Akademik araştırmalar, anlaşılır dil

Verianla | Akademik Araştırmalardan Türkçe Ekonomi ve Bilim İçerikleri

27 Eylül 2026, Pazar
VERİANLABağımsız bilim yayıncılığı
Menüyü aç veya kapat
...
Ana sayfa / Sosyal Bilimler / Hukuk Araştırmaları / İḫtilâfât-ı Şirkette İstidlâl-i Ḳażâʾîyi Tecdid: Muḫtâriyet, Müdâḫale, Tavassuṭ ve Müsâvât-ı Maddiyye
Hukuk Araştırmaları

İḫtilâfât-ı Şirkette İstidlâl-i Ḳażâʾîyi Tecdid: Muḫtâriyet, Müdâḫale, Tavassuṭ ve Müsâvât-ı Maddiyye

İḫtilâfât-ı şirkette istidlâl-i ḳażâʾî, maḥkemenin yalnız mevcûd bir ḳānûn maddesini bulup hâdiseye taṭbîḳ etmesinden ʿibâret değildir; daʿvânın ḳābil-i muḥâkeme olup olmadığını taʿyîn etmek, taṭbîḳ olunacak ḳāʿideyi nizâm-ı ḥuḳūḳun muḫtelif tabaḳaları arasında bulmak, delâʾili taḳdîr etmek, muḫtâriyet-i şirket ile müdâḫale iḥtiyâcını tefrîḳ etmek ve netîceyi vâżıḥ sûrette taʿlîl etmek sürecidir.

21/09/2026  Veri Anla 102 görüntüleme
İḫtilâfât-ı Şirkette İstidlâl-i Ḳażâʾîyi Tecdid: Muḫtâriyet, Müdâḫale, Tavassuṭ ve Müsâvât-ı Maddiyye

İḫtilâfât-ı şirkette istidlâl-i ḳażâʾî, maḥkemenin yalnız mevcûd bir ḳānûn maddesini bulup hâdiseye taṭbîḳ etmesinden ʿibâret değildir; daʿvânın ḳābil-i muḥâkeme olup olmadığını taʿyîn etmek, taṭbîḳ olunacak ḳāʿideyi nizâm-ı ḥuḳūḳun muḫtelif tabaḳaları arasında bulmak, delâʾili taḳdîr etmek, muḫtâriyet-i şirket ile müdâḫale iḥtiyâcını tefrîḳ etmek ve vâsıl olunan netîceyi vâżıḥ sûrette esbâb-ı mûcibesiyle beyân etmek sürecidir. Junhai Liu’nun 2013 târîḫli çalışması, iḫtilâfât-ı şirkette mütteṣıl ve tutarlı ḳarârlar istihṣâl etmek üzere bu süreci yedi esâs miḥver üzerinden yeniden müṭâlaʿa etmektedir.

Çalışmanın esâs yaklaşımı, ḥuḳūḳ-ı şirketlerdeki boşluk veya mübhemlik maḥkemenin iḫtilâfı istimâʿ etmemesi içün kâfî sebeb değildir. Ḳāżî evvelâ ḥuḳūḳ-ı şirketlerin ḳavâʿid-i maḫṣûṣasını, lüzûmunda ḳavâʿid-i ʿumûmiyye-i ḥuḳūḳ-ı medeniyyeyi, tefsîrât-ı ḳażâʾiyyeyi ve meşrûʿ teammülât-ı ticâriyyeyi birlikte taḳdîr etmeli; baʿdehû ḳarârın sebebini delîl, ḳāʿide-i ḥuḳūḳiyye ve netîce arasındaki râbıṭayı görünür ḳılacak vechile îżâḥ etmelidir.

Müʾellif aynı zamânda ḥudûdsuz müdâḫale-i ḳażâʾiyyeyi reddeder. Şirketler ve hissedârlar ḥuḳūḳa muvâfıḳ sûrette kendi terciḥât-ı ticâriyyelerini yapabilmelidir. Maḥkemenin vazîfesi müdîr-i ticârînin yerine ḳāʾim olmak değil; muḫtâriyet sûʾ-i istiʿmâl olunduğunda, idâre-i dâḫiliyye işlemediğinde veya aṣḥâb-ı ḥuḳūḳun ḥimâyesi başka vechile mümkin olmadığında nizâm-ı ḥuḳūḳu yeniden işler hâle getirmektir. Maḳāle bu yaklaşımı tavassuṭ, taraf-ı żaʿîfin ḥimâyesi, külfet-i isbât, keyfiyyet-i ḫidmet-i ḳażâʾiyye ve bî-taraflık ile ikmâl etmektedir.

