Чечим кабыл алуу күчү, бул изилдөөдө аялдардын гана бир программага, кызматка, билим берүүгө veya мүмкүнчүлүккө катышуусун эмес; тандоолорун түшүнө алышын, бул тандоолорго реалдуу жетише алышын, тандоолорун коопсуз ишке ашыра алышын, өздөрүнө таасир эткен чечимдерге таасир бере алышын ve убакыт өтүшү менен системалардын дизайнына салым кошо алышын туюндурган күчтөнүү өлчөмү.

Shyla Talluri’nin PURE Insight Brief 002 изилдөөсү, мекемелердин аялдардын күчтөнүшүн көбүнчө катышуу көрсөткүчтөрү менен өлчөй турганын ve bunun маанилүү, бирок жетишсиз bir мамиле olduğunu жактайт. Бир программа канча аялга жеткенин, канча киши окууга катышканын veya канча аял кеңешке киргенин туура өлчөй алат; бирок бул сандар өз алдынча аялдардын өз жашоолору үстүндөгү чечим күчү артканын көрсөтпөйт.

Kaynağın merkezi ayrımı şu cümlede özetlenmektedir: Катышуу иш-аракетти өлчөйт; чечим кабыл алуу күчү күчтөнүүнү өлчөйт.

Изилдөө bu ayrımı beş pratik soruya dönüştürmektedir: аялlar seçeneklerini anlıyor mu, мүмкүнчүлүкlara gerçekçi biçimde erişebiliyor mu, seçimlerini güvenli biçimde uygulayabiliyor mu, kenтилerini таасирleyen чечимları таасирleyebiliyor mu ve системаleri şekillendirmeye katkıda bulunabiliyor mu?

Bu sorular yeni bir kuramsal paradigma катары эмес, Amartya Sen’in capability мамилеı, Naila Kabeer’in resources-agency-achievements modeli, pro-WEAI ve OECD SIGI gibi mevcut literatürü мекемелердин tek program düzeyinde kullanabileceği daha uygulanabilir bir değerlendirme aracına dönüştürme girişimi катары sunulmaktadır.

Катышуу neden өз алдынча yeterli эмес?

Изилдөөнүн başlangıç örneği iki аялın aynı eğitim, istihdam, hukuki укук ve мүмкүнчүлүкlara sahip olabileceğini; buna rağmen birinin gelirini кантип kullanacağına, sağlık hizmetine ne убакыт erişeceğine, hangi mesleki мүмкүнчүлүкları değerlendireceğine ve liderlik rolü üstlenip üstlenmeyeceğine kendisinin чечим verebildiğini, diğerinin ise veremediğini anlatmaktadır.

Buradaki fark erişimin kendisi эмесdir. Мүмкүнчүлүкın anlamlı чечим verme gücüne dönüşüp dönüşmediğidir.

“Катышуу Күч Эмес” İfadesi Ne Anlama Geliyor?

“Катышуу күч эмесdir” ifadesi, bir аялın бир программага katılması, bir кызматка ulaşması veya bir kurulda өкүлчүлүк eтилmesinin өз алдынча күчтөнүү kanıtı olmadığını; gerçek күчтөнүүnin seçimleri anlayabilme, güvenli biçimde hareket edebilme ve чечимların sonucunu таасирleyebilme kapasitesini de gerektirdiğini anlatır.

Мекемеlar neyi iyi өлчüyor?

Kaynağa göre hükümetler, işverenler, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları аялдардын yaşamlarını iyileştirmek için çok sayıda program yürütmektedir:

• стипендиялар,
• лидерлик окутуулар,
• финансылык инклюзия программалары,
• саламаттык кызматтары,
• укуктук реформалар,
• иш орду саясаттары.

Bu мекемеlar genellikle kayıt, катышуу, devam ve өкүлчүлүк gibi göstergeleri oldukça iyi өлчmektedir.

Ancak daha zor soru şudur:

Аялların чечим verme kapasitesi gerçekten arttı mı?

Kuramsal temel

Изилдөө kendi мамилеının sıfırdan ortaya çıkmadığını açıkça belirtmektedir.

Amartya Sen’in capability мамилеı, insanların sahip oldukları мүмкүнчүлүкlar ile fiilen gerçekleştirebildikleri yaşam seçenekleri arasında ayrım yapmaktadır.

Naila Kabeer’in resources-agency-achievements modeli, күчтөнүүyi булакlardan чечим verme kapasitesine ve oradan sonuca uzanan bir süreç катары ele almaktadır.

pro-WEAI аялдардын ajansını araştırma ve program hedefleme amacıyla өлчülebilir alanlara dönüştürmektedir.

