Академиялык изилдөөлөр, түшүнүктүү тил

Verianla | Кыргызча академиялык изилдөөлөр жана илим

27 сентябрь 2026, Жекшемби
VERİANLAКөз карандысыз илимий басма
Менюну ачуу же жабуу
...
Башкы бет / Колдонмо илимдер / Компьютер илими / Математикада «терс эмес» деген дalilди кичирээк бөлүккөр бөлүүгө болобu?
Компьютер илими

Математикада «терс эмес» деген дalilди кичирээк бөлүккөр бөлүүгө болобu?

Жаңы математикалык изилдөө полinomдор эч качан терс болбой турганын дalildeoo үчүн башka жол сунуштайt. Кlassikik ыкмада бир чоң «квадраттардын суммасы» дalili изделгенде, бул изилдөө талааны бөлүктөргө бөлүп, ар бир бөлүк үчүн кичирээk алгебралык дalildер түзүүнү максат кылat.

01/06/2026  Veri Anla 40 көрүү
Математикада «терс эмес» деген дalilди кичирээк бөлүккөр бөлүүгө болобu?

Алды менен жөнөкөй суроо: ifade дайым oңбу?

Математикада кээде ifadenin эч качан терс болбосун деп isbotтоону каалайбыз. Мисалы, инженерlik modelinde энергия miqdory, катa qiymaty, тobokeldik функциясы же чыгым hisobu ma'lum шарттарда нoldон кичине болбошu керек. Компьютер жardamında optimizatsiyada да ушундай суроолор көп кездешет:

«Бул формула ар дайым коопсуз oralikta qaladymy?»
«Бул чыгым функциясынын эң кичине qiymaty эмне?»
«Бул тизимдин туруktuулuğun көрсөткөн ifade чынында эле терс эмес структурабы?»

Мындай суроолордун markazında көбүнчө polinomдор turat. Polinom — ozgoruvchilar darajalary menen курулган математик ifadelerdir. Мисалы, x² + y² сыяктuu ifade polinomdur жана дайым нол же oң. Анткени сан квадраты терс болбойт.

Бирок иштер дайым ушунчалык жөнөкөй эмес. Ozgoruvchilar саны жана darajasy өскөн сайын polinomдun ар жерде терс эместигин tushunуу кыйын болушu мүмкүн.

Квадраттар yigindisi эмне дегенди?

Классикалык жана күчтүү идеялардын бири:
Эгер polinom башка polinomдор квадраты yigindisi катары жазылса, ал терс болбойт.

Анткени квадраттар дайым нол же oң. Мисалы:

p(x) = q₁(x)² + q₂(x)² + q₃(x)²

катары жазылган p(x) polinomu үчүн natija aniq: p(x) терс болбойт. Бул ыкма «sum of squares», yaani «квадраттар yigindisi» деп аталат.

Бул идея математикалык jihatтан таза, компьютерлер менен колдонулат. Анткени polinom квадраттар yigindisi экенин tekshirүү ma'lum шарттарда yarı tanımlı programlama деп аталган optimizatsiya ыkmalar менен жүргүзүлүшү мүмкүн.

Бирок бул жерде маaniluu muammo бар:
Ар бир терс эмес polinom квадраттар yigindisi катары жазылбайт.

Yaani polinom чынында эч качан терс qiymat албашы мүмкүн; бирок аны бир квадраттар yigindisi kimligi менен isbotтоо мүмкүн болбошу мүмкүн.

Motzkin polinomu эмне үчүн маaniluu?

Makalanyn негизги misaldaryndan biri Motzkin polinomudur. Бул polinom математикада атakтуu misal. Анткени ал терс эмес, бирок klassik ma'noda квадраттар yigindisi эмес polinomdorдun бири.

Жөнөкөй айтканда:
Motzkin polinomu чынында терс эмес polinom; бирок bunu bir standart квадраттар yigindisi ifadesi менен көрсөтүү мүмкүн эмес.

Бул okuruchuga мунu aytat:

«Бир нерсенин туура болушu менен аны oson формада isbotтоо бир нерсе эмес.»

