Кургак учукка каршы көзөмөл протоколуMycobacterium tuberculosis инфекциясын аныктоо, активдүү ооруну ырастоо, байланышта болгондорду жана тобокел топторун скринингден өткөрүү, латенттик инфекцияны башкаруу, дарыга сезгичтикти баалоо, дарылоону улантуу жана коомдук деңгээлде жугушун азайтуу үчүн колдонулган клиникалык жана коомдук саламаттык сактоо иш-чараларынын жыйындысы. Aimilios Pliatsikas жана анын кесиптештеринин баяндама түрүндөгү серепи Европадагы TB көзөмөлү алгачкы симптомго негизделген жана радиологиялык ыкмалардан заманбап молекулярдык диагностикага, иммунологиялык тесттерге, дарыга туруктуулукту эпидемиологиялык көзөмөлдөөгө жана максаттуу коомдук саламаттык сактоо программаларына кантип өткөнүн карайт. Изилдөө WHO, ECDC, улуттук коомдук саламаттык сактоо органдары жана рецензияланган адабияттардагы маалыматтарды Чыгыш, Батыш, Түндүк жана Түштүк Европа алкагында салыштырып, Түркия менен Россия Федерациясын өзүнчө баалайт.

Булактын негизги жыйынтыгы — Европада бирдиктүү TB эпидемиологиясы же көзөмөл инфраструктурасы жок. Батыш жана Түндүк Европада инциденттүүлүк жалпысынан төмөн, молекулярдык диагностика мүмкүнчүлүктөрү кеңири, байланышта болгондорду көзөмөлдөө күчтүү жана көзөмөл стратегиялары бара-бара латенттик инфекцияга жана жогорку тобокел топторуна багытталган. Чыгыш Европада болсо, айрыкча multidrug-resistant tuberculosis (MDR-TB), HIV ко-инфекциясы, саламаттык сактоо системасынын мүмкүнчүлүгү жана социалдык-экономикалык шарттар чоңураак көзөмөл көйгөйлөрүн жаратат. Түштүк Европа көп жагынан Батыш Европа протоколдоруна жакындаганы менен, айылдык аймактарда диагностикага жетүү, дарылоонун үзгүлтүксүздүгү жана көчмө калкка саламаттык сактоо кызматтарын жеткирүү сыяктуу практикалык маселелер сакталууда.

Бул изилдөө жаңы эпидемиологиялык маалымат топтому же клиникалык кийлигишүү сыноосу эмес. Серепте колдонулган көрсөткүчтөр ар башка жылдардагы жана ар башка эпидемиологиялык көзөмөл отчетторунан алынган. Ошондуктан белгилүү бир өлкө үчүн берилген 2018, 2021 же 2023-жылдагы маалыматтар 2026-жылдагы учурдагы эпидемиологиялык абал катары каралбашы керек. Авторлордун Европа боюнча гармонизация, жалпы каржылоо жана жөнгө салуучу кызматташтык боюнча сунуштары да өлчөнгөн эксперименттик жыйынтыктар эмес, серептен келип чыккан коомдук саламаттык сактоо сунуштары.

Кургак учукту көзөмөлдөө эмне үчүн дары менен дарылоого гана чектелбейт?

TB көзөмөлү активдүү оорулууга антибиотик берүүнү гана эмес, ооруну эрте табууну, инфекция менен активдүү ооруну айырмалоону, дарыга туруктуулукту аныктоону, жакын байланышта болгондорду баалоону, латенттик инфекцияны башкарууну, дарылоону сактоого колдоо көрсөтүүнү жана коомдогу жугуу чынжырларын көзөмөлдөөнү талап кылат.

Ошондуктан өлкөнүн TB көзөмөлдөө мүмкүнчүлүгүн дары-дармектин жеткиликтүүлүгү менен гана түшүндүрүүгө болбойт. Микробиология лабораториясы, сүрөттөө, молекулярдык тесттер, эпидемиологиялык көзөмөл системасы, коомдук саламаттык сактоо кызматкерлери, байланышта болгондорду көзөмөлдөө, социалдык колдоо жана саламаттык сактоо кызматтарына жетүү — бир эле көзөмөл чынжырынын бөлүктөрү.

