Bir kişi çocukla genetik bağı bulunmamasına rağmen resmî bir belge imzalayarak hukuken ebeveyn olabilir mi? Bu tanıma işleminden sonra çocuğun genetik ebeveyni ortaya çıkarsa, imzalanmış ebeveynlik belgesine kim, hangi sürede ve hangi gerekçelerle itiraz edebilir? Çocuğa yıllardır fiilen bakım veren kişiyle genetik ebeveynin talepleri çatıştığında yalnızca çocuğun üstün yararı mı belirleyici olmalıdır, yoksa genetik veya doğumdan kaynaklanan bağlar anayasal olarak ayrıca korunmalı mıdır?

Jeffrey A. Parness’ın çalışması, Amerika Birleşik Devletleri’nde giderek yaygınlaşan genetik bağı bulunmayan kişiler adına ebeveynliğin resmî tanınması mekanizmalarını incelemektedir. Bu genişleme özellikle 2017 tarihli Uniform Parentage Act, yani Tekdüzen Ebeveynlik Yasası modeliyle ilişkilidir. 2017 UPA, geleneksel babalık tanımalarının ötesine geçerek üç yeni gruba ebeveynlik tanıma belgesi imzalama imkânı vermektedir:

• Doğum yapan kişinin genetik bağı bulunmayan eşi,
• çocukla aynı evde yaşayıp onu kendi çocuğu olarak tanıtan kişi,
• taşıyıcı annelik dışındaki yardımcı üreme sürecinde ebeveyn olması amaçlanan kişi.

Bu işlemler basit bir isim kaydından daha güçlü sonuç doğurur. Geçerli bir ebeveynlik tanıması, çocuğun bakımı, velayeti, ziyaret ilişkileri, nafakası, mirası ve diğer aile hukuku sonuçları bakımından mahkeme kararıyla kurulmuş ebeveynliğe benzer bir statü yaratabilir. Bu nedenle hatalı veya tartışmalı bir tanımanın sonradan iptal edilmesi hem çocuk hem imzacılar hem de üçüncü kişiler açısından ciddi sonuçlar doğurabilir.

Çalışmanın temel eleştirisi, 2017 UPA’nın birbirinden çok farklı tanıma yollarını büyük ölçüde aynı itiraz sistemi altında değerlendirmesidir. Geleneksel babalık tanımasında tartışma çoğu zaman genetik babalığın doğru olup olmadığına odaklanır. Buna karşılık eş tarafından yapılan tanımada evlilik ve aile düzeni; birlikte yaşama temelli tanımada yıllar boyunca verilen fiilî bakım; yardımcı üremede ise gebelikten önce veya sonra açıklanan ebeveynlik niyeti önem taşır. Yazar, bu uyuşmazlıkların aynı “hile, baskı veya esaslı maddi olgu hatası” formülüyle çözülemeyeceğini savunmaktadır.

2017 UPA’ya göre imzacılar genellikle tanımanın yürürlüğe girmesinden sonraki 60 gün içinde işlemi geri alabilir. Bu süreden sonra imzacı tarafından yapılacak itiraz, iki yıl içinde ve hile, baskı veya esaslı maddi olgu hatası gerekçelerinden biriyle ileri sürülmelidir. İmzacı olmayan bazı kişiler de çoğunlukla iki yıl içinde itiraz edebilir; ancak önce mahkemenin davanın görülmesinin çocuğun üstün yararına olduğunu kabul etmesi gerekir. Ardından çocuğun yaşı, tarafların ne kadar süre ebeveyn rolü üstlendiği, ilişkilerin niteliği ve ilişkinin kesilmesinin yaratacağı zarar gibi unsurlar değerlendirilir.

Parness’a göre bu sistem iki yönden sorunludur. Birincisi, eş, fiilî bakım veren kişi ve yardımcı üremedeki amaçlanan ebeveyn için aynı faktörlerin kullanılması, tanıma işlemlerinin kuruluş biçimlerindeki temel farklılıkları gözden kaçırır. İkincisi, “çocuğun üstün yararı” ölçütünün tek başına kullanılması, genetik veya doğumdan kaynaklanan bağları bulunan bazı kişilerin anayasal olarak korunan ebeveynlik menfaatlerini yetersiz bırakabilir.

Çalışma bu görüşü özellikle Santosky v. Kramer, Lehr v. Robertson ve Michael H. v. Gerald D. kararları üzerinden tartışmaktadır. Yazarın yorumuna göre Amerikan anayasa hukuku, bazı genetik ebeveynlere yalnızca biyolojik bağlantı değil, çocukla ebeveynlik ilişkisi kurma fırsatı bakımından da koruma sağlamaktadır. Bu nedenle başka kişilerce imzalanan tanıma belgesinin yalnızca çocuğun üstün yararı gerekçesiyle genetik ebeveynin olası haklarını ortadan kaldırması anayasal sorun yaratabilir.

Makalenin çözüm önerisi, “her durum için tek kural” yaklaşımının bırakılmasıdır. İtiraz sistemi; tanımanın türüne, itiraz eden kişinin imzacı olup olmamasına, kendi ebeveynliğinin tanınmasını isteyip istememesine, çocukla genetik veya başka bir doğal bağının bulunup bulunmamasına ve tanımanın doğumdan önce, doğum sırasında veya yıllar sonra yapılmış olmasına göre farklılaştırılmalıdır.

Çalışma deneysel bir araştırma değildir ve önerdiği sistemin çocukların refahı, dava süreleri veya aile istikrarı üzerindeki etkisini ölçmemektedir. Katkısı, yeni ebeveynlik tanıma yolları genişlerken bu tanımaların nasıl iptal edilebileceği sorusunun aynı hızla ve yeterli ayrıntıyla düzenlenmediğini göstermesidir.

Ebeveynliğin Resmî Tanınması Nedir?

Amerikan hukukunda gönüllü babalık veya ebeveynlik tanıması, belirli kişilerin resmî bir belgeyi imzalayarak çocukla aralarında hukuki ebeveynlik ilişkisi kurmalarıdır. İşlem çoğu zaman doğum hastanesinde veya doğumdan kısa süre sonra gerçekleştirilir; ancak yeni düzenlemeler bazı tanımaların gebelik sırasında ya da çocuğun doğumundan yıllar sonra yapılmasına da imkân vermektedir.

Tanımanın başlıca sonuçları şunlar olabilir:

• İmzalayan kişinin hukuki ebeveyn olarak tanınması,
• çocuğun bakım ve nafaka yükümlülüğünün doğması,
• velayet ve kişisel ilişki taleplerinin ileri sürülebilmesi,
• doğum kayıtlarının ve diğer resmî belgelerin düzenlenmesi,
• miras ve hısımlık sonuçlarının ortaya çıkması,
• işlemin mahkemece verilmiş ebeveynlik hükmüne benzer etki göstermesi.

Bu güç nedeniyle tanıma, yalnızca taraflar arasında özel bir anlaşma değildir. Devletin çocuk ile belirli kişiler arasında hukuki aile ilişkisi kurduğu resmî bir statü işlemidir.