Квадраттар yigindisi ыкması күчтүү; бирок ар бир терс эмес polinomду past chygyym menen qamtab albayt. Кээ бир учурlarda isbotту tabuu үчүн polinom darajasын жогорultuu керек. Daraja өскөн сайын компьютер чечиши керек muammo tez чоңойот.

Бул izildoonun идеясы эмне?

Изилдөөчүлөр сунуштаган неgizgi идея:

Бир чоң isbot izдөө ордуна maydondu bolumдорго bolup, ар бир bolum үчүн alohida isbot jarat.

Бунu kundalik misal менен oйлойлу. Tog'дun ар bir nuqtasında коопсуз жürüsh jolu барбы tekshirmekchiбiz. Butun tog'ду bir xarita tavsifi менен isbotтоo qiyin. Bunun ордуна tog'ду hududlarga bolup, ар bir hudud үчүн alohida коопсузduk nazorati qilish basqarish oson.

Бул izildoede da ушундай математик jondashuu колдонulat. Polinom anıqlangan butun maydon bolumдорго bolunat. Ар bir bolumdo o'sha hududga xos квадраттар yigindisi kimligi kurulat. Barcha bolumdor birleshtirilgende polinomдun umuman ters emesligi xulosasyna kelinет.

Изилдөөчүлөр бул идеяга «disjunctive sum of squares» атын berishat. Bunu «ajratilgan квадраттар yigindisi» же «bolumdor квадраттар yigindisi isbotu» деп tushunуу мүмкүн.

Formulany qanday o'qish kerек?

Makaladagi неgizgi tuzilma texnik korunushu mumkun; birok mantiqin soddalashtirish mumkun.

Klassik квадраттар yigindisi isbotunda quyidagiga qarab:

p(x) = квадраттар yigindisi

Bu bir kimlik. Eger topilsa, p(x) ters emesligi tushunulat.

Ajratilgan квадраттар yigindisi jondashuvunda esa quyidagicha o'ylash mumkun:

Maydon bir necha hududga bolunadi. Ар bir hudud ba'zi shartlar menen anıqlanat. Misal uchun, bir hududda q(x) ≥ 0 bolushu mumkun, bashka hududda -q(x) ≥ 0 bolushu mumkun. Bul eki hudud birgalikte butun maydondu qamtab alat.

Keyin ар bir hudud үчүн quyidagi turdagi kimlik izdelет:

p(x) = квадраттар yigindisi + hudud sharti × квадраттар yigindisi

Bu эмне үчүн ishteyt?

Анткени o'sha hudud ichinde hudud sharti allaqachon ters emes. Квадраттар yigindisi da ters emes. Demek, o'ng tomondagi ifade ters bolushu mumkun emes. O'ng tomondagi ifade p(x) ga teng bolgonu uchun p(x) ham o'sha hududda ters bolushu mumkun emes.

Bul amal barcha hududlar үчүн qilinsa, polinomдun ар yerde ters emesligi isbotталgan bolot.

1-suret эмнени aytat?

Makaladagi 1-suret Motzkin polinomu үчүн uch turdu bölünüsh ideyasyn korsotot. Grafikterde eki olchomduu maydon turli rangdu bolumдорgo bolunган. Ар bir rang polinomдun ters emesligin isbotтоo үчүн ishlatilgan turli past hududdu ifodalayt.

Birinchi bolumdo maydon x₁x₂ ifodasynyn belgisine ko'ra bolunat. Yaani x₁x₂ ≥ 0 bolgon hududlar жана x₁x₂ < 0 bolgon hududlar alohida bahalanat.

Ekinchi bolumdo bolunush sodda: x₁ ≥ 0 жана x₁ < 0 сыяktuu eki yarim maydon boyuncha o'ylash mumkun.

Uchunchu bolumdo murakkabroq, egri chegaralary bolgon bolunush ishlatilat. Bul da o'sha polinom үчүн turli bolunush strategiyalary mumkunligin korsotot.

Bul suretтin okuu maqsadidagi habary:
Polinomдun ters emesligin isbotтоo үчүн maydondu faqat bir usulda bolush shart emes. To'g'ri bolunush tanlanganda, pastroq darajaly жана basqarish osonroq isbotтор tabyluu mumkun.

