Bu araştırma, kamu kurumlarının satın aldığı gıda, hazır yemek ve yemek hizmetlerinde sürdürülebilirliğin Avrupa Birliği ülkelerinde nasıl tanımlandığını incelemektedir. Araştırmacılar 20 Avrupa Birliği üyesinin mevzuatlarından, ulusal eylem planlarından, kamu alım rehberlerinden ve sektörel belgelerinden yaklaşık 500 ayrı kriter, hedef ve tavsiye toplamış; bunları çevresel, sosyal, ekonomik ve hukuki boyutlarda sınıflandırmıştır.

Sonuçlar, kamu gıda alımlarında sürdürülebilirliğin ülkeler arasında oldukça farklı yorumlandığını göstermektedir. İncelenen kayıtların 226’sı yalnızca çevresel, 147’si yalnızca sosyal, 91’i sosyal ve çevresel, 26’sı sosyal ve ekonomik, üçü yalnızca ekonomik, biri çevresel ve ekonomik boyutla ilişkilendirilmiştir. Altı kayıt ise doğrudan sürdürülebilirlik boyutundan çok izleme düzenlemelerini kapsamaktadır.

Kriterlerin yaklaşık yüzde 44’ü, ihaleye katılabilmek için yerine getirilmesi gereken teknik şartname hükmü olarak düzenlenmiştir. Yüzde 11’i daha sürdürülebilir tekliflere ek puan veren ihale değerlendirme kriteri, yüzde 11’i sözleşmenin uygulanma biçimini düzenleyen performans koşuludur. Kayıtların yaklaşık yüzde 22’sinde organik ürün oranı, gıda israfının azaltılması veya belirli ürünlerin payı gibi sayısal eşikler bulunmaktadır.

Çevresel kriterlerde organik üretim, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik, arazi ve kaynak kullanımı ile gıda atıkları öne çıkmaktadır. Sosyal alanda hayvan refahı, tüketici sağlığı, şeffaflık ve tedarik zinciri izlenebilirliği daha görünürdür. Buna karşılık tarım çalışanlarının ücret ve çalışma koşulları, küçük üreticilerin mali durumu, tüketici açısından erişilebilir fiyatlar, toplumsal cinsiyet ve kapsamlı beslenme hedefleri çok daha sınırlı ele alınmaktadır.

Araştırmanın en önemli sonucu, politika belgelerinde sürdürülebilirlik ölçütleri bulunmasının tek başına yeterli olmadığıdır. Fransa, İrlanda ve Hollanda gibi az sayıdaki örnek dışında kriterlerin uygulanıp uygulanmadığını izleyen yaygın ve tutarlı sistemler bulunmamaktadır. Bu nedenle çalışma, mevcut kriterlerin gerçek çevresel, toplumsal veya ekonomik etkisini kanıtlamamakta; kamu alımlarındaki politika tasarımı ve veri eksikliklerini ortaya koymaktadır.

Kamu gıda alımı neden önemli bir politika aracıdır?

Devlet kurumları, belediyeler, okullar, hastaneler, üniversiteler, bakım kuruluşları ve başka kamu kurumları her yıl büyük miktarda gıda ve yemek hizmeti satın almaktadır. Bu alımlar yalnızca kamu çalışanlarının veya hizmet alan kişilerin beslenmesini sağlamaz. Aynı zamanda hangi tarımsal üretim biçimlerinin, gıda ürünlerinin, tedarik zincirlerinin ve yemek hizmetlerinin kamu talebiyle destekleneceğini de belirler.

Kamu kurumu bir ihalede organik ürün, düşük gıda israfı, mevsimsel menü, bitkisel seçenek, hayvan refahı, adil çalışma koşulu veya enerji verimli mutfak ekipmanı şartı koyduğunda, satın alma bütçesini bir sürdürülebilirlik aracına dönüştürmüş olur.

Ancak “sürdürülebilir gıda” ifadesi tek bir anlama sahip değildir. Bazı ülkeler sürdürülebilirliği organik üretim ve çevre korumasıyla sınırlandırırken, bazıları çalışan haklarını, üretici gelirini, tüketici sağlığını, kültürel kapsayıcılığı veya uygun fiyatı da değerlendirmektedir. Araştırmanın temel amacı, bu farklı yaklaşımları aynı analiz çerçevesinde görünür hâle getirmektir.

Araştırmanın üç temel sorusu

1. Avrupa Birliği üyesi ülkelerde hangi kamu gıda alımı politikaları ve kriterleri geliştirilmiştir?
2. Bu politikaların hedefleri nelerdir ve sürdürülebilirlik nasıl tanımlanmaktadır?
3. Kamu gıda alımı kriterleri, gıda sistemindeki hangi çevresel, sosyal ve ekonomik sorunları hedefleyebilir?

Araştırma nasıl gerçekleştirildi?

Çalışma üç ana aşamadan oluşmaktadır. Beşinci sayfadaki yöntem şeması, araştırma sorularından veri toplamaya, yaşam döngüsü temelli analize, uzman doğrulamasına ve sonuçların çıkarılmasına uzanan süreci göstermektedir.

Birinci aşama: Politika ve kriter veri tabanının oluşturulması

Araştırmacılar Avrupa ülkelerindeki kamu gıda alımı mevzuatlarını, eylem planlarını, rehberleri ve sektörel belgeleri taramıştır. Başlangıç veri tabanı daha önce yürütülen bir Avrupa Komisyonu çalışmasından alınmış; Hollanda, İrlanda ve Portekiz gibi eksik kalan ülkeler için yeni belgeler eklenmiştir.

Her veri kaydı tek bir kriter, hedef veya tavsiyeyi temsil etmektedir. Örnek kayıtlar şunları içerebilir:

• Satın alınan gıdanın belirli bir oranının organik olması,
• Gıda israfının yüzde 30 azaltılması,
• Hayvansal ürünlerde belirli refah standartlarının aranması,
• Menülerde bitkisel seçenek bulunması,
• Tek kullanımlık plastiklerin azaltılması,
• Mutfak çalışanlarına sürdürülebilir yemek hazırlama eğitimi verilmesi,
• Tedarik zincirinde çocuk işçiliği ve zorla çalıştırmaya ilişkin denetim yapılması.

İngilizce bulunmayan bazı belgeler otomatik çeviri hizmetleriyle çevrilmiştir. Kayıtlar daha sonra “organik üretim”, “antibiyotik kullanımı”, “hayvan refahı”, “yerel üretim”, “gıda israfı” ve “bitkisel menü” gibi yaklaşık 100 genel temaya kodlanmıştır.

İkinci aşama: Sürdürülebilirlik değerlendirme çerçevesi

Araştırmacılar kriterleri ortak bir yöntemle değerlendirebilmek için yaşam döngüsü düşüncesine dayalı nitel bir çerçeve geliştirmiştir. Çerçeve dört ana alanı kapsamaktadır:

• Genel ve idari özellikler,
• Hukuki uygulama biçimi,
• Çevresel sürdürülebilirlik,
• Sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik.

Altıncı ve yedinci sayfalardaki değerlendirme tablosunda iklim değişikliği, su kullanımı, arazi kullanımı, biyolojik çeşitlilik, atık üretimi, hayvan refahı, çalışan hakları, tüketici sağlığı, üretici geliri ve uygun fiyat gibi çok sayıda gösterge yer almaktadır.

Üçüncü aşama: Kriterlerin gıda sistemi sorunlarıyla eşleştirilmesi

Her kriter, literatürde tanımlanan sürdürülebilirlik sorunlarıyla eşleştirilmiştir. Örneğin organik üretim kriteri pestisit kullanımı, ekotoksisite, toprak sağlığı ve biyolojik çeşitlilikle; gıda israfının azaltılması iklim, arazi, su ve kaynak kullanımıyla ilişkilendirilmiştir.

Bu eşleştirmeler yalnızca araştırmacıların değerlendirmesine bırakılmamış; Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezindeki uzmanların katıldığı bir çalıştay ve anket yoluyla kontrol edilmiştir. Uzmanlar bağlantıları onaylamış veya itiraz etmiş; en belirgin görüş ayrılığı, genetiği değiştirilmiş ürünlerin yasaklanmasının kaynak kullanımına etkisi konusunda ortaya çıkmıştır.

Kaç ülke ve kaç kriter incelendi?