Geleneksel Babalık Tanımalarının Ortaya Çıkışı

1990’lardan itibaren federal mali yardım ve çocuk nafakası politikaları, eyaletleri evlilik dışında doğan çocuklar için gönüllü babalık tanıma sistemleri kurmaya yöneltmiştir. Geleneksel modelde doğum yapan kişi ile çocuğun genetik babası olduğunu ileri süren erkek bir belge imzalar.

Federal sistemde temel zaman çizelgesi şöyledir:

• İmzacılar tanımayı ilk 60 gün içinde geri alabilir.
• 60 günlük süreden sonra imzacı itirazı ancak hile, baskı veya esaslı maddi olgu hatası temelinde yapılabilir.
• İtiraz yükü tanımayı bozmak isteyen kişidedir.
• Federal düzenleme, 60 günden sonraki itiraz için bütün eyaletlerde geçerli tek bir nihai süre belirlememiştir.

Bu nedenle eyaletler arasında önemli farklılıklar ortaya çıkmıştır. Makalede verilen örneklere göre Massachusetts’te tanımaya itiraz için bir yıllık, Texas’ta dört yıllık süre bulunmaktadır. Utah’ta hile veya baskı iddiası bazı durumlarda her zaman ileri sürülebilirken esaslı olgu hatasına dayalı itiraz dört yıl içinde yapılmalıdır.

Parness’ın önceki çalışmaları da “hile”, “baskı” ve “esaslı maddi olgu hatası” kavramlarının federal hukukta ayrıntılı biçimde tanımlanmaması nedeniyle eyaletler arasında farklı uygulamalar geliştiğini belirtmektedir.

1973, 2000 ve 2017 UPA Arasındaki Dönüşüm

Çalışma 2017 UPA’yı bu nedenle “devrimci” olarak nitelendirmektedir. Çünkü işlem artık doğum yapan kişi ile genetik baba olduğu ileri sürülen erkek arasındaki tanımadan ibaret değildir. Cinsiyetten bağımsız biçimde, çocukla genetik bağı olmayan kişiler de ebeveynlik statüsüne ulaşabilir.

Genetik Olmayan Ebeveynlik Tanımalarının Üç Türü

1. Eş tarafından yapılan tanıma

Doğum yapan kişinin eşi, çocuk doğduğu sırada evlilik devam ediyorsa genellikle ebeveynlik karinesinden yararlanabilir. 2017 UPA bazı eşlerin ayrıca ebeveynlik tanıma belgesi imzalamasına izin vermektedir.

Bu kişi:

• Çocukla sperm veya yumurta üzerinden genetik bağ taşımayabilir.
• Yardımcı üreme sürecine amaçlanan ebeveyn olarak katılmış olabilir.
• Doğum yapan kişinin mevcut aile hayatı içindeki eşi olabilir.
• Tanıma sayesinde evlilik karinesinden daha güçlü ve iptali daha zor bir ebeveynlik statüsü elde edebilir.

Makalenin dikkat çektiği sorunlardan biri, evlilik karinesinin bazı durumlarda tanıma belgesine göre daha kolay çürütülebilmesidir. Aynı kişi yalnızca eş karinesiyle ebeveyn olduğunda farklı, tanıma belgesi de imzaladığında daha ağır itiraz engelleriyle korunabilir.

2. Birlikte yaşama ve çocuğu kendi çocuğu olarak tanıtma temelli tanıma

2017 UPA, çocuğun yaşamının ilk iki yılında onunla aynı evde yaşayan ve çocuğu açıkça kendi çocuğu olarak tanıtan kişiyi “varsayılan ebeveyn” olarak kabul edebilir. Bazı eyaletler bu kişinin ebeveynlik tanıma belgesi imzalamasına da izin vermektedir.

Bu tür tanıma diğerlerinden önemli biçimde ayrılır:

• Tanıma doğum sırasında yapılamaz; en az iki yıllık fiilî yaşam ve bakım geçmişine dayanır.
• İlişkinin merkezinde vaat edilen gelecek ebeveynliği değil, gerçekleşmiş bakım davranışları vardır.
• Çocuk, imzacı ve imzacıların geniş aileleri arasında yerleşmiş ilişkiler bulunabilir.
• Tanımaya itiraz edilmesi hâlinde mevcut aile düzeninin bozulması doğrudan çocuğu etkileyebilir.

Washington’da benzer karine için çocuğun yaşamının ilk dört yılında aynı evde yaşama koşulu aranırken Rhode Island ve Vermont gibi eyaletlerde iki yıllık modeller kullanılmaktadır.

3. Yardımcı üremedeki amaçlanan ebeveyn tanıması

Taşıyıcı annelik dışındaki yardımcı üreme sürecinde, doğum yapan kişiyle birlikte çocuğun ebeveyni olmayı amaçlayan kişi de tanıma belgesi imzalayabilir.

Bu tür ebeveynlikte temel dayanak genellikle:

• Gebelikten önce yapılan ebeveynlik anlaşması,
• gebelik sırasında veya doğumdan sonra imzalanan kayıt,
• yardımcı üreme sürecine ebeveyn olma niyetiyle katılma,
• doğum yapan kişiyle ortak ve açık ebeveynlik iradesidir.

Bu kişinin çocukla genetik bağı bulunabilir veya bulunmayabilir. Örneğin doğum yapan kişiye yerleştirilen döllenmiş yumurtada bu kişinin genetik materyali bulunabilir. Başka bir durumda anonim bağışçı materyali kullanılmış ve amaçlanan ebeveynin hiçbir genetik bağı oluşmamış olabilir.

Tanıma ile Diğer Ebeveynlik Yolları Arasındaki Fark

Çalışma ebeveynlik tanımasını benzer hukuki statülerden ayırmaktadır:

• Doğum belgesine yazılma: Bir kişinin doğum belgesinde yer alması her zaman gönüllü tanıma işlemiyle aynı değildir.
• Evlilik karinesi: Doğum yapan kişinin eşi ebeveyn sayılabilir; ancak bu karinenin çürütülme koşulları tanıma belgesinden farklı olabilir.
• Fiilî ebeveynlik karinesi: Çocukla yaşayan kişi tanıma imzalamadan da ebeveynlik karinesine dayanabilir.
• Yardımcı üremede amaçlanan ebeveynlik: Kişi tanıma belgesi olmadan da anlaşma veya yasal niyet kurallarıyla ebeveyn olabilir.
• Evlat edinme: Genellikle mahkeme incelemesi, uygunluk değerlendirmesi ve çocuğun üstün yararı kararı gerektirir.

Yazarın önemli eleştirilerinden biri, genetik bağı olmayan kişilerin tanıma yoluyla ebeveyn olmasının evlat edinmedeki bazı güvenlik mekanizmalarını devre dışı bırakabilmesidir. Evlat edinmede potansiyel ebeveyn hakkında geçmiş araştırması, mahkeme denetimi ve uygunluk değerlendirmesi yapılabilirken tanıma işlemi çoğu zaman mahkeme dışında tamamlanmaktadır.

2017 UPA’da İmzacı İtirazları

İmzacı kişi bakımından sistem iki aşamalıdır:

Parness, aynı üç gerekçenin bütün tanıma türlerinde kullanılmasını uygun bulmamaktadır.