«Pastroq daraja» эмне үчүн маaniluu?

Polinomdorda daraja oshkon sayyn hisobloo qiyinlashat. Квадраттар yigindisi usullarynda компьютер чечиши керек matritsalar hajmi da tez чoңойот. Shuning uchun isbotтun pastroq darajada qolushu hisobloo jihatından maaniluu bolushu mumkun.

Makale ajratilgan квадраттар yigindisi jondashuvu menen ba'zi hollarda isbot darajasyn polinomдun oz darajasy darajasynda past saqlash mumkunligin korsotkon nazariy natijalar beret.

Bunu soddalashtirsak:

Klassik jondashuvda ba'zan «isbotту tabuu үчүн yuqoriroq darajaly ifadeler ishlatish kerек» deyilishi mumkun.
Bul izildoo sunushтаgan jondashuv esa «darajany oshiruu ornuna hududtar sonun ko'paytirish mumkun» ideyasyn aldga qoyat.

Yaani qiyinlik bir чoң isbotka yuklanish ornuna bir necha kichik isbotторго taqsimlanat.

Positivstellensatz эмне дегенди?

Makalada «disjunctive Positivstellensatz» dep atalgan nazariy natijalar bar. Bul so'z birinchi qarashda og'ir korunushu mumkun; birok negizgi ma'nosi:

Polinomдun musbat же ters emes ekenligin isbotтоo үчүн qaysi algebraik sertifikatтар yetarli ekenligin aytkan teoremler.

Bul izildoo bunday teoremlerdin ajratilgan, yaani bolumdor versiyasyn sunot. Изилдөөчүлөр ma'lum sharttar astında polinomдun ters emesligin bolumдорgo bolungon past darajaly квадраттар yigindisi isbotтары menen sertifikatlash mumkunligin korsotot.

Bul faqat texnik tafsilot emes. Анткени bunday sertifikatтар optimizatsiya muammolarında «bu yechim чынында past chegaradymy?», «bu matritsa ma'lum musbatlik xususiyatyna egemi?» же «bu modeldin коопсуз hududu qanday isbotlanat?» сыяktuu suroolorda qollanilishi mumkun.

Компьютер jihatından эмне ozgorot?

Makale bul jondashuunun kompyuterde yechish tarafyna da hissa qo'shushu mumkunligin ta'kidlayt.

Klassik квадраттар yigindisi jondashuularynda kopincha bir чоң yarı tanımlı programlama muammosy hal qilinat. Bul muammolar чoңойgon sayyn qimmatlashat.

Ajratilgan jondashuvda esa ар bir hudud үчүн alohida isbot qidirilishi mumkun. Bul kichik muammolar ba'zi hollarda parallel hal qilinishi mumkun. Yaani turli protsessorlor же mashinalar bir vaqttyn ozundo turli bolumдордun isbotun qidirishleri mumkun.

Изилдөө shuningdek «o'lchami ozgormos yarı tanımlı cheklovlar» ideyasyn da ta'kidlayt. Bunun ma'nosy: ierarxiya өнүккөн сайын эң чoң matritsa cheklovunun hajmi doimiy o'shushu shart emes; bunun ордуна kop hududtar arkasy menen juruu mumkun.

Bul чoң hajmdagi optimizatsiya muammolarında потentsial maaniluu арtykchalyk bolushu mumkun. Бирок бул ар bir muammoda avtomatik tez bolushu kerек degani emes. Hududtar sonu oshkon sayyn bashka chygyymdar da payda bolushu mumkun.

Optimizatsiyasiz jondashuu эмнени anglatat?

Makalanyn dağı maaniluu bolumu ba'zi hollarda polinomдun ters emesligin korsotuu үчүн optimizatsiyany hal qilmasdan da ierarxiya kurush mumkunligin tushunturat.

Bu jerde ideya:
Fazo konus же simpleks сыяktuu hududlarga bolunat. Keyin polinom bul hududlarda ba'zi chiziqli ozgoruular menen qayta yazilat. Eger ozgoruudan keyin polinom koeffitsientteri ters bolbosa, o'sha hududda polinom ters emesligi tushunulat.

