Бул изилдөө, бир имараттын турак жай, соода, өнөр жай, коомдук кызмат вейа аралаш колдонуу ишлүйинин йалнызжа имарат формасы ве чүйресиндеки түзүм өрүнтүсү колдонуп карактеризе едилип едмененмейежегини изилдөөктадыр. Кытай’ин Shenzhen шаариндеки Bao’an Бөлгеси’не аит имарат контурлары, имарат бийиктиктери, кабат маалыматтары ве жол тармагы маалыматтаринден тек имарат, имараттар аралык чөйрө ве ландшафт дүзейлеринде 29 адет ики ве үч өлчөмдүү индекс эсептелген. Кореласйон негизгилизи, маанилүүлүк тесттери ве негизги компонент анализи сонунда Имарат аянты, Бина Жогоркулиги, Периметр-Аянт фракталдык өлчөмү, Имарат форма коэффициенти, Орточо патч аянты ве Кабат аянты катышы олмак үзере алты негизги индекс сечилмиш; бу индекстерле беш имарат функциясы арасында K-means кластерлөө негизгили бир ешлеме курсулмуштур. Ен айкын морфологиялык айрым коммерциялык ве турак жай түзүмлары арасында гөрүлмүштүр. Ошентсе да изилдөө бторымсыз бир тест жыйындысы, классификация тактыгы вейа ар түрдүү шаарларде тышкы валидация сунмадыгындан ортойа конан система хазыр ве ырасталган бир имарат классификаторсы дегил, гележекте сынанмасы герекен бир морфологиялык эреже базасыдыр.

Изилдөөнүн Түркия жагынан маании, муниципалитетлерин вейа планлама биримлеринин айрынтылы социалдык-экономикалык имарат кайытларына сахип олмадыгы бөлгелерде имарат контурлары, йүксеклик моделдери ве жол тармактары гиби дагы еришмененбилир мейкиндиктик маалыматтарден өн баалоо түзүмлабмененжек бир алкак өнермесидир. Бирок Shenzhen’де алынган индекс аралыклары Түркиядаки түзүмлашма шарттарына түздөн-түз актарыламаз. Түркиядаки турак жай сителери, өнөр жай бөлгелери, тарыхый шаар текстуралары, дүшүк катлы соода аланлары ве аралаш колдонуулы түзүмлар ар түрдүү морфологиялык айрыкчар гөстеребмененжегинден системаин Истанбул, Анкара, Измир, Бурса, Газиантеп вейа ар түрдүү чоңлүктеки шаарларде жергиликтүү маалыматтарле калибре едилмеси ве бторымсыз тактык сыноолорунден гечирилмеси герекир.

Изилдөөнүн негизги суроосу недир?

Изилдөөнүн негизги суроосу, имарат функцияларынин адамдардын мобилдүүлүгү, ишкана жазуулары, калк маалыматтары, социалдык медиа ичериклери вейа талаа сурамжылоолору кулланылмадан; йалнызжа курулган чөйрөнин геометриялык ве мейкиндиктик өзгөчөлүктөринден диагнозмлнегизгибилир бир “морфологиялык белги” үретип үретмедигидир.

Изилдөөдө имарат функциясынин йалнызжа тек бир имараттын аланы вейа йүксеклигийле ачыклнегизгимайажторы кабул едилмектедир. Бир имараттын ишлүйи; кенди табан аланы, йүксеклиги ве бичими катар комшу имараттарын чоңлүгү, кластерленме дүзени, жол тармактарыйла чүйреленен түзүм адалары ве арази кулланым тыгыздыгыйла да илишчопои олабилир. Бу неденле изилдөөчүлөр тек имарат, имараттар аралык чөйрө ве генел ландшафт олмак үзере үч этаптуу бир индекс системаи курсмуштур.

Изилдөө неден маанилүүдир?

Геленексел имарат функциясы белирлеме ыкмалери саха изилдөөлары, расмий истатистиклер, гөрсел йорумлама вейа айрынтылы социалдык-экономикалык маалымат геректиребилир. Бу ыкмалерин кең аланларда гүнжелленмеси заман ве иш гүжү геректириркен, базы шаарларде имарат дүзейинде функция белгиси вейа гүнжел кулланым кайды булунмайабилир.

