Köpek refâhının idrâki, bayṭarlık ṭalebesinin muḫtelif bedenî, sülûkî, muḥîṭî ve aḫlâḳî refâh mesʾelelerine ne derecede ehemmiyet verdiklerini gösteren bir taḳdîr tertîbidir. İşbu tedḳīḳ, Universidad de Las Palmas de Gran Canaria’da dokuzuncu devre Bayṭarlık Ṭıbbı ṭalebesinden müteşekkil altı ayrı akademik koḥortda cemʿan 157 ṭalebenin köpek refâhına dâʾir 12 şâyiʿ mesʾeleyi 0–4 beyninde puanlamasını tedḳīḳ etmişdir. Tedḳīḳ, açık ve şedîd elem husûle getiren mesʾelelerin—bilḫâṣṣa fiʿlî sûʾ-i muʿâmele/ḳasvet, elemin menʿi içün lâzım tedâvînin teʾmîn edilmemesi ve kifâyetsiz taġdiyenin—yüksek evleviyyet aldığını; buna muḳābil ırḳla alâḳalı sıḥḥat mesʾeleleriyle baʿżı daha az zâhir yâḫud müşkil refâh mesʾelelerinin nisbeten daha dûn taḳdîr edildiğini göstermişdir.

On iki madde beş vâsiʿ taḥlîlî buʿda cemʿ edilmişdir: bedenî refâh, zihnî refâh, muḥîṭî-yapısal refâh, ictimâʿen normalleştirilmiş mesʾeleler ve meslekî tatbîḳ/ihmâl mesʾeleleri. Akademik seneler arasında 12 maddenin yedisinde ve beş buʿdun tamâmında istatistikî farḳlar bulunmuşdur. Lâkin bu farḳlar muntazam ve ḫaṭṭî bir zaman temâyülü teşkîl etmemişdir. Çalışma aynı ṭalebeyi altı sene müddetince taʿḳīb etmediğinden, bu netîceler ferdî ṭalebenin taḥsîl müddetince nasıl tebeddül etdiğini göstermez; muḫtelif senelerdeki muḫtelif ṭalebe koḥortlarının cevâbları muḳāyese edilmişdir.

Demografik taḥlîllerde yaş ve ṭalebenin şehrî/köyvî mesken muḥîṭi umûmen maʿnâlı farḳ göstermemişdir. Cinsiyyet cihetinden yalnız muḥîṭî-yapısal refâh buʿdunda ḳadın ṭalebe daha yüksek puan vermişdir. Ṭalebenin menşeʾi ise baʿżı maddeler ve buʿdlarla alâḳalı bulunmuşdur; bilḫâṣṣa kayıdlarda tafṣîlâtlı menşeʾ maʿlûmâtı bulunmayan ve ekseriyetle mübâdele ṭalebesini ihtivâ eden “Other” grubunda baʿżı ortalamalar daha yüksekdir. Lâkin bu grubun küçük ve müteġâyir olması sebebiyle netîceleri ḥarsî veya coğrafî sebebiyyet olarak tefsîr etmek münâsib değildir.

Çalışmanın taʿlîm cihetinden esâs mesajı, müstakbel bayṭarların açık ve ḥâdd elemi kolayca tanımalarına rağmen daha az zâhir, müzmin veya ictimâʿen normalleştirilmiş refâh mesʾelelerinin taʿlîmde ayrıca görünür kılınmasının lâzım gelebileceğidir. Bulgular tek müʾessese, öz-bildirim, müteġayyir cevâb nisbetleri, müteʿaddid muḳāyese taṣḥîḥinin bulunmaması ve küçük alt gruplar sebebiyle iḥtiyâṭla tefsîr olunmalıdır.

Bayṭarlık ṭıbbında refâh niçün yalnız maraż bulunup bulunmamasından ibâret değildir?

Çalışmanın naẓarî ibtidâ noḳṭası, ḥayvân refâhının yalnız marażın veya bedenî cerâḥatin bulunmamasıyla taʿrîf edilemeyeceğidir. Muʿâṣır refâh telâḳḳīsi bedenî ṣıḥḥatle berâber ḥayvânın zihnî ḥâlini, sülûkünü, ictimâʿî münâsebetlerini ve yaşadığı muḥîṭ şartlarını da naẓar-ı iʿtibâra alır. Binâʾenaleyh bir köpeğin klinik cihetden zâhir maraż göstermemesi bütün refâh iḥtiyâclarının karşılandığı maʿnâsına gelmez.

