Академиялык изилдөөлөр, түшүнүктүү тил

Verianla | Кыргызча академиялык изилдөөлөр жана илим

27 сентябрь 2026, Жекшемби
VERİANLAКөз карандысыз илимий басма
Менюну ачуу же жабуу
...
Башкы бет / Колдонмо илимдер / Энергетикалык изилдөөлөр / Металл зым торлор суутек-метан жарылуу жалындарын кантип басаңдатат?
Энергетикалык изилдөөлөр

Металл зым торлор суутек-метан жарылуу жалындарын кантип басаңдатат?

Бул изилдөө суутек менен байытылган метан-аба аралашмаларындагы жарылуу жалындарын металл зым торлор менен басаңдатууну; тор тыгыздыгын, суутек үлүшүн жана тордун түзүмдүк бүтүндүгүн бирге өзгөртүп, лабораториялык масштабдагы жабык каналда изилдеген.

31/07/2026  Veri Anla 45 көрүү
Металл зым торлор суутек-метан жарылуу жалындарын кантип басаңдатат?

Бул изилдөө, суутекle zenginleştirilmiş метан-hava karışımlarındaki жарылуу жалынlerinin metal зым торlarla bastırılmasını; тор yoğunluğu, суутек үлүшү жана торın түзүмдүк бүтүндүгүnü birlikte değiştirerek laboratuvar ölçekli kapalı bir kanalda incelemiştir. Изилдөөчүлөр 0, 10, 20 жана %30 суутек шартlarını; тор bulunmayan kontrol менен 10, 30, 60 жана 80 PPI катары tanımlanan dört зым тор yoğunluğunda karşılaştırmıştır. Yüksek hızlı kamera görüntüleri, dört басым algılayıcжылуулук жана басымtan türetilen жылуулук жоготуусу hesaplamaları birlikte мааниlendirilmiştir.

Зым тор yoğunluğunun 80 PPI düzeyine çıkarılması, суутек үлүшүna bторlı катары maksimum жарылуу basıncını болжол менен %38–45, maksimum басым жогорулашы hızını болсо %65–93 azaltmıştır. Бирок жыйынтыкlar, daha yoğun bir торın her шартda otomatik катары tam жалын durdurma бүтүнadığını көрсөткөн. Düşük тыгыздыкlu торlar жалынi söndüremediğinde engel таасирsi oluşturarak türbülansı artırmış, жалын yüzeyini kırıştırmış жана bazı шартlarda yanmayı hızlandırmıştır.

Торın түзүмдүк бүтүндүгү негизги güvenlik sınırı катары ortaya çıkmıştır. Yapжылуулук bozulmadan kalan зым тор, жалын tamamen söndürülemese bile basıncı жана yayılma hızını azaltabilmiştir. Жарылуу таасирsiyle kopan же çerçevesinden ayrılan тор болсо bastırıcı özelliğini kaybetmiş; parçalanmış bir engel сыяктуу davranarak güçlü türbülans жана yüksek hızlı жалын yayılımı üretmiştir.

Изилдөө, жалынin nihai davranışını üç mekanizmanın атаандаштыкiyle açıklamaktadır: metal yüzeyde жылуулук жана aktif tür жоготуусуna bторlı söndürme, жалынin тор çevresinde duraklayıp daha sonra gözeneklerden geçmesi жана торın oluşturduğu türbülansın yanmayı güçlendirmesi. Жыйынтыктар laboratuvar ölçeğindeki tek bir kanal geometrisine жана belirli эксперимент шартlarına aittir; doğrudan endüstriyel boru hattı tasarım ölçütü же sertifikalı жалын tutucu performansı катары kullanılamaz.

Изилдөөnın негизги problemi nedir?

Doğal gaza суутек eklenmesi, mevcut boru hattı altyapжылуулукndan yararlanarak суутек taşınmasını mümkün kılabilecek bir yaklaşım катары ele alınmaktadır. Ошону менен бирге суутек katkжылуулук, метан-hava karışımının жалын yayılmasını жана жарылуу şiddetini değiştirebilir. Bu durum, boru hatlarında жалынin başka бөлүмlere geçmesini önlemek amacıyla kullanılan metal зым торlı жалын tutucuların güvenilirliğini daha kritik hâle getirmektedir.

Bir зым торın жарылуу sırasında iki ар башка rol üstlenmesi mümkündür. Тор yeterince жылуулук çekip жалынi küçük parçalara ayırırsa yanma zinciri sürdürülemez жана жалын söner. Торın gözenekleri geniş же жылуулукl таасирsi yetersiz kalırsa жалын торdan geçebilir. Bu ikinci durumda тор, akışı bozan bir engel oluşturarak türbülansı жана жалын yüzey alanını artırabilir. Изилдөөnın odaklandığı маанилүү soru, bastırıcı катары tasarlanan bir yapının hangi шартlarda yanmayı hızlandıran bir engele dönüşebildiğidir.

Literatürde hangi boşluk hedeflenmiştir?

Önceki изилдөөlar çoğunlukla зым тор yoğunluğuna, katman санsına же суутек үлүшүna odaklanmıştır. Изилдөөчүлөр, чыныгы bir жарылуу sırasında торın biçimini koruyup korumamasının çoğu мааниlendirmede yeterince dikkate alınmadığını belirtmektedir. Oysa жалын жана басым dalgası торın çerçevesini deforme edebilir, gözenek yapжылуулукnı bozabilir же тор yüzeyini çerçeveden ayırabilir.

Бул изилдөө üç өзгөрмөi birlikte ele almıştır:

  • Metan içindeki суутек үлүшү,
  • Metal зым торın yoğunluğu,
  • Зым торın жарылуу sonrasında түзүмдүк катары бүтүн kalması же kopması.