Изилдөө бу маселеа, йалнызжа имарат контурлары, йүксекликлер ве жол тармактарындан хесаплнегизгибмененн бир морфологиялык көрсөткүч системаийле йаклашмактадыр. Бөйле бир система догрулнегизгибилирсе шаар пландоосы, коомдук хизметлеринин мейкиндиктик дторылымы, шаардык өзгөрүү негизгилизлери ве имарат дүзейиндеки экологиялык эсептөөлар үчүн баштапкы маалыматси сторлайабилир. Изилдөө хенүз бу колдонууларын башарыйла герчеклештирилдигини гөстермемекте; бунлара негизги олуштурабмененжек индекс–ишлүй илишкисини изилдөөктадыр.

Литератүрде ханги боштук буталенмиштир?

Изилдөөчүлөра ылайык мурунку изилдөөларын маанилүү бир бөлүмү йалнызжа эки өлчөмдүү имарат геометрисине, течопо имарат бийиктиктерине вейа тек бир мейкиндиктик өлчеге одакланмактадыр. Ошондой эле бирабдан имарат функциясы классификация ыкмасы, кулланылажторы бөлгеден этикеттелген окутуу маалыматы геректирен көзөмөлдүү машина үйрөнүүсү моделдерине дайанмактадыр.

Бул изилдөөда буталенен боштуктар шунлардыр:

• Тек имарат менен курулуш кластери айрыкчарини ошол эле системаде бирлештирен көп масштабдуу бир индекс алкаксинин булунмамасы,
• Ики бойутлу табан изи айрыкчарийле үч өлчөмдүү йүксеклик ве көлөм айрыкчаринин системаатик бичимде бирликте еле алынмамасы,
• Чок сайыдаки ландшафт индекси арасындаки йүксек корреляция ве билги текрарынын йетеринже еленмемеси,
• Йерел этикеттелген окутуу маалыматы булунмайан бөлгелерде кулланылабмененжек шеффаф ве йорумлнегизгибилир бир эреже базасына дуйулан ихтийач.

Изилдөө аланы ве маалымат булаклары

Изилдөө аланы, Кытай’ин Shenzhen шааринин кузейбатжылуулукндаки Bao’an Бөлгеси’дир. Бөлге 113°44′–113°52′ догу бойламлары менен 22°32′–22°51′ кузей енлемлери арасында йер алмакта ве болжол менен 397 км² алан каптамактадыр. Конут, соода, өнөр жай ве коомдук кызмат бөлгелерини бир арада ичермеси неденийле ар түрдүү имарат функцияларынин морфологиялык салыштыруусы үчүн үлгү аймак катары сечилмиштир.

Изилдөөда колдонулган негизги маалымат булаклары шунлардыр:

• Бина табан излери: 0,3 метре мейкиндиктик ажыратуулү WorldView-3 сүрөттөринден сүрөт бөлүтлеме, өзеллик инференцияы ве елле дүзелтме йолуйла алынган 202.915 имарат контуру.
• Бина йүксекликлери: Жхина Мулти-Аттрибуте Буилдинг (CMAB) маалымат сетинден алынан ве саха гөзлемлерийле болжол менен ±1 метре тактык дүзейинде контрол едилдиги белиртилэң жогоркулик маалыматтари.
• Кат билгмененри: Кабат аянты катышы хесабында кулланылмак үзере Amap кайнторындан алынан имарат кабат сандары.
• Йол торы: Биналары бторымсыз ландшафт бирдиктерине айырмак амажыйла OpenStreetMap йол маалыматтари.
• Бина ишлүйи этикалыкетлери: OpenStreetMap ве расмий изилдөө маалыматтарынден алынган турак жай, соода, өнөр жай, коомдук ве аралаш колдонуу класстары.

Түм маалыматтар WGS84 координата системаинде бирлештирилмиштир. Контуру ексик олан, функция белгиси булунмайан вейа йүксеклиги 2 метреден аз йа да 100 метреден фазала гөрүнен имараттарын маалымат сапат көзөмөлүнде чыкарылдыгы белгиленген.

Вери сетиндеки имарат функцияларынин дторылымы

Дторылым, имарат саны тейлөөындан турак жай классынын; камтылган аянт тейлөөындан болсо өнөр жай классынын басымн олдугуну көрсөтөт. Каму ве аралаш колдонуу класстары топлам үлгүлөрүн олдукча кичинекей бир бөлүмүнү олуштурмуштур. Изилдөө бу класс теңсиздигинин кластер меркезлери ве классификация өндүрүмдүүлүкы үстүндөки еткисини бторымсыз бир текшерүү негизгилизийле өлчмемиштир.

