Tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye, yalnız bir maḥkeme ḳarârını, ḳānūnu yâḫud niẓâmnâmeyi bulma ʿameliyyesinden ʿibâret değildir. Matthew C. Cordon’un Baylor Law Review’da neşrolunan çalışması, müʾessir tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyyeyi hall-i mesâʾilin bir cüzʾü olarak ele alır. Müdeḳḳiḳin mesʾele-i ḥuḳūḳiyyeyi doğru ṣûrette teşkîl etmesi, hangi menâbiʿin istiʿmâl olunacağını taʿyîn etmesi, menâbiʿin derece-i iʿtibârını ve güncelliğini kontrol etmesi, vaḳit ve maṣraf ḥudûdlarını naẓar-ı iʿtibâra alması ve elde ettiği maʿlûmâtı taḥlîl-i ḥuḳūḳî içinde istiʿmâl etmesi lâzımdır.

Çalışma, Baylor Law School’da 2001 senesinde taṭbîḳ olunmağa başlanan Advanced Legal Research dersini, taṭbîḳāta müteveccih daha vâsiʿ bir müfredât-ı tedrîsiyye içinde tedḳîḳ eder. Müellifin esâsî telâḳḳîsi, ileri tedḳîḳ dersinin birinci sınıf tedḳîḳ taʿlîminin tekrârına münḳalib olmaması gerektiğidir. Menâbiʿ-i esâsiyye ḥaḳḳındaki maʿlûmât üzerine tedḳîḳ stratejisi, elektronik ve maṭbūʿ menâbiʿin muḳāyesesi, iḫtiṣâṣlaşmış ḥuḳūḳ sâḥaları, maṣrafça iḳtiṣâdîlik ve ḥaḳîḳî meslek taṭbîḳātını temsîl eden tedḳîḳ mesʾeleleri ilâve olunmalıdır.

Maḳālede istiʿmâl olunan teknoloji ve platform misâlleri 2003 senesinin ḥuḳūḳî maʿlûmât muḥîtine ʿâʾiddir. Westlaw, Lexis, maṭbūʿ citator’lar, GPO Access ve looseleaf ḫidmetlerine müteʿalliḳ tafṣîlât târîḫî siyâḳ içinde değerlendirilmelidir. Buna muḳābil tedḳîḳin planlanması, menâbiʿin taṣdîḳ ve kontrolü, tedḳîḳ melekesinin müfredât boyunca inkişâf ettirilmesi ve ṭalebenin ḥaḳîḳî bir mesʾele-i ḥuḳūḳiyyeye kendi siyâḳı içinde ḥal üretmesi lüzûmuna dâʾir terbiyyevî yaklaşım, çalışmanın daha ʿumûmî ḳıymetini teşkîl eder.

Tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye niçin yalnız “menbaʿ bulmak” değildir?

Menbaʿ çalışmasının istinâd ettiği MacCrate yaklaşımında tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye, kitâbı yâḫud veri tabanını mekanik bir ṣûrette taramak yerine hall-i mesâʾil vetîresinin bir parçasıdır. Müdeḳḳiḳ evvelâ mesʾeleyi teşḫîṣ eder, muḥtemel ḥuḳūḳî ḥal sâḥalarını taʿyîn eder, bir tedḳîḳ planı tertîb eder ve bu planı taṭbîḳ eder.

Binâʾenaleyh bir ḳarârın nerede bulunacağını bilmek tek başına kâfî değildir. Müdeḳḳiḳin şu suʾâllere dahi cevâb vermesi lâzımdır:

• Ḥaḳîḳaten hangi mesʾele-i ḥuḳūḳiyye tedḳîḳ olunmalıdır?
• Bu mesʾele için ilzâm edici ve tâlî menâbiʿ hangileridir?
• Ne derecede tafṣîlâtlı tedḳîḳ lâzımdır?
• Tedḳîḳin istiʿmâl maḳṣadı nedir?
• Vaḳit ve müvekkil menâbiʿi tedḳîḳe ne derece müsâʿade etmektedir?
• Tedḳîḳin güncelliği ve ṣıḥḥati ne ṣûretle kontrol olunacaktır?

Çalışma bu yaklaşımı taḥlîl-i ḥuḳūḳî, kitâbet, müvekkile müşâvere, müzâkere, muḥâkeme ve aḫlâḳ-ı meslekten ayrı bir meleke olarak değil, bu sâḥaların ekserisiyle kesişen bir vetîre-i meslekiyye olarak taḳdîm eder.