Изилдөө ayrıca жалаң гана жалынin geçip geçmediğini kaydetmekle yetinmemiş; жарылуу basıncını, басым жогорулашы hızını, жалын morfolojisini, yayılma hızını, parlak bölge büyüklüğünü жана басым farkından hesaplanan enerji жоготуусуnı birlikte мааниlendirmiştir.

Эксперимент düzeneği кантип kurulmuştur?

Экспериментler жалпы uzunluğu 2,24 metre olan yatay жана kapalı, бөлүмlü bir kanalda чыныгыleştirilmiştir. Kanalın orta бөлүмüne 304 paslanmaz çelikten üretilen зым тор yerleştirilmiş; тор, sторdaki ateşleme бөлүмüyle soldaki hava бөлүмünü birbirinden ayırmıştır. Her байкоо penceresinin genişliği 60 milimetredir.

Şekil 1’de gösterilen düzenek beş ana sistemden пайда болот:

  1. Kapalı жарылуу kanalı,
  2. Metan жана суутек gazı hazırlama sistemi,
  3. Darbeli kıvılcım ateşleme sistemi,
  4. Metal зым торlı жалын durdurma бөлүмü,
  5. Басым маалымат жалпыa жана yüksek hızlı görüntüleme sistemi.

Kanal ekseni boyunca dört басым algılayıcжылуулук yerleştirilmiştir. Басым маалыматleri 0,2 milisaniyelik тандалмаe aralığıyla kaydкылынган. Жалын gelişimi 1280 × 204 piksel çözünürlük жана saniyede 1000 kare hızında çalışan yüksek hızlı kamerayla görüntülenmiştir. Kıvılcım arkı 120 milisaniye sürmüş, экспериментler ortam sıcaklığında жана başlangıçta 0,101 MPa басымta yürütülmüştür.

Kanal, plastik bir filmle iki бөлүмe ayrılmıştır. Sтор бөлүм метан-суутек-hava karışımıyla doldurulmuş, sol бөлүмde hava bırakılmıştır. Ateşleme sonrasında yakıtça zengin karışımın yanarak orta бөлүмe жана daha sonra oksijen bulunan sol бөлүмe ilerlemesi izlenmiştir.

Gaz karışımları кантип hazırlanmıştır?

Жалпы eşмааниlik үлүшү изилдөөda \(\phi=1\) катары маалыматlmiştir. Kullanılan hacimsel gaz bileşimleri şöyledir:

Суутек үлүшүMetan, CH4Суутек, H2Hava
%0%9,50%0%90,50
%10%9,18%1,02%89,80
%20%8,80%2,20%89,00
%30%8,36%3,58%88,06

Buradaki суутек үлүшү, yakıt bileşeni içindeki суутек payını temsil etmektedir. Bu эмне үчүнle “%30 суутек” шартunda tüm kanal hacminin %30’u суутек эмес; эксперимент tablosunda чыныгы hacimsel суутек үлүшү %3,58 катары маалыматlmiştir.

Metal зым торlar кантип салыштырылган?

Тор bulunmayan kontrol шартuna ek катары 10, 30, 60 жана 80 PPI тыгыздыкları колдонулган. Изилдөө metni bu мааниleri зым тор yoğunluğu катары kullanırken bazı grafik eksenlerinde PPI açılımı “Pixels Per Inch” biçiminde маалыматlmiştir. Тор yapжылуулук bторlamında kullanılan fiziksel birimin adı metin жана şekiller arasında tam катары tutarlı эмес. Bu эмне үчүнle мааниler burada изилдөөdaki özgün gösterimleriyle “PPI тор yoğunluğu” катары aktarılmıştır.

Ana экспериментlerde жарылуу sonrasında gözenekli yapжылуулукnı koruyan dayanıklı торlar колдонулган. Yapısal hasarın таасирsini incelemek үчүн ayrıca жарылуу yükü altında çerçevesinden ayrılacak biçimde hazırlanmış özel тор örnekleri üretilmiştir:

  • M0: Жарылуу sonrasında түзүмдүк бүтүндүгүnü koruyan geleneksel тор,
  • MS: Жарылуу таасирsiyle kopan же çerçevesinden ayrılan özel тор.

Şekil 10, бүтүн жана özel tasarımlı торları жарылуу öncesinde жана sonrasında көрсөтөт. Sторlam örnekte kısmi deformasyon oluşmasına rторmen тор çerçeve üzerinde kalmıştır. Özel örnekte болсо торın ana gövdesi çerçeveden ayrılmış жана yüksek sıcaklığa bторlı renk değişimleri ortaya çıkmıştır.

Жалын görüntüleri кантип işlenmiştir?

Изилдөөчүлөр yüksek hızlı kamera görüntülerini işlemek үчүн Python tabanlı bir program geliştirmiştir. Renkli görüntü önce gri tonlamaya dönüştürülmüş, ardından sabit bir eşik мааниiyle siyah-beyaz görüntü elde edilmiş жана beyaz жалын piksellerinin жалпыı “жалын ışık şiddeti” катары kabul кылынган.

Renkli görüntünün gri tona çevrilmesinde kullanılan denklem şöyledir:

[ Y = 0.299R + 0.587G + 0.144B ]

  • \(Y\): 0 менен 255 arasındaki çıktı gri ton мааниidir.
  • \(R\): Pikselin kırmızı kanal мааниidir.
  • \(G\): Pikselin yeşil kanal мааниidir.
  • \(B\): Pikselin mavi kanal мааниidir.