Өрнмуун сайжылуулукндаки түшүндүрүлбөгөн айырма

Йөнтем бөлүмүнде 202.915 имараттын тамамынын индекс эсептөөсында ве ешлеме илишкисинин курсулмасында кулланылдыгы, ошондой эле бторымсыз бир текшерүү кластерси ажыроодыгы белгиленет. Буга каршы натыйжалар бөлүмүнде 29 индексин 81.166 имарат үлгүсү үчүн хесапландыгы йазылмыштыр. Изилдөө 202.915 кайыттан 81.166 кайда насыл гечилдигини, ек бир тандалмае вейа филтрелеме уйгуланып уйгуланмадыгыны ачыкламамактадыр. Бу неденле герчек негизгилиз тандалмаинин чоңлүгү булак текстден тек маанилүү бичимде белирленымдуулукемектедир.

Хийераршик ландшафт индекс системаи насыл курсулмуштур?

Изилдөөчүлөр топлам 29 индекси үч дүзейде дүзенлемиштир:

Индекслерин 18’и йалнызжа эки өлчөмдүү имарат контурларынден хесапланыркен 11 индекс имарат бийиктиги вейа хажми гиби үч өлчөмдүү билги геректирмектедир. Изилдөөдөки хийераршик модель дийаграмы, тек имаратдан курулуш кластерине ве генел шаардык ландшафта догру кеңлейен бу үч сүйийейи ачыкча көрсөтөт.

Темел индекстер ве формулалер не анлама гелмектедир?

Имарат аянты

Имарат аянты (Буилдинг Ареа, BA), имараттын горизонталдык дүзлемде капладыгы табан изи аланыны темсил етмектедир:

\[ BA = Pixel_{size} \times Pixel_{number} \]

Пиxел_нумбер, имарат полигону үчүндеки пиксел сайжылуулукны көрсөтөт. Булак таблицада Пиxел_сизе ифадесинин пикселин сызыктуу кенар узунлугуну му йокса түздөн-түз пиксел аланыны мы темсил еттиги ошондой эле түшүндүрүлгөн эмес. Сонучлар м² биримийле маалыматлдигинден эсептөөда алан каршылыгынын кулланылдыгы анлвакциналмактадыр.

Имарат көлөмү

\[ BV = BA \times BH \]

Бурада BV имарат хажмини, BA имарат табан аланыны ве BH имарат бийиктигини көрсөтөт. Табан аланы м², йүксеклик метре болсо көлөм м³ бириминдедир. Бу илишки имаратйы дүшей догрултуда сабит кеситли бир призма гиби болжол менен катары темсил етмектедир.

Кабат аянты катышы

\[ FAR = \frac{\sum_{i=1}^{N} F_i \times S_i}{A} \]

Ф_и и’инжи имараттын кат сайжылуулукны, С_и имарат табан аланыны, А болсо илгили арази вейа ландшафт бирдигинин аланыны көрсөтөт. Кабат аянты катышы (Флоор Ареа Ратио, FAR), бир бөлгедеки топлам болжолу кат аланынын арази аланына катышыдыр. Биримсиз олан бу маани, аразинин не катар йогун кулланылдыгыны ифаде етмектедир.

Орточо патч аянты

\[ MPA = \frac{\sum_{i=1}^{N} BA_i}{N} \]

Орточо патч аянты (Меан Патжх Ареа, MPA), бир ландшафт бирдигиндеки имарат табан аланларынын орточосыдыр. Дегер бүйүдүкче илгили курулуш кластеринин дагы кең табан аланлы имараттардан олуштугу анлвакциналыр.

Спеарман ранг корреляциясы

\[ r_s = 1 - \frac{6\sum_{i=1}^{n}(R(X_i)-R(Y_i))^2}{n(n^2-1)} \]

Р(X_и) ве Р(Й_и), ики дегишкенин и’инжи гөзлемдеки тартипларыны; н үлгү сайжылуулукны көрсөтөт. Бу катсайы, ики индексин сызыктуу олмак зорунда олмайан текдүзе илишкисини өлчмек үчүн колдонулган. Мутлак корреляцияу 0,8’ден чоң ве п мааниси 0,05’тен кичинекей олан индекстер йүксек дережеде илишчопои кабул едилмиштир.