Îżâḥât-ı Mufaṣṣala

Ḳānûnda Ṣarîḥ Bir Ḥüküm Yoḳsa Daʿvâ-yı Şirket İstimâʿ Olunmamalı mıdır?

Çalışmanın cevâbı menfîdir. Müʾellif, münâzaʿât-ı medeniyye ve ticâriyyede ḳānûn boşluğunun maḥkemenin daʿvâyı ḳabûlden imtinâʿı içün tek başına kâfî olmayacağını; tarafların kendi vesâʾitiyle ḥalledemediği iḫtilâfât-ı ḥuḳūḳ-ı ḫuṣûṣiyyede maḥkemenin nizâm-ı ḥuḳūḳdaki mevcûd uṣûl ve ṭuruḳ-ı tefsîr üzerinden bir çâre-i ḥall istihṣâl etmesi lâzım geldiğini müdâfaʿa eder.

Bu yaklaşım ḥuḳūḳ-ı cezâ ile ḥuḳūḳ-ı ḫuṣûṣiyye arasındaki farḳ-ı binyevî ile taʿlîl olunur. Ḥuḳūḳ-ı cezâda devletin salâḥiyyet-i cezâʾiyyesi ve şahṣın ḥürriyyeti mevzûʿ olduğu içün ḳānûnîlik ḳāʿidesi pek sıkıdır. Münâzaʿât-ı medeniyye ve ticâriyyede ise mesʾele-i esâsiyye, eşḫâṣ-ı ḫuṣûṣiyye arasındaki ḥuḳūḳ, vecâʾib, muḫâṭarât ve menâfiʿin tevzîʿidir.

İḫtilâfât-ı şirkette ḳānûnda ṣarîḥ bir tanzîm bulunmaması fevḳalâde bir hâl değildir. Şirketin teşekkülünden taṣfiyesine ḳadar zuhûr edebilecek münâsebât; şirket, hissedârlar, müdîrler, dâʾinler ve sâʾir taraflar arasında pek çok nevʿ münâzaʿa tevlîd edebilir.

Bu sebeble daʿvâ nevʿlerinin idârî veya uṣûlî bir listede mevcûd olması, ḳābil-i muḥâkeme bütün iḫtilâfât-ı şirketin o liste ile maḥdûd bulunduğu maʿnâsına gelmemelidir.

Daʿvânın Ḳabûlünün Vazîfesi

Müʾellifin manṭıḳında maḥkeme ḳapısını ḳapamak bî-taraflık değildir. Tamâmen murâḳabe-i ḳażâʾiyye ḫâricinde ḳaldığı maʿlûm olan sâhalar, sûʾ-i niyyet ṣâḥibi eşḫâṣın taʿaddiyât-ı ḥuḳūḳiyyeyi bu boşluḳlara sevḳ etmesine teşvîḳ teşkîl edebilir.

Binâʾen ʿaleyh merḥale-i evvelâ iḫtilâfı reddetmek değil, ḥuḳūḳen ḥalledilebilir bir iddiʿâ-yı ḥuḳūḳ-ı ḫuṣûṣiyyenin ḥaḳîḳaten mevcûd olup olmadığını taʿyîn etmektir.

Ḳāżî Taṭbîḳ Olunacak Ḳāʿide-i Ḥuḳūḳiyyeyi Nasıl Bulmalıdır?

Menbaʿın ikinci esâs miḥveri rule-finding mesʾelesidir. Ḳāżî yalnız bir madde-i ḥuḳūḳ-ı şirkete naẓar etmemeli; münâsebet-i ḥuḳūḳ-ı ḫuṣûṣiyye–ḥuḳūḳ-ı ʿumûmiyye, silsile-i merâtib-i ḳavâʿid, tefsîrât-ı ḳażâʾiyye ve meşrûʿ teammülât-ı ticâriyyeyi birlikte taḳdîr etmelidir.

