Dərs Tədqiqatı (Lesson Study, LS), müəllimlərin bir dərsi birlikdə planlaşdırdığı, tətbiqi müşahidə etdiyi, şagirdlərin öyrənməsini qiymətləndirdiyi və daha sonra dərs üzərində birgə düşündüyü dövri peşəkar inkişaf yanaşmasıdır. Cənubi Afrikadakı University of the Free State ilə Free State Department of Education tərəfdaşlığı çərçivəsində aparılan bu tədqiqat, belə bir proqramda iştirak etmiş təbiət elmləri və riyaziyyat müəllimlərinin illər sonra Lesson Study-ni nə dərəcədə mənalı və dayanıqlı hesab etdiklərini araşdırmışdır.

Lesson Study müdaxiləsi 2012–2014 arasında həyata keçirilmiş; müəllimlərin retrospektiv qiymətləndirmələri isə 2018-də toplanmışdır. İlkin proqramda iştirak edən 123 müəllimdən 117-si tədqiqatda iştirak etmişdir. İştirakçılar 60 orta məktəbdən gəlmişdir.

Müəllimlərin böyük hissəsi Lesson Study-nin birgə dərs planlaşdırma, həmkarlardan öyrənmə, pedaqoji təcrübələri sorğulama, fənn biliklərini inkişaf etdirmə və sinif təcrübələrini yaxşılaşdırma baxımından onlara töhfə verdiyini bildirmişdir. Xüsusilə müəllimlərin %91,4-ü əməkdaşlıq şəraitində işləməyin həmkarlarından öyrənmələrinə və sinif təcrübələrini inkişaf etdirmək üçün ortaq baxış formalaşdırmalarına kömək etdiyini qeyd etmişdir. %89,7-si məzmun biliklərinin genişləndiyini, %88,8-i pedaqoji yanaşmalarını tənqidi şəkildə yenidən nəzərdən keçirmələrinin dəstəkləndiyini bildirmişdir.

Bununla belə, tədqiqatın nəticələri birbaşa müşahidə edilən tədris davranışlarını və ya şagirdlərin real akademik nailiyyətlərini ölçmür. Nəticələr müəllimlərin illər sonra xatırladıqları və qiymətləndirdikləri peşəkar təcrübələrə əsaslanır. Buna görə də bu tədqiqatdan Lesson Study-nin sinif təcrübəsində və ya şagird nailiyyətində qəti və səbəb-nəticə xarakterli yaxşılaşma yaratdığı nəticəsi çıxarıla bilməz.

Tədqiqatın digər mühüm nəticəsi Lesson Study-nin yalnız fərdi müəllim inkişafı ilə deyil, məktəb daxilindəki əməkdaşlıq strukturu ilə də əlaqəli olmasıdır. Müəllimlərin Lesson Study-ni anlaması, həmkarlarla əməkdaşlıq, hazırlıq prosesləri, tətbiq təcrübəsi və peşəkar öyrənmə arasında güclü müsbət əlaqələr aşkar edilmişdir. Lakin vaxt çatışmazlığı və məktəb rəhbərliyinin dəstəyi tətbiqin dayanıqlılığı baxımından əsas struktur şərtlər kimi önə çıxır.

Dərs Tədqiqatı nədir?

Dərs Tədqiqatı və ya beynəlxalq adı ilə Lesson Study, mənşəyi Yaponiyaya gedib çıxan müəllim mərkəzli peşəkar öyrənmə yanaşmasıdır. Burada müəllimlər sadəcə kənardan təqdim olunan təlimin dinləyicisi deyillər. Əvəzində onlar tədris problemlərini birlikdə araşdırır, tədqiqat dərsi planlaşdırır, dərsi həyata keçirir və ya müşahidə edir və tətbiqdən sonra əldə olunan təcrübəni birlikdə qiymətləndirirlər.

Əsas dövrü bu şəkildə təsəvvür etmək olar:

Tədris problemini müəyyənləşdirmə → birgə araşdırma → ortaq dərs planlaşdırma → dərsi həyata keçirmə → müşahidə → şagird düşüncəsini araşdırma → birgə refleksiya → dərsi yenidən təkmilləşdirmə.