“Kâfî” Tedḳîḳāt-ı Ḥuḳūḳiyye ile “İleri” Tedḳîḳāt-ı Ḥuḳūḳiyye Arasındaki Farḳ Nedir?

Kâfî tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye, müdeḳḳiḳin menâbiʿ-i ḥuḳūḳiyye-i esâsiyyeyi tanıması, doğru ve muʿteber otoriteyi bulabilmesi, menâbiʿi güncelleyebilmesi ve ḳābil-i ḳabūl derecede ṣıḥḥat ile bir tedḳîḳ icrâ edebilmesidir. İleri derecede tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye ise aynı vetîrenin daha müşkil mesʾelelerde daha sistemli, müsmir ve siyâḳa ḥassâs ṣûrette yürütülmesini iḳtiżâ eder.

Menbaʿda “competence” için öne çıḳan esâsî maʿlûmât sâḥaları şunlardır:

• maḥkeme ḳarârlarıyla ḳavânînin derece-i iʿtibâr ve ilzâm silsilesini bilmek,
• menâbiʿ-i ḥuḳūḳiyye-i aṣliyye ve tâliyyeyi tanımak,
• ḳavânîn ve mevâdd-ı idâriyyeye vâṣıl olabilmek,
• uṣûl ve ḳavâʿid-i meslekiyyeyi tedḳîḳ edebilmek,
• menâbiʿin güncelliğini kontrol edebilmek,
• bir tedḳîḳ planı tertîb edebilmek.

İleri tedḳîḳ dersinde ise bu esâsî ḳābiliyyetler üzerine muḫtelif menbaʿ nevʿlerini birlikte istiʿmâl etme, ḥuḳūḳun ḫuṣūṣî sâḥalarına maḫṣûṣ tedḳîḳ uṣûllerini tanıma, dijital ve maṭbūʿ şıḳları muḳāyese etme ve maṣrafça iḳtiṣâdî bir tedḳîḳ yolu tertîb etme ilâve olunur.

Tedḳîḳ planının tertîbi niçin merkezîdir?

Müellif, MacCrate Report’un araştırma tasarımı yaklaşımını ileri derecedeki taʿlîm için bilḫâṣṣa münâsib görmektedir. Müdeḳḳiḳin yalnız arama tâbirleri tertîb etmesi değil, tedḳîḳin şümûl ve uṣûlünü evvelden düşünmesi gerekir.

Böyle bir plan şunları ihtivâ edebilir:

1. mesʾele-i ḥuḳūḳiyye ve vâḳıʿanın doğru ṣûrette teşkîl ve ifâdesi,
2. muḥtemel menbaʿ nevʿlerinin taʿyîni,
3. arama stratejilerinin muḳāyesesi,
4. vaḳit ve maṣraf ḥudûdlarının taʿyîni,
5. tedḳîḳin icrâsı,
6. netîcelerin kontrol ve güncellenmesi.

Çalışmanın yaklaşımında tedḳîḳ stratejisi, “hangi veri tabanına ne yazmalıyım?” suʾâlinden daha vâsiʿdir. Müdeḳḳiḳ aynı maʿlûmâtın maṭbūʿ menbaʿda, ücretli veri tabanında yâḫud ḥükûmet web sitesinde bulunup bulunmadığını ve hangi yolun daha muʿtemed, sürʿatli ve iḳtiṣâdî olduğunu değerlendirmelidir.

İleri Tedḳîḳāt-ı Ḥuḳūḳiyye Niçin Müfredâtın Bâḳî Ḳısmından Ayrı Düşünülemez?

Zîrâ menbaʿ çalışmasına göre iyi bir tedḳîḳ melekesi yalnız tedḳîḳ dersinde inkişâf ettirilemez. Tefsîr-i ḳavânîn, ḥuḳūḳ-ı idâre, delâʾil, uṣûl-i muḥâkeme, mesʾūliyyet-i meslekiyye ve ihżâr-ı daʿvâ gibi sâḥalarda elde olunan maʿlûmât, tedḳîḳ stratejisinin kendisini taʿyîn eder.