Ḥâdd ağrı, açlık veya doğrudan bedenî sûʾ-i muʿâmele gibi mesʾeleler zâhir ve fehmi nisbeten kolaydır. Buna muḳābil müzmin stres, kifâyetsiz zihnî tenbîh, ictimâʿî tecrîd, kifâyetsiz egzersiz veya muʿayyen ırḳ ḫuṣûṣiyyetleriyle alâḳalı müzmin sıḥḥat mesʾeleleri daha az dramatik görünse dahi uzun müddetli refâh kaybına sebeb olabilir. Tedḳīḳin esâs suʾâllerinden biri, bayṭarlık taʿlîminin son devrelerindeki ṭalebenin bu muḫtelif refâh mesʾelelerini aynı vezinde görüp görmediğidir.

Köpek Refâhı İdrâki Bu Çalışmada Nasıl Ölçüldü?

Köpek refâhı idrâki, ṭalebenin 12 muʿayyen refâh mesʾelesine 0 “ehemmiyetli değil” ile 4 “çok ehemmiyetli” arasında verdiği Likert puanlarıyla ölçülmüş; sonra maddeler tefsîri kolaylaşdırmak içün beş naẓarî refâh buʿdunda cemʿ edilmişdir. Bu buʿdlar psikometrik cihetden taṣdîḳ edilmiş yeni ölçekler değil, mefhûmen alâḳalı maddeleri bir araya getiren taḥlîlî ḫulâṣalardır.

Anket Yeates ve Main’in 2011 târîḫli çalışmasından uyarlanmış ve evvelce Luño ve mesâî arkadaşları tarafından İspanyolca istiʿmâl edilmiş bir yapıya istinâd eder. Çalışmanın maksadı yeni bir refâh ölçeği geliştirmek değil, evvelce istiʿmâl olunmuş muʿayyen mesʾeleler üzerinden muḫtelif ṭalebe koḥortlarının idrâkî evleviyyetlerini muḳāyese etmekdir.

Beş refâh buʿdu nasıl teşkîl edildi?

Bu beş buʿd faktor analiziyle keşfedilmiş maḫfî psikolojik yapılar değildir. Müʾellifler maddeleri mefhûmî yakınlıklarına göre naẓarî sûretde gruplandırmışdır. Bu sebeble Cronbach alpha gibi dâḫilî tutarlılık muʿâmilleri ḥesâb olunmamış ve buʿdların psikometrik ölçek olarak tefsîr edilmemesi gerektiği bilḫâṣṣa beyân edilmişdir.

Tekrarlanan Kesitsel Taṣarım Ne Gösterir ve Ne Göstermez?

Tekrarlanan kesitsel taṣarım, muḫtelif akademik senelerde taḥsîl gören muḫtelif ṭalebe grublarının aynı veya müşâbih ölçüm vâsıtasıyla muḳāyese edilmesine imkân verir; lâkin aynı şahıslar tekrar tekrar ölçülmediğinden müşâhede olunan sene farḳları ferdî inkişâf veya taʿlîmin zaman içindeki sebebî teʾsîri olarak tefsîr edilemez. Bu çalışmada 2019/2020 ile 2025/2026 arasındaki altı koḥort muḳāyese edilmiş, 2020/2021 pandemi sebebiyle çalışma dışında kalmışdır.

Bu tefrîḳ bilḫâṣṣa mühimdir. Meselâ daha yeni bir koḥortun zihnî refâha daha yüksek puan vermesi, bayṭarlık programının aynı ṭalebeyi zaman içinde muhakkak daha ḥassâs ḳıldığını isbât etmez. Yeni koḥortun cinsiyyet tevzîʿi, coğrafî menşeʾi, evvelki tecrübesi veya başka ḫuṣûṣiyyetleri farklı olabilir. Kaynak çalışma koḥortların demografik terkîbindeki tebeddülleri seneler arası muḳāyeselerde istatistikî sûretde kontrol etmemişdir.

Ṭalebe grubu kimlerden müteşekkil idi?

