Бул изилдөө Эфиопиядагы учурдагы саясий жана административдик кризисти этностук чыңалуулар менен гана түшүндүрбөстөн, институттук алсыроо, элиталык предация, патронаж тармактары, мамлекетти ээлеп алуу жана тарыхый жолго көз карандылык түшүнүктөрү аркылуу талдаган сапаттык саясий экономика изилдөөсү болуп саналат. Изилдөөдө институттук алсыроо расмий институттардын эрежелеринин жана отчеттуулук механизмдеринин саясий кийлигишүү жана расмий эмес патронаж тармактары тарабынан начарлатылышы; элиталык предация болсо саясий акторлордун мамлекетти жана коомдук ресурстарды жеке байлык топтоо, рента бөлүштүрүү же саясий күч түзүү максатында пайдаланышы катары каралат. Автор 1991-жылдан кийинки федералдык түзүмдөрдөн 2018-жылдан кийинки саясий өткөөлгө чейин созулган тарыхый уланмалуулуктар азыркы административдик жүрүм-турумга жана элиталардын стимулдарына таасир этерин жактайт.
Булактын негизги аналитикалык модели конституциялык жана федералдык түзүлүш маселелери патронаж жана элиталык атаандаштык менен айкалышып, мамлекетти ээлеп алууну жана бюрократиялык коррупцияны күчөтүшү мүмкүн экенин; мунун натыйжасында мамлекеттик башкаруунун институттук дарамети жана коопсуздук үстүндөгү борбордук мамлекеттик көзөмөл алсырай турганын билдирет. Изилдөө бул байланыштарды сандык себептүүлүк модели менен текшербейт; академиялык адабиятты, саясаттык баяндамаларды жана укуктук/институттук документтерди сапаттык ыкма менен синтездейт.
Макаланын саясаттык сунуштары үч негизги багытка топтолот: мамлекеттик башкарууну партиялык жана патронаждык мамилелерден арылтуу, камтуучу улуттук диалог жана конституциялык-саясий макулдашуу үчүн негиз түзүү, ошондой эле сот жана коррупцияга каршы күрөш институттарын аткаруу бийлигинин кийлигишүүсүнөн көбүрөөк көз карандысыз кылуу. Бул сунуштар изилдөөнүн нормативдик жыйынтыктары болуп саналат; алардын натыйжалуулугу бул макаланын ичинде эмпирикалык түрдө текшерилбейт.
Институттук Алсыроо Деген Эмне?
Институттук алсыроо — расмий саясий жана административдик институттардын эрежелери, ыйгарым укуктары жана отчеттуулук механизмдери убакыттын өтүшү менен саясий кийлигишүү, патронаж же расмий эмес күч мамилелери аркылуу мазмунун жоготуп, функцияларынын начарлашы; булак Эфиопия контекстинде өзгөчө мамлекеттик кызматты, сот жана коопсуздук институттарын ушул алкакта талкуулайт.
Изилдөөгө ылайык, институттук алсыроо бир институттун толугу менен жок болуп кетишин гана билдирбейт. Институттар формалдуу түрдө жашоосун уланта бериши мүмкүн, бирок кадрларды тандоо, чечим кабыл алуу, ресурстарды бөлүштүрүү же санкция механизмдери расмий эрежелерге караганда саясий берилгендикке жана расмий эмес тармактарга көбүрөөк көз каранды болуп калышы мүмкүн.
Автор бул процессти мамлекеттик дараметтин “бир заматта кыйрашы” катары эмес, эрежелер менен практика ортосундагы айырма улам кеңейген тарыхый алсыроо процесси катары карайт.
Элиталык Предация Деген Эмне?
Элиталык предация — башкаруучу же атаандаш элиталык коалициялар мамлекетти коомдук кызмат көрсөткөн бейтарап институт катары эмес, жеке байлык топтоо, рента бөлүштүрүү, патронаж жана саясий күч өндүрүү үчүн пайдаланууга боло турган курал катары кабыл алган абалды түшүндүргөн саясий экономика түшүнүгү.