Evvelâ Ḥuḳūḳ-ı Maḫṣûṣa, Ḥuḳūḳ-ı ʿUmûmiyye Mütemmim

Ḥuḳūḳ-ı şirketler muʿayyen bir münâsebet-i ticâriyyeyi ḫuṣûṣî sûrette tanzîm ediyorsa, evvel emirde bu ḳāʿide-i maḫṣûṣa taṭbîḳ olunmalıdır. Ḥuḳūḳ-ı şirketlerde boşluk bulunduğunda ise şaḫṣiyyet-i ḥükmiyye, temsîl, muḳāvele, fiʿl-i ġayr-i meşrûʿ, mâl ve mürûr-ı zamân gibi müʾessesât-ı ʿumûmiyye-i ḥuḳūḳ-ı medeniyye mütemmim bir rol oynayabilir.

Maʿa-hâzâ “ʿumûmî” ve “maḫṣûṣ” tavṣîfi muṭlaḳ değildir. Ḥuḳūḳ-ı şirketler, ḥuḳūḳ-ı medeniyye-i ʿumûmiyyeye nisbetle maḫṣûṣ olabilirken, ḥuḳūḳ-ı esvâḳ-ı sermâye veya muʿayyen şirket nevʿlerine müteʿallıḳ ḳavâʿid ḥuḳūḳ-ı şirketlere nisbetle daha maḫṣûṣ olabilir.

Ẓâhir-i Ḥuḳūḳî ve Emniyyet-i Muʿâmele

Muʿâmelât-ı ticâriyyede eşḫâṣ-ı sâlisenin ḫâricden müşâhede olunabilen vaḳāyiʿ-i ḥuḳūḳiyyeye iʿtimâd etmesi mühimdir. Sicil, ʿalenen neşr olunan ḳuyûd, ẓâhir-i salâḥiyyet-i temsîliyye ve şirketin ḫârice arż eylediği binâ-yı ḥuḳūḳî emniyyet-i muʿâmelenin ḥimâyesinde rol oynar.

Bu sebeble şirket dâḫilindeki münâsebet-i ḥaḳîḳiyye ile ḫâricde iʿtimâd hâṣıl eden ẓâhir her zamân aynı netîce-i ḥuḳūḳiyyeye götürmeyebilir. Bilḫâṣṣa ḥüsn-i niyyet ṣâḥibi eşḫâṣ-ı sâlisenin ḥimâyesi, ḥuḳūḳ-ı şirketleri ʿâdî münâsebât-ı dâḫiliyye taḥlîlinden ayıran mühim cihetlerden biridir.

Vażʿiyyet-i Ḥuḳūḳiyye-i Mevcûdenin Ḥimâyesi

Menbaʿ, sonradan merʿiyyete giren bir tanzîm-i ḥuḳūḳînin muʿâmelât-ı sâbıḳayı otomatik sûrette taġyîr etmemesi lâzım geldiğini teʾkîd eder. Eşḫâṣ, bir muʿâmele yaptıkları zamân henüz mevcûd olmayan ḳavâʿidi evvelden bilmek ve hareketlerini ona göre tanzîm etmekle mükellef değildir.

Bu yaklaşım emniyyet-i ḥuḳūḳiyye, ḳābiliyyet-i tevaḳḳuʿ ve nizâm-ı muʿâmelât-ı müktesebenin ḥimâyesiyle irtibâṭlıdır.

Devâm-ı Şirket

Müʾellif, şirketin yalnız hissedârlardan ʿibâret bir binâ-yı iḳtiṣâdî olmadığını; dâʾinler, müstaḫdemler, müşteriler ve sâʾir aṣḥâb-ı menâfiʿ ile münâsebetdâr mütemâdî bir teşkîlât olduğunu teʾkîd eder.

Bu sebeble ıṣlâḥ ḳābil bir ḳuṣûr-ı ḥuḳūḳî bulunduğunda doğrudan şirketin butlânı, fesḫi veya taṣfiyesine gitmek yerine, vücûd-ı ḥuḳūḳî-i şirketi ḥıfẓ edebilecek çâreler aranmalıdır.

Teammül-i Ticârî

Ḳānûn, nizâmnâme ve sâʾir menâbiʿ-i ḥuḳūḳ-ı mevcûbe ṣarîḥ bir çâre göstermediğinde meşrûʿ teammül-i ticârî muʿâvin olabilir.

Faḳaṭ bir ʿâdetin piyaṣada kesretle görülmesi onu otomatik sûrette menbaʿ-ı ḥuḳūḳ hâline getirmez. ʿAdâlet, ḥüsn-i niyyet ve uṣûl-i esâsiyye-i ḥuḳūḳ ile tevâfuḳ etmeyen mestûr veya istiġlâlkâr tatbîḳāt-ı piyasa meşrûʿ teammül-i ticârî addedilmemelidir.

