Bu tədqiqat qida istehsalında ferment tərkibli formulalarla işləyən işçilərdə havadan alfa-amilaza məruz qalma ilə alfa-amilazaya spesifik IgE sensibilizasiyası arasındakı əlaqəni araşdıran kross-seksional peşə sağlamlığı tədqiqatıdır. Misirdəki tək bir müəssisədə 50-si birbaşa ferment formulaları ilə işləyən, 50-si isə eyni müəssisədə fermentlə işləməyən vəzifələrdə işləyən, ümumilikdə 100 kişi və heç vaxt siqaret çəkməmiş işçi qiymətləndirilmişdir.

Məruz qalan işçilərin 41-də, yəni %82,0-də alfa-amilazaya spesifik IgE sensibilizasiyası aşkarlandığı halda, nəzarət qrupundakı 50 nəfərin heç birində sensibilizasiya müəyyən edilməmişdir. Şəxsi tənəffüs zonasından götürülən on istehsal nümunəsinin hamısı tədqiqatın müqayisə meyarı kimi istifadə etdiyi 0,1 µg/m³ DECOS sağlamlıq əsaslı peşəvi məruz qalma tövsiyəsindən yüksək olmuşdur. Bütün istehsal üzrə orta 8 saatlıq zamanla çəkilən alfa-amilaza konsentrasiyası 1,38 µg/m³ ilə həddin 13,8 qatına çatmışdır; bildirilən ən yüksək ölçmə tozun çəkilməsi zamanı 18,2 µg/m³, yəni həddin 182 qatı olmuşdur.

Əhəmiyyətli olaraq, sensibilizasiya yalnız atopik işçilərdə müşahidə edilməmişdir. Atopik olmayan, lakin fermentə məruz qalan 33 nəfərin 24-də (%72,7) sensibilizasiya olduğu halda, atopik olmayan nəzarətlərin heç birində sensibilizasiya müəyyən edilməmişdir. Bununla belə, tədqiqat kross-seksional olduğuna görə məruz qalma ilə sensibilizasiya arasında güclü və ardıcıl əlaqə göstərsə də, təkbaşına zaman ardıcıllığına əsaslanan səbəb əlaqəsini sübut edə bilməz.

Tədqiqatda məruz qalan işçilərin %40-ı AISE Grade 3 kimi təsnif edilmişdir. Grade 3 aşağı tənəffüs yolu simptomları ilə IgE sensibilizasiyasının birlikdə olduğu və daha ətraflı peşə astması qiymətləndirilməsini tələb edən klinik profildir; təsdiqlənmiş peşə astması diaqnozu deyil.

Alfa-Amilaza Niyə Peşəvi Allergen Ola Bilər?

Alfa-amilaza nişasta kimi karbohidratların parçalanmasında istifadə olunan fermentdir. Qida istehsalında, çörəkçilikdə və sənaye ferment istehsalında mikrob mənşəli alfa-amilaza preparatlarından istifadə oluna bilər. Mənbə tədqiqatın diqqət yetirdiyi allergen Aspergillus oryzae mənşəli alfa-amilaza molekulu nAsp o 21, başqa adı ilə allergen k87-dir.

Zülal quruluşlu allergen havaya qarışdıqda tənəffüs yolu ilə işçinin şəxsi tənəffüs zonasına çata bilər. İmmun sistemi bu zülala qarşı spesifik IgE yarada bilər. Buna sensibilizasiya deyilir.

Sensibilizasiya ilə klinik xəstəlik eyni şey deyil. Qanda alfa-amilazaya spesifik IgE-nin olması immun sisteminin allergeni tanıdığını göstərir; lakin təkbaşına peşə astması diaqnozunu təsdiqləmir. Klinik diaqnoz üçün simptomların işlə əlaqəsi və lazım gəldikdə ardıcıl ekspirator axın ölçmələri və ya daha ətraflı provokasiya testləri kimi əlavə obyektiv qiymətləndirmələr tələb olunur.

Tədqiqatda Alfa-Amilaza Sensibilizasiyası Necə Ölçüldü?