OECD SIGI ise yasaların ve toplumsal normların аялlar üzerindeki kısıtlayıcı таасирsini ülke düzeyinde izlemektedir.

PURE brief’inin özgün amacı bu мамилеların yerine yeni bir endeks kurmak эмес, мекеме yöneticilerinin kendi programlarına doğrudan uygulayabileceği daha basit bir sorgulama çerçevesi oluşturmaktır.

Bu Изилдөө Yeni Bir Аял Күчтөнүүsi Endeksi mi Öneriyor?

Жок. Изилдөө yeni bir skor, endeks veya doğrulanmış өлчüm modeli geliştirmiyor; mevcut күчтөнүү literatüründeki ajans ve чечим verme kavramlarını program yöneticileri, fon verenler ve мекеме başkanlarının tek bir girişimi değerlendirirken kullanabileceği beş pratik soruya dönüştürüyor.

Укукlardan система өзгөрүшүne giden yol

Булак күчтөнүүnin kaba biçimde şu sırayla düşünülebileceğini önermektedir:

Укуктар → Мүмкүнчүлүк → Катышуу → Чечим Кабыл Алуу → Таасир → Системалык Өзгөрүү

Автор bu yapıyı doğrulanmış bir nedensel model катары эмес, bir değerlendirme merceği катары tanımlar.

Bu zincirde:

• bir укук var olabilir fakat kullanılabilir olmayabilir,
• bir мүмкүнчүлүк var olabilir fakat erişilebilir olmayabilir,
• катышуу gerçekleşebilir fakat чечим yтаасирsi olmayabilir,
• өкүлчүлүк gerçekleşebilir fakat таасир olmayabilir,
• bireysel başarı gerçekleşebilir fakat система değişmeyebilir.

Өкүлчүлүк ile Таасир Arasındaki Fark Эмне?

Өкүлчүлүк, bir аялın toplantıda, kurulda veya чечим sürecinde bulunmasını ifade eder; таасир ise onun görüşünün gündemi, bütçeyi, tasarımı veya nihai чечимı değiştirme kapasitesini ifade eder. Изилдөөнүн özlü ifadesiyle, өкүлчүлүк varlık yaratır; таасир sonuçları değiştirir.

Neden bu ayrım 2026’da daha önemli?

Изилдөөya göre мүмкүнчүлүкların sunulduğu системаler giderek daha karmaşık ve aracılı hale gelmektedir.

Kamu hizmetleri, bankacılık, sağlık ve işe alım süreçleri giderek dijital platformlara taşınmaktadır.

Bu dönüşüm bazı insanlar için erişimi artırırken diğerleri için:

• bağlantı eksikliği,
• dijital okurавторlık,
• тил,
• belge gereksinimi,
• algoritmik değerlendirme

gibi yeni engeller oluşturabilir.

Benzer biçimde bir banka hesabına sahip olmak o hesabı bağımsız biçimde kontrol edebilmekle aynı şey эмесdir.

Uzaktan ve esnek изилдөө аялдардын işgücüne катышуу yollarını genişletebilir; бирок bakım yükümlülüklerinin eşitsiz dağılımı devam edebilir.

Bu nedenle formal erişim büyürken pratik kontrol eşitsiz kalabilir.

Birinci soru: Аялlar seçeneklerini anlıyor mu?

Булак bilgi sahibi olmak ile anlamayı birbirinden ayırmaktadır.

Bir мекеме çalışanlara bir politika belgesi dağıtabilir. Bu, çalışanların belgenin kendi maaşlarını, kıdemlerini veya işe dönüş укукlarını кантип таасирleyeceğini gerçekten anladıkları anlamına gelmez.

Изилдөөнүн temel içgörüsü:

Маалымат аң-сезим жаратат; түшүнүү чечим кабыл алууну мүмкүн кылат.

Bir Укукkın Bildirilmiş Olması Аялın O Укукkı Anladığı Anlamına Gelir mi?

Жок. Изилдөөya göre politika veya укукkın duyurulması yalnız bilgi aktarımıdır; kişi kendi koşullarında bu укукkın ne anlama geldiğini ve onu кантип kullanacağını açıklayamıyorsa gerçek чечим verme kapasitesi oluşmuş sayılmaz.