Булакка ылайык, коомдук ресурстардын атаандаш саясий фракциялар тарабынан көзөмөлдөнүшү саясатты нөлдүк суммалуу атаандаштыкка айландырышы мүмкүн. Мындай шартта мамлекеттик институттар үстүндөгү көзөмөлдү жоготуу саясий макамды жоготуу гана эмес, экономикалык ресурстарга жана коопсуздук аппаратына жетүүнү жоготуу катары да кабыл алынышы мүмкүн.
Ушул себептен автор саясий атаандаштыкты идеология же этностук идентификация аркылуу гана эмес, коомдук ресурстарга жана институттук күчкө жетүү аркылуу да талдоо керек экенин жактайт.
Тарыхый жолго көз карандылык
Изилдөөнүн тарыхый-институционалисттик мамилеси азыркы институттарды 1991-жылдан кийинки саясий түзүмдөрдөн жана 1995-жылкы Конституция түзгөн федералдык алкактан өзүнчө кароого болбой турганын жактайт.
Булакта 1991-жылдан кийин өнүктүрүлгөн этностук федералдык система тарыхый иденттүүлүк талаптарын борбордон ажыратуу аркылуу канааттандырууну максат кылганы, бирок ошол эле мезгилде үстөм партиялык түзүм жана бюрократиялык таасир улана бергени айтылат.
Бул контекстте жолго көз карандылык өткөндө түзүлгөн институттук түзүмдөр азыркы акторлордун тандоолорун жана стимулдарын чектөөнү уланта берет деген мааниде колдонулат.
2018-жылдан кийинки саясий өткөөл
Булак Abiy Ahmed 2018-жылы бийликке келгенден башталган мезгилди алгач олуттуу саясий ачылыш катары баалайт. Саясий туткундардын бошотулушу, айрым оппозициялык топторго коюлган тыюулардын алынышы жана сүргүндөгү медиа акторлорунун кайтып келиши сыяктуу өнүгүүлөр саясий мейкиндикти кеңейткени белгиленет.
Ошол эле учурда автор EPRDF коалициясынын жоюлуп, Prosperity Party түзүмүнө өтүлүшү жана ошол мезгилде аймактык элиталардын өз күч базаларын кеңейтиши борбордук жана аймактык институттар ортосундагы чыңалууну күчөткөн деген пикирде.
Булакта Tigray, Amhara жана Oromiaдагы кагылышуулар ушул кеңири институттук жана саясий өзгөрүүнүн бөлүктөрү катары каралат. Бул окуялар изилдөөдө институттук алсыроо тезисин колдогон контексттер катары колдонулат; макала ар бир кагылышуунун толук себептик тарыхын кайра түзбөйт.
Мамлекетти Ээлеп Алуу менен Административдик Коррупциянын Байланышы Кандай?
Изилдөөдө мамлекетти ээлеп алуу коомдук институттардын чечимдерин жана ресурстарын белгилүү саясий же экономикалык тармактардын кызыкчылыгына ылайык системалуу түрдө багыттоо катары каралса, административдик коррупция ушул кеңири түзүмдүн мамлекеттик сатып алууларда, жер башкарууда, ресурстарды бөлүштүрүүдө жана ишке ашыруу процесстеринде көрүнүшү мүмкүн болгон натыйжаларынын бири катары берилет.
Мамлекеттик сатып алуулар жана жардамды бөлүштүрүү
Булак гуманитардык жардам жана инфраструктуралык сатып алуулар жергиликтүү же аймактык күч тармактарынын таасирине кабылышы мүмкүн экенин билдирет. Акыркы аймактык кагылышуулар учурунда эл аралык жардамды бөлүштүрүүдөгү көйгөйлөр коомдук бөлүштүрүү системаларынын элиталык таасирге карата морттугуна мисал катары көрсөтүлөт.
Бул дооматтар булакта International Crisis Group жана башка адабияттарга негизделет; учурдагы изилдөө өз алдынча талаа изилдөөсү аркылуу жардам агымдарын кайра өлчөбөйт.
Жер башкаруу жана патронаж
Булак шаардык жана шаар четиндеги жер башкарууну коррупция коркунучу жогору болгон тармактардын бири катары талкуулайт. Жер бөлүштүрүү саясий берилгендикти сыйлоо же саясий күч тармактарын каржылоо үчүн колдонулушу мүмкүн экени айтылат.