Çalışmaya dokuzuncu devrede Deontology and Veterinary Legal dersine muḳayyed cemʿan 157 ṭalebe iştirak etmişdir. Bunların 119’u ḳadın (%75,8), 38’i erkek (%24,2) ve vasat yaş 24,6 ± 3,1 senedir. İştirâkçilerin ekserîsi Gran Canaria menşeʾlidir. Akademik senelere göre anket cevâb nisbetlerinin %18,5 ile %66,1 arasında değişmesi, koḥortlar arası muḳāyesede naẓar-ı iʿtibâra alınması lâzım gelen mühim bir intiḫâb tarafgirliği menbaʿıdır.

Sûʾ-i muʿâmele niçün en yüksek, ırḳla alâḳalı mesʾeleler niçün en düşük puanı aldı?

Bütün numûnede en yüksek taḳdîr edilen mesʾele fiʿlî sûʾ-i muʿâmele veya ḳasvetdir; kaynak vasat puanı takrîben ölçeğin tavanında bildirmekdedir. Buna muḳābil ırḳla alâḳalı ḥâller 2,5 ± 0,9 ile 12 madde arasındaki en düşük vasata mâlikdir. Çalışmanın tefsîri, açık ve doğrudan elem husûle getiren ḥâllerin müstakbel bayṭarlar tarafından daha kolay tanındığı, müzmin, müşkil veya cemʿiyyet içinde kısmen normalleşmiş mesʾelelerin ise nisbeten daha dûn evleviyyetlendirilebildiği cihetindedir.

Bu netîce “ṭalebe ırḳla alâḳalı ṣıḥḥat mesʾelelerini ehemmiyetsiz buluyor” maʿnâsına gelmez. Ölçek 0–4 beynindedir ve 2,5 vasatı sıfıra ḳarîb değildir. Bulgular nisbî evleviyyet farḳını gösterir: aynı anketde açık şiddet, kifâyetsiz taġdiye veya elemin tedâvî edilmemesi gibi mesʾelelere daha yüksek puan verilmişdir.

Akademik seneler arasında hangi maddeler tebeddül etdi?

On iki refâh maddesinin yedisinde koḥortlar arasında maʿnâlı farḳ bildirilmişdir. Bunlar müzmin ağrı veya ḥareketlilik mesʾelesi, sülûk mesʾeleleri, elemi menʿ edecek tedâvînin teʾmîn edilmemesi, kâfî egzersiz veya saha noḳṣânı, zihnî tenbîh noḳṣânı, rûtîn viḳāyî bayṭarlık baḳımı noḳṣânı ve barınaḳ noḳṣânıdır.

Şekil 1’deki örüntünün mühim ḫuṣûṣiyyeti ḫaṭṭî olmamasıdır. Meselâ müzmin ağrı veya żaʿîf ḥareketlilik puanı 2019/2020’de 3,7 iken 2021/2022’de 2,9’a düşmüş, sonraki koḥortlarda yeniden yükselmiş ve 2024/2025’de 3,9’a ulaşmışdır. Bu dalgalanma, “her akademik senede muntazaman daha yüksek refâh ḥassâsiyyeti” anlatısını teʾyîd etmemekdedir.

Beş refâh buʿdunun tamâmında koḥort farḳı bulundu

Zihnî refâh buʿdunun vasatı 2021/2022’de 8,6/12 ile en düşük seviyede iken 2023/2024’de 10,1/12 ve 2025/2026’da 10,0/12 olarak bildirilmişdir. İctimâʿen normalleştirilmiş mesʾeleler buʿdu ise 2025/2026’da 6,5/8 ile en yüksek vasata ulaşmışdır. Buna muḳābil malpractice buʿdu bütün devrelerde üst ḥadde ḳarîb kalmışdır.

Mecmûʿ refâh puanı da seneler arasında maʿnâlı farḳ göstermişdir (p<0,001). 2023/2024, 2024/2025 ve 2025/2026 koḥortlarında mecmûʿ vasatlar 48 üzerinden 40’ın fevḳinde bildirilmişdir. Bununla beraber bu farḳlar ferdî ṭalebenin zaman içinde yükselen puanları değildir.

Çalışmanın Usûlü ve Bulguları

Tedḳīḳ taṣarımı

Tedḳīḳ Universidad de Las Palmas de Gran Canaria’da Bayṭarlık Ṭıbbı programının dokuzuncu devresindeki Deontology and Veterinary Legal dersi siyâḳında yürütülmüşdür. Altı akademik sene taḳdîr edilmişdir: 2019/2020, 2021/2022, 2022/2023, 2023/2024, 2024/2025 ve 2025/2026. 2020/2021 devresinde küresel umûmî ṣıḥḥat fevḳalâde ḥâli sebebiyle dersin arzında husûle gelen tebeddüller yüzünden veri cemʿ edilmemişdir.