Birinci soru için önerilen uygulamalar

• Катышууı эмес kavrayışı өлчmek.
• Basit ve kullanılan тилlerde materyal hazırlamak.
• Tek seferlik bilgilendirme yerine takip temasları oluşturmak.
• Senaryo ve tartışmalarla anlama düzeyini test etmek.

İkinci soru: Аялlar мүмкүнчүлүкlara gereksiz engeller olmadan erişebiliyor mu?

Kaynağa göre kâğıt üzerinde mevcut bir мүмкүнчүлүк, fiilen kullanılabilir bir мүмкүнчүлүкla aynı эмесdir.

Erişimi таасирleyen unsurlar arasında:

• чыгым,
• убакыт,
• жай,
• bakım yükümlülükleri,
• engellilik uyarlamaları,
• internet bağlantısı,
• belgeler,
• sürecin karmaşıklığı

yer alabilir.

Bir üniversite bursu herkese açık olabilir; бирок karmaşık belgeler, mesai saatinde yüz yüze mülakat veya seyahat gereksinimi fiili erişimi azaltabilir.

Formal Uygunluk ile Gerçek Erişim Aynı Şey midir?

Жок. Bir kişi programın şartlarını karşılıyor olabilir, бирок чыгым, ulaşım, bakım sorumluluğu, belge yükü veya dijital erişim gibi pratik engeller nedeniyle мүмкүнчүлүкı fiilen kullanamayabilir.

İkinci soru için önerilen uygulamalar

• Başvuru sürecini ilk kez kullanan kişinin perspektifinden haritalamak.
• Esnek убакытlama sağlamak.
• Uzaktan катышуу seçenekleri sunmak.
• Gereksiz belgeleri kaldırmak.
• Uygun olduğu hâlde başvurmayanların neden başvurmadığını incelemek.

Üçüncü soru: Аялlar seçimlerini güvenli biçimde kullanabiliyor mu?

Bir укукkın veya мүмкүнчүлүкın kullanılabilir olması için kişinin onu kullanırken misilleme, şiddet, ekonomik kayıp veya toplumsal statü kaybı gibi aşırı risklere maruz kalmaması gerekir.

Булак коопсуздук ve güveni күчтөнүүnin ek unsurları эмес, ön koşulları катары değerlendirmektedir.

Örneğin bir işyerinde taciz bildirim системаi bulunabilir. Fakat çalışanlar şikâyet edenlerin misillemeyle karşılaştığını düşünüyorsa, mekanizmanın kâğıt üzerinde bulunması өз алдынча anlamlı эмесdir.

Bir Укук Ne Zaman Gerçekten Kullanılabilir Hale Gelir?

Изилдөөнүн мамилеına göre bir укук, kişi onu kullanırken makul olmayan fiziksel, ekonomik, sosyal veya mesleki risklere maruz kalmadığında gerçek anlamda kullanılabilir hale gelir.

Üçüncü soru için önerilen uygulamalar

• Yalnız kaç kişinin системаi kullandığını эмес, kullandıktan sonra ne olduğunu izlemek.
• Gizli ve güvenilir yönlendirme yolları kurmak.
• Misilleme riskini doğrudan ele almak.
• Güvenliği yalnız “özgüven sorunu” gibi değerlendirmemek.

Dördüncü soru: Аялlar kenтилerini таасирleyen чечимları таасирliyor mu?

Изилдөөнүн en önemli ayrımlarından biri şu kavramlar arasındadır:

• orada bulunmak,
• danışılmak,
• katılmak,
• oy укукkına sahip olmak,
• gündem belirlemek,
• bütçeyi таасирlemek.

Bunların tamamı aynı күч düzeyini ifade etmez.

Bir danışma kurulunda аялдардын bulunması, чечимlar zaten alındıktan sonra görüş soruluyorsa gerçek таасир anlamına gelmeyebilir.

Kaynağın temel ifadesi:

Өкүлчүлүк катышууну көрсөтөт. Таасир натыйжаларды өзгөртөт.

Dördüncü soru için önerilen uygulamalar

• Аялları yalnız чечимın onay aşamasında эмес, çerçeveleme aşamasında dahil etmek.
• Danışma görevlerine bütçe veya gündem belirleme yтаасирsi vermek.
• Аялların önerilerinin nihai чечимları ne sıklıkla değiştirdiğini izlemek.

Bir Аялın Kurulda Bulunması Күч Sahibi Olduğunu Gösterir mi?