Örneğin:

• Geleneksel babalık tanımasında maddi hata, imzacının çocukla genetik bağı bulunduğuna ilişkin yanlış inancı olabilir.
• Eş tanımasında uyuşmazlık, evliliğin durumu veya başka bir amaçlanan ebeveynin varlığıyla ilgili olabilir.
• Birlikte yaşama tanımasında hata, aynı evde yaşama süresi veya çocuğu kendi çocuğu olarak tanıtma davranışlarıyla ilgili olabilir.
• Yardımcı üremede hile, gamet kaynağından çok ebeveyn olma niyeti, rıza veya anlaşmanın koşullarıyla ilgili olabilir.

Yazar bu nedenle aynı kelimeler kullanılacak olsa bile her tanıma türündeki anlam ve uygulamanın ayrı düzenlenmesi gerektiğini savunmaktadır.

İmzacı Olmayanların İtirazı

2017 UPA, belirli imzacı olmayan kişilere ebeveynlik tanımasına itiraz imkânı vermektedir. Dava açma yetkisine sahip olabilecek kişiler arasında:

• Çocuğun kendisi,
• hâlihazırda ebeveyn sayılan kişi,
• kendi ebeveynliğinin karara bağlanmasını isteyen kişi,
• çocuk nafakası kurumu,
• evlat edinme kurumu

bulunabilir.

Çocuk dışındaki imzacı olmayan kişi genellikle tanımanın yürürlüğe girmesinden sonraki iki yıl içinde harekete geçmelidir. Mahkeme önce davanın görülmesinin çocuğun üstün yararına olup olmadığını değerlendirir. Bu ilk eşik aşılırsa esas ebeveynlik uyuşmazlığı incelenir.

2017 UPA’nın Çocuğun Üstün Yararı Faktörleri

İmzacı olmayan kişinin itirazı esas yönünden incelenirken altı temel faktör dikkate alınır:

1. Çocuğun yaşı,
2. her kişinin ne kadar süre ebeveyn rolü üstlendiği,
3. çocuk ile her kişi arasındaki ilişkinin niteliği,
4. ilişkinin tanınmamasının çocukta yaratabileceği zarar,
5. her kişinin ebeveynlik talebinin dayanağı,
6. ilişkilerin bozulmasından doğabilecek diğer zararlar ve hakkaniyet unsurları.

İtiraz genetik test sonucuna dayanıyorsa iki ek faktör daha değerlendirilir:

1. İmzacı kişinin genetik ebeveyn olmayabileceğinin nasıl ve hangi koşullarda öğrenildiği,
2. bu durumun öğrenilmesi ile dava açılması arasında geçen süre.

2017 UPA ayrıca bazı uyuşmazlıklarda ikiden fazla kişinin hukuki ebeveyn olarak tanınmasına izin verebilecek alternatif hüküm sunmaktadır. Böylece mahkeme her zaman bir ebeveyni seçip diğerini tamamen dışlamak zorunda kalmayabilir.

Neden Tek Tip Faktör Listesi Sorunlu?

Yazar, bu faktörlerin her uyuşmazlığa aynı biçimde uygulanmasının tanıma yollarının farklı doğasını gözden kaçırdığını savunmaktadır.

Örneğin yeni doğacak bir çocuk için yardımcı üreme anlaşmasına dayanan uyuşmazlıkta çocuğun yıllarca süren ilişkileri henüz bulunmayabilir. Buna karşılık birlikte yaşama tanımasında çocuk en az iki yıldır imzacıyla aile hayatı sürdürmektedir. Aynı faktörlerin aynı ağırlıkla uygulanması bu farklılıkları yeterince yansıtmayabilir.

Vermont’taki Eş Tanıması Kuralları

Vermont’ta doğum yapan kişi ve evlilik nedeniyle varsayılan ebeveyn olan eşi, ebeveynlik tanıması imzalayabilir. İmzacı ilk 60 gün içinde tanımayı geri alabilir. Daha sonra iki yıl içinde:

• Hile,
• baskı,
• zorlama,
• zarar tehdidi,
• esaslı maddi olgu hatası

gerekçeleriyle itiraz edilebilir.

İmzacı olmayan ve kendi ebeveynliğinin karara bağlanmasını isteyen kişi de iki yıl içinde tanımanın geçerliliğine itiraz edebilir. Ancak kişi potansiyel ebeveynliğini önemli bir yanlış beyan veya gizleme nedeniyle öğrenememişse, öğrenmeden itibaren iki yıllık ek süre tanınabilir.

İtiraz eden kişi çocuğun üstün yararına ebeveynlik kararı verilmesi gerektiğini açık ve ikna edici delille göstermelidir.

Parness, Vermont sisteminde kendi ebeveynliğini talep etmeyen bazı kişilere dava açma imkânı bulunmamasını sorunlu görmektedir. Çocuk nafakası kurumu, genetik ebeveynin akrabası veya başka bir aile üyesi her zaman uygun dava açma statüsüne sahip olmayabilir.

Maine ve Rhode Island

Maine ve Rhode Island’ın eş tarafından yapılan tanımalara ilişkin düzenlemeleri büyük ölçüde Vermont ve 2017 UPA modeline benzemektedir. Buna rağmen ispat standardı, dava açma yetkisi ve ek süreler bakımından farklılıklar görülebilir.

Rhode Island’da birlikte yaşama temelli ebeveynlik için yalnızca aynı evde yaşama değil, kişinin çocuk bakımına ilişkin kişisel, mali veya velayet sorumluluklarını üstlenmesi de aranır. Ayrıca çocuğun başka bir ebeveyni tarafından bu kişinin ebeveyn olarak tanıtılması önem taşıyabilir.

Illinois’te Hakkaniyetin Daha Güçlü Rolü

Illinois sistemi, çocuğun üstün yararını tek başına ön koşul olarak kullanmak yerine üç temel başlığı birlikte değerlendirmektedir:

• Tanımayı yapan kişinin kendi ebeveynliğini reddetmesinin estoppel ilkesiyle engellenip engellenmeyeceği,
• ebeveynlik ilişkisinin kaldırılmasının hakkaniyete aykırı olup olmayacağı,
• çocuğun üstün yararı.

Bu yaklaşımda tarafların önceki davranışları ve mevcut ilişkiye güvenilerek yapılan düzenlemeler daha güçlü rol oynar. Yardımcı üremedeki amaçlanan ebeveyn uyuşmazlıklarında da Illinois, 2017 UPA’daki ön inceleme sistemini bütünüyle takip etmemektedir.

Illinois’te küçük veya hukuken yetersiz çocuk için vasi, çocuk temsilcisi ya da çocuk avukatı görevlendirilmesi öngörülmektedir.

Oregon’daki Aile Bütünlüğü Koruması

Makalede aktarılan ve 2027’de yürürlüğe girmesi planlanan Oregon düzenlemesine göre doğum yapan kişi ile varsayılan eş ebeveyn birlikte yaşamaya devam ettiği sürece başka bir kişi tanınan ebeveynliğe itiraz edemeyebilir. İtiraz için doğum yapan kişiyle eşin birlikte rızası gerekebilir.