İştirâk ihtiyârî olmakla beraber faʿâliyyet dersin dâʾimî taḳdîr cüzʾüne dâḫildir. Cevâblar anonimleştirilmişdir. Yaş, cinsiyyet ve menşeʾ maʿlûmâtı üniversitenin idârî kayıdlarından alınmışdır. Mübâdele ṭalebesinin tafṣîlâtlı menşeʾ maʿlûmâtı mevcut olmadığından bu şahıslar menşeʾ müteġayyirinde “Other” grubuna dâḫil edilmişdir.

Şehrî ve köyvî taṣnîf

Kanarya Adaları’ndaki payitaḫtlardan birinde yaşayan ṭalebe “urban”, diğer meskenler “rural” olarak taṣnîf edilmişdir. Mübâdele ṭalebesi içün alâḳalı maʿlûmât baʿżı ḥâllerde mevcut değildir. Bu sebeble “home setting” müteġayyiri menşeʾ müteġayyiriyle aynı maʿlûmât yapısına mâlik değildir.

İstatistikî taḥlîl

Kaynak, Likert cevâblarını kategorik müteġayyirler olarak ele aldığını ve cevâb kategorileri arasında müsâvî fâṣıla farżından kaçınmayı maksad etdiğini beyân eder. Buna rağmen tavṣîfî arzda vasat, standart inḥirâf ve medyan ḥesâb edilmişdir.

Birden ziyâde grubun muḳāyesesinde Kruskal–Wallis testi, münâsib ikili muḳāyeselerde Mann–Whitney U testi istiʿmâl edilmişdir. Yaş gibi mütemâdî müteġayyirlerle refâh puanlarının münâsebeti Spearman sıra korelasyon muʿâmiliyle taḳdîr edilmişdir. Maʿnâlılık eşiği α=0,05 olarak taʿyîn edilmiş ve taḥlîller PASW Statistics 19.0 ile icrâ edilmişdir.

Madde seviyesindeki umûmî netîceler

Bütün 12 madde orta-yüksek ehemmiyet puanları almışdır. En yüksek evleviyyet fiʿlî sûʾ-i muʿâmele/ḳasvetdir. Irḳla alâḳalı ḥâller ise 2,5 ± 0,9 ile en düşük vasata mâlikdir; yalnız 24 iştirâkçinin (%15,3) bu maddeyi en yüksek ehemmiyet kategorisinde taḳdîr etdiği bildirilmişdir.

Kaynak bütün maddeler arasında müsbet münâsebetler bildirmekdedir. En kuvvetli münâsebet obezite ile ırḳla alâḳalı ḥâller arasında Pearson r=0,448 (p<0,001), en żaʿîf münâsebet müzmin ağrı/żaʿîf ḥareketlilik ile kifâyetsiz taġdiye arasında r=0,164 (p=0,040) olarak verilmişdir. Bununla beraber usûl kısmı Likert maddeleri içün kategorik/non-parametric yaklaşımı teʾkîd etdiğinden, Pearson korelasyonlarının intiḫâbına dâʾir ilâve bir esbâb kaynakda sunulmamışdır.

Cinsiyyetle alâḳalı netîceler

Madde seviyesinde cinsiyyete göre istatistikî maʿnâlı farḳ bulunmamışdır. Beş cemʿ edilmiş buʿddan yalnız muḥîṭî-yapısal refâhda maʿnâlı farḳ tesbît edilmişdir: ḳadın ṭalebe 7,2 ± 1,1, erkek ṭalebe 6,8 ± 1,1 puan vermişdir (p=0,037).

Senelere göre ayrılmış taḥlîllerde 2021/2022 ve 2024/2025 koḥortlarında baʿżı ilâve cinsiyyet farḳları görülmüşdür. 2024/2025’de meselâ zihnî refâh puanı ḳadınlarda 10,0 ± 1,3, erkeklerde 8,9 ± 0,8 olarak bildirilmişdir (p=0,021); mecmûʿ puan da sırasıyla 42,4 ± 3,6 ve 39,4 ± 3,4’dür (p=0,019). Lâkin bu alt grup taḥlîllerinde ṭalebe adedleri küçüldüğünden taʿmîm yapılmamalıdır.