Жок. Изилдөөya göre kurulda bulunmak өкүлчүлүк veya varlık göstergesidir; gerçek күч, kişinin oy, gündem belirleme, bütçe veya чечим sonucunu değiştirebilecek таасирye sahip olup olmadığıyla anlaşılır.

Beşinci soru: Аялlar системаi şekillendiriyor mu?

Изилдөөнүн en ileri күчтөнүү düzeyi bireysel faydadan система өзгөрүшүne geçiştir.

Bir аялın burs alması, eğitimini tamamlaması ve mesleğe girmesi olumlu bir bireysel sonuçtur.

Ancak aynı аял daha sonra:

• programın tasarımına,
• değerlendirmesine,
• mentorluk yapısına,
• başvuru kriterlerinin belirlenmesine

katılamıyorsa система üzerindeki таасирsi sınırlı kalabilir.

Булак her аялın lider olmak zorunda olmadığını özellikle belirtmektedir. Buradaki amaç liderlik isteyen аялlar için системаin buna alan açmasıdır.

Kalıcı Күчтөнүү Neden Системалык Өзгөрүүni de İçeriyor?

Çünkü изилдөөya göre yalnız bir аялın mevcut системаden fayda sağlaması bireysel sonuç üretir; kalıcı күчтөнүү ise bazı аялдардын sonraki катышууcılar için aynı системаi yeniden tasarlama, değerlendirme veya iyileştirme kapasitesine de sahip olmasını gerektirir.

Beşinci soru için önerilen uygulamalar

• Eski катышууcıları mentor veya değerlendirici катары geri davet etmek.
• Program tasarımına аялları ortak tasarımcı катары dahil etmek.
• Araştırma ve uygulama alanında аял uzmanları doğrudan desteklemek.
• Yararlanıcıdan katkı sağlayıcıya ve liderliğe giden yollar oluşturmak.

Бир программа күчlendirici катары adlandırılmadan önce

Булак sayfa 11’de мекемелердин kullanabileceği son derece pratik bir kontrol listesi sunmaktadır.

Изилдөө hiçbir programın her satırda kusursuz sonuç üretmesi gerekmediğini kabul etmektedir. Ancak мекемелердин sağ sütundaki sorulara системаatik катары yanıt verememesi, programın yeniden tasarlanması gerektiğine ilişkin bir sinyal катары değerlendirilmelidir.

Изилдөөнүн Методi ve Табылгалары

Метод

Изилдөө özgün saha verisi veya deneysel analiz üretmemektedir. Temel метод, аялдардын күчтөнүүsi literatürünün kavramsal sentezi ve bunun мекемелердин kullanabileceği bir kontrol çerçevesine dönüştürülmesidir.

Temel kuramsal ve өлчüm булакları

Sektör bazlı pratik sonuçlar

Өкмөттөр

Yasa çıkarılmasını эмес, yasanın erişim ve uygulamayı gerçekten değiştirip değiştirmediğini izlemelidir. Укук sahiplerinin укукlarını fiilen ne sıklıkla kullandığı өлчülmelidir.

Иш берүүчүлөр

İşe alım ve eğitim sayılarının yanında elde tutma, terfi ve чечим verme yтаасирsi de izlenmelidir.

Şikâyet ve ilerleme mekanizmalarının yalnız var olup olmadığı эмес, güvenilip güvenilmediği ve fiilen kullanılıp kullanılmadığı өлчülmelidir.

Университеттер жана мектептер

Başvuru, burs ve danışmanlık süreçleri başvuran kişinin bakış açısından yeniden incelenmelidir.

Öğrenciler ve mezunlar program tasarımına yalnız son aşamada эмес, öncelikler belirlenmeden önce dahil eтилmelidir.

Саламаттык жана каржы мекемелери

Hizmetin yalnız mevcut olup olmadığı эмес; чыгым, купуялуулук ve takip süreçleri de değerlendirilmelidir.

Banka hesabı veya yardım укукkına sahip olmakla bu hesabı veya укукkı bağımsız biçimde kontrol etmek arasındaki fark өлчülmelidir.

Жарандык коом уюмдары

Аялlar program tasarımına ve değerlendirmesine baştan dahil eтилmelidir.

Катышууcıların önerilerinin nihai tasarım veya bütçeyi değiştirip değiştirmediği izlenmelidir.

Каржылоочулар

Yalnız erişim ve катышуу rakamları эмес, uzun dönemli sonuçlar, коопсуздук, таасир ve чечим verme gücü de fonlama değerlendirmelerine dahil eтилmelidir.