Alfa-amilazaya spesifik IgE acqarına götürülmüş venoz qan nümunələrində ImmunoCAP FEIA istifadə edilərək ölçülmüşdür. Məqalədə “RAST class” ifadəsi işlədilsə də, test tarixi radioallergosorbent test deyil. RAST sinfi termini burada ImmunoCAP ilə əldə edilən spesifik IgE konsentrasiyalarının kateqorik dərəcələndirilməsini ifadə edir.

Tədqiqatın əsas sensibilizasiya həddi 0,35 kU/L və yuxarı, yəni RAST Class ≥1 olaraq müəyyən edilmişdir.

Cəmi 41 işçi RAST Class ≥1 səviyyəsindədir. Onların %34,1-i RAST Class 3–5 aralığına çatmışdır.

Havadan Alfa-Amilazaya Məruz Qalma Nə Qədər Yüksək İdi?

Tədqiqatda istehsal işçilərinin şəxsi tənəffüs zonasından səkkiz saatlıq növbə ərzində nümunə götürülmüşdür. IOM inhalyasiya olunan toz nümunəgötürənlərindən istifadə edilmiş və filtrlərdəki alfa-amilaza zülalı sandwich ELISA ilə kəmiyyətcə ölçülmüşdür.

Nəticələr tədqiqatda istinad kimi istifadə olunan DECOS sağlamlıq əsaslı tövsiyə edilən peşəvi məruz qalma həddi olan 0,1 µg/m³, 8 saat TWA ilə müqayisə edilmişdir.

İş stansiyası səviyyəsində alfa-amilaza konsentrasiyası artdıqca sensibilizasiya nisbətinin də yüksəldiyi güclü sıralı əlaqə müşahidə edilmişdir. Spearman korrelyasiyası ρ=0,978 və p<0,0001 olaraq bildirilmişdir.

Bu nəticə tədqiqatın ən diqqətçəkən tapıntılarından biridir; lakin korrelyasiyanın çox yüksək olması kross-seksional tədqiqatı səbəb-nəticə eksperimenti etmir. O, iş stansiyasındakı məruz qalma ilə sensibilizasiya arasındakı əlaqənin böyüklüyünü göstərir.

Atopik Olmayan İşçilərdə Sensibilizasiya Niyə Vacibdir?

Atopiya insanın ətraf mühit allergenlərinə IgE cavabı inkişaf etdirməyə meyilliliyi ilə əlaqəli xüsusiyyətdir. Məruz qalan qrupda atopik anamnez nəzarət qrupuna nisbətən daha geniş yayılmışdır: %34-ə qarşı %2. Bu fərq alfa-amilaza sensibilizasiyasının yalnız qruplar arasındakı atopik meyillilik fərqi ilə izah oluna bilməsi ehtimalını gündəmə gətirir.

Mənbə buna görə əvvəlcədən müəyyən edilmiş atopiya alt-qrup analizi aparmışdır.

Bu nümunə alfa-amilazaya spesifik IgE sensibilizasiyasının yalnız atopik meyilliliyi olan şəxslərlə məhdudlaşmadığını göstərir.

Bundan əlavə, yalnız atopik anamnezi olan işçiləri bioloji monitorinq proqramına daxil etmək kifayət görünmür. Mənbənin hesablamasında atopik anamnezin sensibilizasiya olunmuş şəxsləri aşkar etmə həssaslığı %41,5-dir; bu yanaşma sensibilizasiya olunmuş şəxslərin %58,5-ni nəzərdən qaçıracaqdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat Necə Dizayn Edildi?

Tədqiqat 2025-ci ildə Misirdəki tək bir qida istehsalı müəssisəsində aparılmış kross-seksional peşə sağlamlığı sürveyans tədqiqatıdır.

Qruplar Başlanğıcda Tamamilə Eyni İdimi?

Xeyr. Boy, çəki və bədən kütlə indeksi baxımından əhəmiyyətli fərq tapılmamışdır; lakin məruz qalan qrupun orta yaşı daha yüksəkdir və atopik anamnez məruz qalanlarda nəzərəçarpacaq dərəcədə daha tez-tez rast gəlinir.

Yaş fərqi düzəliş edilmiş analizlərdə nəzərə alınmışdır. Atopiya balanssızlığı isə həm təbəqələşdirilmiş analizdə, həm də çoxdəyişənli reqressiyada ayrıca nəzərdən keçirilmişdir.

Firth Logistik Reqressiyası Niyə İstifadə Edildi?

Nəzarət qrupunda sıfır sensibilizasiya hadisəsinin olması klassik logistik reqressiyada complete separation adlanan problemə səbəb ola bilər. Bu halda əmsal və odds nisbəti təxminləri həddən artıq böyüyə və ya qeyri-sabit ola bilər.

Tədqiqat buna görə Firth cəzalandırılmış ehtimal logistik reqressiyasından istifadə etmişdir.

Bu OR dəyərləri çox böyükdür, lakin etibar intervalları da son dərəcə genişdir. Mənbənin özü buna görə rəqəmlərin dəqiq təsir ölçüsü kimi şərh edilməməsini, daha çox güclü əlaqənin göstəricisi kimi qiymətləndirilməsini istəyir.

Tənəffüs Simptomlarında Nə Tapıldı?

Benjamini-Hochberg yanlış kəşf nisbəti düzəlişindən sonra iki simptom məruz qalanlarda əhəmiyyətli dərəcədə daha tez-tez rast gəlinmişdir.

Spirometriya Nə Göstərdi?

Yüz iştirakçının 98-də spirometriya əldə edilmişdir. Məruz qalan qrupda FEV₁/FVC nisbəti və FEF₂₅–₇₅ dəyərləri statistik olaraq daha aşağı olmuşdur. Müəlliflər bunu erkən kiçik hava yollarının təsirlənməsi ilə uyğun ola biləcək tapıntı kimi şərh edirlər.

Lakin kross-seksional spirometriya tapıntıları təkbaşına peşə astmasını təsdiqləmir.

AISE Grade 3 Peşə Astması Diaqnozudurmu?

Xeyr. Mənbənin yaratdığı AISE təsnifatı spesifik IgE-ni, işlə əlaqəli tənəffüs simptomlarını və spirometriyanı birlikdə istifadə edən klinik dərəcələndirmə sistemidir. Grade 3 sensibilizasiya ilə aşağı tənəffüs yolu simptomlarının birlikdə olmasını və formal peşə astması müayinəsinin lazım ola biləcəyi profili ifadə edir; təsdiqlənmiş peşə astması diaqnozu deyil.

Müəlliflər Grade 3 olan 20 işçinin formal peşə astması qiymətləndirilməsinə yönləndirilməsini tövsiyə edirlər. Mənbəyə görə təsdiqləmə işlə əlaqəli dəyişkən hava yolu obstruksiyasının ardıcıl PEF monitorinqi və/və ya uyğun şəraitdə spesifik bronxial provokasiya kimi obyektiv üsullarla göstərilməsini tələb edir.

Məqalə Hansı Peşə Sağlamlığı Tədbirlərini Tövsiyə Edir?

Tədqiqat müəllifləri üç prioriteti vurğulayırlar:

1. Ferment tozunun istifadə edildiyi iş stansiyalarında yerli sorucu ventilyasiya ilə alfa-amilaza konsentrasiyasını 0,1 µg/m³ səviyyəsindən aşağı salmağı hədəfləmək.
2. Atopik anamnezdən asılı olmayaraq məruz qalan işçilərdə dövri alfa-amilazaya spesifik ImmunoCAP k87 monitorinqi aparmaq.
3. Grade 3 profilinə malik işçiləri formal peşə astması qiymətləndirilməsinə yönəltmək.

Bunlar bu tək kross-seksional tədqiqatın müəlliflərinin peşə sağlamlığı tövsiyələridir; Verianla tərəfindən müstəqil klinik müalicə təlimatı kimi yaradılmamışdır.

Tədqiqat Məruz Qalmanın Sensibilizasiyaya Səbəb Olduğunu Sübut Edirmi?

Tədqiqat məruz qalma–sensibilizasiya arasında çox güclü əlaqə göstərir; lakin kross-seksional dizayn səbəbindən təkbaşına səbəbiyyət əlaqəsini qəti şəkildə sübut edə bilməz.

Nəticə nümunəsinin güclü olmasının bir neçə səbəbi vardır: nəzarət qrupunda heç bir sensibilizasiyanın görülməməsi, bütün istehsal hava nümunələrinin istinad həddini aşması, iş stansiyası səviyyəsində çox yüksək doza-cavab korrelyasiyası və atopik olmayan məruz qalan işçilərdə də yüksək sensibilizasiya tapılması.

Bununla belə, məruz qalma və nəticə eyni kross-seksional tədqiqat çərçivəsində qiymətləndirilmişdir. Tədqiqatın Müzakirə bölməsi də kross-seksional dizaynın səbəbi nəticə çıxarmağa imkan vermədiyini açıq şəkildə bildirir. Buna görə xülasə və nəticədə işlədilən “primary driver” kimi güclü ifadələr tədqiqatın öz metodoloji məhdudiyyəti ilə birlikdə oxunmalıdır.

Əsas Güclü Tərəflər

• Eyni müəssisədən eyni vaxtlı nəzarət qrupunun istifadə edilməsi.
• Təmizlənmiş nAsp o 21 / k87 komponentinə spesifik ImmunoCAP ölçümü.
• İştirakçıların hamısının heç vaxt siqaret çəkməmiş olması.
• Şəxsi tənəffüs zonası ölçmələrinin spesifik alfa-amilaza zülal analizi ilə aparılması.
• Atopiya üçün əvvəlcədən planlaşdırılmış təbəqələşdirilmiş analiz.
• Məruz qalma ilə sensibilizasiya arasında güclü iş stansiyası səviyyəli əlaqə.

Əsas Məhdudiyyətlər

• Kross-seksional dizayn insidensiyanın və dəqiq zaman ardıcıllığına əsaslanan səbəbiyyətin qiymətləndirilməsinə imkan vermir.
• Tədqiqat yalnız bir qida istehsalı müəssisəsində aparılmışdır.
• Bütün iştirakçılar kişidir; nəticələrin qadın işçilərə ümumiləşdirilə bilməsi bu tədqiqatdan müəyyən edilə bilməz.
• Şəxsi hava nümunəsi yalnız on istehsal işçisindən ibarətdir.
• Məruz qalan və nəzarət qrupları arasında atopik anamnez baxımından nəzərəçarpacaq fərq vardır.
• Nəzarət qrupundakı sıfır hadisə səbəbindən reqressiya əmsallarının etibar intervalları son dərəcə genişdir.
• Tədqiqat hakəm qiymətləndirməsindən keçməmiş preprintdir.

Tədqiqatın Dəstəklədiyi Nəticələr

• Araşdırılan müəssisədə alfa-amilaza ilə işləyən qrupda spesifik IgE sensibilizasiyasının prevalensi çox yüksəkdir.
• Nəzarət qrupunda alfa-amilaza spesifik IgE sensibilizasiyası aşkar edilməmişdir.
• Ölçülən bütün istehsal şəxsi tənəffüs zonası nümunələri istifadə olunan DECOS istinad dəyərini aşmışdır.
• İş stansiyasındakı məruz qalma səviyyəsi ilə sensibilizasiya nisbəti arasında çox güclü sıralı əlaqə vardır.
• Sensibilizasiya atopik olmayan məruz qalan işçilərdə də geniş yayılmışdır.
• Atopiya təkbaşına bioloji sürveyansa daxil etmə meyarı kimi istifadə edilərsə, sensibilizasiya olunmuş işçilərin mühüm hissəsi nəzərdən qaça bilər.
• Məruz qalanlarda bəzi tənəffüs simptomları və bəzi spirometrik göstəricilər daha əlverişsizdir.

Tədqiqatın Dəstəkləmədiyi Nəticələr

• %82-lik prevalens bütün Misir və ya MENA qida işçilərinə birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.
• Spesifik IgE pozitivliyi təkbaşına peşə astması diaqnozu deyil.
• AISE Grade 3 təsdiqlənmiş astma demək deyil.
• Çox yüksək odds nisbətləri real riskin dəqiq olaraq 187,6 və ya 124,6 qat olduğunu dəqiqliklə sübut etmir.
• Kross-seksional tədqiqat peşəvi məruz qalmanın hər bir şəxsdə sensibilizasiyanın qəti səbəbi olduğunu göstərə bilməz.
• Mənbə tövsiyə olunan mühəndislik və sürveyans tədbirlərinin tətbiqindən sonrakı klinik nəticəni sınaqdan keçirməmişdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün tədqiqat:Alpha-Amylase-Specific IgE Sensitization and RAST-Class Distribution Among Food Manufacturing Workers: A Cross-Sectional Study with Airborne Exposure Assessment.

Müəlliflər: Walaa Mustafa Mahmoud Brika, Ingy Badawi Labib, Sherif Rafaat El-Sayed.

Qurumlar: College of Biotechnology, Misr University for Science and Technology (MUST), Egypt; Faculty of Medicine, Fayoum University, Egypt.

Məsul müəllif: Walaa Mustafa Mahmoud Brika.

ORCID: 0009-0008-7067-8585.

Tədqiqat növü: Özgün tədqiqat; kross-seksional peşə sağlamlığı sürveyansı.

Tədqiqat ili: 2025.

Mənbə statusu: SSRN preprint; yüklənmiş PDF açıq şəkildə tədqiqatın hakəm qiymətləndirməsindən keçmədiyini bildirir.

SSRN: 6921323.

Etik təsdiq: Misr University for Science and Technology Institutional Review Committee, 2025/0141.

Razılıq: Bütün iştirakçılardan yazılı məlumatlandırılmış razılıq alınmışdır.

Maliyyələşdirmə: Müəyyən bir dövlət, kommersiya və ya qeyri-kommersiya maliyyələşdirən qurumdan layihə qrantı alınmamışdır. İmmunoloji testlər MUST College of Biotechnology laboratoriya resursları ilə dəstəklənmişdir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Anonimləşdirilmiş dəstəkləyici məlumatların əsaslandırılmış tələb əsasında məsul müəllifdən əldə edilə biləcəyi bildirilir.

Süni intellektdən istifadə bəyanatı: Claude/Anthropic əsaslı AI yazı vasitələri ilkin layihənin hazırlanması, redaktə, aydınlıq və struktur üçün istifadə edilmişdir. Müəlliflərin bəyanına görə AI tədqiqat dizaynında, məlumatların toplanmasında və ya məlumat analizində istifadə edilməmişdir; elmi məzmun və nəticələrə görə məsuliyyət müəlliflərə aiddir.

Statistik metodlar: Kateqorik dəyişənlərdə Fisher exact testi, davamlı dəyişənlərdə Mann–Whitney U testi, Wilson %95 etibar intervalları, complete separation üçün Firth penalised-likelihood logistik reqressiyası, çoxsaylı simptom müqayisələrində Benjamini–Hochberg FDR düzəlişi və iş stansiyası səviyyəsində Spearman korrelyasiyası istifadə edilmişdir. Analizlər R 4.3.2 ilə aparılmışdır.

Lisenziya: Yüklənmiş PDF-də yoxlanıla bilən açıq təkrar istifadə lisenziyası olmadığından Creative Commons və ya ekvivalent icazə fərz edilməmişdir.

Verianla metod qeydi: Bu məzmun özgün məqalənin tam mətn tərcüməsi və ya onun abzas quruluşunu təqlid edən yenidən yazılışı deyil. Tədqiqatın nümunəsi, ölçmə metodları, cədvəllərindəki kəmiyyət nəticələri, statistik analizləri, klinik təsnifatı və məhdudiyyətləri müstəqil öyrədici struktur daxilində yenidən təşkil edilmişdir. Mənbənin səbəbiyyət iddiası həmin məqalədəki kross-seksional dizayn məhdudiyyəti ilə birlikdə təqdim edilmiş; mənbədə olmayan klinik diaqnoz və ya təsir ölçüsü yaradılmamışdır.