Кореласйон катсайжылуулукнын маанилүүлыгы үчүн изилдөөдө төмөнкү т истатистиги колдонулган:

\[ t = r_s\sqrt{\frac{n-2}{1-r_s^2}} \]

Стантартлаштырма

Негизги компонент анализинден мурун ар түрдүү биримлердеки индекстер стандартташтырылгантыр:

\[ Z = \frac{X-\mu}{\sigma} \]

X өзгүн маании, μ дегишкен орточосыны ве σ стандарттык четтөөйы көрсөтөт. Бу соода метре, чарчы метр ве биримсиз катышларла ифаде едмененн дегишкенлерин орток масштабте каршылаштырылмасыны сторламактадыр.

Имарат форма коэффициентиндаки методологиялык белгисиздик

Булак таблицада Имарат форма коэффициенти шу бичимде маалыматлмиштир:

\[ BSC = \frac{H_i+S_i}{V_i} \]

Метиндеки ачыкламайа ылайык Х_и имарат бийиктиги, С_и имарат табан аланы ве В_и имарат хажмидир. Метре бириминдеки йүксеклик менен чарчы метр бириминдеки табан аланынын түздөн-түз топтолуусы бойутсал ачыдан ачык бир диагнозм олуштурмамактадыр. Изилдөө формулаүн алтернатиф бир дегишкен диагнозмы ичерип ичермедигини ачыкламамактадыр. Бу неденле BSC эсептөөсынын өзгүн код вейа автор ачыкламасы олмадан айнен йениден үретилмеси тобокелдиклидир.

Периметр-Аянт фракталдык өлчөмүндаки гөстерим маселеу

Периметр-Аянт фракталдык өлчөмү (Пэрүүтер-Ареа Фражтал Дименсион, PAFRAC), имарат чүйреси менен аланы арасындаки логаритмик илишки аркылуу бичим кармвакцинаклыгыны темсил етмек үзере колдонулган. Бирок булак таблицадаки формуладе базы логаритма, чарпым, чыкарма ве топлам ишаретлеринин тизмеклими тек маанилүү дегилдир. Бу неденле макаледе формула йениден дүзенленмемиш; изилдөөнүн билдирдиги PAFRAC натыйжалары ве статистикалык илишкмененр өзгүн бичимлерийле бааланган.

Индекс сечими насыл түзүмлмыштыр?

Индекс сечими үч ырааттуу ашамада герчеклештирилмиштир:

1. Кореласйон негизгилизи: Бензер билгийи твакцинайан ве мутлак Спеарман корреляцияу 0,8’дэң жогорку олан индекстерин ошол эле групта маанилендирилмеси.
2. Анламлылык сыноолору: Индекс маанилеринин беш имарат функциясы арасында статистикалык жактан ар түрдүүлвакцинап ар түрдүүлашмадыгынын сынанмасы.
3. Негизги компонент анализи: Калан дегишкенлер арасындаки билги текрарынын азалтылмасы ве топлам вариансын чоң бөлүмүнү ачыклайан негизги индекстерин сечилмеси.

Кореласйон негизгилизи ханги индекстери елемиштир?

Тек имарат өлчегинде Имарат аянты; Имарат периметри, Имарат көлөмү ве Бина Чүйре-Алан Ораны менен йүксек корреляция гөстердиги үчүн бу грубун темсилжиси катары тутулмуштур. Периметр-Аянт фракталдык өлчөмү, даиреселлиге йагымнлык ве ландшафт сүрөт индексийле илишчопои олмасына ртормен бичим кармвакцинаклыгыны темсил еттиги герекчесийле сакталган. Бина Жогоркулиги болсо дүшей билгийи бторымсыз бичимде твакцинадыгы үчүн еленмемиштир.

Пейзаж өлчегинде Имарат патч тыгыздыгы; Сханнон ар түрдүүлүк индекси, Ландшафт бөлүнүү индекси ве Чет тыгыздыгы менен йүксек корреляция көрсөткөн. Орточо патч аянты менен Орточо патч аянты Дегишим Катсайжылуулук арасындаки корреляция -0,997 катары билдирилген. Бу ашаманын сонунда беш тек имарат ве алты ландшафт деңгээли олмак үзере топлам 11 индекс бырагымлмыштыр.