Bu yaklaşım, mevcut ve birlikte yaşayan aile birimini dışarıdan gelecek ebeveynlik taleplerine karşı güçlü biçimde korumaktadır. Ancak çocukla genetik bağı bulunan ve ebeveynlik fırsatı engellenen kişinin hakları bakımından anayasal sorunlar doğurabileceği çalışma tarafından tartışılmaktadır.

Birlikte Yaşama Temelli Tanımalarda Eyalet Farklılıkları

Washington’da imzacı ve imzacı olmayan kişiler için itiraz süresi dört yıla kadar çıkabilmektedir. Vermont ve Rhode Island’da ise gizleme veya önemli yanlış beyan nedeniyle potansiyel ebeveynliğini öğrenemeyen kişiye, öğrenmeden itibaren iki yıl tanınabilir.

Yardımcı Üremede Eyaletler Arasındaki Niyet Farklılıkları

Yardımcı üremede ebeveynlik niyetinin nasıl kanıtlanacağı eyaletlere göre değişmektedir.

Rhode Island

Ebeveynlik niyeti:

• Doğum yapan kişiyle diğer amaçlanan ebeveynin imzaladığı kayıtla,
• gebelikten önce veya sonra fakat doğumdan önce yapılan anlaşmayla,
• belirli koşullarda çocukla birlikte yaşayıp ebeveynlik görevlerini üstlenme davranışlarıyla

gösterilebilir.

Illinois

Niyet, çocuğun doğumundan önce, doğum sırasında veya doğumdan sonra imzalanan kayıtla açıklanabilir. Böyle bir kayıt yoksa gebelikten önce yapılan ebeveynlik anlaşması dikkate alınabilir.

Vermont

Ebeveynlik niyeti:

• Doğumdan önce, doğum sırasında veya doğumdan sonra imzalanan kayıtla,
• gebelikten önce yapılan sözlü anlaşmayla

kurulabilir.

Taşıyıcı gebelikte ise yazılı anlaşmanın tıbbi işlemler başlamadan ve embriyo transferinden önce yapılması gerekir.

Nevada

Taşıyıcı annelik dışındaki yardımcı üremede amaçlanan ebeveynliğe rıza çoğunlukla gönüllü ebeveynlik tanıma beyanında yer almalıdır. Bazı birlikte yaşama ve çocuğu açıkça kendi çocuğu olarak tanıtma hâlleri istisna oluşturabilir.

Yardımcı Üremede “Bağışçı mı, Ebeveyn mi?” Sorunu

Yardımcı üreme uyuşmazlıklarının temel sorunlarından biri, sperm veya yumurta sağlayan kişinin yalnızca bağışçı mı yoksa amaçlanan ebeveyn mi olduğudur.

Profesyonel klinik ve hukuk desteği bulunan süreçlerde:

• Gamet sağlayıcının haklarından vazgeçmesi,
• amaçlanan ebeveynlerin kim olduğu,
• rıza ve ebeveynlik anlaşmaları,
• doğumdan sonraki kayıt işlemleri

daha açık biçimde belgelenebilir.

Evde veya profesyonel destek olmadan yapılan yardımcı üreme girişimlerinde ise internetten alınmış formlar, sözlü anlaşmalar ve çelişkili davranışlar nedeniyle kişinin bağışçı mı yoksa ebeveyn olmayı amaçlayan taraf mı olduğu tartışmalı hâle gelebilir.

Çalışma, bu tür uyuşmazlıkların babalık tanımasındaki genetik hata kurallarıyla değil, yardımcı üreme anlaşmaları ve rıza kurallarıyla değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Çocuğun Üstün Yararı Tek Başına Yeterli mi?

2017 UPA, çekişen ebeveynlik taleplerinin çocuğun üstün yararına göre karara bağlanmasını öngörmektedir. Parness bu ölçütün önemli olduğunu kabul etmekte; ancak bazı doğal ebeveynlerin anayasal menfaatlerini ortadan kaldırmak için tek başına yeterli olmayabileceğini ileri sürmektedir.

Santosky v. Kramer

Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi, devletin doğal ebeveynin çocuk bakım haklarını istemi dışında kalıcı biçimde sona erdirebilmesi için ihmal veya benzeri ağır durumların açık ve ikna edici delille gösterilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Kararda doğal ebeveynin çocuğun bakım, velayet ve yönetimine ilişkin temel özgürlük menfaatinin, ebeveyn kusursuz olmadığı veya geçici velayeti kaybettiği için kendiliğinden ortadan kalkmadığı belirtilmektedir.

Yazar bu karardan, yalnızca “başka bir düzen çocuğun yararına daha uygun görünüyor” gerekçesiyle doğal ebeveynin hukuki bağının sona erdirilemeyeceği sonucunu çıkarmaktadır.

Lehr v. Robertson

Lehr kararı, evlilik dışında doğan çocukla genetik bağı bulunan babanın biyolojik bağlantısının ona başka erkeklerde bulunmayan bir ebeveynlik ilişkisi geliştirme fırsatı sunduğunu belirtmektedir.

Genetik bağ tek başına bütün ebeveynlik haklarını otomatik olarak kurmayabilir. Bununla birlikte kişi çocuğun yetiştirilmesine katılmak için gerçek bir sorumluluk ve bağlılık gösterirse anayasal koruma güçlenebilir.

Michael H. v. Gerald D.

Bu karar, evli bir çiftin aile birimi içinde doğan çocuk bakımından genetik babanın talebinin eyalet politikasıyla sınırlandırılabileceğini göstermektedir. Mahkemenin çoğunluk yapısı ve farklı görüşleri, genetik bağ ile mevcut evlilik ailesinin korunması arasındaki anayasal gerilimin kesin ve basit bir çözüme sahip olmadığını ortaya koymaktadır.

Parness’ın değerlendirmesine göre eyalet yasaları bu karmaşık anayasal menfaatleri açık biçimde dikkate almalı; bütün doğal ebeveyn taleplerini yalnızca genel üstün yarar faktörleri içinde eritmemelidir.

Genetik Bağ ile Diğer Doğal Bağların Ayrılması

Çalışma “doğal bağ” kavramını genetik bağdan daha geniş kullanmaktadır.

• Genetik ebeveyn: Çocukla sperm veya yumurta üzerinden genetik bağlantısı bulunan kişi.
• Doğumdan kaynaklanan doğal bağ: Genetik bağı bulunmasa bile gebeliği taşıyıp doğum yapan kişi.
• Genetik taşıyıcı: Hem yumurtayı sağlayan hem gebeliği taşıyan kişi.
• Gestasyonel taşıyıcı: Gebeliği taşıyan fakat çocukla yumurta üzerinden genetik bağı bulunmayan kişi.

Yazar, itiraz standartlarının bu bağlar arasındaki farklılıkları dikkate alması gerektiğini savunmaktadır. Sperm veya yumurta bağı bulunan kişinin anayasal iddiası ile yalnızca fiilî bakım veren kişinin talebi aynı hukuki temele dayanmayabilir.