Сот жана тандалма колдонуу тууралуу доомат
Изилдөөдө коррупцияга каршы күрөш органдары жана сот айрым мезгилдерде тандалма колдонуу үчүн сынга алынганы белгиленет. Бул алкакта автор сот жана көзөмөлдөөчү институттарды аткаруу бийлигинин таасиринен коргоо институттук кайра түзүүнүн негизги бөлүктөрүнүн бири болушу керектигин жактайт.
Булакта берилген түзүмдүк чынжыр
| Баскыч | Булакта сунушталган механизм |
|---|---|
| 1 | Конституциялык/федералдык түзүлүш көйгөйлөрү жана тарыхый институттук мурас |
| 2 | Элиталык предациянын жана патронаж тармактарынын күчөшү |
| 3 | Мамлекетти ээлеп алуу жана бюрократиялык коррупция |
| 4 | Институттук алсыроо жана коопсуздук үстүндөгү борбордук көзөмөлдүн начарлашы |
| 5 | Узакка созулган саясий жана административдик кризис |
Бул чынжыр изилдөөнүн концептуалдык модели. Баскычтардын ар биринин ортосунда бул макаланын ичинде сандык эсептелген таасир коэффициенти же себептик таасирдин өлчөмү жок.
Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары
Изилдөө дизайны
Изилдөө сапаттык саясий экономика мамилесин интерпретациялык жана тарыхый-институционалисттик изилдөө дизайнынын ичинде колдонот. Негизги себеп — патронаж, расмий эмес элиталык тармактар жана мамлекетти ээлеп алуу механизмдери сандык көрсөткүчтөр аркылуу гана толук көрүнбөй калышы мүмкүн.
Автор өткөндөгү институттук түзүмдөр азыркы жүрүм-турумду кандай чектерин баалоо үчүн өзгөчө 1991-жылкы өткөөлдөн жана 1995-жылкы Конституциядан келип чыккан тарыхый жолго көз карандылыктарга көңүл бурат.
Маалымат булактары
Изилдөөдө үч негизги маалымат/булак тобу колдонулат:
- Академиялык жана теориялык адабият: Африкадагы мамлекеттин калыптанышы, неопатримониализм, федерализм жана саясий институттар боюнча рецензияланган макалалар, тарыхый изилдөөлөр жана теориялык тексттер.
- Институттук жана саясаттык баяндамалар: International Crisis Group, Freedom House, World Bank жана окшош уюмдардын Эфиопиянын 2018-жылдан кийинки башкаруу түзүмүнө байланыштуу баалоолору.
- Укуктук жана конституциялык документтер: Эфиопия Федералдык Демократиялык Республикасынын Конституциясы, федералдык жана аймактык административдик жөнгө салуулар жана өткөөл мезгилдин саясаттык документтери.
Аналитикалык алкак
Маалыматтар тематикалык дискурс жана саясий экономика талдоосу аркылуу үч операциялык багыттын айланасында синтезделет:
| Өлчөм | Булак изилдеген суроо |
|---|---|
| Бюрократиялык таасир | Саясий берилгендик татыктуулукка негизделген мамлекеттик башкаруу стандарттарынан кантип жогору коюлушу мүмкүн. |
| Ресурстардын жергиликтешүүсү жана борборлошуусу | Каржы жана коопсуздук ыйгарым укуктары федералдык борбор менен аймактык элиталардын ортосунда кантип талаш маселесине айланары. |
| Жазасыздык механизмдери | Мамлекеттик сатып алууларда, жер башкарууда жана аймактык коопсуздук түзүмдөрүндө элиталык предацияны мүмкүн кылган шарттар. |
Изилдөө Эфиопиядагы Кризисти Этностук Кагылышуу менен Гана Түшүндүрөбү?
Жок. Изилдөө этностук идентификация жана этно-федералдык институттар маанилүү экенин таануу менен бирге, азыркы кризисти “байыркы этностук жек көрүү” баянына гана кыскартууну четке кагат; институттук түзүлүштү, патронажды, мамлекеттик ресурстарды көзөмөлдөөнү, борбор-аймак мамилелерин жана элиталык стимулдарды чогуу талдайт.