Bir Ḳarâr-ı Şirket Niçün Mufaṣṣalan Esbâb-ı Mûcibe İhtivâ Etmelidir?

Müʾellif, iyi bir ḳarâr-ı ḥuḳūḳ-ı şirketin yalnız netîceyi beyân ile iktifâ etmemesi lâzım geldiğini müdâfaʿa eder. Maḥkeme hangi delîlin niçün ḳabûl edildiğini, hangi ḳāʿidenin niçün taṭbîḳ olunduğunu ve bu iki unsurun netîce-i ḥükme nasıl bağlandığını görünür ḳılmalıdır.

Bu taʿlîl üç tabaḳada müṭâlaʿa olunabilir:

  1. Manṭıḳ: delîl, vâḳıʿa, ḳāʿide-i ḥuḳūḳiyye ve netîce arasındaki râbıṭanın mütteṣıl olması.
  2. Uṣûl-i ḥuḳūḳiyye: boşluḳāt-ı ḳānûniyye ve mefâhîm-i mübheme-i ḥuḳūḳiyyeyi daha ʿumûmî uṣûl-i ḥuḳūḳ ile îżâḥ etmek.
  3. Sebeb-i ʿamelî: ḥuḳūḳen mümkin bir netîcenin münâsebât-ı ticâriyye ve mâhiyyet-i ḥaḳîḳiyye-i iḫtilâf bakımından ne maʿnâya geldiğini taḳdîr etmek.

Maḥkeme bir mübâḥaṣe-i ʿilmiyyede reʾy-i ekseriyyeti, reʾy-i aḳalliyyeti veya daha cedîd bir yaklaşım-ı doktrinalî benimseyebilir. Menbaʿa göre mesʾele-i aṣliyye hangi reʾyin intihâb olunduğunu gizlemek değil, niçün intihâb olunduğunu beyân etmektir.

Esbâb-ı mûcibenin beyânı aynı zamânda salâḥiyyet-i taḳdîriyye-i ḳażâʾiyyenin taḥdîdine ḫidmet eder. Gerekçe-i ḳarâr vâżıḥ olduğunda taraflar ve maḥâkim-i ʿulyâ, ḳāżînin hangi ḫuṭuvât-ı ḥuḳūḳiyye ile netîceye vâṣıl olduğunu tedḳîḳ edebilir.

Muḫtâriyet-i Şirket ile Müdâḫale-i Ḳażâʾiyye Nasıl Muvâzene Edilmelidir?

Menbaʿın ḳāʿide-i esâsiyyesi, şirket ve faʿiller-i ticâriyyenin ḥuḳūḳa muvâfıḳ terciḥlerinin bidâyeten ṣaḥîḥ ve şâyân-ı iḥtirâm addedilmesidir. Maḥkeme müdîr-i şirketin yerine ḳāʾim ikinci bir heyʾet-i idâre gibi davranmamalıdır; lâkin muḫtâriyet-i dâḫiliyye sûʾ-i istiʿmâl olunduğunda veya tamâmen muʿaṭṭal hâle geldiğinde ḥimâye-i ḳażâʾiyye devreye girebilir.

Ḳarâr-ı Ticârî ile Muvâfaḳat-ı Ḥuḳūḳiyye Başḳadır

Bir ḳāżî bir istismârın iḳtiṣâden ʿâḳilâne olup olmadığını müdîr-i şirketten daha iyi bilmeyebilir. Bu sebeble maḥkemenin suʾâl-i esâsîsi:

“Ben olsaydım bu ḳarâr-ı ticârîyi verir miydim?”

değil,

“Ḳarâr ḥuḳūḳ, salâḥiyyet, uṣûl, ḥüsn-i niyyet ve ḥuḳūḳ-ı hissedârân cihetinden ṣaḥîḥ midir?”

olmalıdır.

Ṣıḥḥati Ḥıfẓ Yaklaşımı

Müʾellif, muʿâmelât-ı ticâriyyede iki maʿḳūl tefsîrden biri muʿâmeleyi ṣaḥîḥ, diğeri bâtıl ḳılıyorsa ve daha ḳavî bir sebeb-i ḥuḳūḳî yoḳsa, devr-i ticâriyyi ḥıfẓ eden tefsîr-i ṣıḥḥatin tercîḥ olunabileceğini müdâfaʿa eder.