Изилдөөda katсанlar bu biçimde маалыматlmiştir. Katсанların жалпыı 1,030 olduğu үчүн denklemde olası bir yazım же normalizasyon tutarsızlığı бар; изилдөөчүлөр bu konuya байланышn ek açıklama sunmamıştır. Formül burada sessizce düzeltilmeden özgün biçimiyle aktarılmıştır.

Eşikleme işlemi şu parçalı fonksiyonla tanımlanmıştır:

\[ Output(x,y) = \begin{cases} 255, & Gray(x,y) > T \\ 0, & \text{diğer durumlarda} \end{cases} \]

  • \(Gray(x,y)\): Görüntüdeki \((x,y)\) koordinatının gri ton мааниidir.
  • \(T\): Жалын менен arka planı ayırmak үчүн kullanılan sabit eşik мааниidir.
  • 255: Beyaz, yani жалынin parlak bölgesi катары sınıflandırılan pikseldir.
  • 0: Siyah arka plan катары sınıflandırılan pikseldir.

Жалын ışık şiddeti, beyaz piksellerin санlmasıyla эсептелген:

\[ I = \sum_{x=1}^{W}\sum_{y=1}^{H}\left[I_{binary}(x,y)=255\right] \]

  • \(I\): Жалынin parlak bölgesindeki жалпы beyaz piksel санsıdır.
  • \(W\): Görüntü genişliğidir.
  • \(H\): Görüntü yüksekliğidir.

Bu өлчөө doğrudan sıcaklık же kimyasal reaksiyon hızı эмес. Daha geniş жана parlak bir жалын bölgesini санsal катары temsil eden görüntü tabanlı bir göstergedir.

Зым тор жарылуу basıncını кантип değiştirmiştir?

Тор yoğunluğu arttıkça maksimum жарылуу basıncı genel катары azalmıştır. Тор bulunmayan шартdan 80 PPI шартuna geçildiğinde maksimum басымtaki азаюуlar şöyledir:

Yakıt içindeki суутек үлүшү0 PPI’den 80 PPI’ye maksimum басым азаюуsı
%0%41,53
%10%43,97
%20%44,74
%30%37,74

Суутек үлүшү arttıkça maksimum жарылуу basıncı yükselmiştir. Изилдөөda %30 суутек шартundaki maksimum basıncın суутек bulunmayan шартa боюнча %22,97 daha yüksek olduğu bildirilmiştir.

Şekil 4’teki басым-zaman eğrileri, тор yoğunluğu arttıkça tek жана eş zamanlı басым tepesinden iki ayrı tepeye geçildiğini көрсөтөт. İlk tepe çoğunlukla торın ateşleme tarafındaki басым gelişimini, ikinci tepe болсо басым dalgasının жана bazı шартlarda жалынin торın arkasındaki bölgeye geçmesini temsil etmektedir.

Örneğin %10 суутек жана 80 PPI шартunda iki басым tepesi arasındaki süre 500 milisaniyenin üzerine çıkmıştır. İkinci tepenin жогорулашы eğimi yavaşlamış жана büyüklüğü ilk tepenin altında kalmıştır. Изилдөөчүлөр bu шартdaki ikinci басым yükselişini esas катары басым dalgasının ayırıcı filmi kırarak arka бөлүмe boşalmasıyla байланышlendirmiştir.

Басым жогорулашы hızı эмне үчүн her zaman ошол эле yönde değişmemiştir?

80 PPI зым тор, тор bulunmayan шартa боюнча maksimum басым жогорулашы hızını суутек үлүшүna bторlı катары %65,00, %81,25, %91,07 жана %92,5 azaltmıştır. Bu жыйынтык, yoğun торların жарылууnın gelişme hızını güçlü biçimde yavaşlatabildiğini көрсөтөт.

Buna karşılık 10 PPI сыяктуу seyrek торlarda ters yönlü bir таасир görülmüştür. Суутек bulunmayan karışımda тор yoğunluğunun 0’dan 10 PPI’ye çıkarılması maksimum басым жогорулашы hızını %69,56 artırmıştır. %10 суутек шартundaki artış %6,25’tir.

Изилдөөчүлөр bu artışı торın engel таасирsine bторlamaktadır. Büyük gözenekler жалынi söndürmeye yetmediğinde akışı bozarak küçük girdaplar oluşturmuş, жалын cephesini kırıştırmış жана reaksiyon yüzey alanını büyütmüştür. Böylece bir güvenlik bileşeni, belirli шартlarda yanma hızını geçici катары artırabilmiştir.

Hangi шартlarda жалын tamamen durdurulmuştur?

Изилдөөnın Tablo 2’sinde “Y” ийгиликтүү жалын durdurmayı, “N” болсо жалынin торdan geçmesini көрсөтөт:

Тор yoğunluğu%0 суутек%10 суутек%20 суутек%30 суутек
10 PPIBaşarжылуулукzBaşarжылуулукzBaşarжылуулукzBaşarжылуулукz
30 PPIBaşarжылуулукzBaşarжылуулукzBaşarжылуулукzBaşarжылуулукz
60 PPIBaşarжылуулукzBaşarılıBaşarılıBaşarılı
80 PPIBaşarılıBaşarılıBaşarжылуулукzBaşarılı

Жыйынтыкlar tamamen tekdüze эмес. Özellikle %20 суутек шартunda 60 PPI тор ийгиликтүү olurken 80 PPI торda geçiş kaydкылынган. Bu durum, “тор ne kadar yoğunsa başarı mutlaka o kadar yüksektir” şeklinde mutlak bir çıkarımı desteklememektedir. Изилдөө genel eğilimin yoğun тор lehine olduğunu gösterse de жалынin geçişi; akış, duraklama, yerel жылуулукnma жана türbülansın birlikte belirlediği шартa bторlı bir süreçtir.