Çalışma ayrıca, yumurta bağı bulunmadan doğum yapan kişilerin anayasal ebeveynlik menfaatlerinin Yüksek Mahkeme tarafından aynı açıklıkta ele alınmadığını belirtmektedir. Bu, yazarın mevcut içtihatlara ilişkin değerlendirmesidir; bu kişilerin hukuki ebeveyn olmadığı anlamına gelmemektedir.

Kendi Ebeveynliğini Talep Etmeyen Kişilere Dava Hakkı

Mevcut düzenlemeler çoğunlukla itiraz eden kişinin kendi ebeveynliğinin karara bağlanmasını istemesini şart koşmaktadır. Parness bunun fazla dar olduğunu savunmaktadır.

Kendi ebeveynliğini istemese bile tanımaya itirazda menfaati bulunabilecek kişiler şunlar olabilir:

• Ölen genetik ebeveynin anne veya babası,
• çocuğun genetik büyükannesi veya büyükbabası,
• başka yakın akrabalar,
• çocuk nafakası veya kamu gideriyle ilgili devlet kurumu,
• yanlış tanımanın miras veya haksız ölüm tazminatı sonucunu etkilediği kişiler.

Ebeveynlik ilişkisi yalnızca velayet ve nafakayı etkilemez. Tanınan ebeveyn üzerinden:

• Büyükanne-büyükbaba kişisel ilişki talepleri,
• haksız ölüm veya hayatta kalma tazminatı,
• vasiyetsiz mirasçılık,
• ölümden sonra doğan çocukların miras hakları,
• geniş aile hısımlığı

gibi sonuçlar doğabilir.

Bu nedenle yazar, bazı akrabaların kendi ebeveynliklerini talep etmeden de tanımayı sorgulayabilmesi gerektiğini ileri sürmektedir.

Cinsiyetlendirilmiş Hukuk Dilinin Sorunu

2017 UPA, anne-çocuk ve baba-çocuk ilişkilerinin mümkün olduğunca karşılaştırılabilir biçimde ele alınmasını söylese de gönüllü tanımayı “iddia edilen genetik baba” üzerinden düzenlemektedir.

Vermont ise daha kapsayıcı biçimde “iddia edilen genetik ebeveyn” ifadesini kullanmaktadır. Bu dil:

• Genetik taşıyıcıları,
• farklı cinsiyet kimliğine sahip ebeveynleri,
• yumurta veya sperm üzerinden genetik bağ kuran kişileri

tek cinsiyete bağlı terim kullanmadan kapsayabilir.

Parness, ebeveynlik tanımlarında cinsiyetlendirilmiş kelimelerin çoğu zaman hukuki kurala ek bir açıklık sağlamadığını ve kişilerin cinsiyet kimliği kararlarına saygısızlık oluşturabileceğini savunmaktadır.

Tanıma ile Evlat Edinmenin Birbirine Yaklaştırılması

Genetik bağı olmayan kişi için ebeveynliğe ulaşmanın iki yolu tanıma ve evlat edinme olabilir. Buna rağmen koruma düzeyleri farklıdır.

Yazar, iki sistemin tamamen aynı olmaması gerektiğini kabul etmektedir. Evlat edinme, mevcut bir ebeveynlik ilişkisinin sona ermesini ve yeni bir ilişkinin kurulmasını içerirken tanıma çoğu zaman başka bir bağlamda gerçekleştirilir.

Buna rağmen çocuk istismarı nedeniyle evlat edinmeye uygun olmayan bir kişinin, yalnızca birlikte yaşama ve çocuğu sahiplenme davranışıyla ebeveynlik tanıması imzalayabilmesi önemli bir boşluk oluşturabilir.

Tanımaların Zamanlaması Neden Önemlidir?

2017 UPA, bazı tanımaların doğumdan önce veya sonra yapılmasına izin vermektedir. Ancak üç yeni tanıma türünün doğal zamanlaması birbirinden farklıdır:

Yazar, sürelerin yalnızca tanımanın yürürlüğe girdiği tarihten başlatılmasının her durumda adil olmayabileceğini savunmaktadır. İmzacı olmayan genetik ebeveyn çocuğun varlığından veya olası bağından yıllarca haberdar edilmemiş olabilir.

Çalışmadaki Varsayımsal Uyuşmazlıklar

Evli doğum yapan kişi ve başka bir genetik baba

Gebelik sırasında doğum yapan kişi ile genetik baba olduğunu ileri süren erkek tanıma imzalarsa, doğum yapan kişinin eşi henüz “doğum sırasında eş” karinesini kazanmamış olabilir. Çocuk evlilik içinde doğduğunda tanımanın geçerliliği, eşin ebeveynlik karinesi ve genetik babanın talebi çatışabilir.

Yardımcı üreme anlaşması ve sperm sağlayıcının tanıması

Doğum yapan kişi başka biriyle amaçlanan ebeveynlik anlaşması yapmışken sperm sağlayıcıyla babalık tanıması imzalarsa, sperm sağlayıcının bağışçı mı yoksa ebeveyn mi olduğu; amaçlanan ebeveynin sözleşmesel hakkı ve genetik bağın anayasal etkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Genetik taşıyıcının rızasını geri alması

Genetik taşıyıcının gebelik sırasında veya doğumdan sonraki ilk saatlerde taşıyıcılık anlaşmasından çekilmesi hâlinde, taşıyıcının eşi, sperm sağlayıcı ve amaçlanan ebeveynler arasında birden fazla ebeveynlik talebi ortaya çıkabilir.

Bu kişilerden hangisinin velayet, kişisel ilişki veya çocuk nafakası sorumluluğu taşıyacağı tek tip tanıma itiraz kuralıyla kolayca çözülemez.

Forum Shopping Riski

Eyaletler arasında:

• Tanıma yapabilecek kişilerin kapsamı,
• itiraz süresi,
• dava açma yetkisi,
• çocuğun üstün yararı ölçütünün ağırlığı,
• genetik ebeveynlere tanınan koruma,
• ikiden fazla ebeveynin tanınması

bakımından farklılıklar bulunmaktadır.

Çalışma, bu farklılıkların tarafları kendi lehlerine daha uygun hukuk düzenine yönelmeye teşvik edebileceğini belirtmektedir. Yazar bunu geçmişte eşcinsel evliliklerin tanınması ve kürtaj düzenlemeleri çevresinde görülen eyaletler arası hukuk çatışmalarına benzetmektedir.

Bir eyalette geçerli biçimde kurulan ebeveynlik tanımasının başka eyalette hangi sonuçla karşılanacağı, ailelerin taşınması veya çocuğun başka eyalette bulunması hâlinde karmaşıklaşabilir.

Yazarın Genel Reform İlkeleri

Parness’ın önerdiği sistem aşağıdaki ayrımlara dayanmalıdır:

1. İtiraz eden kişi tanımanın imzacısı mı, değil mi?
2. İtiraz eden kendi ebeveynliğinin tanınmasını mı istiyor?
3. İtiraz edenin çocukla genetik bağı var mı?
4. Genetik olmayan fakat doğumdan kaynaklanan doğal bağı var mı?
5. Tanıma eşlik, birlikte yaşama veya yardımcı üreme temellerinden hangisine dayanıyor?
6. Tanıma doğumdan önce, doğum sırasında veya yıllar sonra mı yapıldı?
7. İtiraz eden kişi tanımayı biliyor ve buna rıza gösteriyor muydu?
8. Çocuk ile taraflar arasında ne ölçüde yerleşmiş bakım ve aile ilişkisi bulunuyor?