Menşeʾ ile alâḳalı netîceler

Menşeʾ müteġayyirinde Gran Canaria, Tenerife ve “Other” kategorileri muḳāyese edilmişdir. “Other” kategorisi tafṣîlâtlı memleket veya bölge menşeʾi bulunmayan mübâdele ṭalebesini de ihtivâ etdiğinden mütecânis bir coğrafî grup değildir.

Buʿd seviyesinde “Other” grubunda zihnî refâh 10,6 ± 1,3, Gran Canaria’da 9,3 ± 1,7 ve Tenerife’de 9,1 ± 2,4’dür (p=0,005). Muḥîṭî-yapısal refâh sırasıyla 7,7 ± 0,6, 6,9 ± 1,1 ve 7,3 ± 1,5’dir (p=0,002). Mecmûʿ puan “Other” grubunda 44,0 ± 2,9, Gran Canaria’da 41,0 ± 4,3 ve Tenerife’de 40,1 ± 8,2 olarak bildirilmişdir (p=0,008).

Bu netîceler muʿayyen bir memleket veya ḥarsın köpek refâhına “daha ḥassâs” olduğunu isbât etmez. “Other” grubu yalnız 24 kişiden müteşekkil olup tafṣîlâtlı menşeʾ maʿlûmâtı yokdur. Binâʾenaleyh netîce, bu veri mecmûʿasında grublar arasında puan farḳları bulunduğu seviyede tutulmalıdır.

Yaş ve mesken muḥîṭi

Yaş ve şehrî/köyvî mesken muḥîṭi ile beş refâh buʿdu arasında istatistikî maʿnâlı münâsebet bulunmamışdır. Bu netîce mezkûr müteġayyirlerin umûmen köpek refâhı idrâkiyle hiçbir şerâʾiṭde alâḳalı olmadığı maʿnâsına gelmez; yalnız bu numûnede ve bu taḥlîlde maʿnâlı münâsebet gösterilmediğini ifâde eder.

Akademik seneye göre alt grup netîceleri

Sene esâslı ayrılmış taḥlîllerde baʿżı cinsiyyet ve menşeʾ farḳları zuhûr etmişdir. 2022/2023’de menşeʾ grubları bedenî refâh (p=0,018), zihnî refâh (p=0,009) ve mecmûʿ puanda (p=0,035) farklılaşmışdır. 2023/2024’de ictimâʿen normalleştirilmiş mesʾelelerde menşeʾ farḳı p=0,005’dir. 2025/2026’da aynı buʿd içün p=0,031 bulunmuş ve bu defʿa en yüksek puan Tenerife grubunda görülmüşdür.

Bu müteġayyir örüntü, demografik teʾsîrlerin akademik seneler arasında sâbit ve tek cihetli olmadığını gösterir. Baʿżı alt grubların yalnız dört veya beş ṭalebeden müteşekkil olabilmesi netîcelerin metânetini ḥaddeder.

Kaynak Table 1’deki raḳamî dikkat noḳṭası

Table 1’de kifâyetsiz taġdiye maddesi içün ḳadınlarda 3,9 ± 0,4 ve erkeklerde 3,2 ± 0,2 ḳıymetleri yazılıdır; buna rağmen aynı muḳāyesenin p ḳıymeti 0,652 olarak bildirilmiş ve metin madde seviyesinde cinsiyyet farḳı olmadığını beyân etmişdir. Kaynak bu zâhir raḳamî uyumsuzluğu îżâḥ etmediğinden Verianla metni ḳıymeti taṣḥîḥ etmemekte veya alternatif raḳam üretmemekdedir.

Çalışmanın taʿlîmî tefsîri

Müʾellifler açık sûʾ-i muʿâmele, elemin tedâvî edilmemesi ve kifâyetsiz taġdiye gibi zâhir mesʾelelerin bayṭarlık ṭalebesi tarafından kuvvetle evleviyyetlendirilmesini müsbet bir taʿlîm işâreti olarak tefsîr ederler. Buna muḳābil ırḳla alâḳalı bozukluklar ve daha müşkil sülûkî veya zihnî refâh mesʾelelerindeki nisbeten dûn puanlar, vaḳʿa esâslı taʿlîm, aḫlâḳî müzâkere ve klinik tecrübenin bu sâhalarda fâʾideli olabileceğini düşündürür.