Bilgi bulunamayan yedi ülkenin gerçekten hiçbir politikaya sahip olmadığı sonucuna varılamaz. Araştırmacılar yalnızca kullandıkları belge arama yöntemiyle yeterli veriye ulaşamadıklarını belirtmektedir.

Ülkeler kamu gıda alımını nasıl düzenliyor?

İncelenen ülkelerde tek bir model bulunmamaktadır. İtalya ve Fransa sürdürülebilirlik kriterlerinin uygulanmasını büyük ölçüde zorunlu hâle getirirken, birçok ülkede uygulama gönüllüdür.

Hollanda, İsveç ve Finlandiya çok sayıda farklı kriter sunmakta; ancak kamu kurumlarının bütçelerine, pazar koşullarına ve hedeflerine göre hangi kriterleri kullanacağına kendilerinin karar vermesine izin vermektedir.

Fransa daha merkezî bir yaklaşım izlemekte, kamu yemek hizmetleri için sayısal hedefler koymakta ve Ma Cantine adlı ulusal platform üzerinden sonuçların raporlanmasını istemektedir.

İtalya ve İrlanda gibi ülkeler Avrupa Birliği Yeşil Kamu Alımı ölçütlerinden yararlanmakta, ancak kriterleri kendi ulusal önceliklerine göre uyarlamaktadır. İtalya’da kültürel ve ekonomik önemi bulunan zeytinyağı gibi ürünlerin ayrıca öne çıkarılması buna örnektir.

Kriterlerin hukuki biçimi

Geriye kalan kayıtlar genel tavsiye, hedef, yasak veya hukuki niteliği belge üzerinden kesin olarak belirlenemeyen hükümlerden oluşmaktadır.

Sürdürülebilirlik hangi boyutlarda ele alınıyor?

On birinci sayfadaki treemap grafiği, yaklaşık 500 kaydın sürdürülebilirlik boyutlarına dağılımını göstermektedir.

Bu dağılım, kamu gıda alımında çevresel ve sosyal konuların belirginleştiğini; ekonomik sürdürülebilirliğin ise çok daha az doğrudan ele alındığını göstermektedir.

Gıda yaşam döngüsünün hangi aşamaları hedefleniyor?

Dokuzuncu ve onuncu sayfalardaki yaşam döngüsü tablosu, kriterlerin üretimden atık yönetimine kadar bütün sistemi kapsayabildiğini göstermektedir.

İncelenen kriterlerin yaklaşık yüzde 43’ü birincil üretime odaklanmaktadır. Bu durum, özellikle organik üretimin kamu alım politikalarında baskın araçlardan biri olduğunu göstermektedir.

Çevresel sürdürülebilirlikte öne çıkan konular

On ikinci sayfadaki çubuk grafik, kriterlerin hangi çevresel sorunlarla daha sık ilişkilendirildiğini göstermektedir. Yaklaşık oranlarla en fazla kapsanan alanlar şunlardır:

• İklim değişikliği: yaklaşık %32,
• Biyolojik çeşitlilik: yaklaşık %26,
• Fosil kaynak kullanımı: yaklaşık %21,
• Arazi kullanımı: yaklaşık %21,
• Atık üretimi ve döngüsellik: yaklaşık %16,
• Asitleşme: yaklaşık %16,
• Ekotoksisite: yaklaşık %13.

Organik üretim kriterleri pestisit kullanımını ve ekotoksisiteyi azaltma, toprak ve biyolojik çeşitliliği destekleme potansiyeliyle ilişkilendirilmiştir. Ancak araştırma bu etkileri doğrudan ölçmemekte; kriterlerle muhtemel etkiler arasındaki bağlantıyı mevcut yaşam döngüsü literatürüne dayanarak kurmaktadır.

Yerel gıda her zaman çevre açısından daha iyi mi?

Çalışmanın önemli uyarılarından biri, yerel ürün satın almanın otomatik olarak düşük karbon anlamına gelmemesidir. Gıda taşımacılığı bazı ürünlerde önemli olsa da toplam çevresel etkinin büyük bölümü çoğu zaman ürünün üretim biçimi ve ürün türünden kaynaklanmaktadır.

