehliyyetlerine ulaşması naẓarî olarak mümkündür.

Bu yaklaşım ḥuḳūḳ mekteblerinde şâyiʿ olan rekābetçi notlandırma manṭıḳından ayrılır. Eğriye müstenid taḳdîrde ṭâlibin muvaffaḳiyyeti sınıftaki diğer ṭalebe ile muḳâyese olunur. Mastery yaklaşımında ise esâs muḳâyese ṭâlibin mevcûd performansı ile evvelki performansı arasındadır.

Bu cedvel menbaʿ maḳāledeki Table 1’in ʿilmî mefhûmlarının müstaḳil Verianla tertîbidir. Menbaʿ cedvel Ames ve Archer’ın achievement-goal edebiyyâtına müsteniddir.

Müessir Bir Ḥuḳūḳ Tedḳîḳçisi Hangi Melekelere Sâḥib Olmalıdır?

Cordon’un müzâkere ettiği tedḳîḳçi profili yalnız ḥuḳūḳ veritabanını istiʿmâl edebilen kimse değildir. Maḳālede naḳl olunan yedi ʿâdet tedḳîḳin daha geniş mâhiyyetini meydana ḳoyar.

1. Taṭbîḳ

Tedḳîḳ meleke ve ḳabiliyyeti istiʿmâl olunmadığında zaʿîfleyebilir. Yeni avuḳatların mesleğin ilk devrelerinde daha ziyâde tedḳîḳ yapması, esâsî süreçlerin sürʿatle yerleşmesi için fırsat teşkîl edebilir.

2. Tecessüs, özgüven ve ibdâʿ

Müşkil bir mesʾele-i ḥuḳūḳiyye baʿzen doğrudan anahtar kelime aramasıyla ḥallolunmaz. Tedḳîḳçi muḫtelif ḥuḳūḳî ḳıyâs ve benzetmeleri kurabilmeli, başka menâbiʿe teveccüh edebilmeli ve lâzım gelen otoriteyi bulabileceğine dâʾir çalışma emniyyetini muhâfaza edebilmelidir.

3. Tedḳîḳ stratejisi ve büyük manẓarayı görmek

MacCrate yaklaşımı tedḳîḳ planını müstaḳil bir meleke olarak görür. Bunun içinde:

• tedḳîḳ olunacak mesâʾil-i ḥuḳūḳiyyenin formüle edilmesi,
• muḥtemel tedḳîḳ yollarının taʿyîn edilmesi,
• muḫtelif stratejilerin taḳdîr edilmesi,
• münâsib tedḳîḳ planının intihâbı,
• planın muntazam sûrette taṭbîḳı

yer alır.

4. Teferruʿâta dikkat

Müessir tedḳîḳçi yalnız destekleyici otoriteyi cemʿ etmez. Vaḳıʿaları doğru terkîb eder, aleyhteki aḥkâmı görmezden gelmek yerine tefrîḳ etmeye çalışır ve istiʿmâl ettiği bütün otoritelerin güncelliğini murâḳabe eder.

5. Maʿlûmât ve teknolojiye açıklık

Tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye âletleri dâʾimâ değişir. Menbaʿda bunun misâlleri Westlaw ve LexisNexis üzerinden verilmektedir. Buradaki daha ʿumûmî terbiyyevî fikir, tedḳîḳçinin muʿayyen bir âlete ezberlenmiş sûrette tâbiʿ olmak yerine değişen maʿlûmât teknolojilerine uyabilmesidir.

6. Maṣraf şuʿûru

Tedḳîḳ yalnız doğru cevâbı bulmak değil, bunu maʿḳūl zamân ve menbaʿ maṣrafıyla yapmak mesʾelesidir. Her proje ḥudûdsuz tedḳîḳ gerektirmez. Tedḳîḳin şümûlü, mesʾelenin ehemmiyyeti ve taḫṣîṣ olunan bütçe ile mütenâsib olmalıdır.

7. Menâbiʿi mâhirâne istiʿmâl

Tecrübeli tedḳîḳçi yalnız o gün istiʿmâl olunan menâbiʿi değil, istikbâlde işe yarayabilecek menâbiʿi de zihnî repertuarına ilâve eder. Muʿayyen bir menbaʿın mevcûdiyyetini bilmek dahi ileride başka bir tedḳîḳ mesʾelesini çok daha sürʿatli ḥalletmeyi mümkün kılabilir.