Çalışma ayrıca “hidden curriculum” mefhûmunu müzâkere eder. Bu mefhûm, ṭalebenin aḫlâḳî evleviyyetleri yalnız resmî ders muḥtevâsından değil, klinik muḥîṭde müşâhede etdikleri sülûklerden, müʾessese ḥarsından, meslekî normlardan ve ḳıdemli müteḫaṣṣıṣların ḳarâr numûnelerinden de öğrenebileceği fikrini ifâde eder. Lâkin hidden curriculum bu tedḳīḳde doğrudan ölçülmüş bir müteġayyir değildir; müzâkerede bulguları tefsîr içün arz olunan naẓarî bir çerçevedir.

Çalışmanın kuvvetli cihetleri

• Aynı müʾessesede altı muḫtelif akademik koḥortun aynı esâs ölçüm yapısıyla muḳāyese edilmesi.
• Evvelce neşr edilmiş ve müşâbih bayṭarlık siyâḳlarında istiʿmâl olunmuş bir suʾâl mecmûʿasına istinâd etmesi.
• Cinsiyyet, yaş, menşeʾ ve mesken muḥîṭi gibi müteʿaddid demografik müteġayyirlerin taḳdîr edilmesi.
• Tek tek refâh maddeleri yanında daha vâsiʿ taḥlîlî buʿdların da muḳāyese edilmesi.
• Açık refâh mesʾeleleriyle daha az zâhir veya ictimâʿen normalleştirilmiş mesʾelelerin aynı çerçevede tedḳīḳ edilmesi.

Çalışmanın esâs maḥdûdiyyetleri

• Öz-bildirim puanları ḥaḳīḳī klinik kifâyeti veya ṭalebenin ḥaḳīḳī ḳarâr sülûkünü doğrudan ölçmez.
• Akademik muḥîṭ ictimâʿî beğenilirlik tarafgirliği husûle getirmiş olabilir.
• İştirâk ihtiyârî olmasına rağmen ders taḳdîriyle alâḳalı faʿâliyyet dâḫilinde olduğundan öz-intiḫâb tarafgirliği mümkündür.
• Her akademik sene başına numûne ḥacmi maḥdûddur.
• Cevâb nisbetleri %18,5 ile %66,1 arasında değişir.
• Koḥortların demografik terkîbleri seneler arası taḥlîlde kontrol edilmemişdir.
• Çok sayıda istatistikî muḳāyese yapılmış, formal multiple-testing taṣḥîḥi tatbîḳ edilmemişdir.
• “Other” menşeʾ grubu küçük ve müteġâyirdir.
• Çalışma tek bir üniversiteyle maḥdûddur; başka taʿlîm veya ḥars siyâḳlarına doğrudan taʿmîm edilemez.

Çalışmanın teʾyîd etdiği netîceler

Bu çalışma, tedḳīḳ edilen altı bayṭarlık ṭalebe koḥortunda açık ve ḥâdd köpek refâhı mesʾelelerinin umûmen yüksek evleviyyetlendirildiğini; ırḳla alâḳalı mesʾeleler gibi baʿżı daha az zâhir veya ictimâʿen normalleştirilmiş mevżûların nisbeten daha dûn taḳdîr edildiğini teʾyîd eder. Ayrıca baʿżı refâh maddeleri ve buʿdlarının akademik koḥort ve menşeʾ müteġayyirine göre farklılaşabildiğini gösterir.

Çalışmanın teʾyîd etmediği netîceler

Çalışma, bayṭarlık taʿlîminin aynı ṭalebede altı sene boyunca refâh ḥassâsiyyetini artırdığını isbât etmez; zîrâ taṣarım boylamsal değildir. Cinsiyyetin veya ḥarsî menşeʾin refâh idrâkine sebeb olduğunu da göstermez. Anket puanları ḥaḳīḳī klinik ḳarârı, ḥayvânla teʿâmülü, teşḫîṣ kifâyetini veya ḥayvân refâhındaki ḥaḳīḳī netîceleri ölçmez. Bulgular başka üniversitelere, memleketlere veya bütün bayṭarlık ṭalebesine otomatik sûretde taʿmîm edilemez.