Özellikle hava yoluyla taşınan çabuk bozulan ürünler dışında, hayvansal ve bitkisel ürünler arasındaki farkın taşıma mesafesinden daha yüksek çevresel etki oluşturabileceği belirtilmektedir.

Yerel satın almanın asıl faydası kimi durumlarda çevresel etkiden çok kırsal kalkınma, üretici geliri, bölgesel dayanıklılık ve kısa tedarik zinciri gibi ekonomik ve toplumsal alanlarda ortaya çıkabilir.

Bitkisel menüler

Daha fazla sebze, meyve, tahıl, baklagil, tohum ve kuruyemiş içeren menülerin iklim değişikliği, partikül madde, ötrofikasyon, ekotoksisite ve biyolojik kaynak kullanımı üzerinde olumlu etkiler sağlayabileceği belirtilmektedir.

Bununla birlikte incelenen ülkelerden yalnızca sekizinde bitkisel yemek veya bitkisel beslenmeye ilişkin hükümler bulunmaktadır. Bu hükümlerin nasıl denetlendiği de çoğu ülkede açık değildir.

Gıda israfı

Gıda israfını önleyen kriterler iklim, arazi, su ve kaynak kullanımı açısından birden fazla fayda sağlayabilir. Kamu yemek hizmetleri Avrupa Birliği’ndeki toplam gıda atığının yaklaşık yüzde 11’iyle ilişkilendirilmekte; bu nedenle okul, hastane ve toplu yemek sistemlerinin önleme ve eğitim bakımından önemli olduğu değerlendirilmektedir.

Sosyal sürdürülebilirlikte hangi konular öne çıkıyor?

On dördüncü sayfadaki sosyal boyut grafiğinde şeffaflık yaklaşık yüzde 27, paydaş katılımı yaklaşık yüzde 23 ve tüketici sağlığı ile güvenliği yaklaşık yüzde 13’lük kapsama sahiptir.

Hayvan refahı

Hayvan refahı özellikle Finlandiya, Avusturya, İsveç, İrlanda, İtalya, Almanya ve İspanya’da öne çıkmaktadır. Kriterler yem, barınma, açık alana erişim, veteriner tedavisi, kesim, ağrı kontrolü, taşıma ve antibiyotik kullanımı gibi alanları kapsamaktadır.

Hayvan refahına ilişkin beş temel özgürlüğün incelenen hükümler içinde büyük ölçüde temsil edildiği belirtilmektedir. Ancak kriterlerin çiftliklerde ne ölçüde uygulandığını gösteren sonuç verileri bulunmamaktadır.

Tarım ve yemek hizmeti çalışanları

Çalışan hakları çoğu zaman adil ticaret etiketleri üzerinden ele alınmaktadır. Bu yaklaşım kakao, kahve, tropikal meyve, palm yağı ve soya gibi Avrupa dışından gelen ürünlere odaklanmaktadır.

Araştırmacılar bunun önemli bir boşluk oluşturduğunu belirtmektedir. Avrupa içindeki göçmen ve mevsimlik tarım çalışanlarının kötü çalışma koşulları, ücretleri ve sosyal hakları kamu alım kriterlerinde yeterince görünür değildir.

Yemekhane ve mutfak çalışanlarına yönelik hükümler de çoğunlukla gıda israfı, enerji tasarrufu veya bitkisel yemek eğitimiyle sınırlıdır. Adil ücret, toplumsal cinsiyet dengesi ve taşeron çalışanların hakları belirgin kriterler hâline gelmemiştir.

Tüketici sağlığı ve kapsayıcılık

Bazı ülkelerde gıda güvenliği, kimyasal katkıların sınırlandırılması, alerjenlerin açıklanması ve menü bilgilerinin tüketicilerle paylaşılması istenmektedir.

İspanya ve Almanya örneklerinde menülerin farklı kültürel, dinî ve sağlık gereksinimlerine duyarlı olması da sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirilmektedir.

Ekonomik boyut neden zayıf kalıyor?

On beşinci sayfadaki ekonomik boyut grafiğinde kriterlerin yaklaşık yüzde 10’u üçüncü ülkelere etkilerle, yüzde 8’i çiftçi ve balıkçı geliriyle, yüzde 7’si bölgesel etkilerle ve yüzde 4’ü tek pazara erişim veya rekabetle ilişkilendirilmiştir. Tüketici açısından uygun fiyat yaklaşık yüzde 1 düzeyindedir.