Диагностика тарых ичинде кандай өзгөрдү?

Кургак учуктун диагнозу байыркы мезгилдерде симптомдорду байкоого негизделген. Жөтөл, гемоптизия, ысытма, түнкү тердөө жана бара-бара салмак жоготуу сыяктуу белгилер оорудан шектенүүгө мүмкүнчүлүк берген, бирок өзгөчө диагноз коюуга жетишсиз болгон.

1882-жылы Robert Koch TB бацилласын аныкташы ооруну клиникалык белгилерден көз карандысыз микробиологиялык козгогуч менен ырастоонун негизин түздү. Кийин Ziehl–Neelsen кислотого туруктуу боёо, Löwenstein–Jensen культурасы, туберкулин тери тести жана көкүрөк рентгенографиясы заманбап TB диагностикасынын тарыхый өзөгүн түздү.

20-кылымдын аягы жана 21-кылымда диагностикалык түзүлүшкө иммунологиялык жана молекулярдык ыкмалар кошулду. Interferon-gamma release assay (IGRA) адамдын M. tuberculosis ке каршы клеткалык иммундук жообун бааласа, Xpert MTB/RIF сыяктуу PCR негизиндеги системалар микобактериялык DNA ны жана рифампицинге туруктуулукка байланышкан сигналдарды кыйла кыска убакытта аныктай алат.

Латенттик кургак учук инфекциясы менен активдүү кургак учук диагнозунун айырмасы эмнеде?

Латенттик TB инфекциясында TST же IGRA адамдын M. tuberculosis менен байланышына жооп катары пайда болгон иммунологиялык эс-тутумду көрсөтөт, ал эми активдүү TB диагнозу көбөйүп жаткан бактерияны же бактериялык DNA ны какырык же башка клиникалык үлгүлөрдөн микроскопия, культура же молекулярдык тесттер менен аныктоону жана оорунун белгилерин баалоону көздөйт; ошондуктан оң TST же IGRA өзү эле активдүү кургак учук диагнозу болуп саналбайт.

Культура эмне үчүн дагы эле маанилүү?

Молекулярдык тесттер абдан тез жыйынтык бере алганына карабастан, культура активдүү TB диагнозунда жана дарыга сезгичтикти баалоодо негизги лабораториялык ыкмалардын бири бойдон калууда. Молекулярдык ыкмалар ылдамдык артыкчылыгын берсе, культура тирүү микроорганизмди көбөйтүүгө жана кеңири фенотиптик баалоого мүмкүнчүлүк берет.

Xpert MTB/RIF кандай салым кошот?

Булак Xpert MTB/RIFти TB диагностикасындагы эң маанилүү заманбап молекулярдык жетишкендиктердин бири катары баалайт. PCR негизиндеги система M. tuberculosis жана рифампицинге туруктуулукка байланышкан жыйынтыкты классикалык культура талап кылган апталардын ордуна сааттардын ичинде бере алат.

Бул ылдамдык айрыкча дарыга туруктуулук ыктымалдыгы жогору шарттарда эрте дарылоо чечимдери жана изоляция/коомдук саламаттык сактоону башкаруу үчүн маанилүү.

IGRA эмнени өлчөйт?

IGRA адамдын T клеткаларынын M. tuberculosis ке мүнөздүү антигендерге каршы interferon-gamma өндүрүшүн өлчөйт. Демек, ал бактерияны түз издебейт; иммундук системанын мурда TB антигендери менен жолугушууга берген жообун баалайт.

Ошондуктан активдүү ооруну изилдөөдө IGRA жыйынтыгы микробиологиялык, клиникалык жана радиологиялык белгилердин ордуна колдонулбашы керек.

Дарылоодогу тарыхый өзгөрүү

Натыйжалуу антимикробдук дарылоо табылганга чейин TB башкаруу узак мөөнөттүү төшөк режими, тамактануу жана санаторийдик кароого негизделген. Стрептомициндин 1943-жылы ачылышы заманбап химиотерапия доорунун башталышындагы негизги этаптардын бири болду.