Bu yaklaşım bilḫâṣṣa emniyyet-i muʿâmele, devâm-ı şirket ve ḥürriyyet-i muḳāvele fikrleriyle irtibâṭlıdır.

Envâʿ-ı Ḳavâʿid

Nevʿ-i ḳāʿideVazîfe-i esâsiyye
Ḳāʿide-i mecbûriyyeTarafa muʿayyen bir fiʿli îfâ mükellefiyyeti taḥmîl eder.
Ḳāʿide-i mâniʿaMuʿayyen bir fiʿlin îfâsını menʿ eder.
Ḳāʿide-i irşâdiyye / aspirational normDaha iyi tatbîḳātı teşvîḳ eder, lâkin her muḫâlefet otomatik sûrette butlân-ı ḥuḳūḳ-ı ḫuṣûṣiyye tevlîd etmez.
Ḳāʿide-i mütemmimeTaraflar başka vechile ḳararlaştırmamışsa ḳāʿide-i aḫḳamı sağlar.
Yetki verici normTaraflara muʿayyen bir sâha-i ḥuḳūḳiyye dâḫilinde intihâb imkânı verir.

Menbaʿın mühim ihtârı, her tanzîm-i mecbûrîye muḫâlefetin otomatik sûrette muḳāveleyi veya muʿâmele-i şirketi bâtıl ḳıldığı faraziyyesinden ictinâb olunmasıdır.

Tavassuṭ Niçün Evveliyyetli Fakat İcbârî Olmamalıdır?

Çalışmada tavassuṭ yalnız daʿvâ yükünü azaltan bir usûl olarak değil, taraflara bozulmuş münâsebet-i şirketi yeniden tertîb imkânı veren bir vâsıṭa-i ḥall-i iḫtilâf olarak ele alınmaktadır.

Bilḫâṣṣa iḫtilâfât-ı şirkette bir ḳarâr-ı maḥkemenin yalnız mâżîde kimin ḥaḳlı olduğunu taʿyîn etmesi kâfî olmayabilir. Aynı şirket dâḫilinde ḳalmaya devâm edecek şerikler, müdîrler veya sermâyedârların âtîde nasıl birlikte çalışacağı da ḥalledilmek gerekebilir.

Teʿaṭṭul-i Şirkette Teklîf Olunan Tertîb-i Ḥall

MerḥaleMüʾellifin teklîf ettiği yaklaşım
1Taraflar arasında işlemesi mümkin olan münâsebeti yeniden teʾsîse çalışmak.
2Sulḥ mümkin değilse hisse devrini müṭâlaʿa etmek.
3Hisse devri muvaffaḳ olmazsa şirketten ḫurûc veya geri alım misillü çâreleri taḳdîr etmek.
4Bunlar da netîce vermezse taḳsîm-i şirket gibi çâre-i binyevîleri tedḳîḳ etmek.
5Son çâre olarak fesḫ veya taṣfiye.

Bu tertîb menbaʿın teklîf-i normatifidir; mevzuʿât-ı merʿiyyenin bütün iḫtilâfât-ı şirkette mecbûr ḳıldığı bağlayıcı bir algoritma değildir.

Ḥadd-i Tavassuṭ

Sulḥ ve itilâf rıżâʾî ve ḥuḳūḳa muvâfıḳ olmalıdır. Maḥkeme yalnız nisbet-i tavassuṭu artırmak maḳṣadıyla tarafları muṣâlaḥaya icbâr etmemelidir.

Ayrıca iki tarafın itilâfı şirketin, sâʾir hissedârların, dâʾinlerin veya eşḫâṣ-ı sâlisenin ḥuḳūḳunu ihlâl ediyorsa maḥkeme bu sulḥu otomatik sûrette ḳabûl etmemelidir.

Müsâvât-ı Şeklî ile Taraf-ı Żaʿîfin Ḥimâyesi Teʿâruż Eder mi?

Müʾellife göre hayır. Tarafların ḥuḳūḳen müsâvî olması, ḳuvve-i iḳtiṣâdiyye, maʿlûmâta vüsûl veya şirket üzerindeki fiʿlî murâḳabelerinin müsâvî olduğu maʿnâsına gelmez. Bu sebeble maʿlûmât ve ḳuvvet arasında bâriz nisbetsizlik bulunan aḥvâlde maḥdûd ve muʿtedil ḥimâye, müsâvât-ı şeklîyi müsâvât-ı maddiyyeye taḳrîb edebilir.