Eş Tanımaları İçin Önerilen Yaklaşım

Eş tarafından yapılan tanımalarda yasa koyucu:

• Bilinen veya makul olarak belirlenebilecek doğal ebeveynleri araştırmalı,
• bu kişilere bildirim ve katılma imkânı sağlamalı,
• tanımayı yalnızca eşlerin beyanıyla kesinleştirmemeli,
• genetik ebeveynin ebeveynlik fırsatının engellenip engellenmediğini incelemeli,
• mevcut evlilik ailesinin istikrarını da değerlendirmeli,
• tanıma ile yalnızca evlilik karinesi arasında oluşan farklı itiraz engellerini gerekçelendirmelidir.

Yazar, evlat edinmede olası doğal ebeveynlerin bulunması ve bilgilendirilmesi için gösterilen özenin benzerinin güçlü ebeveynlik tanımalarında da düşünülmesini önermektedir.

Birlikte Yaşama Tanımaları İçin Önerilen Yaklaşım

Bu tanıma türünde geleceğe yönelik niyetlerden çok gerçekleşmiş bakım yaşamı önemlidir. Mahkeme özellikle:

• İmzacı kişinin günlük bakımının kapsamını,
• mali sorumluluğunu,
• çocuğun onu ebeveyn olarak görüp görmediğini,
• itiraz eden kişinin bu ilişkiye rıza gösterip göstermediğini,
• itiraz edenin kendi bakım davranışlarını,
• çocuğun her iki tarafın geniş ailesiyle ilişkilerini,
• mevcut ilişkinin sona ermesinden doğacak somut zararı

değerlendirmelidir.

En az iki yıl süren aile hayatı bulunduğu için “çocuğun yaşı” ve “ilişkinin uzunluğu” bu tanıma türünde yardımcı üreme tanımasına kıyasla daha güçlü ağırlık taşıyabilir.

Yardımcı Üreme Tanımaları İçin Önerilen Yaklaşım

Yardımcı üreme uyuşmazlıklarında ana sorular şunlar olmalıdır:

• Taraflar gebelikten önce hangi ebeveynlik niyetini açıkladı?
• Rıza yazılı mı, sözlü mü veya davranışla mı ortaya kondu?
• Rıza hangi aşamaya kadar geri alınabilirdi?
• Gamet sağlayıcı bağışçı mı, amaçlanan ebeveyn mi?
• Taraflar profesyonel klinik veya hukuk desteği kullandı mı?
• Anlaşma başka eyalet hukukuna göre yapıldı mı?
• Doğumdan sonra fiilî ebeveynlik ilişkisi kuruldu mu?

Parness’a göre yardımcı üremedeki hile veya hata, geleneksel babalık uyuşmazlığındaki genetik yanlışlıkla aynı biçimde yorumlanmamalıdır. Temel mesele çoğu zaman genetik bağ değil, ebeveyn olma niyetine ilişkin rıza ve anlaşmadır.

Birden Fazla Ebeveynlik Seçeneği

Bazı uyuşmazlıklarda:

• Genetik ebeveyn,
• doğum yapan kişi,
• doğum yapan kişinin eşi,
• çocuğa yıllardır bakım veren kişi,
• yardımcı üremedeki amaçlanan ebeveyn

aynı çocuk için farklı hukuki temellere dayanabilir.

2017 UPA, eyaletlere ikiden fazla ebeveynin tanınmasına izin veren alternatif model sunmaktadır. Bu çözüm, yerleşmiş aile ilişkilerini tamamen kesmeden doğal ebeveynlik menfaatini tanımaya yardımcı olabilir.

Ancak çalışma birden fazla ebeveynlik düzeninin velayet, karar verme, nafaka ve miras bakımından nasıl uygulanacağını ayrıntılı biçimde geliştirmemektedir.

Çalışmanın Güçlü Yönleri

• Genetik olmayan ebeveynlik tanımalarını üç ayrı hukuki yola ayırması.
• Tanımanın yalnızca duygusal değil, mahkeme hükmüne yakın sonuç doğuran resmî işlem olduğunu vurgulaması.
• 1973, 2000 ve 2017 UPA arasındaki dönüşümü tarihsel olarak göstermesi.
• Federal babalık kurallarının genetik olmayan ebeveynliğe otomatik uygulanmasını eleştirmesi.
• İmzacı ve imzacı olmayan itirazlarını ayırması.
• Kendi ebeveynliğini isteyenlerle yalnızca tanımayı sorgulayan kişileri farklı değerlendirmesi.
• Genetik bağ, doğumdan kaynaklanan bağ ve fiilî bakım ilişkisini birbirinden ayırması.
• Çocuğun üstün yararı ile doğal ebeveynin anayasal menfaatleri arasındaki gerilimi görünür kılması.
• Vermont, Rhode Island, Maine, Illinois, Washington, Oregon, Massachusetts, Connecticut ve Nevada gibi eyaletleri karşılaştırması.
• Tanıma ile evlat edinme güvenlik mekanizmaları arasındaki boşluğu tartışması.
• Doğum öncesi, doğumdaki ve doğum sonrası tanımaların farklı süre gerektirebileceğini göstermesi.
• Cinsiyetten bağımsız ebeveynlik dilini savunması.
• Geniş aile, miras ve haksız ölüm gibi ebeveynlik dışı görünen sonuçları tartışmaya katması.
• Eyaletler arası farklılıkların hukuk seçimi ve forum arayışı yaratabileceğini belirtmesi.