Baylor misâlinde bu bütünleşme bilḫâṣṣa bârizdir. Birinci sınıfdaki Legal Analysis, Research and Communication programı esâsî tedḳîḳ melekelerini teşkîl eder. Legislation, Administrative Power and Procedure dersi ḳānūn vażʿını, tefsîri ve idârî vetîreleri îżâḥ eder. İkinci sene mecbûrî dersleri ṭalebeye vergi, şirketler, mîrâs ve ḥuḳūḳ-ı esâsiyye gibi ḥuḳūḳ-ı maddiyye siyâḳı verir. Üçüncü sene Practice Court programı ise tedḳîḳ netîcelerinin daʿvâ taṭbîḳātında istiʿmâlini iḳtiżâ eder.

Birinci sınıf dersinin ileri ders için mevḳiʿi

Müellif, Advanced Legal Research’ün doğrudan birinci sınıf tedḳîḳ dersinin devâmı olması gerektiğini müdâfaʿa eder. Baʿżı mevżûʿların tekrârı ṭabîʿî olabilir; lâkin tekrâr ileri dersin büyük ḳısmını işġāl ederse ṭalebenin ileri merḥaleye geçmesi müşkilleşir.

Bu sebeble tedḳîḳ müfredâtının tedrîcen ilerlemesi gerekir: menâbiʿ-i esâsiyyeyi tanıma → tedḳîḳ planının tertîbi → specialized research → taṭbîḳāt-ı meslekiyye.

İleri Tedḳîḳāt-ı Ḥuḳūḳiyyede Hangi Menâbiʿ ve Sâḥalar Birlikte Taʿlîm Olunmuştur?

Baylor’un Advanced Legal Research dersinin ilk nıṣfı menbaʿ nevʿleri, ikinci nıṣfı ise iḫtiṣâṣlaşmış tedḳîḳ sâḥaları etrâfında tertîb olunmuştur. Maḳṣad ṭalebenin tek bir menbaʿ nevʿini münferiden öğrenmesi değil, muḫtelif menâbiʿin aynı tedḳîḳ mesʾelesi içinde nasıl birlikte istiʿmâl olunduğunu görmesidir.

Menbaʿ nevʿleri

Ders dâḫilinde, menbaʿ çalışmasının naḳlettiği vechile şu zümreler ele alınmıştır:

• maḥkeme ḳarârları ve citator sistemleri,
• ḳavânîn ve legislative history,
• federal ve eyâlet idârî mevâddı,
• uṣûl ve aḫlâḳ ḳavâʿidi,
• practice guide ve form book’lar,
• looseleaf ḫidmetleri,
• elektronik ḥuḳūḳ veri tabanları,
• ḥükûmet web siteleri ve meccânî ʿumûmî menâbiʿ.

İḫtiṣâṣlaşmış tedḳîḳ sâḥaları

Çalışmada dersin ikinci nıṣfında şu sâḥaların istiʿmâl olunduğu beyân edilmektedir:

• federal vergi ḥuḳūḳu,
• şirketler ve ticâret ḥuḳūḳu,
• sermâye piyasası ḥuḳūḳu,
• mîrâs ve estate planning,
• ʿâʾile ḥuḳūḳu,
• mülkiyyet-i fikriyye,
• cezâ ḥuḳūḳu ve uṣûl-i cezâ.

Bu sâḥaların intihâbındaki maḳṣad ṭalebeyi yalnız muʿayyen ḥuḳūḳ şubelerinde müteḫaṣṣıṣ ḳılmak değildir. Müellif, ṭalebenin muḫtelif sâḥalarda tekrâr eden tedḳîḳ nümûnelerini fark etmesini murâd eder: hangi sâḥada annotated code istiʿmâli daha münâsibdir, nerede administrative source lâzımdır, legislative history hangi yol ile cemʿ olunur, ne zamân practice guide yâḫud teknik menbaʿ iḳtiżâ eder?

Ḥuḳūḳ ḫâricindeki menâbiʿin mevḳiʿi

Çalışmanın mühim cihetlerinden biri tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyyeyi yalnız ḥuḳūḳ kitâblarıyla maḥdûd tutmamasıdır. Meselâ tıbbî malpractice mesʾelelerinde tıbb atlasları, tıbbî lüġatlar ve ʿilmî delîl menâbiʿi; şirket tedḳîḳinde ticârî veri menâbiʿi; securities tedḳîḳinde SEC EDGAR gibi müteḫaṣṣıṣ sistemler istiʿmâl olunabilir.

Müellifin terbiyyevî terciḥi, bu menâbiʿi ayrı bir “ḥuḳūḳ ḫârici menâbiʿ” dersi gibi taʿlîm etmek yerine alâḳalı mesʾele-i ḥuḳūḳiyye siyâḳında istiʿmâl etmektir.