Изилдөөнүн desteklediği sonuçlar

• Катышуу ve өкүлчүлүк күчтөнүүnin önemli fakat өз алдынча yeterli göstergeleri эмесdir.
• Formal укук ile fiili kullanım arasında fark bulunabilir.
• Мүмкүнчүлүкın varlığı gerçek erişim anlamına gelmeyebilir.
• Güvenli biçimde hareket edebilmek чечим verme kapasitesinin temel koşullarından biridir.
• Өкүлчүлүк ile чечим üzerinde таасир birbirinden ayrılmalıdır.
• Bireysel fayda ile система değiştirme kapasitesi aynı эмесdir.
• Мекемеlar күчтөнүүyi yalnız ulaşım veya катышуу metrikleriyle өлчerse таасирlerini abartabilir.

Изилдөөнүн desteklemediği sonuçlar

• Beş sorunun yeni ve doğrulanmış bir psikometrik өлчek olduğu gösterilmemektedir.
• Altı aşamalı укук-мүмкүнчүлүк-катышуу-чечим-таасир-система өзгөрүшү zinciri doğrulanmış nedensel model эмесdir.
• Bütün мекемелердин veya programların аялдардын күчтөнүшүн yanlış өлчtüğü ileri sürülmemektedir.
• Катышууın önemsiz olduğu söylenmemektedir.
• Чечим кабыл алуу күчүnün өз алдынча bütün күчтөнүү boyutlarını өлчtüğü iddia eтилmemektedir.
• Önerilen çerçevenin belirli bir yüzdeyle daha iyi sonuç ürettiği ampirik катары gösterilmemektedir.

Катышуу Өлчülmeye Devam Eтилmeli mi?

Ооба. Изилдөө катышуу, өкүлчүлүк, укук veya мүмкүнчүлүк өлчümlerini değersiz görmüyor; bunların gerekli olduğunu бирок күчтөнүүnin nihai göstergesi gibi kullanılmaması gerektiğini savunuyor. Катышуу kaç аялın programa girdiğini gösterir; чечим verme gücü ise programın аялдардын yaşamlarında anlamlı bir değişiklik yaratıp yaratmadığını sorgular.

Методологиялык чекlılıklar

Булак yeni bir saha изилдөөсү yürütmemektedir. Beş sorunun geçerliliği farklı ülkeler, sektörler veya kültürel bağlamlarda deneysel катары test eтилmemiştir.

İkinci катары күчтөнүү çok boyutlu bir kavramdır. Изилдөөнүн чечим verme gücüne verdiği ağırlık, başka күчтөнүү göstergelerinin önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Üçüncü катары “система өзгөрүшү” gibi üst düzey sonuçların өлчülmesi programdan programa önemli өлчüde değişebilir.

Dördüncü катары булак, pratik kullanım kolaylığı amacıyla karmaşık күчтөнүү literatürünü beş soruya indirgemektedir. Bu basitleştirme uygulama açısından күчlü olmakla birlikte, bütün teorik ayrıntıları kapsamaz.

Булак жана Метод Эскертүүсү

Түпнуска аталышы:Participation Is Not Power: Rethinking How Institutions Measure Women's Empowerment

Автор: Dr. Shyla Talluri.

Жарыялануу: PURE Insight Brief 002.

Уюм: PURE Policy & Research / People for Urban and Rural Education.

Дата: Август 2026.

Жарыяланган жери: Baltimore, Maryland, USA.

DOI: 10.5281/zenodo.21830563.

Булак түрү: Politika araştırma özeti ve мекемеsal değerlendirme brief’i.

Bağımsız yayın notu: Изилдөө PURE tarafından bağımsız yayımlanmıştır. Жарыялануу tarihi 19. ATA Convention Women’s Forum ile aynı döneme denk gelmekle birlikte ATA veya Forum tarafından sipariş eтилmediği, finanse eтилmediği, gözden geçirilmediği ve resmen onaylanmadığı belirtilmektedir.

Негизги теориялык булактар: Amartya Sen, Naila Kabeer, pro-WEAI, OECD SIGI, ILO, ITU, World Bank, UN Women, UNDP ve UNESCO.

Методологиялык чек: Изилдөө yeni bir күчтөнүү endeksi, psikometrik өлчek veya deneysel таасир değerlendirmesi üretmemektedir. Önerilen beş soru, mevcut literatürdeki ajans ve күчтөнүү kavramlarını мекемелердин program tasarımı ve değerlendirmesinde kullanabileceği pratik bir kontrol çerçevesine dönüştürmektedir.