Çalışmanın Temel Sınırlılıkları

• Çalışma henüz nihai cilt ve sayfa numaraları verilmemiş, değerlendirmeye açık bir SSRN taslağıdır.
• Önerilen reformların uygulamadaki etkisini ölçen ampirik veri bulunmamaktadır.
• Mahkeme dosyalarından oluşturulmuş sistematik vaka veri seti kullanılmamıştır.
• Kaç genetik olmayan tanıma yapıldığına veya kaçına itiraz edildiğine ilişkin istatistik sunulmamıştır.
• Çocukların, imzacıların veya genetik ebeveynlerin deneyimlerini inceleyen görüşmeler bulunmamaktadır.
• Eyaletler arasındaki bütün parentage mevzuatı eksiksiz biçimde tarandığına ilişkin sistematik araştırma protokolü sunulmamıştır.
• Çalışma bazı eyalet örneklerine yoğunlaşmakta; ABD’deki bütün eyaletleri aynı ayrıntıyla incelememektedir.
• Bazı hükümler 2027’de yürürlüğe girmesi planlanan gelecekteki düzenlemelerdir.
• Önerilen farklı standartların tam yasa maddeleri ve ispat yükleri her bölümde ayrıntılı olarak yazılmamıştır.
• Genetik, gestasyonel ve sosyal ebeveyn menfaatlerinin ağırlığını sayısallaştıran veya sıralayan model bulunmamaktadır.
• Çocuğun görüşünün hangi yaşta ve nasıl alınacağı ayrıntılandırılmamıştır.
• İkiden fazla ebeveynliğin velayet, nafaka ve miras üzerindeki uygulaması geliştirilmemiştir.
• Tanıma sistemine evlat edinmedeki kontrollerin eklenmesinin maliyet ve erişim etkisi incelenmemiştir.
• Daha ağır prosedürlerin LGBTQ+ ailelerin ve yardımcı üremeyle çocuk sahibi olanların ebeveynliğe erişimini zorlaştırma ihtimali ölçülmemiştir.
• Federal anayasa içtihatlarının farklı eyalet mahkemelerinde nasıl yorumlanacağı kesin değildir.
• Doğum yapan fakat yumurta bağı bulunmayan kişilerin anayasal konumuna ilişkin içtihat belirsizliği devam etmektedir.
• Geniş aile üyelerine dava hakkı verilmesinin aile istikrarı ve dava sayısı üzerindeki etkisi değerlendirilmemiştir.
• Eyaletler arası tanıma ve yetki sorunları için ayrıntılı hukuk seçimi modeli önerilmemiştir.
• PDF’de bağımsız kaynakça bölümü bulunmamakta; kaynaklar çok sayıdaki dipnot içinde dağınık biçimde verilmektedir.
• PDF metadata alanındaki yanlış yazar bilgisi, dosyanın bibliyografik olarak ayrıca kontrol edilmesini gerektirmektedir.

Çalışma Ne Söylüyor?

• 2017 UPA’nın genetik bağı olmayan kişilere ebeveynlik tanıma imkânını genişlettiğini söylüyor.
• Yeni tanımaların eş, birlikte yaşama ve yardımcı üreme temellerinde üç farklı biçimi bulunduğunu belirtiyor.
• Geçerli tanımanın mahkeme kararına benzer güçlü sonuç doğurduğunu vurguluyor.
• Geleneksel babalık itiraz standartlarının yeni tanımalara aynen uygulanmaması gerektiğini savunuyor.
• İmzacı ve imzacı olmayan itirazlarının farklı düzenlenmesi gerektiğini söylüyor.
• Genetik veya başka doğal bağı bulunan itirazcıların özel korumaya ihtiyaç duyabileceğini ileri sürüyor.
• Çocuğun üstün yararının önemli fakat bazı doğal ebeveyn haklarını tek başına ortadan kaldırmak için yetersiz olabileceğini savunuyor.
• Eyaletlerin tanıma ve itiraz kurallarında önemli farklılıklar bulunduğunu gösteriyor.
• Birlikte yaşama tanımalarında gerçekleşmiş bakımın, yardımcı üreme tanımalarında ise niyet ve rızanın merkezde olması gerektiğini öneriyor.
• Evlat edinme ve ebeveynlik tanıma kurallarının daha iyi koordine edilmesini öneriyor.
• Cinsiyetlendirilmiş ebeveynlik terimlerinden kaçınılması gerektiğini savunuyor.
• Kendi ebeveynliğini talep etmeyen bazı aile üyelerine de itiraz hakkı verilmesini tartışmaya açıyor.

Çalışma Ne Söylemiyor?

• Genetik bağı olmayan ebeveynliğin hukuken tanınmaması gerektiğini söylemiyor.
• Genetik ebeveynin her uyuşmazlıkta otomatik olarak üstün gelmesini savunmuyor.
• Çocuğa yıllardır bakım veren kişinin ilişkisinin önemsiz olduğunu ileri sürmüyor.
• Yardımcı üremeyle kurulan LGBTQ+ ailelerin ebeveynliğini reddetmiyor.
• Çocuğun üstün yararının değerlendirilmemesi gerektiğini söylemiyor.
• Bütün eyaletlerin 2017 UPA’yı aynen kabul ettiğini iddia etmiyor.
• Bütün tanıma itirazlarının yalnızca genetik testle çözülebileceğini savunmuyor.
• Evlat edinme ile tanımanın bütün kurallarının aynı olması gerektiğini söylemiyor.
• İkiden fazla ebeveynliğin her olayda zorunlu çözüm olduğunu ileri sürmüyor.
• Önerdiği reformların çocuk refahını geliştirdiğini deneysel olarak kanıtlamıyor.
• Belirli bir somut davada kimin ebeveyn olduğuna ilişkin hukuki görüş vermiyor.
• Çalışmadaki eyalet kurallarının gelecekte değişmeyeceğini varsaymıyor.

Gündelik Yaşam Açısından Önemi

Çalışmanın tartıştığı hukuk kuralları teknik görünse de ailelerin günlük yaşamını doğrudan etkileyebilir. Ebeveynlik tanıması imzalayan kişi ilerleyen yıllarda:

• Çocuğun bakım ve nafakasından sorumlu olabilir.
• Velayet veya kişisel ilişki talep edebilir.
• Çocuğun eğitimi ve sağlığı hakkında karar alma yetkisi kazanabilir.
• Miras ve sosyal güvenlik sonuçları yaratabilir.
• Başka bir potansiyel ebeveynin tanınmasını zorlaştırabilir.

Bu nedenle özellikle yardımcı üreme, yeni evlilik, birlikte ebeveynlik veya evde yapılan döllenme süreçlerinde tarafların şu soruları önceden açıklığa kavuşturması önemlidir:

• Çocuğun hukuki ebeveynlerinin kim olması amaçlanıyor?
• Gamet sağlayıcı bağışçı mı, ebeveyn mi?
• Rıza hangi belgelerle ve hangi zamanda açıklanıyor?
• Başka bir eş, varsayılan ebeveyn veya doğal ebeveyn bulunuyor mu?
• İmzalanan belgenin geri alınma ve itiraz süreleri nelerdir?
• Taraflardan biri ölür, ayrılır veya fikrini değiştirirse ne olacak?
• Çocukla fiilî bakım ilişkisini kim sürdürecek?
• İşlem başka eyalette de tanınacak mı?

Bunlar bu makalede geliştirilmiş standart hukuk formu veya kişisel hukuki danışmanlık değildir. Çalışmanın ortaya koyduğu risk alanlarını görünür kılan değerlendirme sorularıdır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Araştırma Tasarımının Niteliği

Araştırmanın Analitik Adımları

1. Geleneksel gönüllü babalık tanımalarının federal ve eyalet düzeyindeki temelleri açıklanmıştır.
2. 1973, 2000 ve 2017 UPA’daki tanıma sistemleri karşılaştırılmıştır.
3. 2017 UPA’nın genetik olmayan ebeveynlik tanımalarını nasıl genişlettiği gösterilmiştir.
4. Eş, birlikte yaşama ve yardımcı üreme tanımaları ayrı ayrı tanımlanmıştır.
5. 2017 UPA’nın imzacı ve imzacı olmayan itiraz kuralları incelenmiştir.
6. Vermont, Rhode Island, Maine, Illinois, Washington, Oregon ve diğer eyalet farklılıkları karşılaştırılmıştır.
7. Çocuğun üstün yararı faktörlerinin bütün tanıma türlerine ortak uygulanması eleştirilmiştir.
8. Doğal ebeveynlerin anayasal hak ve fırsatları Yüksek Mahkeme içtihatları üzerinden değerlendirilmiştir.
9. Tanıma ile evlat edinme kuralları arasındaki koruma farklılıkları tartışılmıştır.
10. Tanımanın zamanlamasından doğan varsayımsal uyuşmazlıklar geliştirilmiştir.
11. Her tanıma türüne özgü yeni itiraz standartları önerilmiştir.