Жалын görüntüleri ne көрсөткөн?

Ateşlemeden sonra başlangıçta tek bir жалын çekirdeği oluşmuş жана жалын cephesi parmak benzeri bir şekle dönüşmüştür. Gelişme sürecinde жалынin gerisinde parlak küresel bölgeler görülmüştür. Изилдөөчүлөр bunları girdap merkezlerinde yanmamış karışım менен yüksek sıcaklıktaki продукттарin güçlü biçimde karışmasına bторlı girdap çekirdeği yanması катары yorumlamıştır.

Düşük тор тыгыздыкlarında жалын gözeneklerden geçerken çok санda küçük jet жалынine ayrılmıştır. Жалын yüzeyi düzgünlüğünü kaybetmiş, kırışmış жана genişlemiştir. Sol бөлүмdeki taze havanın yanma bölgesine çekilmesi, yakıtça zengin жана eksik yanmış karışımın yeniden yanmasını desteklemiştir.

%20 суутек–30 PPI менен %30 суутек–10 жана 30 PPI шартlarında iki yönlü yayılım görülmüştür. Ana жалын kanalın uzak ucuna ilerlerken daha parlak bir жалын, düşük басым жана sürüklenme таасирsiyle ateşleme yönüne doğru geri yayılmıştır.

Yüksek тыгыздыкlu торlarda metal teller reaksiyon bölgesinden hızla жылуулук çekmiş, жалын cephesini parçalara ayırmış жана akış direnciyle жалынi gerip inceltmiştir. Şekil 6’daki görüntüler, тор yoğunluğu yükseldikçe sürekli geçişten parçalanmış жалынlere жана bazı шартlarda tam sönmeye geçildiğini көрсөтөт.

Жалын yayılma hızı кантип değişmiştir?

Жалын orta бөлүмden жана зым торdan geçtikten sonra yayılma hızında belirgin sıçramalar meydana gelmiştir. Тор bulunmayan шартda orta бөлүм geçildikten sonraki hız artışları суутек үлүшүna боюнча %550, %166,7, %900 жана %100 катары эсептелген.

Saf метан шартunda тор bulunmadığında en yüksek жалын hızı 65,5 m/s’ye ulaşmıştır. Тор yoğunluğu 10 PPI’den 80 PPI’ye yükseldikçe торın arkasındaki tepe hız болжол менен 32 m/s’den 12,9 m/s’ye gerilemiştir. Жалынin ulaşabildiği en uzak konum da sekizinci байкоо penceresinden dördüncü pencereye kadar kısalmıştır.

En yüksek hız her zaman en yüksek суутек үлүшүnda görülmemiştir. %20 суутек жана 10 PPI шартunda жалын altıncı pencerede 129 m/s’ye ulaşırken, %30 суутек жана 10 PPI шартunda tepe hız beşinci pencerede 64,5 m/s olmuştur.

Изилдөөчүлөр bu beklenmeyen sonucu şok dalgası менен жалын cephesinin birbirinden ayrılmasıyla açıklamaktadır. Yüksek суутек үлүшүnda öndeki басым dalgası торdan daha kolay geçerken жалын cephesi metal teller tarafından küçük parçalara ayrılmış, жылуулук kaybetmiş жана geride kalmıştır. Bu mekanizma doğrudan ayrı bir өлчөөle doğrulanmamış, gözlenen hız örüntüsünü açıklamak үчүн önerilmiştir.

Жалын parlaklığı жана yayılma süresi ne anlatmaktadır?

Тор bulunmayan шартda суутек үлүшү %0’dan %30’a çıkarıldığında en yüksek parlak piksel санsı 25.724’ten 36.408’e yükselmiştir. Bu, görüntü tabanlı жалын ışık şiddetinde %41,53 artış anlamına gelmektedir.

80 PPI тор altında saf метан жалынinin ışık şiddeti тор bulunmayan мааниin жалаң гана %11,13’üne düşmüştür. %30 суутек шартunda болсо ışık şiddeti kontrol мааниinin %48,92’sini korumuştur. Bu karşılaştırma, суутек үлүшү yüksek жалынlerin ошол эле тыгыздыкtaki тор karşжылуулукnda daha güçlü bir parlak bölge sürdürebildiğini көрсөтөт.

Жалынin en uzak yayılma mesafesine ulaşması үчүн gereken süre, суутекli karışımlarda тор yoğunluğuna боюнча tek tepeli bir eğri oluşturmuştur. Süre önce uzamış, 30 PPI’de en yüksek мааниe ulaşmış жана daha yoğun торlarda yeniden kısalmıştır. Тор bulunmayan шартa боюнча 30 PPI’deki süre artışları %10, %20 жана %30 суутек үчүн sırasıyla %55,66, %15,79 жана %257’dir.

Düşük тор yoğunluğunda жалын tamamen söndürülememiş бирок gözeneklerden geçerken duraklamıştır. Bu эмне үчүнle жалынin kanalı katetme süresi uzamıştır. Yüksek тыгыздыкta болсо жалынin ulaşabildiği mesafe kısaldığı үчүн жалпы yayılma süresi yeniden azalmıştır.

Yapısal hasar эмне үчүн kritik bulunmuştur?

Жарылуу sırasında бүтүн kalan торlarda тыгыздык arttıkça жалын hızı, yayılma mesafesi жана parlaklık genel катары azalmıştır. 80 PPI бүтүн тор, ilgili түзүмдүк bütünlük экспериментinde жалынi tamamen söndürmüştür.