Şirket Dâḫilinde Üç Esâs Teżâdd-ı Ḳuvvet

Menbaʿ üç mükerrer münâsebete naẓar-ı dikkati celb eder:

  • ḥâkim şerikler ile ekalliyyet hissedârları,
  • şirket dâḫilindeki eşḫâṣ ile ḫâricdeki dâʾinler ve sermâyedârlar,
  • müdîrler ile kendilerini taʿyîn eden hissedârlar.

Bu münâsebâtta maʿlûmâta ve ḳudret-i ḳarâra vüsûl taraflar arasında ciddî sûrette muḫtelif olabilir.

Külfet-i İsbât ve Murâḳabe-i Maʿlûmât

Bir tarafın evrâḳ-ı lâzımeyi fiʿlen murâḳabe ettiği hâlde, diğer taraftan her şeyi isbât etmesini istemek ḥaḳḳın istiʿmâlini fiʿlen ġayr-i mümkin hâle getirebilir.

Bu sebeble menbaʿ, bâżı aḥvâlde maʿlûmât üstünlüğüne mâlik tarafa daha ağır külfet-i isbât taḥmîlini ve maḥkemenin tarafın objektif sûrette vâṣıl olamadığı delâʾili lüzûmunda cemʿ etmesini müdâfaʿa eder.

Taraf-ı Ḳavînin Ḥuḳūḳu da Ḥimâye Olunmalıdır

Taraf-ı żaʿîfin ḥimâyesi, diğer tarafın ḥuḳūḳ-ı uṣûliyyesinin refʿi maʿnâsına gelmez. Ḥaḳḳ-ı müdâfaʿa, delîl ibrazı, delîle iʿtirâż, daʿvâ-yı müteḳābile ve żamânât-ı esâsiyye-i uṣûliyye herkes içün maḥfûẓ olmalıdır.

Ayrıca “ḳavî” ve “żaʿîf” ḳategorileri sâbit değildir. Aynı müʾessese bir münâsebette iḳtiṣâden ḳavî, diğer bir münâsebette başka bir tarafa nisbetle daha żaʿîf mevḳiʿde olabilir.

Uṣûl ve Netâʾic-i Çalışma

Uṣûl-i tedḳîḳ

Çalışma uṣûl-i ḳlasik-i doktrinal ḥuḳūḳa müsteniddir. Müʾellif 2013’de merʿî bulunan ḥuḳūḳ-ı şirketler, tanzîmât-ı ʿumûmiyye-i ḥuḳūḳ-ı medeniyye, tefsîrât-ı ḳażâʾiyye-i Maḥkeme-i ʿAliyye-i Ḫalḳ, ḳavâʿid-i uṣûl ve isbât, teammülât-ı ticâriyye ve münâzaʿa nevʿlerinden münteḫab olanları birlikte taḳdîr ederek bir çerçeve-i istidlâl-i ḳażâʾî inkişaf ettirmektedir.

Yeni bir numûne-i daʿvâ teşkîl olunmamış, ḳarârlar istatistikî sûrette kodlanmamış ve teklîf olunan yaklaşım alternatif modeller-i muḥâkeme ile tecrübî sûrette muḳāyese edilmemiştir.