Кийин бир дарыга негизделген ыкманын ордун комбинациялык дарылоо, стандартташтырылган режимдер жана дарылоо мөөнөтүн кыскартууга багытталган көп дары протоколдору басты. Азыр дарыга сезгич TB жана дарыга туруктуу TB бир эле дарылоо алгоритми менен башкарылбайт; туруктуулук профили дарылоону тандоонун негизги аныктоочуларынын бири.

Европада кургак учукка каршы көзөмөл протоколдору эмне үчүн аймактарга жараша айырмаланат?

Булактын салыштыруусуна ылайык, айырмачылыктар TB бактериясынын биологиясынан гана эмес; мурдагы эпидемиялык жүк, MDR-TB таралышы, саламаттык сактоо системасынын мүмкүнчүлүгү, лабораториялык инфраструктура, киреше жана социалдык теңсиздик, HIV ко-инфекциясы, калктын кыймылдуулугу, байланышта болгондорду көзөмөлдөө жана улуттук коомдук саламаттык сактоо практикаларынын тарыхый өнүгүшүнөн келип чыгат; ошондуктан бир эле WHO/ECDC алкагы өлкөлөрдө ар башка ишке ашыруу мүмкүнчүлүгүнө айланышы мүмкүн.

Чыгыш Европа

Булакка ылайык, Чыгыш Европа WHO Европа Аймагындагы эң маанилүү TB жана MDR-TB жүктөрүнүн бирин алып жүрөт. Советтер Союзу тарагандан кийинки саламаттык сактоо системасындагы үзгүлтүктөр, дары менен камсыздоо көйгөйлөрү, социалдык-экономикалык өзгөрүүлөр жана HIV эпидемиологиясы тарыхый контексттин маанилүү бөлүктөрү катары бааланат.

2021-жылдагы маалыматтар булакта Украина үчүн болжол менен 71, Румыния үчүн 42 учур/100.000 калк деңгээлиндеги TB инциденттүүлүгүнүн мисалдары катары берилет. Мурда дарыланган бейтаптар арасында Беларусь үчүн %69 жана Молдова үчүн %62 деңгээлинде MDR-TB көрсөткүчүн билдирген тарыхый булактар да талкууланат.

Чыгыш Европадагы протоколдор узак ооруканада жатуу жана кеңири радиологиялык скрининг сыяктуу эски моделдерден тез молекулярдык диагностикага, кыскараак оозеки MDR-TB режимдерине, коомчулукка негизделген кароого жана санарип эпидемиологиялык көзөмөл системаларына өтүүдө. Бирок булак бул өтүү өлкөлөр арасында бирдей эмес экенин белгилейт.

Батыш Европа

Батыш Европанын көпчүлүк бөлүгүндө жылдык TB инциденттүүлүгү төмөн деңгээлде жана көзөмөл стратегиялары бара-бара жогорку тобокел топторуна, байланышта болгондорго жана латенттик инфекцияга багытталууда.

Диагностикалык инфраструктурада IGRA, Xpert жана line-probe assay сыяктуу тез тесттерге кеңири жетүү, системалуу контакттык изилдөө жана белгилүү тобокел топторунда скрининг жүргүзүү негизги практикалар болуп саналат.

BCG саясаты да эпидемиология менен бирге өзгөргөн. Инциденттүүлүгү төмөн көптөгөн Батыш Европа өлкөлөрүндө жалпы эмдөө ордуна жогорку тобокелдеги балдарга багытталган максаттуу BCG колдонулат.

Түндүк Европа

Түндүк Европа булактын аймактык салыштыруусунда TB жүгү эң төмөн аймактардын бири. 2021-жыл үчүн Исландия болжол менен 2, Норвегия 3 жана Швеция 4 учур/100.000 калк мисалдары берилет.

Скандинавия өлкөлөрүндө байланышта болгондорду көзөмөлдөө, борборлоштурулган референс лабораториялар, тез молекулярдык тесттер жана айрым шарттарда whole-genome analysis колдонулушу өзгөчө белгиленет.