Автордун мамилесинде иденттүүлүк саясаты коомдук ресурстарга жана саясий күчкө жетүү үчүн күрөштөн өзүнчө каралбайт. Этностук мобилизация айрым акторлор тарабынан саясий жана экономикалык атаандаштыктын куралы катары колдонулушу мүмкүн экени айтылат.
Коопсуздук аппаратынын бөлүнүшү
Булакка ылайык, институттук алсыроонун эң олуттуу натыйжаларынын бири — мамлекеттин мыйзамдуу күч колдонууга болгон монополиясынын алсырашы.
Изилдөөдө Amhara жана Oromiaдагы кризистер ушул алкакта каралып, аймактык атайын күчтөрдү улуттук коргонуу түзүмүнө интеграциялоо аракеттери айрым аймактык акторлор тарабынан коопсуздукка жана саясий автономияга коркунуч катары кабыл алынганы белгиленет.
Автор ошондой эле институтташкан сүйлөшүү жана талаштарды чечүү каналдары алсыраган шарттарда мамлекет коопсуздукка көбүрөөк басым жасаган ыкмаларга буруларын жактайт.
Булакта талкууланган ашкере коопсуздукчул практикалар
Изилдөө учкучсуз учуучу аппараттардын соккулары, сотсуз камоо тууралуу дооматтар жана кеңири масштабдагы телекоммуникациялык өчүрүүлөр сыяктуу практикаларды “militarized governance” деген аталыштын алдында талкуулайт. Бул бөлүктөгү билдирүүлөр булак авторунун жана ал шилтеме берген адабияттын баалоолору; учурдагы Verianla баяны аларды өз алдынча ырасталган жаңы окуянын аныктамасы катары көрсөтпөйт.
Изилдөө колдогон негизги аргументтер
- Булак Эфиопиядагы административдик кризис кыска мөөнөттүү саясий окуялар менен гана эмес, мурдагы институттук түзүмдөр менен да байланыштуу экенин жактайт.
- Автор саясий патронаж менен бюрократиялык дараметтин ортосунда терс байланыш бар деген концептуалдык жана адабиятка негизделген аргумент иштеп чыгат.
- Мамлекеттик ресурстар үчүн элиталык атаандаштык коомдук институттардын бейтараптыгын алсыратышы мүмкүн болгон механизм катары көрсөтүлөт.
- Борбор менен аймактык элиталардын ортосундагы каржы жана коопсуздук ыйгарым укуктары боюнча талаштар мамлекеттик дарамет жөнүндөгү талкуунун өзөгүндө турат.
- Мамлекеттик башкаруу реформасын техникалык жөнгө салуулар менен гана эмес, саясий стимул түзүмдөрү менен бирге кароо керектиги айтылат.
Изилдөө колдобогон же түз көрсөтпөгөн жыйынтыктар
- Макала бардык саясий акторлор бирдей деңгээлде предативдүү аракеттенерин ар бирин өзүнчө эмпирикалык түрдө көрсөтпөйт.
- Институттук алсыроонун көлөмү үчүн сандык индекс эсептелбейт.
- Элиталык предация кризиске белгилүү бир пайыз деңгээлинде жооптуу экени өлчөнбөйт.
- Федерализм өзү жалгыз бардык кагылышуулардын себеби экени көрсөтүлбөйт.
- Сунушталган саясаттык реформалардын ийгилик көрсөткүчү же чыгымы текшерилбейт.
- Булак түз талаа маектерин же оригиналдуу сандык микро-маалымат талдоосун бербейт.
Макаланын Негизги Саясаттык Сунуштары Кайсылар?
Изилдөө үч негизги саясаттык багытты сунуштайт: мамлекеттик башкарууда партиялык же иденттүүлүккө негизделген патронаждын ордуна татыктуулукка негизделген кадр системаларын күчөтүү, федералдык жана аймактык талаштарды камтуучу улуттук диалог жана конституциялык-саясий макулдашуу аркылуу чечүү, ошондой эле сот жана коррупцияга каршы күрөш институттарын аткаруу бийлигинин кийлигишүүсүнө карата көбүрөөк көз карандысыз кылуу.