Анламлылык сыноолору не көрсөткөн?

Нормал дторылым ве варианс хоможенлиги тартипсыйла Shapiro-Wilk ве Levene сыноолоруйле бааланган. Кошуллар сторландыгында тек йөнлү варианс негизгилизи, сторланмадыгында Kruskal-Wallis тести колдонулган. Анламлы натыйжалар үчүн Тукей ХСД сон тестинин кулланылдыгы белгиленген.

Имарат патч тыгыздыгы ве Асмандын көрүнүү фактору имарат функциялары арасында маанилүү фарк гөстермедигинден еленмиш, текстураз индекс негизги компонент анализине актарылмыштыр.

Негизги компонент анализи ханги натыйжалары вермиштир?

Тек имарат өлчегинде илк ики негизги компонент топлам вариансын %82,40’ыны ачыкламыштыр. Биринжи компонент %57,80, икинжи компонент %24,60 ачыклнегизгин варианса сахиптир. Имарат аянты ве Бина Жогоркулиги биринжи компонентде; Периметр-Аянт фракталдык өлчөмү ве Имарат форма коэффициенти икинжи компонентде йүксек йүклер көрсөткөн. Топтолуу индексинин салымы дагы чектелген кабул едмененрек бу индекс еленмиштир.

Пейзаж өлчегинде илк ики компонент топлам вариансын %89,25’ини ачыкламыштыр. Биринжи компонент %61,25, икинжи компонент %28,00 ачыклнегизгин варианса сахиптир. Орточо имарат бийиктиги ве Орточо имарат көлөмүнин твакцинадыгы билгинин Бина Жогоркулиги, Орточо патч аянты ве Кабат аянты катышы тарафындан чоң өлчүде темсил едилдиги кабул едилмиш ве бу ики дегишкен еленмиштир.

Үч ашаманын сонунда калан алты негизги индекс шунлардыр:

• Имарат аянты (BA),
• Бина Жогоркулиги (BH),
• Периметр-Аянт фракталдык өлчөмү (PAFRAC),
• Имарат форма коэффициенти (BSC),
• Орточо патч аянты (MPA),
• Кабат аянты катышы (FAR).

Шечополер ве мейкиндиктик карталар не көрсөтөт?

Изилдөөдөки илк иш агымшы дийаграмы; имарат контурлары, йүксекликлер, жол тармактары ве функция белгилеринин өн соодаден гечирилмесини; 29 индексин хесапланмасыны; корреляция, маанилүүлык ве негизги компонент анализийле алты индексе дүшүрүлмесини; ардындан K-means менен ишлүй–индекс ешлеме таблицасунун олуштурулмасыны көрсөтөт.

Изилдөө аланы картасында Bao’an Бөлгеси’нин имарат контурлары, жол тармагы, имарат функциялары ве имарат бийиктиктери айры катмарлар хâлинде сунулмуштур. Ишлүй картасында турак жай, соода, өнөр жай, коомдук ве аралаш колдонуу түзүмларынын ошол эле шаар текстурасунда ар түрдүү мейкиндиктик кластерлер олуштурдугу гөрүлмектедир.

Ики бойутлу индекс карталары Имарат аянты, чүйре, бичим, тыгыздык, бөлүнүү ве топтолуу өлчүлеринин шаар үчүнде насыл дегиштигини; үч өлчөмдүү индекс карталары болсо имарат бийиктиги, көлөм, орточо йүксеклик, кат аланы катышы ве гөкйүзү гөрүшү гиби дегишкенлерин мейкиндиктик дторылымыны көрсөтөт. Бу карталар индекстерин шаар үчүнде хоможен олмадыгыны дестмуунекте, бирок өз алдынча имарат функциясы классификация тактыгы сунмамактадыр.

Кореласйон матрислериндеки чоң ве койу ренкли даирелер базы индекс жуплеринин ошол эле билгийи твакцинадыгыны көрсөтөт. Өзелликле алан, чүйре, көлөм ве чүйре-алан катышы арасында; ландшафт өлчегинде болсо патч тыгыздыгы, бөлүнүү ве чешитлилик өлчүлери арасында күчтүү илишкмененр булунмуштур.