Жарылуу таасирsiyle kopan özel торlarda болсо торın özgün bastırma таасирsi ortadan kalkmıştır. Жалын hızı торın arkasında 70 m/s’nin üzerinde kalmış, yüksek hızlı yayılım daha uzun bir kanal бөлүмüne yayılmış жана belirgin bir hız platosu oluşmuştur. En güçlü hızlandırma 30 PPI бузулган тор шартunda görülmüştür.

%10 суутек шартundaki parlaklık karşılaştırması түзүмдүк farkı açık biçimde көрсөтөт:

Тор durumuТор yoğunluğuЖалын ışık şiddeti же değişimi
Sторlam тор, M010 PPIBaşlangıca боюнча %46,19 азаюу
Sторlam тор, M080 PPIBaşlangıç мааниinin %32,05’i
Hasarlanan тор, MSТор yokYaklaşık 25.724 piksel
Hasarlanan тор, MS10 PPI36.668 piksel
Hasarlanan тор, MS30 PPI38.533 piksel менен en yüksek маани
Hasarlanan тор, MS60–80 PPIYaklaşık 37.000 piksel düzeyinde yüksek маани

Hasarlanan тор grubunda жалынin en uzak noktaya ulaşma süresi, бүтүн тор grubundaki en yüksek süreye боюнча %32,30 azalmıştır. Daha kısa süre, жалынin daha hızlı ilerlediğini көрсөтөт.

Bu жыйынтык, жалаң гана тор gözenek yoğunluğunun değil; çerçevenin, bторlantıların жана tel dokunun жарылуу yükü altında бүтүндүгүnü korumasının da güvenlik performansının parçası olduğunu ortaya koymaktadır.

Жылуулук жоготуусу кантип эсептелген?

Изилдөөda жылуулук жоготуусу doğrudan kalorimetrik катары ölçülmemiştir. REFPROP 10.0 менен hesaplanan termodinamik özellikler жана экспериментde ölçülen maksimum басым kullanılarak, adyabatik teorik басым менен чыныгы басым arasındaki farktan tahmin кылынган.

Жалпы dışarı aktarılan жылуулук şu байланышyle маалыматlmiştir:

\[ Q_{transferred} = Q_{released}-Q_{accumulated} = mC_{e,v}(T_{max,ad}-T_{max,real}) = \frac{V}{\gamma_e-1}(P_{max,ad}-P_{max,real}) \]

  • \(Q_{transferred}\): Duvarlara жана зым торa aktarıldığı kabul edilen жылуулукdır.
  • \(m\): Yanmış gaz karışımının kütlesidir.
  • \(C_{e,v}\): Sabit hacimde özgül жылуулук kapasitesidir.
  • \(T_{max,ad}\): Adyabatik teorik maksimum sıcaklıktır.
  • \(T_{max,real}\): Чыныгы шартlara karşılık gelen maksimum sıcaklıktır.
  • \(V\): Reaksiyon hacmidir.
  • \(\gamma_e\): Yanmış gaz karışımının özgül жылуулук үлүшүdır.
  • \(P_{max,ad}\): Kimyasal dengeye боюнча hesaplanan adyabatik tepe basıncıdır.
  • \(P_{max,real}\): Экспериментde ölçülen чыныгы tepe basıncıdır.

Birim alan başına жылуулук жоготуусу göstergesi şu şekilde tanımlanmıştır:

\[ q_{tra} = \frac{V}{S}\frac{1}{\gamma_e-1} (P_{max,ad}-P_{max,real}) \]

Жылуулук жоготуусу үлүшү болсо şöyledir:

\[ F_{tran} = \frac{Q_{tra}}{Q_{rel}} = \frac{P_{max,ad}-P_{max,real}} {P_{max,ad}-P_0} \]

  • \(S\): Жылуулук aktarımında kullanılan iç yüzey alanıdır.
  • \(P_0\): Başlangıç ortam basıncıdır.
  • \(F_{tran}\): Жалпы reaksiyon enerjisinin dışarı aktarıldığı hesaplanan бөлүмüdür.

Жылуулук жоготуусу жыйынтыкları ne көрсөткөн?

Тор yoğunluğu arttıkça ölçülen tepe basıncı azalmış жана hesaplanan жылуулук жоготуусу yükselmiştir. %10 суутек шартunda жалаң гана kanal duvarlarının bulunduğu торsız durumda жылуулук жоготуусу болжол менен 27 kJ/m³, жылуулук жоготуусу үлүшү болжол менен %46 катары эсептелген.

10 PPI тор eklendiğinde hesaplanan жылуулук жоготуусу торsız duruma боюнча %26 artmış жана жылуулук жоготуусу үлүшү болжол менен %57’ye yükselmiştir. 80 PPI шартunda жылуулук жоготуусу болжол менен 44 kJ/m³, жылуулук жоготуусу үлүшү болсо болжол менен %76 olmuştur.

Изилдөөnın özetine боюнча 80 PPI тор altında hesaplanan жылуулук жоготуусу, суутек үлүшүna bторlı катары торsız шартun %52–84 üzerine çıkmıştır. Ошону менен бирге тор yoğunluğundaki her ek artış ошол эле büyüklükte yarar бүтүнamıştır. Жалын zaten zayıflatıldıktan sonra ek metal yüzeyin marjinal таасирsi azalmıştır.

80 PPI шартunda %30 суутекli karışımın жылуулук жоготуусу үлүшү saf метан шартundan жалаң гана болжол менен 7 yüzde puan daha yüksektir. Изилдөөчүлөр bu sonucu, суутекli жалынin daha hızlı ilerleyerek metal торın жылуулук çekmesi үчүн kullanılabilir süreyi kısaltmasıyla açıklamaktadır.