Балтика өлкөлөрү аймактын калган бөлүгүнөн айырмаланган тарыхый MDR-TB профилине ээ. Литва, Латвия жана Эстонияда лабораториялык мүмкүнчүлүктү жана жаңы MDR-TB дарылоолоруна жетүүнү өнүктүрүү ошондуктан өзгөчө маанилүү.

Түштүк Европа

Түштүк Европа булакта Батыш/Түндүк Европанын төмөн жүгү менен Чыгыш Европанын жогорураак жүгүнүн ортосундагы өткөөл профиль катары сүрөттөлөт.

Италия, Испания, Греция, Португалия, Мальта жана Кипр сыяктуу өлкөлөрдө микроскопия, культура жана молекулярдык тесттер жалпысынан жеткиликтүү. Бирок айрыкча айрым айылдык аймактарда Xpert сыяктуу системаларга түз жетүү болбой, үлгүлөр борбордук лабораторияларга жөнөтүлүшү мүмкүн.

BCG саясаты көптөгөн Түштүк Европа өлкөлөрүндө жалпы колдонмодон тобокелге негизделген моделге өткөн. Булак мигранттар жана кыймылдуу калк үчүн скрининг, дарылоонун үзгүлтүксүздүгү жана социалдык колдоо муктаждыктарын бул аймак үчүн маанилүү практикалык маселелер катары да баалайт.

Түркия

Булак Түркияны WHO Европа Аймагына кирген трансконтиненталдык өлкө катары өзүнчө карайт. 2000–2010 мезгилин изилдеген булактарга ылайык, TB инциденттүүлүгүндө болжол менен %86,6 азайуу билдирилген.

Улуттук TB көзөмөл иш-чаралары Саламаттык сактоо министрлигинин алкагында учурга негизделген эпидемиологиялык көзөмөл, системалуу учур табуу жана көзөмөлдөнгөн дарылоо ыкмасы менен жүргүзүлөрү айтылат.

Бул %86,6 көрсөткүчү белгилүү тарыхый изилдөө мезгилине тиешелүү жана Түркиянын 2026-жылдагы TB инциденттүүлүгү эмес.

Россия Федерациясы

Россия Федерациясы булакта тарыхый TB жана MDR-TB жүгү жогору болгондуктан өзүнчө каралат. Советтер Союзу тарагандан кийинки мезгилде 1991–2000 аралыгында катталган учурлар болжол менен эки эсеге көбөйүп, инциденттүүлүк болжол менен 90 учур/100.000 калкка жеткени тууралуу тарыхый маалыматтар берилет.

Айрым аймактарда MDR-TB таралышы болжол менен %40 га жеткени жана TB/HIV ко-инфекциясы маанилүү экени көрсөтүлөт. Булак кийинки мезгилдерде күчөтүлгөн улуттук көзөмөл программалары менен TB оорулуулугунда олуттуу төмөндөө байкалганын да белгилейт.

2023-жылдагы өлкө маалыматтары эмнени көрсөтөт?

Булак Table 3 боюнча тандалган Европа өлкөлөрүнүн 2023-жылдагы жылдык TB көрсөткүчтөрүн бир таблицада салыштырат. Инциденттүүлүк көрсөткүчтөрү аймактык гетерогендүүлүктү ачык көрсөтөт.

Бул таблица Европанын бардык өлкөлөрүнүн толук 2023-жылдагы рейтинги эмес; изилдөө тандалган өлкөлөрдү гана мисал катары көрсөтөт.

MDR-TB эмне үчүн көзөмөл протоколдорун өзгөртөт?

Дарыга туруктуу TBде стандарттуу дарыга сезгич TB режимдери жетишсиз болгондуктан, диагноздун башында же дарылоо учурунда туруктуулук профилин аныктоо өтө маанилүү. Ошондуктан тез молекулярдык туруктуулук тесттери, референс лабораториялар жана жаңы дарыларга жетүү айрыкча MDR-TB жүгү жогору аймактарда көзөмөл программасынын негизги бөлүктөрү.

Булак Чыгыш Европа жана Балтика өлкөлөрүндө бул муктаждыкты өзгөчө баса белгилейт. Түштүк Европа бөлүмүндө болсо тандалган MDR-TB бейтаптарында кыскараак режимдер жана BPaL сыяктуу жаңы дарылоо мүмкүнчүлүктөрүнө жетүү мисалдары берилет.