Taṭbîḳî Bir Tedḳîḳāt-ı Ḥuḳūḳiyye Temrîni Nasıl Tertîb Olunmalıdır?

Menbaʿ çalışmasının tecrübesine göre iyi bir ileri tedḳîḳ temrîni yalnız menbaʿ listesi hazırlatmamalı; ṭalebeyi hall-i mesʾeleye sevḳ etmelidir. Baylor dersinde bidâyeten istiʿmâl olunan “pathfinder” yâḫud annotated bibliography projesi bu sebeble kâfî derecede taṭbîḳî bulunmamıştır.

Daha sonra ṭalebeden kendi ḥaḳîḳate muṭâbıḳ tedḳîḳ mesʾelelerini tertîb etmeleri istenmiştir. Ṭalebe:

• taṭbîḳî ḳıymeti olan bir mevżūʿ intihâb eder,
• vaḳʿalar silsilesini tertîb eder,
• hangi menâbiʿin tedḳîḳ olunacağını taʿyîn eden taʿlîmât hazırlar,
• cevâb anahtarı tertîb eder,
• legislative history yâḫud administrative research unsurunu mesʾeleye idḫâl eder,
• başka bir ṭalebenin hazırladığı mesʾeleyi tedḳîḳ eder,
• verilen taʿlîmâtın ötesinde ilâve bir ḥuḳūḳî otorite bulmağa çalışır.

Böylece ṭalebe yalnız müdeḳḳiḳ değil, aynı zamânda tedḳîḳ mesʾelesini tertîb eden ve başka bir müdeḳḳiḳin stratejisini değerlendiren kimse hâline gelir.

Research log niçin istiʿmâl olunmuştur?

Research log, ṭalebenin yalnız “hangi netîceyi bulduğunu” değil, netîceye nasıl vâṣıl olduğunu da ḳayd etmesini temîn eder. Müellif bu vâsıṭayı tedḳîḳ stratejisini, maṣrafça iḳtiṣâdîliği ve ṭalebenin zamân içindeki terakkîsini değerlendirmek için istiʿmâl etmiştir.

Bilḫâṣṣa elektronik tedḳîḳde maḳṣad yalnız Westlaw yâḫud Lexis istiʿmâl edebilmek değildir. Ṭalebenin şu suʾâlleri îżâḥ edebilmesi beklenir:

• Niçin bu menbaʿı intihâb ettim?
• Başka hangi menbaʿ daha ucuz yâḫud sürʿatli olabilirdi?
• Aramam niçin işe yaradı yâḫud yaramadı?
• Menbaʿın güncelliğini nasıl kontrol ettim?

Çalışmanın Uṣûlü ve Netîceleri

Uṣûl

Maḳāle yeni bir ṭalebe zümresine taṭbîḳ olunan kontrollü bir tedrîs müdâḫalesini ölçmemektedir. Müellif; tedrîsât-ı ḥuḳūḳiyye edebiyyâtını, MacCrate Report ve Core Legal Research Competencies gibi meslekî çerçeveleri, evvelki tedḳîḳ taʿlîmi anketlerini, Baylor müfredâtını ve kendi Advanced Legal Research dersinin inkişâf tecrübesini bir araya getirmektedir.

Bu sebeble çalışmanın “netîceleri”, istatistikî sebebiyyet netîcelerinden ziyâde terbiyyevî müşâhede, müʾesseseler arası muḳāyese ve müfredât tertîbine dâʾir teklifler mâhiyyetindedir.

1978 tedḳîḳinin târîḫî göstergesi

Maḳālede naḳlolunan 1978 târîḫli ve 1.600 ḥuḳūḳ taʿlîmi görmüş kimseyi şâmil bir ankette, iştirâk edenlerin %55,9’u tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye yapabilme melekesini ḥuḳūḳ taṭbîḳātında “çok mühim” olarak değerlendirmiştir. Aynı târîḫî ankette ḥuḳūḳu ve vâḳıʿaları taḥlîl/terkîb etme %67,0, kitâbet %63,3 ve evrâḳ-ı ḥuḳūḳiyye hazırlama %51,2 nisbetinde “çok mühim” görülmüştür.

Bu maʿlûmât bugünün avukat zümresini temsîl eden güncel anket netîceleri değildir; maḳālede tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye melekesinin uzun zamândan beri meslekî ehemmiyyet taşıdığını göstermek maḳṣadıyla istiʿmâl olunmaktadır.