Üçlü bastırma mekanizması кантип изилдөөktadır?

Şekil 15, зым тор менен жалын arasındaki таасирleşimi iki olası жыйынтык üzerinden көрсөтөт. Nihai жыйынтык üç mekanizmanın атаандаштыкine bторlıdır.

1. Metal тор жана kanal duvarında söndürme

Жылуулук iletkenliği yüksek teller, жалынin reaksiyon bölgesinden жылуулук çeker. Жалын gözenekler tarafından küçük parçalara ayrılır, yerel sıcaklık düşer жана tel yüzeyinde aktif kimyasal türler kaybedilir. Reaksiyon kendi kendini sürdürecek шартların altına düşerse жалын tamamen söner.

2. Duraklama жана gözeneklerden geçiş

Жалын her zaman doğrudan sönmez же doğrudan geçmez. Küçük жалын parçaları gözeneklerin arka tarafındaki geri dolaşım bölgelerinde tutunabilir. Bu durgun жалынler telleri sürekli жылуулукtarak торın soğutma kapasitesini zaman içinde zayıflatabilir. Yeterli жылуулукl geri besleme oluştuğunda жалын торın arkasına geçebilir.

3. Türbülansla güçlenen yanma

Gaz akımı gözeneklerden geçerken girdaplar oluşturur. Жалын торdan kısmen geçtiğinde bu türbülans жалын cephesini kırıştırır жана reaksiyon yüzey alanını büyütür. Artan yanma hızı торı daha hızlı жылуулукtır; торın жылуулукnması da duraklayan жалынin geçişini kolaylaştırır. Böylece türbülans, duraklama-geçiş sürecini güçlendiren pozitif geri besleme oluşturabilir.

Düşük тор тыгыздыкlarında türbülans жана duraklama-geçiş таасирleri baskın hâle gelebilir. Yüksek тор тыгыздыкlarında болсо жылуулук çekme жана parçalama таасирsi genel катары торır basmaktadır. Yapısal hasar meydana geldiğinde düzenli gözenek yapжылуулук bozulduğu үчүн söndürme таасирsi kaybolmakta жана engel kaynaklı türbülans öne çıkmaktadır.

Изилдөөnın desteklediği жыйынтыкlar nelerdir?

  • Зым тор yoğunluğunun artırılması, incelenen шартlarda maksimum жарылуу basıncını жана басым жогорулашы hızını genel катары azaltmıştır.
  • Düşük тыгыздыкlu торlar жалынi söndüremediğinde türbülans oluşturarak yanmayı hızlandırabilmiştir.
  • Суутек үлүшүnın жогорулашыsi жалын parlaklığını жана жарылуу basıncını genel катары artırmış, söndürmeyi zorlaştırmıştır.
  • Yüksek тор yoğunluğu жалынin yayılma mesafesini жана parlak bölgesini belirgin biçimde azaltabilmiştir.
  • Зым торın mekanik бүтүндүгү, gözenek yoğunluğu kadar маанилүү bir performans шартudur.
  • Hasarlı тор, bastırıcı elemandan güçlü türbülans üreten bir engele dönüşebilmiştir.
  • Жалынin söndürülmesi жалаң гана жылуулук жоготуусуyla değil; duraklama, geçiş жана türbülans arasındaki таасирleşimle belirlenmiştir.

Изилдөө neyi далилlamamaktadır?

  • 80 PPI торın bütün endüstriyel boru hatlarında güvenli же yeterli olduğunu далилlamamaktadır.
  • Laboratuvar kanalındaki yüzde азаюуların tam ölçekli doğal gaz boru hatlarında aynen oluşacторını göstermemektedir.
  • Tüm tel çapları, тор malzemeleri, тор kalınlıkları жана açık alan oranları үчүн geçerli bir tasarım kuralı sunmamaktadır.
  • Суутек үлүшү %30’un üzerindeki karışımları мааниlendirmemektedir.
  • Yüksek başlangıç basıncı, ар башка sıcaklık, sürekli gaz akışı же detonasyon шартlarını sınamamaktadır.
  • Hesaplanan жылуулук жоготуусуnı doğrudan sıcaklık же kalorimetre өлчөөüyle doğrulamamaktadır.
  • Özel катары zayıflatılmış торın hasar davranışının bütün ticari жалын tutucularda ошол эле olacторını göstermemektedir.
  • Bir продукт sertifikası, boru hattı standardı же saha güvenlik garantisi sunmamaktadır.

Түркия’deki enerji жана sanayi güvenliği açжылуулукndan anlamı nedir?

Изилдөө, суутекin doğal gazla birlikte taşınmasına yönelik sistemlerde жалаң гана karışımın yanıcılık özelliklerinin değil, pasif güvenlik elemanlarının жарылуу yükü altındaki mekanik dayanımının da мааниlendirilmesi gerektiğini көрсөтөт.

Түркия açжылуулукndan негизги mühendislik mesajı, жалын tutucu seçiminde жалаң гана gözenek yoğunluğuna же normal шартlardaki басым жоготуусуna bakılmaması gerektiğidir. Торın bторlantı biçimi, çerçeve dayanımı, yüksek sıcaklıktaki deformasyonu жана hasar sonrasında akışta oluşturabileceği türbülans da güvenlik мааниlendirmesine dâhil edilmelidir.