Сон радар графиклеринде хер имарат функциясы үчүн алты индексин орточо, стандарттык четтөө, эң төмөн ве эң жогорку маанилери көрсөтүлгөн. Графиклер коммерциялык түзүмларын Имарат аянты, Бина Жогоркулиги ве Кабат аянты катышы тейлөөындан дыша догру кеңлейен айкын бир профил; турак жай түзүмларынын болсо бу өлчүтлерде дагы дүшүк бир профил олуштурдугуну көрсөтөт. Стантарт четтөөларын көңүл бурууе маани чоңлүкте олмасы, ишлүй класстарынын кесин ве чагымшмайан индекс аралыкларына сахип олмадыгыны да ортойа коймактадыр.

Ана сандык табылгалар нелердир?

Тижари түзүмларын орточо Имарат аянты турак жай түзүмларына ылайык болжол менен 4,1 кат, орточо Бина Жогоркулиги болжол менен 3,2 кат ве Кабат аянты катышы болжол менен 3,4 кат дагы йүксектир. Изилдөөнүн ен ачык айрымы коммерциялык ве турак жай түзүмлары арасында булмасы бу сандык фаркларла уйумлудур.

Снегизгийи түзүмларынын Орточо патч аянты 7.836,25 м² катары билдирилген. Бу маани тек бир имараттын аланыны дегил, илгили ландшафт бирдигиндеки орточо имарат патчсы өлчегини темсил етмектедир.

K-means ешлеме системаи насыл изилдөөктадыр?

Изилдөөда кластер сайжылуулук, мурунден диагнозмлнегизгин беш имарат функциясыне каршылык гележек бичимде беш катары аныкталган. Алты негизги индекс тейлөөындан бирбирине бензейен имарат үлгүлөрү K-means ыкмасыйле кластерленмиш; хер кластернин орточосы, стандарттык четтөөсы ве маани аралыгы эсептелген. Даха кийин кластерлер турак жай, соода, өнөр жай, коомдук ве аралаш колдонуу ишлүйлөрийле илишкмененндирмененрек бир маалымдама таблица олуштурулмуштур.

Өнермененн кулланым бичиминде йени бир имарат үчүн алты индекс хесаплнегизгижак ве имарат, индекс узайында меркези ен йагымн олан ишлүй грубуна атнегизгижактыр. Изилдөөчүлөр бу түзүмйы жергиликтүү окутуу этикалыкети геректирмейен актарылабилир бир эреже базасы катары диагнозмламактадыр.

Бирок изилдөө йени бир шаардеки имараттары бу курсалла классификациямыш, бторымсыз тест маалыматсинде тактык өлчмемиш ве K-means натыйжаларыны башка ыкмалерле салыштыруумыштыр. Бу неденле “өткөрүлө билүү”, мүйжут изилдөөда гөстерилмиш бир өндүрүмдүүлүк сонужу дегил, кийинки изилдөөлар үчүн өне үйүрлен ве догруланмасы герекен бир божомолдыр.

Изилдөөнүн дестекледиги натыйжалар

• Инжеленен Shenzhen маалымат сетинде имарат функциялары арасында маанилүү морфологиялык айырмачылыктар булунмактадыр.
• Бина аланы, йүксеклиги, бичим кармвакцинаклыгы ве арази кулланым тыгыздыгы ишлүй групларынын айрыштырылмасына салымда булунмактадыр.
• Тижари ве турак жай түзүмлары алты индекс тейлөөындан ен айкын сүрөтде ар түрдүүлашан ики груптур.
• 29 дегишкен, билги текрарыны азалтан статистикалык бир убакытчле алты негизги индексе редукторебилмиштир.
• Йалнызжа имарат контуру, йүксеклик, кат ве йол маалыматтаринден йорумлнегизгибилир бир индекс–ишлүй таблицасу курсулабилмиштир.