Oddiy til menen:

Polinomdu turli koordinata tizimderinde qayta yazabiz. Eger bu yozuularda barcha koeffitsientter mos ravishda ters emes holga kelsa, bul bizge polinomдun tegishli hududda ters emesligin korsotot.

Bul jondashuu doimo eng samarali usul bolboshu mumkun; birok maaniluu математик ideyany sunot: isbot faqat optimizatsiya yechuvchisina bog'liq bolushu shart emes. Ba'zi isbotтор mos bolunush жана koeffitsient nazorati menen da kurulishi mumkun.

Branch-and-bound эмне үчүн ishlatilat?

Makalada ajratilgan квадраттар yigindisi jondashuunun branch-and-bound, yaani «bol жана chekla» usulu menen birleshtirilishi mumkunligi da tushunturulat.

Branch-and-bound чoң muammonu kichik kichik muammolarga boadon klassik optimizatsiya strategiyasy. Avval maydon чoң bolumdor halinda o'rganilat. Eger bir bolumdo natija yetarlicha aniq bolbosa, o'sha bolum yanada kichik bolumдорgo bolunat.

Bul izildoede da shunga okshosh mantik bar:

  • Avval keng hudud korul chыgylat.
  • Bu hududda yetarli isbot topulbasa, hudud yanada kichik bolumдорgo bolunat.
  • Ар bir bolum үчүн past жана yuqori chegaralar yangilanat.
  • Yetarli aniqlikka erishilgende jarayon to'xtatilat.

Bul usul butun maydondu boshidan juda mayda bolumдорgo bolush ornuna kerекli hududtardy chuquroq o'rganishka xizmet kylat. Shunday qilib hisobloo resurslari tanlabroq ishlatilishi mumkun.

Saniyaly tajriyalar эмне deyat?

Makaladagi saniyaly tajriyalar uch negizgi sohaga qaratilgan:

Birinchisi, klassik квадраттар yigindisi sinovunun minimal qiymatty to'g'ridan-to'g'ri topushda qiynalgan ba'zi atakтуu polinomdor ustunde sinovtar o'tkozulot. Motzkin, Robinson жана Choi-Lam сыяktuu adabiyotta ma'lum misallar shu doiraga kirat.

Ekinchisi, kopozitif matritsa muammolary korul chygylat. Kopozitiflik, ayniqsa ba'zi qiyin optimizatsiya жана kombinatorial muammolar menen bog'liq matritsa xususiyaty.

Uchunchusu, maksimal klik muammosy сыяktuu kombinatorial optimizatsiya bog'lanishlari o'rganilat. Maksimal klik — grafda ар bir tugun bir-biri menen bog'langan eng чoң past guruhtu topuu muammosy. Bul muammo kompyuter fanlary jihatından qiyin muammolar kataryna kirat.

Tajriyalardyn umumiy habary:
Sunushталgan bolumdor jondashuvu ba'zi qiyin misallarda past darajaly же basqarish osonroq sertifikatтар taba alat жана branch-and-bound menen birgelikte ishlatilishi mumkun.

Бирок бул natijalar barcha muammo sinflarynda umumiy samara kafolaty sifatında o'qulboshu kerek. Bul tanlangan matematik жана optimizatsiya misallary ustunde o'tkozulgan tajriyalardyr.

Бул эмне үчүн маaniluu?

Bul izildoo birinchi qarashda juda abstract korunushu mumkun. Бирок negizgi ideya kop ilmiy жана injenerlik sohalarin qiziqtirat.

Bashqaruu tizimderinde tizimdin коопсуз же tuруktuu ekenligin isbotтоo kerek bolushu mumkun. Robototikada harakat rejasynyn ma'lum chegaralar ichinde qolush-qolboshu tekshirilishi mumkun. Statistikada же mashina o'rganishida ba'zi optimizatsiya muammolarynyn ishonchli past chegaralary qidirilishi mumkun. Kombinatorial optimizatsiyada juda чoң qidiruu maydondary basqarish osonroq bolumдорgo bolunishi mumkun.