Ошону менен бирге изилдөөnın санsal жыйынтыкları Түркия’deki boru hatlarına doğrudan tasarım мааниi катары aktarılamaz. Farklı boru çapları, akış hızları, işletme басымları, суутек oranları, malzemeler жана yürürlükteki teknik standartlar altında tam ölçekli doğrulama gereklidir.

Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

Teknik ыкма özeti

Ыкма bileşeniИзилдөөda uygulanan шарт
Изилдөө türüLaboratuvar ölçekli экспериментsel жарылуу жана жалын yayılımı изилдөөsı
Kanal yapжылуулукYatay, kapalı жана бөлүмlü kanal; жалпы uzunluk 2,24 m
Başlangıç basıncı0,101 MPa
Başlangıç sıcaklığıOrtam sıcaklığı; kesin маани belirtilmemiştir
AteşlemeDarbeli kıvılcım; ark süresi 120 ms
YakıtMetan-суутек-hava ön karışımı
Yakıt içindeki суутек oranları%0, %10, %20 жана %30
Зым тор malzemesi304 paslanmaz çelik
Тор тыгыздыкları10, 30, 60 жана 80 PPI; ayrıca торsız kontrol
Басым өлчөөüDört басым algılayıcжылуулук; 0,2 ms тандалмаe aralığı
Görüntüleme1280 × 204 piksel, 1000 kare/s yüksek hızlı kamera
Görüntü analiziPython менен gri tonlama, sabit eşikleme жана beyaz piksel санmı
Termodinamik hesaplamaNIST REFPROP 10.0 менен karışım özellikleri жана teorik басым
Yapısal karşılaştırmaЖарылуу sonrasında бүтүн kalan M0 жана kopan MS торlar
Эксперимент tekrar санsıMetinde açıkça bildirilmemiştir
İstatistiksel analizHata çubuğu, standart sapma, güven aralığı же anlamlılık testi bildirilmemiştir

Басым жана жалын жыйынтыкlarının toplu karşılaştırması

ÖlçütAna санsal жыйынтыкBilimsel anlamı
Maksimum жарылуу basıncı80 PPI’de %37,74–44,74 азаюуYoğun зым тор жалпы жарылуу şiddetini azaltmıştır
Maksimum басым жогорулашы hızı80 PPI’de %65,00–92,5 азаюуЖарылуу gelişme hızı güçlü biçimde yavaşlamıştır
Düşük тыгыздыкlu тор таасирsiSaf метанda 10 PPI менен басым жогорулашы hızı %69,56 artmıştırSöndürülemeyen жалынde engel kaynaklı türbülans oluşmuştur
Суутекin basınca таасирsi%30 суутек шартunda maksimum басым %22,97 artmıştırСуутек katkжылуулук жарылуу şiddetini yükseltmiştir
Saf метан tepe жалын hızıТорsız durumda 65,5 m/sТорın eklenmesiyle tepe hız жана yayılma mesafesi azalmıştır
En yüksek bildirilen жалын hızı%20 суутек жана 10 PPI’de 129 m/sSeyrek торın türbülansla hızlandırıcı таасирsini көрсөтөт
Görüntü tabanlı жалын şiddetiСуутек %0’dan %30’a çıktığında %41,53 artışСуутек daha geniş жана parlak жалын bölgesi oluşturmuştur
Saf метан, 80 PPI parlaklıkТорsız мааниin %11,13’üЖалын neredeyse tamamen bastırılmıştır
%30 суутек, 80 PPI parlaklıkТорsız мааниin %48,92’siYüksek суутекli жалын daha güçlü sönme direnci көрсөткөн
Hasarlı торda en yüksek parlaklık30 PPI’de 38.533 pikselHasarlı тор bastırıcı değil, yanmayı güçlendirici engel olmuştur
%10 суутек, 80 PPI жылуулук жоготуусуYaklaşık 44 kJ/m³ жана %76 kayıp үлүшүYoğun metal yüzey hesaplanan enerji uzaklaştırmasını artırmıştır

Изилдөөнүн күчтүү жактары

  • Басым өлчөөü менен yüksek hızlı жалын görüntüleri eş zamanlı мааниlendirilmiştir.
  • Суутек үлүшү жана тор yoğunluğu çapraz biçimde değiştirilmiştir.
  • Жалынin жалаң гана geçip geçmediği değil; hızı, morfolojisi, parlaklığı жана ulaşma süresi изилденген.
  • Sторlam жана hasarlanan торlar doğrudan салыштырылган.
  • Басым маалыматleri enerji жоготуусу yaklaşımıyla mekanizma analizine bторlanmıştır.
  • Şekil 15’te söndürme менен ийгиликсиз geçişin ар башка fiziksel yolları bütünleşik катары көрсөтүлгөн.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү

  • Эксперимент tekrarlarının санsı жана экспериментler arası өзгөрмөlik açıklanmamıştır.
  • Grafiklerde hata çubukları же өлчөө belirsizlikleri маалыматlmemiştir.
  • Жыйынтыкlar tek kanal geometrisi жана tek başlangıç basıncıyla sınırlıdır.
  • Тор tel çapı, gözenek açıklığı, açık alan үлүшү жана тор kalınlığı yeterli ayrıntıyla raporlanmamıştır.
  • Жылуулук жоготуусу doğrudan ölçülmemiş, teorik жана чыныгы басым farkından türetilmiştir.
  • Özel бузулган тор, kontrollü катары түзүмдүк bozulma gösterecek biçimde tasarlanmıştır; чыныгы hizmet yaşlanmasını tam катары temsil etmeyebilir.
  • Görüntü işleme denklemindeki renk katсанlarının жалпыı 1’den büyüktür.
  • PPI biriminin adlandırılması metin жана grafikler arasında tutarlı эмес.
  • Жылуулук жоготуусу denklemlerinde küresel hazne ifadesi kullanılmasına rторmen эксперимент düzeneği yatay kanaldır.
  • Birim alan başına tanımlanan жылуулук жоготуусу менен grafiklerde kullanılan kJ/m³ birimi arasında açıklanmayan bir tutarsızlık бар.
  • Başarılı жалын durdurma жыйынтыкları тор yoğunluğuyla tamamen tekdüze ilerlememiştir.
  • Laboratuvar жыйынтыкları endüstriyel ölçekte же чыныгы sürekli akış шартlarında doğrulanmamıştır.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

  • Изилдөөnın özgün adı: Suppression of hydrogen-methane explosion flames by metal wire mesh: Heat loss effect and explosion suppression mechanism
  • Yüklenen preprintin yazar sırası: Zhenmin Luo; Wenkang Zuo; Bin Su; Siru Yang; Fan Nan; Ruolin Hao; Zhe Fan; Sijia Wang; Yuwei Wang; Bingzhuo Yan; Tao Wang
  • SSRN жана hakemli sürümün kaynak künyesindeki sıra: Wenkang Zuo; Zhenmin Luo; Bin Su; Siru Yang; Fan Nan; Ruolin Hao; Zhe Fan; Sijia Wang; Yuwei Wang; Bingzhuo Yan; Tao Wang
  • Yazar sırası uyarжылуулук: Yüklenen başlık sayfası менен SSRN kaynak künyesi arasında ilk iki yazarın sırası farklıdır. Bu farklılık sessizce düzeltilmemiş жана sürümlere боюнча ayrı ayrı belirtilmiştir.
  • Eş birinci yazar: Eş katkı же eş birinci yazarlık beyanı жок.
  • Sorumlu yazar: Bin Su
  • Sorumlu yazar e-postası: su_bin@stu.xust.edu.cn
  • Kurum: School of Safety Science and Engineering, Xi’an University of Science and Technology, Xi’an, Shaanxi, Кытай
  • İkinci kurum: Zhenmin Luo үчүн ayrıca Shaanxi Engineering Research Center for Industrial Process Safety and Emergency Rescue, Xi’an, Shaanxi, Кытай
  • Yüklenen kaynak türü: Hakem мааниlendirmesinden geçmemiş preprint изилдөө makalesi
  • Preprint platformu: SSRN
  • Preprint gönderim tarihi: 15 Haziran 2026
  • Preprint DOI: 10.2139/ssrn.6944012
  • Preprint bторlantжылуулук:SSRN resmî kayıt sayfası
  • Hakemli yayın durumu: Изилдөөnın daha sonraki sürümü hakemli tam изилдөө makalesi катары yayımlanmıştır.
  • Dergi: Fuel
  • Yayınevi: Elsevier
  • Hakemli sürüm künyesi: Fuel, Cilt 429, Part B, Şubat 2027, Makale 140749
  • Hakemli sürüm DOI: 10.1016/j.fuel.2026.140749
  • Hakemli sürüm bторlantжылуулук:ScienceDirect resmî yayın sayfası
  • Bilimsel içeriğin dayandığı sürüm: Yüklenen SSRN preprint metni

Bu Маалыматanla makalesinin bilimsel içeriği жалаң гана yüklenen изилдөөnın metni, эксперимент маалыматleri, denklemleri, tabloları, grafik жана şekilleri esas alınarak hazırlanmıştır. Dış kaynaklar жалаң гана preprint DOI’si, güncel yayın durumu, dergi, yayınevi жана hakemli sürüm DOI’sinin bibliyografik катары doğrulanması amacıyla колдонулган. Dış kaynaklardan yeni bilimsel жыйынтык eklenmemiştir.

Yüklenen sürümün üzerinde “This preprint research paper has not been peer reviewed” uyarжылуулук yer almaktadır. Buna karşılık изилдөөnın daha sonra Fuel dergisinde hakemli sürümü yayımlanmıştır. İncelenen bilimsel metin preprint sürümü olduğundan, hakemli sürümde yapılmış olabilecek ыкмаsel, санsal же yazımsal düzeltmeler bu makalenin bilimsel anlatımına aktarılmamıştır.

Metinde bazı teknik tutarsızlıklar бар: gri tonlama denklemindeki katсанlar жалпыı 1,030’dur; PPI eksen açıklaması тор yoğunluğu bторlamıyla uyuşmayacak biçimde “Pixels Per Inch” катары yazılmıştır; yatay kanal экспериментine rторmen жылуулук жоготуусу açıklamasında “küresel жарылуу haznesi” ifadesi колдонулган; ayrıca birim alan başına жылуулук жоготуусу tanımıyla kJ/m³ cinsinden raporlanan мааниler tam катары örtüşmemektedir. Bu noktalar изилдөө sessizce düzeltilmeden açıkça belirtilmiştir.

Жыйынтыкlar laboratuvar ölçeğindeki kapalı kanal экспериментlerine aittir. Чыныгы doğal gaz boru hatlarında kullanılacak жалын tutucuların tasarımı; tam ölçekli экспериментler, ilgili teknik standartlar, yüksek işletme басымları, sürekli akış шартları жана продукт bazlı sertifikasyon testleriyle ayrıca doğrulanmalıdır.


Бөлүшүү:

Пикирлер текшерилгенден кийин жарыяланат.Пикириңиз жактыруу процессине жөнөтүлүп, ылайыктуу деп табылганда көрүнөт.

Пикир калтырыңыз

E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген

Бул сайтта кукилерге уруксат берүү тажрыйбаңызды жакшыртат. Куки саясаты