Çalışmanın Başlıca Hukuki Bulguları

Önerilen Farklılaştırılmış İtiraz Modeli

Gelecek Araştırma ve Yasama Çalışmaları İçin Gerekenler

• Eyaletlerde yapılan genetik olmayan ebeveynlik tanımalarının sayısı belirlenmelidir.
• Bu tanımalara yapılan itirazların türleri ve sonuçları incelenmelidir.
• İmzacı, çocuk ve doğal ebeveyn deneyimleri nitel araştırmalarla değerlendirilmelidir.
• Farklı itiraz sürelerinin aile istikrarı ve adalete erişim üzerindeki etkisi ölçülmelidir.
• Gizleme nedeniyle ebeveynliğini geç öğrenen kişiler için ortak süre modeli geliştirilmelidir.
• Doğal ebeveynlere yapılacak bildirim için uygulanabilir araştırma ve tebligat sistemi kurulmalıdır.
• Birlikte yaşama tanımalarında bakımın kapsamını ölçen açık faktörler geliştirilmelidir.
• Yardımcı üreme anlaşmalarında bağışçı ve amaçlanan ebeveyn ayrımı standartlaştırılmalıdır.
• Evde yapılan yardımcı üreme süreçleri için anlaşılır ve güvenilir hukuk formları geliştirilmelidir.
• Tanıma imzalayacak kişiler için evlat edinmeye benzer asgari uygunluk engelleri değerlendirilmelidir.
• Çocuk istismarı mahkûmiyetlerinin tanıma hakkına etkisi düzenlenmelidir.
• Çocuğun görüşünün hangi yaş ve olgunluk düzeyinde dikkate alınacağı belirlenmelidir.
• İkiden fazla ebeveynlik hâlinde nafaka, velayet ve miras kuralları geliştirilmelidir.
• Eyaletler arası geçerlilik ve hukuk seçimi sorunları için ortak model hazırlanmalıdır.
• Cinsiyetten bağımsız ebeveynlik terminolojisi bütün mevzuata yerleştirilmelidir.
• Farklılaştırılmış itiraz modelinin dava maliyeti ve ailelere etkisi ampirik olarak sınanmalıdır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Çalışmanın tam özgün adı:Challenging Nongenetic Parentage Acknowledgments

Yazarların tam listesi ve sıralaması: Jeffrey A. Parness. Çalışma tek yazarlıdır.

Eş katkı veya eş birinci yazarlık: Yoktur.

Sorumlu veya iletişim yazarı: Çalışma tek yazarlıdır. PDF’de ayrıca “corresponding author” etiketi bulunmamaktadır.

Kurumsal bağlantı: Northern Illinois University College of Law.

Unvan: Professor Emeritus.

Yazarın eğitim bilgileri: B.A., Colby College; J.D., University of Chicago.

Çalışmanın tarihi: 12 Haziran 2026.

SSRN’ye yüklenme tarihi: 8 Temmuz 2026.

SSRN kayıt numarası: 6926978.

DOI: Yüklenen PDF’de DOI yer almamaktadır. Erişilebilen resmî kayıt özetinde açık DOI bilgisi doğrulanamamıştır.

Planlanan dergi:Hofstra Law Review.

Planlanan yayın bilgisi: Cilt 55, 2026, nihai sayfa aralığı henüz belirtilmemiştir.

Yayın platformu: SSRN.

Kaynak türü: Dergide yayımlanması beklenen hukuk araştırması taslağı ve SSRN çalışma kâğıdı.

Hakemlik durumu: Mevcut sürüm “forthcoming” ve “draft available for review” olarak listelenmektedir. Nihai dergi sürümü ve geleneksel bilimsel hakemlik belgesi bulunmadığından hakem değerlendirmesinden geçmiş nihai yayın olarak sunulmamalıdır.

Sayfa sayısı: 38.

Şekil ve tablo: Bulunmamaktadır.

Dipnotlar: Hukuk kaynakları ve mevzuat atıfları 191 numaraya ulaşan dipnot sistemi içinde verilmiştir. Bağımsız kaynakça bölümü bulunmamaktadır.

Yapay zekâ kullanım açıklaması: PDF’de üretken yapay zekâ veya büyük dil modeli kullanımına ilişkin bir açıklama bulunmamaktadır.

Resmî SSRN bağlantısı:Challenging Nongenetic Parentage Acknowledgments – SSRN

Yazarın resmî kurum sayfası:Jeffrey A. Parness – Northern Illinois University College of Law

Metadata uyarısı: PDF dosyasının teknik metadata alanında “Lisa Hoebing” adı görünmektedir. Görünür makale metni, SSRN kaydı ve kurum sayfası yazarı Jeffrey A. Parness olarak doğruladığından bibliyografik kayıtta Jeffrey A. Parness kullanılmalıdır.

Bu Türkçe makale, yüklenen PDF’nin 38 sayfası; 2017 UPA hükümleri, eyalet düzenlemeleri, anayasal içtihat tartışmaları, varsayımsal örnekleri, reform önerileri ve dipnotları incelenerek hazırlanmıştır. PDF’de bulunmayan deneysel sonuç, mahkeme kararı veya kabul edilmiş reform eklenmemiştir.

Çalışmadaki “doğal ebeveyn”, “genetik ebeveyn”, “doğum yapan kişi”, “amaçlanan ebeveyn”, “varsayılan ebeveyn” ve “tanınan ebeveyn” kavramları birbirinin yerine kullanılmamıştır. Yazarın yaptığı hukuki ayrımlar Türkçe metinde korunmuştur.

Makalede aktarılan eyalet hükümleri ve dava sonuçları çalışma tarihindeki hukuk durumuna dayanır. Özellikle 2027’de yürürlüğe girmesi öngörülen Oregon hükümleri güncel ve bütün eyaletlerde geçerli ortak kural olarak değerlendirilmemelidir.

Çalışmanın temel sonucu, 2017 UPA’nın ebeveynlik tanıma kapsamını genişletmesinin tek başına eleştirilmesi değildir. Eleştirinin odağı, bu farklı tanımaların iptal ve itiraz kurallarının kendi kuruluş biçimlerine uygun biçimde yeterince farklılaştırılmamış olmasıdır.

Bu çalışma hukuki danışmanlık değildir. Gerçek bir ebeveynlik, yardımcı üreme, tanıma veya velayet uyuşmazlığında uygulanacak kurallar; ilgili eyaletin güncel mevzuatına, tanımanın tarihine, imzalanan belgelere, tarafların genetik ve fiilî bağlarına ve somut mahkeme içtihatlarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.