Изилдөөнүн канытламадыгы натыйжалар

• Өнермененн ыкмасын йени имараттары ханги тактыкла классландырдыгы гөстерилмемиштир.
• Индекс аралыкларынын Shenzhen дышындаки шаарларде ошол эле калдыгы канытланмамыштыр.
• Түркиядаки имарат функцияларынин бу ешлеме таблицасуйла догру бичимде белирленебмененжеги гөстерилмемиштир.
• K-means табанлы ыкмасын терең үйрөнүү, рандом форест вейа дигер классификаторлардан дагы башарылы олдугу гөстерилмемиштир.
• Бина бичиминин өз алдынча имарат функциясыне себеп болгону мененри үйүрлемез.
• Заман үчүнде ишлүй дегиштирен имараттарын мүйжут ыкмале ишенимилир бичимде изленебилдиги гөстерилмемиштир.
• Хер ишлүй түрүнүн кесин ве бирбиринден айрык морфологиялык сынырлары олдугу канытланмамыштыр.

Түркия ве колдонуу ачжылуулукндан не ифаде етмектедир?

Түркияда бирабдан муниципалитет имарат геометриси, имар адасы, жол тармагы ве базы бөлгелерде имарат бийиктиги маалыматсине сахип олабилиркен имарат дүзейинде гүнжел кулланым билгиси хер заман ошол эле айрынтыда булунмайабилир. Изилдөөдөки йаклвакцинам, бу түр дурумларда ханги бөлгелерин турак жай, соода, өнөр жай вейа аралаш колдонуу айрыкчари гөстердигине илишкин өн инжелеме үретебмененжек бир методологиялык алкак сунмактадыр.

Уйгулама үчүн мурунликле Түркия’йе аит ишенимилир имарат функциясы этикалыкетлерийле жергиликтүү бир текшерүү маалымат сети олуштурулмалыдыр. Тарихî меркезлер, плансыз гелишен бөлгелер, уюшкан өнөр жай аймактары, массалык турак жай аймактары ве биринчи кабаты соода жогорку кабаттары турак жай олан карма түзүмлар өз-өзүнчө маанилендирилмелидир. Ошондой эле Түркиядаки кат йүксеклиги, участок тартиби, курулуш мыйзамдары ве курулуш типологиясы Shenzhen’ден ар түрдүү олдугундан индекс чеклери түздөн-түз копйаланмамалыдыр.

Гечмиш, бугүн ве гележек ачжылуулукндан маании

Гечмиште имарат функцияларынин белирленмеси чоң өлчүде саха гөзлеми, расмий кайыт вейа елле сүрөт йорумлама убакытчлерине дайанмыштыр. Бул изилдөө, ландшафт еколожисинде колдонулган индекстери имарат дүзейиндеки шаардык ишлүй негизгилизине уйарлайарак форма маалыматыден ишлүй билгиси чыкарма йөнүндеки гелишими темсил етмектедир.

Бугүн ачжылуулукндан изилдөөнүн салымы, йалнызжа йүксек тактык иддиасы твакцинайан капалы бир машина үйрөнүүсү модельи сунмак йерине ханги морфологиялык айрыкчарин ишлүй айрымына салымда булундугуну гөрүнүр кылмасыдыр. Бина аланы, йүксеклик, бичим кармвакцинаклыгы ве тыгыздык гиби дегишкенлерин өз-өзүнчө йорумлнегизгибилмеси, ыкмасын карар мантыгыны дагы шеффаф хâле гетирмектедир.

Гележек изилдөөларда ешлеме таблицасунун ар түрдүү шаарларде сынанмасы, убакыт катар сүрөттөрүнин екленмеси, имарат йенмененме кайытларынын кулланылмасы ве метро станциялары, мектептер, ооруканалар вейа дигер кызыктуу чекиттерна йагымнлык гиби экологиялык айрыкчарин системае катылмасы өнерилмектедир. Бу текшерүүлар тамамланмадан ыкма шаардык карарлар үчүн өз алдынча кесин маалымат кайнторы катары кулланылмамалыдыр.

Изилдөөнүн Йөнтеми ве Булгулары

Текник иш агымшы

Сечмененн алты индексин текник ролү

Темел табылгаларын текник өзети

• Алты негизги индексин тамамы имарат функциялары арасында п<0,05 дүзейинде маанилүү ар түрдүүлык көрсөткөн.
• Ен дүшүк BA, BH, PAFRAC ве FAR профили турак жай түзүмларында гөрүлмүштүр.
• Ен йүксек BA, BH, PAFRAC ве FAR маанилери коммерциялык түзүмларда билдирилген.
• Снегизгийи түзүмлары кең табан аланы ве йүксек Орточо патч аянтыйла орто-йүксек морфологиялык профиль көрсөткөн.
• Каму түзүмлары алан, йүксеклик ве тыгыздык тейлөөындан орто аралыкта йер алмыштыр.
• Карма кулланым түзүмлары дигер дөрт класс арасында ара бир профил олуштурмуштур.
• Хер класстаки стандарттык четтөөлар кең олдугундан тек бир индекс вейа кесин чек колдонуп ишенимилир ишлүй атамасы түзүмламайажторы белгиленген.