Мамлекеттик башкарууну деполитизациялоо
Булак мамлекеттик кызматта жана коопсуздук секторунда дайындоо жана кызматтык өсүү саясий же этностук патронажга эмес, татыктуулукка негизделген эрежелерге таянышы керектигин жактайт.
Камтуучу улуттук диалог
Автор иденттүүлүккө негизделген федерализмдин түзүмдүк бүдөмүктөрүн мажбурлап борборлоштуруунун ордуна камтуучу конституциялык жана саясий сүйлөшүүлөр аркылуу чечүүнү сунуштайт.
Горизонталдык отчеттуулукту күчөтүү
Изилдөөнүн үчүнчү негизги сунушу — коррупцияга каршы күрөш комиссияларынын жана соттун конституциялык көз карандысыздыгын күчөтүү жана аларды аткаруу бийлигинин кийлигишүүсүнөн коргоо.
Методологиялык чектөөлөр
Булак негизинен кабинеттик адабият жана саясаттык документ талдоосуна таянат. Оригиналдуу талаа маектери, жеке деңгээлдеги маалыматтар, мамлекеттик кызматкерлерден алынган баштапкы сурамжылоолор же эконометрикалык себептүүлүк тести берилбейт.
Колдонулган булактар академиялык адабияттан тышкары эл аралык уюмдарды, аналитикалык борборлорду жана өлкөлүк баяндамаларды да камтыйт. Ошондуктан ар башка булак түрлөрүнүн ыкмалары жана баалоо критерийлери бирдей эмес.
Изилдөөнүн концептуалдык себептүүлүк чынжыры окуялардын бардык альтернативдүү түшүндүрмөлөрүн текшерген эксперименттик модель эмес. Экономикалык шарттар, тышкы акторлор, жергиликтүү коопсуздук динамикасы жана башка тарыхый өзгөрмөлөр Эфиопиянын саясий өнүгүшүнө таасир бере турган кошумча факторлор; учурдагы макала алардын баарын бирдей деңгээлде кеңири изилдебейт.
Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү
Түпнуска аталышы: Institutional Decay and Elite Predation: The Structural Drivers of Ethiopia's Ongoing Political and Administrative Crisis
Автор: Mengesha Robso Wodajo
Мекеме: Bule Hora University, Department of History
Академиялык кызмат: Булакта “Senior Lecturer and Researcher” деп көрсөтүлгөн.
DOI: Булак PDFде берилген эмес.
Журнал / басмакана / том / сан: Булак PDFде көрсөтүлгөн эмес.
Жарыяланган күнү: Булак PDFде ачык көрсөтүлгөн эмес.
Рецензия абалы: Булак PDFнин ичинде рецензия же кабыл алуу тууралуу маалымат жок.
Лицензия: Булак PDFде ачык лицензия билдирүүсү жок.
Изилдөөнүн түрү: Сапаттык саясий экономика жана тарыхый-институционалисттик талдоо.
Маалымат чогултуу мамилеси: Кабинеттик сапаттык кароо; академиялык адабиятты, институттук/саясаттык баяндамаларды жана укуктук/конституциялык документтерди бирге баалоо.
Талдоо ыкмасы: Тематикалык дискурс талдоосу жана саясий экономика талдоосу.
Булакта колдонулган негизги адабият: Abbink (2017), Bayeh (2022), Clapham (2018), De Waal (2019), Eshete (2020), International Crisis Group (2023), Lefort (2020), Lyons (2019), Markakis (2021), Medhane (2022), Meressa (2021), Tronvoll (2021), Vaughan (2020), Wondimu (2021), World Bank (2024), Wubante жана авторлоштор (2024) жана Zewde (2019).
Негизги чечмелөө чеги: Булакта колдонулган “институттук алсыроо”, “элиталык предация”, “мамлекетти ээлеп алуу” жана аларга байланыштуу саясий баалоолор макаланын аналитикалык алкагына таандык. Изилдөө жаңы сандык себептүүлүк баалоолорун, эксперименттик ырастоону же кеңири талаа маалыматтарын бербейт.
Пикир калтырыңыз
E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген