Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9) son iki həftə ərzində doqquz depressiv simptom sahəsinin tezliyini ölçməklə depressiv simptomların şiddətini skrininq etmək üçün istifadə olunan standartlaşdırılmış özünüqiymətləndirmə vasitəsidir. Bu kəsiyəvi, retrospektiv və analitik tədqiqat Braziliyadakı Federal University of Uberlândia nəzdində həyata keçirilən PROTEGER-SE onlayn psixi sağlamlıq layihəsinin 2020–2023 dövründə 350 universitet tələbəsinə aid ilk görüş qeydlərini araşdırmışdır. Orta PHQ-9 balı 16,00 olmuşdur; tələbələrin %33,43-ü PHQ-9-un ağır simptom kateqoriyasında təsnif edilmişdir. Azaldılmış logistik reqressiya modelində qadın cinsi ağır simptom kateqoriyasında olma ehtimal nisbətinin daha yüksək olması ilə əlaqəli tapılmışdır. Görüşdən sonra tələbələrin %86,29-u açıq uclu cavabların sentiment analizi nəticəsində “qavranılan yaxşılaşma” kateqoriyasında təsnif edilmişdir. Lakin tədqiqat klinik diaqnostika tədqiqatı, randomizə olunmuş sınaq və ya uzunmüddətli müalicə qiymətləndirilməsi deyil; buna görə də bu nəticələr səbəb-nəticə əlaqəsinin və ya davamlı terapevtik təsirin sübutu sayılmır.

Qavranılan yaxşılaşmaya dair azaldılmış modeldə daha yüksək PHQ-9 balı daha aşağı yaxşılaşma ehtimal nisbəti ilə əlaqələndirilərkən, Humanitar Elmlər sahəsində təhsil almaq Bioloji Elmlər referens qrupu ilə müqayisədə daha yüksək yaxşılaşma ehtimal nisbəti ilə əlaqəli tapılmışdır. Bununla belə, Humanitar Elmlər üzrə qiymətləndirmənin etibar intervalı genişdir və müəlliflər bu nəticəni eksplorativ hesab edirlər. Tədqiqat həmçinin pandemiyanın mərhələlərini, tələbələrin infeksiya və ya vaksinasiya vəziyyətini və yerli məhdudiyyət səviyyələrini etibarlı şəkildə modelləşdirə bilmədiyi üçün 2020–2023 dövründəki nəticələri müəyyən pandemiya dalğalarının birbaşa təsiri kimi şərh etmir.

PROTEGER-SE layihəsi nə üçün yaradıldı?

PROTEGER-SE, 2020-ci ilin aprelində Federal University of Uberlândia nəzdində COVID-19 pandemiyasının psixososial təsirlərinə cavab vermək məqsədilə yaradılmış multiprofessional universitet genişləndirmə layihəsidir. İlk mərhələdə bir görüşdən ibarət onlayn terapevtik dəstək göstərilmiş, daha sonra istifadəçilərin ehtiyacına uyğun olaraq üçdən 12 görüşədək davam edən qısamüddətli izləmə xidmətlərinə yönləndirmə variantları hazırlanmışdır.

Bu tədqiqatın araşdırma sualı layihənin bütün klinik effektivliyini ölçmək deyil. Tədqiqatçılar xüsusilə ilk onlayn görüş zamanı xidmət alan universitet tələbələrinin özlərinin bildirdiyi depressiv simptom səviyyələrini təsvir etməyi, sosiodemoqrafik xüsusiyyətlərin ağır simptom səviyyəsi ilə əlaqəsini araşdırmağı və ilk görüşdən dərhal sonra bildirilən qavranılan yaxşılaşma ilə hansı dəyişənlərin əlaqəli olduğunu öyrənməyi məqsəd qoymuşlar.

PHQ-9 Bu Tədqiqatda Nəyi Ölçür?

PHQ-9 bu tədqiqatda klinik depressiya diaqnozu qoymaq üçün deyil, tələbələrin ilk PROTEGER-SE görüşündən əvvəlki iki həftədə bildirdikləri depressiv simptomların tezliyini və ümumi simptom şiddətini skrininq etmək üçün istifadə edilmişdir. Doqquz maddə 0 ilə 3 arasında ballanır, ümumi bal 0–27 arasında dəyişir və tədqiqat ümumi balları minimal, yüngül, orta, orta-ağır və ağır simptom kateqoriyalarına ayırmışdır.

PHQ-9-un ilk iki maddəsi maraq və ya zövq itkisini və depressiv/ümidsiz əhval-ruhiyyəni soruşur. Digər maddələr yuxu, enerji, iştaha, dəyərsizlik və ya günahkarlıq, konsentrasiya, psixomotor dəyişikliklər və ölüm yaxud özünə zərər vermə düşüncələri kimi sahələri əhatə edir.

Nümunənin orta ümumi PHQ-9 balı 16,00 (%95 etibar intervalı 15,30–16,70), medianı 17 və kvartillərarası diapazonu 11–21-dir. Bu göstəricilər tədqiqata müraciət edən tələbə qrupunda yüksək depressiv simptom yükünün olduğunu göstərir; lakin bu nümunə universitetdəki bütün tələbələrin təsadüfi seçilmiş reprezentativ nümunəsi deyil. İştirakçılar psixi sağlamlıq dəstəyi axtarmaq üçün PROTEGER-SE xidmətinə müraciət etmiş şəxslərdir.

Hansı simptomların orta balı daha yüksək idi?

Ən yüksək orta göstəricilər enerjinin azalması/yorğunluq, dəyərsizlik və ya günahkarlıq və konsentrasiya çətinliyi sahələrində müşahidə edilmişdir. Maddə 9-un orta balı 0,88, medianı 0 və IQR-i 0–2-dir. Mənbə maddə 9-da sıfırdan yüksək bal alan tələbələrin sayını ayrıca bildirmədiyinə görə bu orta göstəricini intihar düşüncəsinin prevalensiya faizinə çevirmək olmaz.

Simptomlar gündəlik funksionallığa nə dərəcədə təsir etdi?

Bu sual iştirakçıların bildirdikləri problemlərin iş, evdəki məsuliyyətlər və ya digər insanlarla münasibətlər kimi gündəlik funksiyalar üzərində yaratdığı çətinliyi soruşmuşdur. Məlumatlar yalnız simptom ballarının deyil, tələbələrin mühüm bir hissəsində qavranılan funksional yükün də mövcud olduğunu göstərir.

Görüşdən Sonra %86,29 Qavranılan Yaxşılaşma Müalicə Effektivliyi Deməkdirmi?

Xeyr. %86,29 göstəricisi tələbələrin ilk onlayn görüşdən dərhal əvvəl və dərhal sonra özlərini necə hiss etdiklərinə dair açıq uclu cavabların nəzarətli sentiment analizi ilə təsnif edilməsindən əldə olunan ani və subyektiv qavranılan yaxşılaşma ölçüsüdür; tədqiqatda nəzarət qrupu, təkrarlanan PHQ-9 ölçümü və ya uzunmüddətli izləmə olmadığı üçün bu nisbət davamlı müalicə effektivliyi və ya səbəbli terapevtik təsir kimi şərh edilə bilməz.

Tələbələrə “Görüşdən əvvəl özünüzü necə hiss edirdiniz?” və “Görüşdən sonra özünüzü necə hiss edirsiniz?” formasında iki açıq uclu sual verilmişdir. Cavabların emosional qütbü analiz edilərək mənfidən müsbətə keçid “yaxşılaşma”, mənfi emosional ifadənin güclənməsi “pisləşmə” və əhəmiyyətli dəyişiklik olmaması “neytral” kimi təsnif edilmişdir. Reqressiya üçün neytral və pisləşmə kateqoriyaları vahid “qavranılan yaxşılaşma yoxdur” kateqoriyasında birləşdirilmişdir.

Bu ölçmənin güclü tərəfi ilk təmasdan sonrakı subyektiv emosional dəyişikliyi sistemli şəkildə təsnif etməsidir. Əsas məhdudiyyəti isə tələbələrin həqiqətən klinik baxımdan yaxşılaşıb-yaxşılaşmadığını və ya təsirin sonrakı gün, həftə və ya aylarda davam edib-etmədiyini göstərməməsidir.

Nümunənin əsas xüsusiyyətləri

Tədqiqatdakı tələbələrin orta yaşı 23,89-dur; yaş aralığı 18–59-dur. İştirakçıların %67,43-ü qadın, %32,57-si kişidir. Özünün bildirdiyi irq/etnik mənşə bölgüsündə %48,86 ağ, %31,43 Pardo/qarışıq irq və %19,71 qara kimi bildirilmişdir.

Tələbələrin %98,86-sı UFU ilə əlaqəlidir. Sahələr üzrə bölgüdə %36,29 Bioloji Elmlər, %30,86 Humanitar Elmlər və %32,86 Dəqiq Elmlər yer alır. İştirakçıların %95,14-ü bakalavr, %4,29-u magistratura/doktorantura və %2,86-sı texniki proqram tələbəsidir. Mənbə bir tələbənin birdən çox proqrama bağlı olduğunu bildirdiyinə görə bu təhsil səviyyəsi faizləri bir-birini istisna edən vahid kateqoriya bölgüsü kimi şərh edilməməlidir.

İştirakçıların %18,57-si psixiatrik və/və ya ümumi tibbi komorbidlik bildirmişdir. İlk görüşdən sonra %17,14-lük hissə layihə daxilində izləmə xidmətlərinə yönləndirilmiş; %82,86 yalnız bir görüşlük xidmətdən istifadə etmişdir.

Qadın Cinsi ilə Ağır Depressiv Simptomlar Arasındakı Əlaqə Necə Şərh Edilməlidir?

Azaldılmış logistik reqressiya modelində qadın cinsi, PHQ-9 balının 20 və ya daha yüksək olması ehtimal nisbətinin kişilərlə müqayisədə daha yüksək olması ilə əlaqəlidir (OR = 1,860; %95 EI 1,127–3,069; p = 0,015); lakin tədqiqat müşahidə xarakterli olduğuna görə qadın cinsinin ağır depressiv simptomlara səbəb olduğunu göstərmir və nəticə yalnız PROTEGER-SE xidmətinə müraciət edən bu nümunədə ölçülmüş əlaqəni ifadə edir.

Tam modeldə yaş, irq/etnik mənşə, təhsil sahəsi və komorbidliyin mövcudluğu ağır PHQ-9 kateqoriyası ilə statistik baxımdan əhəmiyyətli əlaqə göstərməmişdir. Qadın cinsi ilə əlaqə tam modeldə də əhəmiyyətli qalmışdır: OR = 1,866; %95 EI 1,120–3,107; p = 0,017.

Qavranılan yaxşılaşma ilə hansı dəyişənlər əlaqəli idi?

Qavranılan yaxşılaşmanın azaldılmış modelində iki dəyişən statistik baxımdan əhəmiyyətli qalmışdır. PHQ-9 ümumi balı yüksəldikcə görüşdən sonra qavranılan yaxşılaşma ehtimal nisbəti azalmışdır: OR = 0,929; %95 EI 0,881–0,980; p = 0,007. Humanitar Elmlər tələbələrində isə Bioloji Elmlər referens qrupu ilə müqayisədə qavranılan yaxşılaşma ehtimal nisbəti daha yüksək olmuşdur: OR = 3,878; %95 EI 1,255–11,988; p = 0,019.

Humanitar Elmlər üzrə qiymətləndirmənin etibar intervalı genişdir. Mənbə müəllifləri də alt qrup bölgüsü və qeyri-müəyyənlik səbəbindən bu nəticənin eksplorativ qiymətləndirilməli olduğunu bildirirlər. Bu nəticəni “Humanitar Elmlər tələbələri onlayn terapiyadan mütləq daha çox faydalanır” kimi ümumiləşdirmək olmaz.

Tam modeldə Dəqiq Elmlər sahəsi Bioloji Elmlər referensinə qarşı OR = 0,468 və p = 0,033 göstərmişdir. Lakin azaldılmış modeldə OR = 0,509 və p = 0,051 olduğuna görə ənənəvi p < 0,05 əhəmiyyətlilik həddinin bir qədər kənarında qalmışdır. Buna görə Dəqiq Elmlər üçün müstəqil və sabit əhəmiyyətlilik nəticəsinin olduğu irəli sürülməməlidir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• PROTEGER-SE xidmətinə müraciət edən 350 tələbədə özünün bildirdiyi depressiv simptom yükü yüksəkdir və %33,43-ü PHQ-9 ağır kateqoriya həddini qarşılamışdır.
• Qadın cinsi ağır PHQ-9 simptom kateqoriyası ilə daha yüksək ehtimal nisbəti səviyyəsində əlaqəlidir.
• Daha yüksək PHQ-9 ümumi balı ilk görüşdən dərhal sonra qavranılan yaxşılaşma ehtimal nisbətinin daha aşağı olması ilə əlaqəlidir.
• Humanitar Elmlər sahəsi Bioloji Elmlər referens qrupu ilə müqayisədə daha yüksək qavranılan yaxşılaşma ehtimal nisbəti ilə əlaqəlidir; lakin bu tapıntı eksplorativdir.
• 302 tələbə nəzarətli sentiment analizində ilk görüşdən sonra qavranılan yaxşılaşma kateqoriyasına daxil olmuşdur.
• PHQ-9-un ölüm və ya özünə zərər vermə düşüncələrini soruşan maddəsində sıfırdan yüksək orta bal bildirilmişdir; lakin mənbə bu düşüncələri bildirən tələbələrin prevalensiyasını ayrıca təqdim etmir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• PHQ-9 balları tələbələrdə klinik major depressiv pozuntu diaqnozunun qoyulduğunu göstərmir.
• PROTEGER-SE-nin %86,29 nisbətində obyektiv və ya uzunmüddətli müalicə uğuru təmin etdiyi sübut edilməmişdir.
• Bir görüşün depressiv simptomları səbəbli şəkildə azaltdığı göstərilməmişdir.
• Qadın cinsinin depressiv simptomlara səbəb olduğu göstərilməmişdir.
• Humanitar Elmlər tələbələrinin psixoloji müdaxilələrə ümumiyyətlə daha yaxşı cavab verdiyi sübut edilməmişdir.
• 2020–2023 dövründəki dəyişikliklərin müəyyən COVID-19 dalğaları, variantlar, vaksinasiya və ya məhdudiyyət siyasətləri tərəfindən yaradıldığı göstərilməmişdir.
• PHQ-9 maddə 9-un orta balından intihar düşüncəsinin prevalensiyası hesablana bilməz.
• Xidmətə müraciət edən 350 tələbənin nəticələri bütün UFU tələbələrinə və ya bütün universitet tələbələrinə avtomatik olaraq ümumiləşdirilə bilməz.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı

Tədqiqat kəsiyəvi, retrospektiv və analitik ikincil məlumat araşdırmasıdır. Məlumat mənbəyi PROTEGER-SE layihəsində 2020–2023 arasında həyata keçirilmiş onlayn multiprofessional psixi sağlamlıq görüşlərindən sonra standartlaşdırılmış formalarla toplanan qeydlərdir.

Analiz yalnız tələbələrin ilk görüşləri ilə məhdudlaşdırılmışdır. İzləmə görüşlərinin daxil edilməməsinin səbəbi xidmətə qayıdan şəxslərin adətən daha ağır və ya daha davamlı simptomlara malik olması nəticəsində nümunənin ardıcıllığının pozulmasının qarşısını almaqdır.

Nümunə seçimi

Daxil edilən şəxslərin ilk görüş tarixində ən azı 18 yaşında universitet tələbəsi olması və ilk onlayn görüşə aid formanın tam olması tələb edilmişdir.

Toplanan dəyişənlər

Sosiodemoqrafik dəyişənlər yaş, doğuş zamanı təyin edilmiş cins, özünün bildirdiyi irq/etnik mənşə, təhsil sahəsi və akademik səviyyəni əhatə etmişdir. Klinik dəyişənlər tələbələrin bildirdiyi psixiatrik və/və ya ümumi tibbi komorbidlikləri, PHQ-9-un doqquz maddəsini və ümumi PHQ-9 balını əhatə etmişdir.

Tələbələrin ilk görüşdən əvvəlki və sonrakı subyektiv vəziyyətləri iki açıq uclu sual vasitəsilə qiymətləndirilmiş və strukturlaşdırılmış, tədqiqatçılar tərəfindən nəzarət edilən sentiment analizi üsulu ilə yaxşılaşma, pisləşmə və ya neytral siniflərinə ayrılmışdır. Statistik modeldə neytral və pisləşmə cavabları birlikdə “yaxşılaşma yoxdur” kimi qiymətləndirilmişdir.

Logistik reqressiya necə quruldu?

Tədqiqatda iki əsas ikili nəticə üçün çoxdəyişənli logistik reqressiya tətbiq edilmişdir:

1. PHQ-9 ümumi balının 20 və ya daha yüksək olduğu ağır simptom kateqoriyası.
2. İlk görüşdən sonra qavranılan yaxşılaşma.

Dəyişən seçimi Wald testinə əsaslanan geriyə doğru eliminasiya üsulu ilə aparılmış; p > 0,05 olan dəyişənlər azaldılmış model yaradılarkən çıxarılmışdır. Nəticələr ehtimal nisbəti (odds ratio, OR) və %95 etibar intervalı ilə verilmiş; statistik əhəmiyyətlilik həddi p < 0,05 kimi müəyyən edilmişdir.

OR = 1 dəyəri müqayisə edilən dəyişən üçün ehtimal nisbətində fərq olmadığını ifadə edir. OR-nin 1-dən yuxarı olması daha yüksək, 1-dən aşağı olması isə daha aşağı ehtimal nisbəti ilə əlaqəlidir. Bu dəyərlər müşahidə xarakterli əlaqələri göstərir; səbəbli təsir əmsalları deyil.

Ağır simptom alt qrupunun profili

PHQ-9 ağır kateqoriyasındakı 117 tələbənin orta balı 23,26-dır; digər kateqoriyalardakı 233 tələbənin orta balı 12,36-dır. Ağır kateqoriyada qadınların nisbəti %76,07, digər kateqoriyalarda %63,09 kimi bildirilmişdir.

Qavranılan yaxşılaşma ağır kateqoriyadakı tələbələrin %79,49-unda, digər kateqoriyalardakı tələbələrin %89,70-ində müşahidə edilmişdir. Bu qrup müqayisələri təsviridir; əsas çoxdəyişənli nəticə çıxarışı reqressiya modellərinə əsaslanır.

Qavranılan yaxşılaşma qruplarının təsviri müqayisəsi

Mənbənin nəticələr bölməsində qavranılan yaxşılaşma qrupunda Humanitar Elmlərin %34,9 ilə “ən çox” olduğu, ardınca Bioloji Elmlərin %36,4 gəldiyi yazılmışdır. Rəqəmsal olaraq %36,4 daha yüksək olduğuna görə bu ifadə Cədvəl 4 ilə uyğun deyil. Yuxarıdakı cədvəl mənbənin Cədvəl 4-də verdiyi rəqəmsal dəyərləri qoruyur.

Pandemiyanın zaman üzrə mərhələləri niyə modelə daxil edilmədi?

Tədqiqatçılar COVID-19 pandemiyasının müxtəlif dövrlərinin psixi sağlamlığa təsir edə biləcəyini qəbul etsələr də, bu dəyişəni etibarlı şəkildə modelləşdirə bilməmişlər. Tələbələrin görüş zamanı yaşayış yeri qeydə alınmamış, müxtəlif bələdiyyələrdə bağlanma və yumşaldılma tədbirləri müxtəlif vaxtlarda həyata keçirilmiş və standart yerli qeydlər mövcud olmamışdır.

Bundan əlavə, fərdi vaksinasiya vəziyyəti, sosial məsafə tədbirlərinə riayət və ya COVID-19 infeksiyası keçmişi sistemli şəkildə toplanmamışdır. Yerli epidemiya dalğaları və dövriyyədə olan variantlara dair məlumatlar da kifayət qədər detallı deyil. Tədqiqatçılar buna görə tələbələri “pandemiyanın bu dalğasında” kimi süni dövrlərə ayırmağın yanlış təsnifat və analitik qərəz yarada biləcəyini qiymətləndirmişlər.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər

Seçilmiş nümunə: Məlumatlar psixi sağlamlıq dəstəyi üçün PROTEGER-SE-yə müraciət edən tələbələrdən əldə edilmişdir. Nəticələr ümumi universitet populyasiyasının prevalensiya qiymətləndirməsi deyil.

Özünübildirmə: Depressiv simptomlar, komorbidliklər və görüşdən sonrakı emosional vəziyyət özünübildirməyə əsaslanır.

PHQ-9 diaqnostik vasitə deyil: Ağır PHQ-9 kateqoriyası yüksək simptom yükünü göstərir; formal psixiatrik diaqnozu əvəz etmir.

Bir zaman nöqtəsi: Tədqiqat ilk görüşdəki məlumatı və dərhal sonrakı qavranılan dəyişikliyi qiymətləndirmişdir. Uzunmüddətli simptomlar və ya klinik gediş izlənməmişdir.

Nəzarət qrupu yoxdur: Görüşdən sonra qavranılan dəyişikliyin yalnız PROTEGER-SE müdaxiləsindən qaynaqlandığı göstərilə bilməz.

Sentiment analizi: Qavranılan yaxşılaşma strukturlaşdırılmış, lakin subyektiv mətn cavablarından törədilmişdir; klinik simptom şkalasının birbaşa ön-test/son-test müqayisəsi deyil.

Pandemiya zamanlaması: Yaşayış yeri, vaksinasiya, infeksiya, variant və yerli məhdudiyyət məlumatlarının kifayət etməməsi səbəbindən pandemiyanın müxtəlif dövrlərinin təsiri ayrışdırıla bilməmişdir.

Alt qrup qeyri-müəyyənliyi: Humanitar Elmlər üçün yaxşılaşma modelində etibar intervalı genişdir və nəticə eksplorativ qiymətləndirilməlidir.

Tədqiqatın praktik mənası

Tədqiqat universitet daxilində əlçatan psixi sağlamlıq xidmətlərində strukturlaşdırılmış depressiv simptom skrininqinin faydalı ola biləcəyinə işarə edir. PHQ-9 simptom yükünün sistemli şəkildə qeydə alınmasına və yüksək bal toplayan tələbələrin daha intensiv qiymətləndirmə və ya izləmə ehtiyacının müəyyən edilməsinə kömək edə bilər.

Bununla belə, PHQ-9 təkbaşına müalicə qərarı verən və ya klinik diaqnoz qoyan sistem deyil. Xüsusilə ölüm və ya özünə zərər vermə düşüncələrini əhatə edən cavablar ümumi baldan asılı olmayaraq uyğun klinik qiymətləndirmə tələb edə bilər. Mövcud tədqiqat müəyyən bir izləmə protokolunun üstünlüyünü sınaqdan keçirməmişdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Self-Reported Depressive Symptomatology Among University Students: Evidence from the PROTEGER-SE Project

Müəlliflər: Karine Santana de Azevedo Zago; Raissa Pereira Dutra; Clesnan Mendes-Rodrigues; Amanda Viana Hortêncio; Analicy Rodrigues Xavier; Sarah Campos Moura Rabelo; Gustavo Henrique Borges de Souza; Felipe Rodrigues Torres; Polyana Alvarenga Matumoto; Mônica Rodrigues da Silva; Hélder Eterno da Silveira; Elaine Saraiva Calderari; Tiago Rocha Pinto; Ricardo Wagner Machado da Silveira; Cynthia Daniela Figueiredo de Souza; Tatiana Benevides Magalhães Braga; Marciana Gonçalves Farinha; Luiza Pereira Silva Assis; Beatriz da Silva Vieira; Fabiola Alves Gomes.

Məsul müəllif: Karine Santana de Azevedo Zago.

Qurumlar: Federal University of Uberlândia nəzdində Tibb bacısı işi bölməsi, Tibb bölməsi, Psixologiya İnstitutu, Equipe DISAU, Kimya İnstitutu, Campus Administration Office və Faculty of Computing; São Paulo State University (UNESP) Faculty of Medicine of Botucatu; Abreak Complementary Therapies.

Jurnal: Psychiatry International.

Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.

Nəşr məlumatı: Psychiatry International, 2026, Cild 7, Məqalə 136.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030136

Təqdimetmə tarixi: 10 Mart 2026.

Reviziya tarixi: 1 May 2026.

Qəbul tarixi: 1 İyun 2026.

Nəşr tarixi: 12 İyun 2026.

Mənbə növü: Kəsiyəvi, retrospektiv və analitik ikincil məlumat tədqiqatı; randomizə olunmuş klinik sınaq deyil.

Məlumat dövrü: 2020–2023.

Yekun nümunə: 350 universitet tələbəsinin ilk PROTEGER-SE görüş qeydi.

Əsas ölçmə: Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9), 0–27 bal.

Ağır simptom nəticəsi: PHQ-9 ≥ 20.

İkinci əsas nəticə: Görüşdən əvvəlki və dərhal sonrakı açıq uclu cavabların nəzarətli sentiment analizindən əldə edilən qavranılan yaxşılaşma.

Statistika: Çoxdəyişənli logistik reqressiya; Wald testinə əsasən geriyə doğru dəyişən eliminasiyası; OR və %95 etibar intervalı; p < 0,05 əhəmiyyətlilik həddi.

Əsas nəticələr: Orta PHQ-9 = 16,00; ağır PHQ-9 kateqoriyası %33,43; qadın cinsi ağır kateqoriya ilə daha yüksək ehtimal nisbətində əlaqəli; 302/350 tələbə ilk görüşdən sonra qavranılan yaxşılaşma kateqoriyasında; daha aşağı PHQ-9 balı və Humanitar Elmlər sahəsi qavranılan yaxşılaşma ilə əlaqəli.

Etik təsdiq: Federal University of Uberlândia Research Ethics Committee (CEP/UFU), CAAE 52575620.8.0000.5152, təsdiq 5.214.606, 27 Yanvar 2022.

Məlumatlandırılmış razılıq: Anonimləşdirilmiş ikincil məlumatların istifadəsi və tədqiqatçıların şəxsi identifikatorlara çıxışının olmaması səbəbindən yazılı razılıq tələbi etik komitə tərəfindən ləğv edilmişdir.

Maliyyələşdirmə: Federal University of Uberlândia Office of the Vice-Rector for Extension and Culture tərəfindən Parliamentary Amendment 202443220016 çərçivəsində; icraçı dəstək qurumu FAU—University Support Foundation.

Məlumatların əlçatanlığı: Anonimləşdirilmiş məlumat dəstləri əsaslandırılmış sorğu əsasında məsul müəllifdən əldə edilə bilər; məxfilik və institusional məhdudiyyətlər səbəbindən açıq ictimaiyyət üçün əlçatan deyil.

Maraqların toqquşması: Cynthia Daniela Figueiredo de Souza-nın Abreak Complementary Therapies şirkətində işlədiyi bildirilmişdir. Digər müəlliflər kommersiya və ya maliyyə maraqlarının toqquşmasını yarada biləcək münasibətin olmadığını bəyan etmişlər.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Əsas şərh həddi: Tədqiqat müşahidə xarakterli, kəsiyəvi, xidmətə müraciət edən seçilmiş nümunəyə əsaslanan və özünübildirmənin üstünlük təşkil etdiyi araşdırmadır. Nəticələr səbəb-nəticə əlaqəsini, formal depressiya diaqnozunu və ya davamlı müalicə effektivliyini göstərmir.

Mənbədaxili bütövlük qeydi 1: Nəticələr mətnində yaxşılaşma göstərən tələbələr arasında Humanitar Elmlərin %34,9 ilə ən çox rast gəlinən sahə olduğu bildirilsə də, eyni cümlədə Bioloji Elmlər %36,4 kimi verilmiş, Cədvəl 4 də Bioloji Elmləri %36,42 göstərmişdir. Verianla müqayisəsində Cədvəl 4-ün rəqəmsal dəyərləri qorunmuşdur.

Mənbədaxili bütövlük qeydi 2: Nəticələr bölməsində PROTEGER-SE üçün “effective” ifadəsi işlədilmişdir; lakin eyni tədqiqat müşahidə dizaynı səbəbindən səbəbli əlaqə qurula bilməyəcəyini və qavranılan yaxşılaşmanın yalnız dərhal sonrakı subyektiv dəyişikliyi əks etdirdiyini bildirir. Buna görə Verianla nəticəni sübut edilmiş terapevtik effektivlik kimi təqdim etmir.

Mənbədaxili bütövlük qeydi 3: PHQ-9 maddə 9 üçün orta 0,88 bildirilib, lakin sıfırdan yüksək bal bildirən tələbələrin sayı və ya nisbəti verilməyib. Buna görə mənbədə olmayan intihar düşüncəsi prevalensiyası hesablanmayıb.

Verianla məzmun üsulu: Bu mətn orijinal məqalənin tam tərcüməsi və ya abzas-abzas yenidən yazılması deyil. Tədqiqatın problemi, nümunəsi, ölçmə alətləri, statistik modelləri, cədvəlləri, kəmiyyət nəticələri, məhdudiyyətləri və mənbədaxili şərh problemləri qorunaraq müstəqil Azərbaycan dilində elmi öyrənmə qatı yaradılmışdır.