Menbaʿın esâsî terbiyyevî netîceleri

Çalışmanın teʾyîd ettiği netîceler

Çalışmanın teʾyîd ettiği: Tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyyenin ayrı ve mekanik bir kütübḫâne melekesi olarak değil, hall-i mesâʾil ve taṭbîḳāt-ı meslekiyyenin bir parçası olarak taʿlîm edilmesi gerektiğine dâʾir ḳuvvetli bir esâs-ı terbiyyevî arz olunmaktadır. Müellif ayrıca ileri tedḳîḳ taʿlîminin esâsî tedḳîḳ, ḥuḳūḳ-ı maddiyye, uṣûl, ḥuḳūḳ-ı idâre, aḫlâḳ-ı meslek ve taṭbîḳāt dersleriyle tenâsüḳünden istifâde edebileceğini göstermektedir.

Çalışmanın teʾyîd etmediği netîceler

Çalışmanın teʾyîd etmediği: Baylor modelinin diğer ḥuḳūḳ fakültelerine kemiyyetçe fâʾiḳ olduğu, ṭalebenin meslekî performansını muʿayyen bir yüzde artırdığı yâḫud muʿayyen bir ders tertîbinin bütün ḥuḳūḳ fakülteleri için yegâne doğru uṣûl olduğu bu maḳālede tecrübî ṣûrette isbât olunmamaktadır.

Ayrıca 2003 senesinde istiʿmâl olunan elektronik tedḳîḳ vâsıṭalarıyla fiyatlandırma modellerinin günümüzde aynen cârî olduğu netîcesi çıḳarılamaz.

Menbaʿ ve Uṣûl Ḥaḳḳında Not

Aṣlî çalışma: Beyond Mere Competency: Advanced Legal Research in a Practice-Oriented Curriculum.

Müellif: Matthew C. Cordon.

Müellifin maḳāledeki vaẓîfesi: Assistant Professor of Law and Reference Librarian, Baylor Law School.

Neşriyyât: Baylor Law Review.

Cild / ʿAded: 55:1.

Sene: 2003.

Çalışmanın nevʿi: Tedrîsât-ı ḥuḳūḳiyye, tedḳîḳ taʿlîmi ve müfredât tertîbi üzerine akademik maḳāle.

Esâsî müʾessesî misâl: Baylor Law School’un taṭbîḳāta müteveccih, müteselsil müfredâtı ve Advanced Legal Research dersi.

Esâsî ḫâricî çerçeveler: American Bar Association’ın MacCrate Report’u ve American Association of Law Libraries Research Instruction Caucus tarafından hazırlanmış Core Legal Research Competencies.

Esâsî uṣûlî maḥdûdiyyet: Maḳāle ṭalebenin taʿallüm netîcelerini kontrol zümreleri yâḫud uzun müddetli performans ölçüleriyle imtiḥân etmemektedir. Netîceler büyük ölçüde edebiyyâta, târîḫî anketlere, müfredât taḥlîline ve müellifin ders tertîbi tecrübesine müsteniddir.

Zamân maḥdûdiyyeti: Elektronik tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye, web siteleri, ücretli veri tabanları ve maṭbūʿ menâbiʿe dâʾir birçok ʿamelî misâl 2003 maʿlûmât muḥîtini ʿaks ettirir. Bu tafṣîlât güncel tedḳîḳāt-ı ḥuḳūḳiyye platformlarının ḫuṣûṣiyyetleri olarak değerlendirilmemelidir.

Ḥaḳḳ-ı teʾlîf/lisans: Yüklenen menbaʿ üzerinde açık bir Creative Commons yâḫud benzeri yeniden istiʿmâl lisansı beyân olunmamaktadır. Bu Verianla muḥtevâsı maḳālenin lafẓî ifâdesini yeniden neşretmez; terbiyyevî yaklaşımı müstaḳil bir taʿlîm tertîbi içinde îżâḥ eder.

Ḥadd-i tefsîr: Çalışma Amerikan tedrîsât-ı ḥuḳūḳiyyesi ve bilḫâṣṣa Baylor siyâḳında yazılmıştır. Başka memleketlerin ḥuḳūḳ taʿlîmi sistemlerine doğrudan naḳil, o sistemlerin menbaʿ yapısı, maḥkeme tertîbi, meslekî taʿlîm modeli ve dijital ḥuḳūḳ altyapısı naẓar-ı iʿtibâra alınmadan yapılmamalıdır.