Миграция жана TB маалыматтарын кантип чечмелөө керек?

Булак айрым Европа өлкөлөрүндө чет өлкөдө төрөлгөн же чет өлкөлүк тектүү адамдар жалпы TB билдирүүлөрүнүн чоң бөлүгүн түзөрүн көрсөтөт. Бул үлүш өлкөдөн өлкөгө кыйла өзгөрөт жана булак Table 5 боюнча колдонулган маалыматтар WHOнун 2018-жылдагы качкындар жана мигранттардын саламаттыгы тууралуу отчетуна негизделет.

Бул үлүштөр жеке жугуштуулукту өлчөбөйт жана кабыл алуучу коомдо пайда болгон экинчилик жугуштун көлөмүн көрсөтпөйт. Булак ошондой эле учурдагы далилдер мигрант жана качкын топторунан кабыл алуучу өлкөлөрдүн жалпы калкына TB жугуу коркунучу төмөн экенин билдирерин айтат.

Булактын коомдук саламаттык сактоо ыкмасы белгилүү бир тектүү топторду стигмалоонун ордуна тобокелге негизделген скрининг, саламаттык сактоо кызматтарына жетүү, турак жай шарттары, дарылоонун үзгүлтүксүздүгү жана маданий жактан ылайыктуу коммуникация сыяктуу кызмат элементтерин күчөтүүгө багытталган.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Серептин дизайны

Изилдөө narrative review катары иштелип чыккан. Авторлор Европада TB диагностикасы жана көзөмөлүнүн тарыхый өнүгүшүн, аймактык айырмачылыктарын жана учурдагы колдонуу багыттарын узак мөөнөттүү салыштырма алкакта карашкан.

Булак тандоо

Негизги булак топтору WHO, ECDC жана улуттук коомдук саламаттык сактоо органдарынын басылмалары, колдонмолору жана эпидемиологиялык көзөмөл отчеттору. Кошумча рецензияланган изилдөөлөр тарыхый контекстти жана аймактык салыштырууну колдоо үчүн колдонулган.

Булактар Европанын контекстинде TB алдын алуу жана эпидемиологиялык көзөмөлдүн өнүгүшүнө тиешелүүлүгүнө жараша тандалган.

Формалдуу системалуу серептин элементтери барбы?

Макала формалдуу системалуу сереп катары берилген эмес. Белгилүү маалымат базаларынан турган издөө тизмеси, кайталана турган толук издөө саптары, PRISMA агымы, кошуу/чыгаруу сандары, эки изилдөөчү менен скрининг же risk-of-bias баалоосу жок.

Ошондуктан изилдөө кеңири жана булактарга бай болсо да, системалуу сереп же meta-analysis менен бирдей методологиялык далил деңгээлинде бааланбашы керек.

Географиялык классификация

Европа төрт негизги топто бааланган:

1. Чыгыш Европа,
2. Батыш Европа,
3. Түндүк Европа,
4. Түштүк Европа.

EUга кирген жана кирбеген өлкөлөр анализге камтылган. Түркия жана Россия Федерациясы трансконтиненталдык жайгашуусуна байланыштуу өзүнчө бөлүмдө бааланган.

Булак Table 4 боюнча негизги аймактык салыштыруу

Авторлор сунуштаган Европа боюнча көзөмөл ыкмасы

Булак жыйынтык бөлүмүндө өлчөнгөн кийлигишүүлөрдү салыштыруудан көрө серептин табылгаларына негизделген коомдук саламаттык сактоо сунуштарын берет.