Üreticinin adil ücret alması, küçük çiftçinin kamu ihalesine girebilmesi ve sürdürülebilir ürünlerin tüketiciye uygun fiyatla sunulması politika belgelerinde sınırlı görünmektedir.

Finlandiya’da üreticiler için adil fiyatın ürünün menşeine bakılmaksızın korunmasına yönelik bir örnek bulunmaktadır. İrlanda’da ise bitkisel seçeneklerin tüketici açısından uygun fiyatlı olması gerektiğini belirten bir hüküm tespit edilmiştir.

Uzmanlar, sertifika maliyetlerinin küçük üreticiler için önemli bir engel oluşturabileceğini de vurgulamıştır. Sürdürülebilir bir ürünü belgelendirmek için gereken ücretler ve idari işlemler, gerçekte uygun üretim yapan küçük işletmelerin kamu ihalelerinden dışlanmasına yol açabilir.

Kriterlerin doğruluğu nasıl kontrol ediliyor?

Sürdürülebilirlik özelliği çoğu zaman gıdanın fiziksel görünümünden veya kimyasal testinden anlaşılamaz. Bir ürünün adil ticaret, hayvan refahı veya çevresel üretim koşullarına sahip olup olmadığı bilgi paylaşımı, sertifika, izlenebilirlik ve denetim yoluyla doğrulanmaktadır.

En büyük açık: Uygulama ve etki izleme

Çalışmanın en kritik sonucu, politika belgeleriyle gerçek uygulama arasında büyük bir veri boşluğu bulunmasıdır. Fransa, İrlanda ve Hollanda gibi birkaç ülke dışında, sürdürülebilir kamu gıda alım kriterlerinin ne ölçüde kullanıldığını izleyen yaygın sistemler yoktur.

Fransa’nın Ma Cantine platformu, kamu yemek hizmetlerinin ulusal hedeflere ilişkin ilerlemelerini bildirdiği dikkat çekici bir örnektir. Hollanda ve İrlanda ise yüklenicilerin belirli performans göstergelerini izlemesini teşvik etmektedir.

Ancak Avrupa genelinde şu soruların çoğuna yanıt verilememektedir:

• Organik ürün kriteri kaç ihalede gerçekten kullanıldı?
• Satın alınan gıdaların toplam içindeki miktarı veya ekonomik değeri nedir?
• Kriterler sera gazı emisyonunu ne kadar azalttı?
• Gıda israfı gerçekten düştü mü?
• Üretici geliri ve işçi koşulları iyileşti mi?
• Daha sağlıklı yemekler tüketici sağlığını etkiledi mi?
• Sürdürülebilir ürünler kamu bütçesini nasıl değiştirdi?

Bu nedenle araştırmacılar, yaşam döngüsü değerlendirmesi ve satın alınan gerçek ürün miktarlarını içeren nicel izleme sistemlerine ihtiyaç olduğunu belirtmektedir.

Türkiye açısından hangi dersler çıkarılabilir?

Çalışma Türkiye’nin mevzuatını veya kamu yemek sistemini incelememektedir. Buna rağmen kullanılan değerlendirme çerçevesi Türkiye’deki okul, hastane, üniversite, belediye, ceza infaz kurumu ve kamu personeli yemek alımlarına uyarlanabilir.

Türkiye açısından en değerli yaklaşım, tek bir ürün veya etiket şartı koymaktan çok bütün sistemi izleyen bir yapı kurmaktır. Organik ürün yüzdesi, yerel üretici katılımı, tabak atığı, menülerin besin içeriği, çalışan koşulları ve satın alma maliyeti aynı değerlendirme sisteminde izlenebilir.

Bununla birlikte Avrupa Birliği’nin tek pazar, ayrımcılık yasağı, coğrafi işaret, çevre etiketi ve kamu ihale hükümleri Türkiye’de aynı hukuki biçimde uygulanamaz. Yerel ürün veya üretici desteği gibi hükümler hazırlanırken Türkiye’de geçerli kamu ihale ve rekabet kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.