Tedḳîḳāt-ı Ḥuḳūḳiyyenin Baʿżı Ḳısımları Ḥaḳīḳaten “Mekanik” midir?

Cordon tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyyenin tamâmıyla mekanik olduğunu müdâfaʿa etmez. Bilʿakis menâbiʿi maʿnâlandırmanın ḥuḳūḳî maʿlûmât ve mefhûmî muḥâkeme gerektirdiğini ḳabûl eder. Lâkin tedḳîḳ süreci içinde tekrâr olunabilir ve adım adım öğrenilebilir ʿameliyyelerin bulunduğunu bilḫâṣṣa teʾkîd eder.

Meselâ:

• annotated code yapısını istiʿmâl etmek,
• bir statute’un legislative history’sini cemʿ etmek,
• Code of Federal Regulations içindeki part, subpart ve section yapısını taʿḳîb etmek,
• indekslerden münâsib başlığı bulmak,
• KeyCite veya Shepard's vâsıtasıyla otoriteyi güncellemek,
• muʿayyen menbaʿ nevʿlerinin doğru tedḳîḳ sırasını öğrenmek

mühim derecede uṣûlî vazîfelerdir.

Ṭâlibin bu süreçlerin her birini her projede baştan keşfetmek mecbûriyyetinde olması tedḳîḳi yavaşlatır. Sürecin muʿayyen adımları tekrâr vâsıtasıyla otomatik hâle geldiğinde zihnî ḳudret taḥlîl-i ḥuḳūḳînin daha mürekkeb ḳısmına taḫṣîṣ olunabilir.

Arama kutusuyla başlamak niçin her zamân iyi tedḳîḳ değildir?

Maḳāledeki Texas Pattern Jury Charges misâli bu noḳṭayı bilḫâṣṣa görünür ḳılar. Muʿayyen bir mesʾele-i ḥuḳūḳiyye için doğrudan Westlaw veya LexisNexis tam metin araması yapmak yerine ḫuṣûṣî bir taṭbîḳ menbaʿı, indeks, treatise veya maṭbûʿ menbaʿ çok daha sürʿatli netîce verebilir.

Cordon’un daha ʿumûmî mesajı, tedḳîḳçinin arama motoru istiʿmâlini değil menbaʿ ekosistemini öğrenmesi gerektiğidir.

Rekābetçi Notlandırma Vazîfe İtḳānıyla Niçin Çatışabilir?

Ḥuḳūḳ mekteblerindeki anʿanevî eğri sistemi, muvaffaḳiyyeti ṭalebenin birbirlerine göre sıralanması üzerinden tevzîʿ eder. Böyle bir yapıda bütün ṭalebenin aynı yüksek muvaffaḳiyyet kategorisine ulaşması mümkün değildir.

Task-mastery yaklaşımında ise naẓarî olarak sınıftaki bütün ṭalebe lâzım gelen meleke standardına erişebilir. Ṭâlib kendi ibtidâʾî noḳṭası ve açık mîʿyârlar üzerinden terakkî eder.

Bu sebeple Cordon, bilḫâṣṣa ileri tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye gibi meleke derslerinde criterion-referenced taḳdîr ile mastery yaklaşımının birbirine daha münâsib olduğunu düşünmektedir.

Bununla beraber maḳāle müşterek taʿallümü reddetmez. Menbaʿ, grup çalışmasının taʿallüm bakımından müsbet olabileceğini ḳabûl eder; mesʾele, grup netîcesinden ferdin tedḳîḳ ehliyyetini ölçmenin güçleşebilmesidir.

Cordon’un “%300 İnkişaf” Hedefi Ne Maʿnâya Gelir?

Cordon ileri tedḳîḳ dersinin bidâyetinde ṭalebeye taḳrîben üç saatlik bir tedḳîḳ projesi verir. Bu çalışma not sıralaması üretmek için değil, ṭâlibin ibtidâʾî seviyesini gösteren bir benchmark olarak istiʿmâl olunur.