• ECDC/WHO координациясында диагностикалык инфраструктураны көбүрөөк гармонизациялоо.
• Жүгү жогору аймактарда заманбап молекулярдык диагностика жабдууларын жана лабораториялык мүмкүнчүлүктү көбөйтүү.
• Алыскы аймактарда көчмө молекулярдык тесттерди жана үлгү өткөрүү тармактарын өнүктүрүү.
• MDR-TB үчүн заманбап жана кыскараак оозеки дарылоо режимдерине жетүүнү кеңейтүү.
• Bedaquiline жана delamanid сыяктуу жаңы дарыларга жетүүдөгү өлкөлөр аралык теңсиздикти азайтуу.
• TB/HIV ко-инфекциясында кызматтарды күчтүү интеграциялоо.
• Узак ооруканада жатууга негизделген моделдердин ордуна ылайыктуу бейтаптарда коомчулукка негизделген дарылоо жана көзөмөлдөөнү күчөтүү.
• Үйсүздөр, зат колдонгон адамдар жана саламаттык сактоо кызматтарына жетүүдө кыйналган топтор үчүн мобилдик топторду жана жарандык коом менен кызматташууну өнүктүрүү.
• ECDC, TBnet, WHO кызматташтыгы жана улуттук реестрлер арасында реалдуу убакыттагы маалымат алмашууну күчөтүү.
• Жаңы дары, вакцина жана диагностикалык каражаттарга Европа боюнча изилдөө инвестициясын улантуу.

Булардын баары макала авторлорунун сунуштары. Бул сереп сунуштардын ар бирин рандомизацияланган же салыштырма кийлигишүүлөр менен сынаган эмес.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Европадагы TB жүгү жана көзөмөл инфраструктурасы аймактык жактан гетерогендүү.
• Диагностикалык ыкмалар симптом, микроскопия жана рентгенографиядан молекулярдык жана иммунологиялык ыкмаларды камтыган татаалыраак алгоритмдерге өнүккөн.
• TST жана IGRA латенттик инфекцияга байланыштуу иммундук жоопту баалайт; активдүү TB диагнозу үчүн түз оорунун жана микробиологиялык далил керек.
• Батыш жана Түндүк Европада инциденттүүлүгү төмөн шарттарга ылайык максаттуу скрининг жана латенттик инфекцияны көзөмөлдөө көбүрөөк басымга ээ болгон.
• Чыгыш Европада MDR-TB жана HIV ко-инфекциясы булакта маанилүү көзөмөл көйгөйлөрү катары аныкталган.
• Түштүк Европанын диагностика жана дарылоо протоколдору бара-бара эл аралык жана Батыш Европа стандарттарына шайкеш болуп баратат.
• Диагностика, эпидемиологиялык көзөмөл, дарылоого жетүү жана бейтаптын дарылоону улантуусу боюнча Европа деңгээлинде көбүрөөк координацияга орун бар.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Европадагы бардык өлкөлөр бир эле TB көзөмөл модели менен башкарылышы керек экени эксперименттик түрдө көрсөтүлгөн эмес.
• Бир аймактын саламаттык сактоо системасы экинчисинен бир эле көрсөткүч боюнча жакшы деген жыйынтык чыгарылган эмес.
• 2018, 2021 жана 2023-жылдагы маалыматтар 2026-жылдагы бир убакыттагы эпидемиологиялык абал катары колдонулбайт.
• Чет өлкөлүк тектүү TB учурларынын үлүшү мигранттар инфекцияны кабыл алуучу коомго ошол эле үлүштө жуктурат дегенди билдирбейт.
• Макала кандайдыр бир миграция же чек ара саясаты TBни өз алдынча көбөйтөт же азайтат деп эксперименттик түрдө далилдебейт.
• Сунушталган ECDC/WHO координациясынын, тилектештик фондунун же биргелешкен сатып алуу механизмдеринин таасири бул изилдөөдө эксперименттик түрдө өлчөнгөн эмес.
• Түркия үчүн берилген %86,6 төмөндөө 2026-жылдагы инциденттүүлүк эмес; 2000–2010 мезгилинен алынган тарыхый жыйынтык.

Негизги методологиялык чектөөлөр

Биринчи чектөө — изилдөө системалуу сереп эмес. Булак тандоо релеванттуулукка негизделген жана формалдуу risk-of-bias баалоосу берилген эмес.