Йөнтемин күчтүү жактари

• Тек имарат, имараттар аралык чөйрө ве ландшафт масштаблерини ошол эле алкакде бириктирүүктедир.
• Ики ве үч өлчөмдүү морфологиялык дегишкенлери бирликте кулланмактадыр.
• Жогорку корреляциялу индекстери үч этаптуу бир сечим убакытжийле азалтмактадыр.
• Сонучлары йалнызжа капалы бир модель чыктжылуулук катары дегил, йорумлнегизгибилир индекс профиллери бичиминде сунмактадыр.
• Сосйоэкономикалык маалымат булунмайан аланларда кулланылабмененжек маалымат булакларына одакланмактадыр.

Йөнтемин негизги чектөөлөры

Булак жана метод эскертүүсү

Изилдөөнүн там өзгүн ады: Фром Буилдинг Форм то Фунжтионал Сигнатурес: А Феатуре Сележтион анд Жхаражтеризатион Аппроажх Усинг Хиераржхижал Ландсжапе Ындижес

Авторлор: Дуангуанг Жао, Йанйинг Wанг, Жиеминг Канг, Хонгкуан Хуи, Хонглеи Гуо, Бинг Зханг, Баолеи Зханг ве Ханфа Xинг.

Илетишим авторы: SSRN кайыт сайфасында Дуангуанг Жао байланыш автору катары гөстерилмектедир.

Еш биринжи автор вейа еш салым: Йүкленен үйүрмде ве расмий SSRN кайдында еш биринжи авторлык йа да еш салым билгиси белиртилмемиштир.

Курумсал бирикмелер: Дуангуанг Жао, Жиеминг Канг ве Баолеи Зханг: Схандонг Нормал Университй; Йанйинг Wанг: Qилу Нормал Университй; Ханфа Xинг: Соутх Жхина Нормал Университй. Хонгкуан Хуи, Хонглеи Гуо ве Бинг Зханг үчүн SSRN кайдында мекеме билгиси сунулган эмес.

DOI: 10.2139/ssrn.6945293

Дерги: Хакемли бир журналде йайымланмыш үйүрм ырасталган эмес.

Йайын платформау: SSRN.

Өзгүн жарыялоо сторлайыжжылуулук: SSRN/Елсүйиер.

Йайын тарихи: SSRN кайыт сайфасында 15 Хазиран 2026 жүктөө тарихи маалыматлмектедир.

Булак түрү: Препринт изилдөө макалеси; маалымат негизгилизи, жографи билги системаи ве моделдөө изилдөөсы.

Хакемлик дуруму: Бул изилдөө рецензиядан өткөн эмес. Сонучлар бу чектөө көңүл бурууе алынарак окунмалыдыр.

Ресмî булак:SSRN расмий кайыт сайфасы

DOI бирикмесы:https://doi.org/10.2139/ssrn.6945293

Бу Түркче ачыклама, йүкленен 22 сайфалык препринтин метни, формулалери, таблицалары, ыкма дийаграмлары, ики ве үч өлчөмдүү индекс карталары, корреляция матрислери, негизги компонент анализи таблицалары ве K-means ешлеме графиклеринин инжеленмесийле даярдалган. Изилдөөдө булунмайан классификация тактыгы, саха башаржылуулук, Түркия колдонуусы вейа ар түрдүү шаарларде өткөрүлө билүү сонужу екленмемиштир.

Булак текстдеки 202.915 ве 81.166 үлгү ифаделери арасындаки түшүндүрүлбөгөн айырма менен BSC ве PAFRAC формулалериндеки гөстерим маселелары унчукпай дүзелтилмемиштир. Изилдөөнүн өнердиги ешлеме системаи бторымсыз тест маалыматсинде догруланмадыгындан хазыр ве канытланмыш бир имарат функциясы классификаторсы катары маанилендирилмемелидир.