Çalışmanın güçlü yönleri

• Yaklaşık 500 maddelik özgün bir politika ve kriter veri tabanı kullanmaktadır.
• 20 ülkeyi aynı değerlendirme çerçevesinde karşılaştırmaktadır.
• Çevresel, sosyal, ekonomik ve hukuki boyutları birlikte incelemektedir.
• Kriterleri gıda yaşam döngüsünün üretimden atığa kadar bütün aşamalarına yerleştirmektedir.
• İncelenen kayıtların hukuki türlerini ve sayısal eşik içerip içermediğini değerlendirmektedir.
• Doğrulama ve izleme mekanizmalarını ayrıca analiz etmektedir.
• Literatür eşleştirmelerini uzman çalıştayı ve anketle kontrol etmektedir.
• Politika belgelerinde bulunan hükümlerle gerçek etki kanıtını birbirinden ayırmaktadır.

Çalışmanın sınırlılıkları

• Hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir preprinttir.
• Yedi Avrupa Birliği üyesi için yeterli belge bulunamamıştır.
• Veri tabanı bütün ulusal ve yerel belgeleri kapsayan eksiksiz bir envanter değildir.
• Arama terimleri, belge bulma adımları ve dışlama ölçütleri sistematik derleme standartlarında ayrıntılı raporlanmamıştır.
• Bazı belgeler otomatik çeviriyle İngilizceye aktarılmıştır.
• Kodlamanın kaç araştırmacı tarafından yapıldığı ve kodlayıcılar arası uyum değeri açıklanmamıştır.
• Uzman doğrulamasına katılan kişi sayısı ve uzmanlık dağılımı ana metinde verilmemiştir.
• Yalnızca ulusal düzeydeki belgeler incelenmiş, belediye ve bölge uygulamaları dışarıda bırakılmıştır.
• Politika metninde kriter bulunması, kriterin ihalelerde gerçekten kullanıldığını göstermemektedir.
• Kriterlerin çevresel, ekonomik, sosyal veya sağlık etkileri doğrudan ölçülmemiştir.
• Beslenme hedefleri çoğu ülkede ayrı rehberlerde bulunduğu için araştırmanın belge seçimi içinde yeterince temsil edilmemiş olabilir.
• Türkiye veya Avrupa Birliği dışındaki ülkeler çalışmaya dahil edilmemiştir.

Çalışma neyi göstermekte, neyi kanıtlamamaktadır?

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Yöntemsel özet

Başlıca nicel bulgular

• 20 Avrupa Birliği ülkesinden yaklaşık 500 kriter, hedef ve tavsiye analiz edilmiştir.
• Yaklaşık 100 farklı tematik kategori oluşturulmuştur.
• Kriterlerin yüzde 44’ü teknik şartname, yüzde 11’i ihale değerlendirme kriteri ve yüzde 11’i sözleşme performans koşuludur.
• Kayıtların yaklaşık yüzde 22’si sayısal eşik içermektedir.
• Kriterlerin yaklaşık yüzde 43’ü birincil üretim aşamasına odaklanmaktadır.
• 226 kayıt yalnızca çevresel, 147 kayıt yalnızca sosyal boyutla ilişkilendirilmiştir.
• 91 kayıt çevresel ve sosyal boyutları birlikte kapsamaktadır.
• Yalnızca üç kayıt doğrudan ekonomik boyutla sınıflandırılmıştır.
• İklim değişikliği ve biyolojik çeşitlilik en fazla kapsanan çevresel sorunlardır.
• Şeffaflık ve paydaş katılımı en görünür sosyal alanlardır.
• Uygun fiyat, ekonomik boyut içinde en az kapsanan başlıklardan biridir.

Araştırmanın kanıt düzeyi

Bu çalışma özgün belge verisi üretmekte ve kamu alımı kriterlerinin dağılımını göstermektedir. Bu nedenle yalnızca görüş veya teorik öneri yazısı değildir.

Bununla birlikte sonuçlar politika içeriğine ilişkindir. İncelenen kriterlerin uygulanmasının insanların beslenmesini, çevresel ayak izini, üretici gelirini veya kamu bütçesini nasıl değiştirdiğini ölçen deneysel ya da nicel etki değerlendirmesi yapılmamıştır.