Экинчи чектөө — убакыттык гетерогендүүлүк. Сереп тарыхый изилдөөлөрдү, 2018-жылдагы мигранттардын саламаттыгы боюнча маалыматтарды, 2021-жылдагы улуттук/аймактык көрсөткүчтөрдү, 2023-жылдагы өлкө маалыматтарын жана 2025-жылдагы WHO/ECDC отчетторун бир жалпы баянда колдонот. Ошондуктан бардык сандар бир эле референс жылдын салыштыруусу эмес.

Үчүнчү чектөө — географиялык классификация аналитикалык алкак болуп саналат. Бир аймактын ичинде да өлкөлөрдүн саламаттык сактоо системасы, TB жүгү, киреше деңгээли, миграция динамикасы жана MDR-TB профили олуттуу айырмаланышы мүмкүн.

Төртүнчү чектөө — коомдук саламаттык сактоо сунуштары бул изилдөөнүн ичинде салыштырма кийлигишүү анализи менен сыналган эмес. Сунуштар WHO/ECDC адабияты жана аймактык салыштыруулардан алынган.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Tuberculosis Control Protocols in the European Region: A Brief Overview

Авторлор: Aimilios Pliatsikas; Costas Tsiamis; Joseph Papaparaskevas; Georgia Vrioni; Athanasios Tsakris.

Corresponding author: Athanasios Tsakris.

Мекемелер: Department of Microbiology, Medical School, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece; Laboratory of Public and One Health Crises Management, Department of Public and One Health, School of Health Sciences, University of Thessaly, Karditsa, Greece.

Журнал: Acta Microbiologica Hellenica.

Басма: MDPI, Hellenic Society for Microbiology атынан.

Библиографиялык жазуу: Acta Microbiol. Hell. 2026, 71(3), Article 26.

DOI: 10.3390/amh71030026

Жарыяланган күнү: 25 июль 2026.

Редакциялык даталар: Received 13 January 2026; Revised 9 July 2026; Accepted 21 July 2026.

Булак түрү: Рецензияланган narrative review; Европадагы TB көзөмөлүнүн тарыхый жана аймактык салыштыруусу.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Негизги булактар: WHO, ECDC, улуттук коомдук саламаттык сактоо органдары жана кошумча рецензияланган адабият.

Географиялык анализ: Чыгыш, Батыш, Түндүк жана Түштүк Европа; Түркия жана Россия Федерациясы өзүнчө бааланган.

Диагностикалык камтуу: Клиникалык баалоо, көкүрөктү сүрөттөө, кислотого туруктуу микроскопия, культура, TST, IGRA, NAAT жана Xpert MTB/RIF.

Көзөмөл камтуусу: Активдүү жана латенттик TB диагнозу, байланышта болгондорду көзөмөлдөө, максаттуу скрининг, BCG саясаты, дарыга сезгичтик, MDR-TB дарылоосу, бейтаптарды көзөмөлдөө жана эпидемиологиялык көзөмөл.

Формалдуу системалуу сереп статусу: Булакта PRISMA, кеңири маалымат базасынын издөө саптары, формалдуу изилдөө тандоо агымы же risk-of-bias куралы берилген эмес.

Каржылоо: Тышкы каржылоо жок.

Institutional Review Board: Not applicable; адам же жаныбар изилдөөсү эмес.

Informed Consent: Not applicable.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Изилдөөдөгү маалыматтар макаланын ичинде экени көрсөтүлгөн.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришкен.

Авторлордун салымы: Conceptualization: Costas Tsiamis жана Athanasios Tsakris; methodology: Aimilios Pliatsikas, Costas Tsiamis, Joseph Papaparaskevas жана Georgia Vrioni; investigation жана formal analysis: Aimilios Pliatsikas жана Costas Tsiamis; original draft: Aimilios Pliatsikas жана Costas Tsiamis; draft editing: Athanasios Tsakris.

Негизги чечмелөө чеги: Макала ар башка мезгилдерден жана ар башка эпидемиологиялык көзөмөл булактарынан алынган маалыматтарды бириктирген баяндама сереп. Аймактык салыштыруулар белгилүү бир бир жылдык Европа маалымат базасынын кайра анализи эмес жана авторлордун коомдук саламаттык сактоо сунуштары түз эксперименттик кийлигишүү жыйынтыктары катары чечмеленбеши керек.