Daha sonra ṭalebeye devre boyunca kendi başlangıçlarına nisbetle “%300 inkişaf” hedefi beyân olunur.

Bu raḳamlar maḳālede rapor edilmiş tecrübî netîceler değildir. Müʾellif bunları ṭâlibin kendi meleke inkişafını düşünmesini sağlayan iddiʿâlı taʿlîm hedefleri olarak taʿrîf etmektedir.

Dersin beş inkişaf unsuru

Cordon taṭbîḳını beş esâs unsurla îżâḥ eder:

• Familiarity: çok sayıda ḥuḳūḳ menbaʿının mevcûdiyyetinden ḫaberdâr olmak.
• Repetition: muʿayyen tedḳîḳ ʿameliyyelerini muḫtelif mesʾeleler üzerinde tekrâr etmek.
• Rigor and Challenge: sürʿat ve doğruluğu geliştirecek ḳadar müşkil vazîfelerle çalışmak.
• Diligence, Patience and Organization: tedḳîḳi muntazam kaydetmek, ṣabırlı olmak ve bulunan otoriteleri tertîb etmek.
• Confidence: muḫtelif uṣûlleri muḳâyese ederek hangi tedḳîḳ yolunun niçin müessir olduğunu öğrenmek.

Çalışmanın Uṣûlü ve Netîceleri

Uṣûl

Maḳāle murâḳabe edilmiş bir tecrübe değildir. Müʾellif üç esâs menbaʿı birleştirir:

1. tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye ve tedrîsât-ı ḥuḳūḳiyye edebiyyâtı,
2. terbiye psikolojisindeki achievement-goal ve task-mastery tedḳîḳleri,
3. Baylor Law School’daki ileri tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye dersini yirmi beş defʿa taʿlîm ederken kesb ettiği terbiyyevî tecrübe.

Bu sebeple çalışmanın “netîceleri” tecrübî teʾsîr büyüklüklerinden ziyâde terbiyyevî istiḫrâclar ve taʿlîm tertîbi teklifleri mâhiyyetindedir.

Texas Pattern Jury Charges misâlinin vazîfesi

Müʾellif, bir yaz stajyerinin Texas Pattern Jury Charges içindeki muḥtemel bir ḫaṭâyı tedḳîḳ etmesi misâlini kullanır. Mesʾele zâhiren basîttir; lâkin müessir ḥall için yalnız içtihâd araması değil, menâbiʿin fizikî ve dijital erişimi, indeks yapısı, ḫuṣûṣî taṭbîḳ treatise’leri, muḫtelif veritabanlarının şümûlü ve tedḳîḳ maṣrafı ḥaḳḳında maʿlûmât gerekebilir.

Bu misâl, “tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye ehliyyeti”nin yalnız ʿumûmî arama ḳabiliyyetinden ʿibâret olmadığını gösterir.

Tedḳîḳ günlüğü

Research log, ṭâlibe şu suʾâlleri görünür hâle getirir:

• İlk hangi menbaʿa gittim?
• Niçin bu tedḳîḳ yolunu intihâb ettim?
• Hangi arama muvaffaḳiyyetsiz oldu?
• Netîce veren uṣûl ne idi?
• Aynı vazîfeyi tekrâr yapsam neyi farklı yaparım?
• Evvelki tedḳîḳlerime göre nerede daha sürʿatli veya doğru oldum?

Müʾellif, bu kayıtların ṭâlibin kendi tefekkür ve taʿallüm sürecini taḳdîr etmesine yardım ettiğini ve tedḳîḳ maʿlûmâtının muhâfazasını desteklediğini müdâfaʿa etmektedir.

Maḳālenin teʾyîd ettiği netîceler

Menbaʿın terbiyyevî olarak müdâfaʿa ettiği: tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyyenin birçok alt vazîfesi tekrâr, açık standardlar, öz-değerlendirme ve ḥaḳīḳate yakın mesʾeleler vâsıtasıyla ileri derecede geliştirilebilir. Ṭâlibin kendi mâżîdeki performansıyla muḳâyese edildiği task-mastery yaklaşımı, bu nevʿ bir meleke dersinin maḳāṣıdıyla uyumlu bir teşvîḳ yapısı sunmaktadır.