Menbaʿ ve Usûl Notu

Aṣlî başlık: Perception of Dog Welfare in Veterinary Students: A Six-Year Study of Ethical Priorities, Cohort Variation, and Influencing Factors

Müʾellifler: Luis Alberto Henríquez-Hernández; Beatriz Martín-Cruz; Octavio P. Luzardo; Manuel Zumbado.

Mesʾûl müʾellif: Luis Alberto Henríquez-Hernández.

Müʾessese: Legal Veterinary and Deontology, Clinical Sciences Department, Universidad de Las Palmas de Gran Canaria, Las Palmas de Gran Canaria, Spain.

Mecmûʿa: Animals.

Nâşir: MDPI.

Bibliyografik ḳayıd: Animals 2026, 16(9), 1385.

DOI: 10.3390/ani16091385.

Alınma târîḫi: 27 Mart 2026. Revizyon: 24 Nîsân 2026. Ḳabûl: 30 Nîsân 2026. Neşr: 1 Mayıs 2026.

Menbaʿ nevʿi:Hakemli tedḳīḳ maḳālesi; tekrarlanan kesitsel anket çalışması.

Lisâns: Creative Commons Attribution (CC BY).

Numûne:Altı akademik seneden 157 dokuzuncu devre Bayṭarlık Ṭıbbı ṭalebesi. 2020/2021 akademik senesinde veri cemʿ edilmemişdir.

Anket:Evvelce neşr edilmiş çalışmalar esâs alınarak uyarlanmış 12 maddelik 0–4 Likert taḳdîri.

İstatistik: Kruskal–Wallis, Mann–Whitney U ve korelasyon taḥlîlleri; α=0,05; PASW Statistics 19.0.

Aḫlâḳ:Kaynak, tedḳīḳin rûtîn üniversite dersi dâḫilindeki taʿlîmî bir faʿâliyyet olması ve tecrübî müdâḫale ihtivâ etmemesi sebebiyle formal etik kurul tedḳīḳi/taṣdîḳinin lâzım görülmediğini beyân eder. Veriler taḥlîlden evvel anonimleştirilmişdir.

Rıżâ:İştirâk ihtiyârîdir. Ṭalebeye cevâbların akademik ve tedḳīḳ maksadlarıyla istiʿmâl olunabileceği bildirilmiş; anonimleştirme sebebiyle formal yazılı rıżânın lâzım olmadığı beyân edilmişdir.

Veri erişilebilirliği:Veriler maʿḳūl ṭaleb üzerine mesʾûl müʾellifden alınabilir.

Finansman:Ḫâricî finansman alınmamışdır.

Menfaʿat çatışması:Müʾellifler menfaʿat çatışması bildirmemişdir.

Müʾellif katkıları:Mefhûmlaşdırma L.A.H.-H. ve M.Z.; usûl B.M.-C. ve M.Z.; formal taḥlîl L.A.H.-H.; tedḳīḳ L.A.H.-H., B.M.-C., O.P.L. ve M.Z.; veri kürasyonu M.Z. ve B.M.-C.; ilk müsvedde L.A.H.-H.; gözden geçirme/taḥrîr B.M.-C., O.P.L. ve M.Z.; görselleştirme O.P.L.; nezâret M.Z.

Esâs tefsîr ḥaddi:Çalışma aynı ṭalebenin zaman içindeki tebeddülünü ölçmez. Akademik seneler arasındaki netîceler muḫtelif koḥortların kesitsel muḳāyeseleridir.

Esâs taʿmîm edilebilirlik ḥaddi:Numûne tek bir İspanyol üniversitesinden gelmekdedir; baʿżı alt gruplar küçükdür ve akademik senelerdeki demografik terkîb farḳları kontrol edilmemişdir.

Müteʿaddid test iḫṭârı:Çok sayıda madde, buʿd ve demografik muḳāyese yapılmasına rağmen formal multiple-testing taṣḥîḥi tatbîḳ edilmemişdir; bu sebeble baʿżı maʿnâlı p ḳıymetleri tesâdüfî olabilir.

Kaynak dâḫili veri iḫṭârı:Table 1’de kifâyetsiz taġdiye içün ḳadın/erkek vasatları ile bildirilen p ḳıymeti arasında zâhir bir uyumsuzluk vardır. Kaynakda taṣḥîḥ veya îżâḥ verilmediğinden bu ḳıymetler yeniden ḥesâb olunmamışdır.