Yedi Ḳısımlı Miʿmârî-i İstidlâl-i Ḳażâʾî

MerḥaleSuʾâl-i esâsîMüʾellifin yaklaşımı
1. Ḳabûl-i daʿvâİḫtilâf ḳānûnda ṣarîḥen yazılmamışsa istimâʿ olunabilir mi?Ḳābil-i muḥâkeme bir iddiʿâ-yı ḥuḳūḳ-ı ḫuṣûṣiyye varsa sırf ḳānûn boşluğu sebebiyle ḳapı ḳapatılmamalıdır.
2. Ḳāʿideyi bulmaHangi norm taṭbîḳ olunacak?Ḥuḳūḳ-ı şirketler, ḥuḳūḳ-ı medeniyye-i ʿumûmiyye, silsile-i merâtib-i ḳavâʿid, tefsîr-i ḳażâʾî ve meşrûʿ teammül-i ticârî birlikte taḳdîr olunur.
3. TaʿlîlNetîceye nasıl vâṣıl olundu?Delîl, ḳāʿide-i ḥuḳūḳiyye ve ḥüküm arasındaki manṭıḳ görünür ḳılınır.
4. MuḫtâriyetMaḥkeme ḳarâr-ı ticârîye ne ḳadar müdâḫale etmelidir?Ḥuḳūḳa muvâfıḳ muḫtâriyet ḥıfẓ olunur; sûʾ-i istiʿmâl veya teʿaṭṭul hâlinde müdâḫale olunur.
5. Tavassuṭİḫtilâf ḥüküm dışında ḥalledilebilir mi?Rıżâʾî ve ḥuḳūḳa muvâfıḳ ḥall teşvîḳ olunur; icbârî sulḥ reddolunur.
6. Müsâvât-ı maddiyyeMaʿlûmât ve ḳuvvet farkı nasıl ele alınmalıdır?Müsâvât-ı şeklî maḥfûẓ tutulurken żaʿf-ı binyevî muʿtedil sûrette naẓar-ı iʿtibâra alınır.
7. Ḫidmet-i ḳażâʾiyyeMaḥkeme nasıl davranmalıdır?Vüsûlü mümkin, îżâḥ edici, sürʿatli, bî-taraf ve lüzûmunda faʿâl bir ḫidmet anlayışı teklîf olunur.

Aktivizm, İʿtidâl ve Bî-taraflık

Maḳālenin nihâyetindeki terkîb, üç ṣıfat-ı ḳażâʾiyyenin birlikte mevcûdiyyetini îcâb ettirir.

Aktivizm: Maḥkemenin müşkil daʿvâlardan ictinâb etmemesi, delâʾil-i lâzımeyi cemʿ etmesi, iḫtilâfı ḥaḳîḳaten ḥalletmesi ve boşluk-ı ḥuḳūḳ karşısında vazîfeden çekilmemesi.

İʿtidâl / judicial restraint: Maḥkemenin idâre-i şirketin yerine geçmemesi ve ḥuḳūḳa muvâfıḳ terciḥât-ı ticâriyyeyi kendi reʾy-i iḳtiṣâdîsiyle taġyîr etmemesi.

Bî-taraflık: Binâ-yı mülkiyyet-i şirket, ḳuvve-i iḳtiṣâdiyye-i taraf veya mevḳiʿ sebebiyle maḥkemenin bir tarafa imtiyâz-ı müʾessesâtî tanımaması.

Menbaʿın modeli-i idealî bu üç unsuru birbirinin alternatifi değil, aynı rol-i ḳażâʾînin eczâ-yı mütemmimesi olarak görmektedir.

Çalışmanın Teʾyîd Ettiği Netîce

Menbaʿın doktrinal olarak müdâfaʿa ettiği: iḫtilâfât-ı şirketin mütteṣıl ve tutarlı sûrette ḥalli içün yalnız mevâdd-ı ḳānûniyyenin mevcûdiyyeti kâfî değildir. Ḳabûl-i daʿvâ, tefsîr-i sistematik-i ḳavâʿid, esbâb-ı mûcibe-i mufaṣṣala, iḥtirâm-ı muḫtâriyet-i şirket, müdâḫale-i muʿtedile, müsâvât-ı maddiyye ve bî-taraflık-ı müʾessesâtî birlikte işlemelidir.

Çalışmanın Teʾyîd Etmediği Netîce

Menbaʿın tecrübî sûrette göstermediği: bu yedi ḳısımlı yaklaşımın maḥkeme ḳarârlarındaki naḳż nisbetini muʿayyen bir yüzde azalttığı, yatırımlar-ı şirketi artırdığı, müddet-i daʿvâyı kısalttığı veya mevcûd uṣûl-i muḥâkemeden istatistikî cihetle daha muvaffaḳ olduğu çalışma tarafından kemmî sûrette imtiḥân edilmemiştir.

Ayrıca menbaʿ 2013 muḥîṭ-i ḥuḳūḳîsine ʿâid olduğundan o devrin mevâdd-ı ḳānûniyyesi ve tefsîrât-ı ḳażâʾiyyesi bugünkü Ḥuḳūḳ-ı Şirketler-i Çin’de doğrudan ḥükm-i cârî olarak istiʿmâl olunmamalıdır.