Menbaʿ ayrıca yalnız âletlerin anlatılmasının kâfî olmadığını; ṭâlibin bu menâbiʿi ḥaḳīḳî bir tedḳîḳ vazîfesi içinde tekrâren istiʿmâl etmesinin lâzım olduğunu teʾkîd eder.

Maḳālenin teʾyîd etmediği netîceler

Menbaʿın tecrübî sûrette göstermediği: task-mastery taʿlîminin ḥuḳūḳ ṭalebesinin tedḳîḳ performansını muʿayyen bir yüzde artırdığı, anʿanevî taʿlîmden istatistikî olarak üstün olduğu veya Cordon’un bütün ṭalebesinin ilân olunan %300 inkişaf seviyesine ulaştığı bu maḳāleden istiḫrâc olunamaz.

Aynı sûrette mastery-goal yaklaşımının bütün ḥuḳūḳ derslerinde eğriye müstenid taḳdîrden daha üstün olduğu netîcesine varılamaz. Müʾellif taṭbîḳın ders nevʿine ve ṭalebenin evvelce sâḥib olduğu bağlama göre değişebileceğini bilḫâṣṣa belirtmektedir.

Târîḫî teknoloji ḥaddi

2011 târîḫli maḳālenin tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye teknolojisi ḳısımları bugünkü sistemlerin doğrudan istiʿmâl rehberi değildir. Dijital tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyyenin esâs mesʾelesi güncelliğini muhâfaza etse de muʿayyen ürün arayüzleri, erişim uṣûlleri, fiyatlandırma şekilleri ve âlet adları zamân içinde mühim ölçüde değişmiştir.

Menbaʿ ve Uṣûl Ḥaḳḳında Not

Özgün çalışma: Task Mastery in Legal Research Instruction.

Müʾellif: Matthew C. Cordon.

Müʾellifin vazîfeleri: Director of Legal Research, Associate Director of the Law Library ve Professor of Law, Baylor Law School.

Neşriyyât: Law Library Journal.

Cild / Sayı: 103:3.

Sene: 2011.

Ṣaḥîfeler: 395–413.

Çalışma nevʿi: Tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye pedagojisi, terbiye psikolojisi ve taʿlîm tertîbi üzerine mefhûmî/taṭbîḳî akademik maḳāle.

Konferans mâżîsi: Maḳālenin daha evvelki bir nüshası, University of Colorado Law School’da 8–10 Temmuz 2010 târîḫlerinde icrâ olunan Conference on Legal Information: Scholarship and Teaching dâḫilinde taḳdîm olunmuştur.

Esâs taʿlîm çerçevesi: Task mastery / mastery-goal orientation.

Esâs ḥuḳūḳ taʿlîmi menâbiʿi: MacCrate Report, Carnegie Report ve Best Practices for Legal Education.

Esâs taṭbîḳ bağlamı: Baylor Law School ileri tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye dersi.

Tecrübî maʿlûmât: Maḳāle kendi ṭalebe örneklemi üzerinde istatistikî teʾsîr taḥlîli sunmamaktadır.

%300 hedefi: Ṭalebenin şahsî meleke inkişafını yönlendirmek maḳṣadıyla taʿyîn olunan ders hedefidir; rapor edilmiş ölçülmüş teʾsîr büyüklüğü değildir.

Teknoloji ḥaddi: Westlaw, LexisNexis, KeyCite, Shepard's ve diğer tedḳîḳ teknolojilerine dâʾir tafṣîlât 2011 maʿlûmât muḥîtinde okunmalıdır.

Telif/lisans: Menbaʿda © Matthew C. Cordon, 2011 maʿlûmâtı vardır; açık Creative Commons lisansı belirtilmemektedir. Bu muḥtevâ menbaʿ metninin yeniden neşri değil, terbiyyevî yaklaşımın müstaḳil ʿilmî îżâḥıdır.

Esâs uṣûlî maḥdûdiyyet: Çalışmanın taʿlîm yaklaşımı müʾellif tecrübesi ve mevcûd terbiye psikolojisi edebiyyâtından türetilmiştir; task-mastery uṣûlünün muḫtelif tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye taʿlîm modellerine ḳarşı murâḳabe edilmiş sebebî muḳāyesesi yapılmamıştır.