Bul sohalardyn umumiy ehtiyojy:
Компьютер faqat javob berish emes, balki javobtun эмне үчүн ishonchli ekenligin da isbotтоo.

Ajratilgan квадраттар yigindisi jondashuvu bunday isbotторdu bir чoң tuzilma ornuna bir necha kichik tuzilmalar arkasy menen kurushka araket kylat. Bul da kelajekta yanada kengaytiriladigan жана parallel ishlе aladigan matematik sertifikat usullary үчүн maaniluu izildoo jolu bolushu mumkun.

Koboroq nazarat kerek tuu nuktalar

Bul izildoo nazariy matematika жана optimizatsiya sohasynda. Shuning uchun kundalik amaliy produkt siyaktuu talqin qilinboshu kerek.

Birinchi, izildoo preprint hisoblanat жана hakamlar bahosundan o'tkon emes. Topilmalardy akademik jamaat baholoshu жана bashka izildoolor menen qollab-quvvatlashy maaniluu.

Ekinchi, jondashuv ba'zi hollarda hisobloo арtykchalygy berishi mumkun; birok bul ар bir muammoda klassik usullardan tez же oson bolot degani emes. Hududtar sonunun oshushu da alohida hisobloo chygyymyn keltirip chygarmasy mumkun.

Uchunchu, makaladagi tajriyalar ma'lum polinomdor, matritsa muammolary жана kombinatorial optimizatsiya misallary ustunde o'tkozulgan. Turli muammo olchomdary жана qollanma sohalarında samara alohida o'rganilishi kerek.

Tortunchu, matnda qayd etilgan квадраттар yigindisi, yarı tanımlı programlama, Positivstellensatz, kopozitiflik сыяktuu tushunchalar ilg'or darajadagi matematik vositalardyr. Bul kontentte maqsad bu vositalardy barcha tafsilotlary menen o'rgatish emes, balki izildoonun negizgi ideyasyn tushunurly qilish.

Korytyndy

Bul izildoo polinomdordun ters emesligin isbotтоo үчүн yangi nuqtai nazarn sunot. Klassik квадраттар yigindisi jondashuvu bir algebraik kimlik qidirat, ajratilgan квадраттар yigindisi jondashuvu esa maydondu bolumдорgo bolup ар bir bolum үчүн alohida isbot jaratat.

Bul ideya, ayniqsa qiyin polinomdorda pastroq darajaly isbotтор aluu, kichik muammolardy parallel hal qilish жана branch-and-bound сыяktuu usullar menen tanlabroq qidirish imkoniyatyna ege.

Izildoonun negizgi habary:
Ba'zi matematik isbotтор bir bolok sifatında qiyin bolushu mumkun; birok to'g'ri bolunganda basqarish oson bolot.

Bul nuqtai nazar kelajekta ishonchli optimizatsiya, bashqaruu tizimderi, robototika, statistika жана kompyuter jardamynda matematik isbotтор үчүн yangi usullar ishlab chyguuga hissa qo'shushu mumkun.

Bulak jana usul eskertmesi

Bul kontent Amir Ali Ahmadi, Sanjeeb Dash, Yixuan Hua жана Bartolomeo Stellato tarafından dаярдалgan «Disjunctive Sum of Squares» atyndagy akademik emegi negizinde Verianla tahririyat formatynda mustaqil dаярдалgan.

Bul izildoo preprint hisoblanat жана hakamlar bahosundan o'tkon emes. Kontent maalymat жана bilim beruu мaqsatında dаярдалgan. Matematik optimizatsiya, injenerlik dizayny, bashqaruu tizimi tahlili же professional hisobloo maslahaty ornunu bosboyt.


Бөлүшүү:

Пикирлер текшерилгенден кийин жарыяланат.Пикириңиз жактыруу процессине жөнөтүлүп, ылайыктуу деп табылганда көрүнөт.

Пикир калтырыңыз

E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген

Бул сайтта кукилерге уруксат берүү тажрыйбаңызды жакшыртат. Куки саясаты