Dolayısıyla çalışma, “ülkelerin neyi hedeflediğini” ve “hangi alanların eksik kaldığını” güvenilir biçimde tartışmak için kullanılabilir; ancak “bu politikalar kesin olarak işe yarıyor” sonucunu desteklemez.

Kaynak ve Yöntem Notu

Çalışmanın tam özgün adı: Framing sustainability in public food procurement: an analysis of existing policies in the EU

Yazarlar ve sıraları: Cecilia Casonato; Esther Sanye Mengual; Laura Garcia Herrero; Giulia Listorti; Serenella Sala; Matteo Vittuari

Eş katkı veya eş birinci yazarlık: Çalışmada eş katkı açıklaması bulunmamaktadır.

Sorumlu yazar: Giulia Listorti

Metinde belirtilen kurumlar: Cecilia Casonato için Piksel Srl ve University of Bologna Department of Agricultural and Food Sciences; Esther Sanye Mengual, Laura Garcia Herrero, Giulia Listorti ve Serenella Sala için European Commission Joint Research Centre; Matteo Vittuari için University of Bologna Department of Agricultural and Food Sciences.

Kurum doğrulaması hakkında not: SSRN kaydı ilk beş yazar için kurum bilgisi vermemekte, Matteo Vittuari için University of Bologna bağlantısını göstermektedir. Bu nedenle ilk beş yazarın ayrıntılı kurumları çalışmanın kendi yazar bilgilerine dayanmaktadır.

Kaynak türü: Çok ülkeli yapılandırılmış politika analizi, belge veri tabanı araştırması ve preprint.

Yayın yılı: 2026.

SSRN’ye yüklenme tarihi: 17 Haziran 2026.

Sayfa sayısı: 27.

DOI:10.2139/ssrn.6955757

SSRN kayıt numarası: 6955757.

Yayın platformu: Social Science Research Network (SSRN).

Dergi: Hakemli bir dergi adı bulunmamaktadır.

Özgün yayınevi: Hakemli bir dergi yayınevi bulunmamaktadır. Çalışma SSRN preprint platformunda yayımlanmıştır.

Hakemlik durumu: Çalışmanın ilk sayfasında hakem değerlendirmesinden geçmediği açıkça belirtilmektedir.

Resmî çalışma bağlantısı:SSRN çalışma sayfası

Finansman açıklaması: Yüklenen metinde ayrı ve açık bir finansman bildirimi bulunmamaktadır.

Çıkar çatışması açıklaması: Yüklenen metinde ayrı bir çıkar çatışması bildirimi bulunmamaktadır.

Yapay zekâ veya otomatik araç kullanımı: Bazı ulusal politika belgelerinin gerekli olduğunda otomatik çeviri hizmetleriyle İngilizceye çevrildiği belirtilmiştir. Metnin yazımında üretken yapay zekâ kullanıldığına ilişkin ayrı bir açıklama bulunmamaktadır.

Bu Türkçe açıklama, yüklenen 27 sayfalık çalışma; ana metni, yöntem şeması, sürdürülebilirlik değerlendirme tabloları, çevresel-sosyal-ekonomik dağılım grafikleri, doğrulama ve izleme tablosu, sınırlılıklar ve kaynakçasıyla birlikte incelenerek hazırlanmıştır.

Çalışmanın özgün bilimsel katkısı, Avrupa Birliği ülkelerindeki kamu gıda alımı hükümlerinden oluşturulan yaklaşık 500 maddelik veri tabanını ortak bir sürdürülebilirlik çerçevesi içinde analiz etmesidir. Bununla birlikte bu veri tabanı gerçek satın alma miktarlarını, politika uyumunu veya çevresel ve toplumsal sonuçları ölçmemektedir.

Türkiye’de çıkarılabilecek sonuçlar karşılaştırmalı politika tasarımı düzeyindedir. Avrupa Birliği hukuk kuralları, sertifika sistemleri veya ulusal hedefleri Türkiye’de doğrudan geçerli kabul edilmemeli; Türkiye’nin kamu ihale mevzuatı, gıda sistemi, üretici yapısı, bütçe koşulları ve beslenme gereksinimleriyle ayrı biçimde değerlendirilmelidir.