Ḥuḳūḳ-ı Cârî Bakımından Ḥadd-i Târîḫî

Maḳālenin ḳıymet-i târîḫiyyesini ḥıfẓ içün menbaʿda istiʿmâl olunan nizâm-ı ḥuḳūḳ taġyîr edilmeksizin anlaşılmalıdır. Maḳāledeki Contract Law, Property Law ve Tort Liability Law, 2013’de müstaḳil ḳānûnlar olarak merʿî idi; baʿdehû sistem Çin Medenî Kanunu ile yeniden tanzîm edilmiştir.

Aynı sûretle çalışma 2005 Company Law çerçevesinde yazılmıştır. 2023 târîḫli yeni revizyonun 1 Temmuz 2024’de merʿiyyete girmesi, bugünkü iḫtilâfâtın taḳdîrinde yeni metn-i ḥuḳūḳînin ve alâḳalı tefsîrât-ı ḳażâʾiyyenin ayrıca tedḳîḳini îcâb ettirir.

Menbaʿ ve Uṣûl Ḥaḳḳında Îżâḥ

Eser-i aṣlî: Innovating Judicial Reasoning in Corporate Disputes.

Müʾellif: Junhai Liu.

Mensûbiyyet: Renmin University of China Law School.

Neşr-i aṣlî: Journal of Law Application (法律适用), No. 5, 2013, s. 2–12.

Nüsḫa-i menbaʿ: SSRN English Edition; 2013 târîḫli eser-i aṣlînin neşre müteveccih İngilizce tercümesidir.

Ḥacm-i menbaʿ: 14 ṣaḥîfe PDF.

Proje-i tedḳîḳ: Ministry of Education Key Research Institute of Humanities and Social Sciences Major Project, “Modernization of China’s Company Law Against the Background of the Financial Crisis”, Project No. 2009JJD820009.

Nevʿ-i çalışma: Taḥlîl-i doktrinal-i ḥuḳūḳ, uṣûl-i ḳażâʾî ve taṣmîm-i müʾessesâtî-i normatif.

Maʿlûmât-ı tecrübiyye: Yeni bir veri set-i daʿvâ veya taḥlîl-i istatistikî mevcûd değildir.

Muḥît-i târîḫî-i ḥuḳūḳî: Çalışma 2005 Company Law, o devrde merʿî bulunan Contract Law, Property Law, Tort Liability Law, Civil Procedure Law ve devrin Company Law Judicial Interpretations I–III çerçevesinde yazılmıştır.

Taḥdîs notu: Nüsḫa-i İngilizce, sonraki Civil Code, 2023 Company Law ve sonraki tefsîrât-ı ḳażâʾiyyeyi bilerek metn-i aṣlîye geriye doğru ilâve etmemektedir.

Taḥdîd-i esâsî-i menhecî: Teklîf olunan model-i istidlâl-i ḳażâʾînin performansı muḳāyeseli veya kemmî bir tedḳîḳ ile ölçülmemiştir. Netâʾic doktrin-i ḥuḳūḳ, taḥlîl-i müʾessesâtî ve taḳdîrât-ı normatif-i müʾellife müsteniddir.

Ḥaḳḳ-ı teʾlîf/ruḫṣat: Tedḳîḳ olunan PDF üzerinde ṣarîḥ bir Creative Commons veya müşâbih yeniden istiʿmâl ruḫṣatı gösterilmemiştir. Metn-i Verianla, ibâre-i eser-i menbaʿı yeniden neşretmek yerine efkâr-ı ḥuḳūḳiyye-i esâsiyyeyi müstaḳil ve taʿlîmî bir binâ içinde îżâḥ eder.

Ḥadd-i tefsîr: Çalışmanın aktivizm-i ḳażâʾî, tavassuṭ, taraf-ı żaʿîfin ḥimâyesi ve ḫidmet-i ḳażâʾiyyeye dâʾir teklîfleri müʾellifin 2013 târîḫli siyâset-i ḥuḳūḳiyye ve ḥuḳūḳ-ı şirketler taḳdîrâtıdır; bugünkü ḥuḳūḳ-ı Çin’in mecbûrî veya hiç taġayyür etmeksizin devâm eden ḳavâʿidi olarak oḳunmamalıdır.


Paylaş:

Yorumlar incelendikten sonra yayımlanır.Gönderdiğiniz yorum onay sürecine alınır ve uygun bulunduğunda görünür hâle gelir.

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir

Bu site, deneyiminizi iyileştirmek için çerezler kullanır. Çerez Politikası