Bu struktur ənənəvi qısamüddətli ixtisasartırma təlimlərindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Seminarda ekspert biliklərini müəllimlərə birtərəfli ötürmək əvəzinə, peşəkar öyrənmənin birbaşa müəllimlərin gündəlik sinif təcrübəsinə yerləşdirilməsi məqsəd qoyulur.

Dərs Tədqiqatı Niyə “Dayanıqlı” Peşəkar İnkişaf Modeli Kimi Araşdırıldı?

Bu məqalədəki dayanıqlılıq, Lesson Study proqramının 2012-dən 2026-ya qədər fasiləsiz olaraq eyni məktəblərdə davam etdirildiyinin sübut edilməsi demək deyil.

Tədqiqatçılar dayanıqlılığı ilk növbədə müəllimlərin peşəkar öyrənmə təcrübəsini illər sonra da mənalı, istifadə oluna bilən və peşəkar təcrübələrinə köçürülə bilən hesab etmələri əsasında müəyyənləşdirirlər. Buraya bilik və təcrübələrin ilkin müdaxilədən sonra da yadda qalması, əməkdaşlıq vərdişlərinin qorunması və peşəkar öyrənmənin gündəlik məktəb həyatına yerləşə bilmə potensialı daxildir.

Bu səbəbdən tədqiqatın əsas sualı belədir: Müəllimlər illər sonra Lesson Study təcrübəsinin peşəkar dəyərinin davam etdiyini düşünürlərmi?

Bu fərq mühümdür. Tədqiqat məktəblərin Lesson Study tətbiqini fasiləsiz davam etdirib-etdirmədiyini birbaşa müşahidə etməmişdir. Buna görə də “qavranılan dayanıqlılıq” ilə “sübut edilmiş institusional davamlılıq” eyni şey deyil.

Cənubi Afrika kontekstində niyə vacibdir?

Tədqiqat Cənubi Afrikanın Free State bölgəsində təbiət elmləri və riyaziyyat tədrisinə yönəlmişdir. Araşdırmanın çıxış nöqtələrindən biri resurs məhdudiyyətləri olan təhsil sistemlərində ənənəvi qısamüddətli peşəkar inkişaf proqramlarının sinif təcrübəsində qalıcı dəyişiklik yaratmaqda çətinlik çəkə bilməsidir.

Lesson Study-nin təklif etdiyi alternativ müəllim inkişafını məktəbdən kənarda keçirilən birdəfəlik təlimdən çıxarıb müəllimin gündəlik işi ilə birləşdirməkdir. Müəllim öz sinfinə aid problemləri həmkarları ilə müzakirə edir, birlikdə dərs hazırlayır və tədris haqqında ortaq bilik yaradır.

Bu yanaşma, xüsusilə şagirdlərin konseptual çətinliklərinin və yanlış anlamalarının ətraflı təhlilini tələb edən təbiət elmləri və riyaziyyat kimi fənlərdə əhəmiyyətli ola bilər.

Nəzəri çərçivə: Sosial konstruktivizm və praktika icmaları

Tədqiqatın nəzəri modeli iki yanaşmanı birləşdirir: sosial konstruktivizm və praktika icmaları.

Sosial konstruktivizm baxımından peşəkar bilik yalnız fərdi müəllimin zehnində yaradılan bir şey deyil. Müəllimlər qarşılıqlı əlaqə, müzakirə, ortaq problem həlli və refleksiya yolu ilə biliyi birlikdə inkişaf etdirirlər.

Lesson Study bu prosesi birbaşa dəstəkləyir. Bir müəllim başqa müəllimin dərsini müşahidə edə, şagirdlərin necə düşündüyünü birlikdə təhlil edə və daha sonra tədris qərarlarını qrup daxilində müzakirə edə bilər.

Praktika icmaları yanaşması isə bu qarşılıqlı əlaqənin davamlılığına diqqət yetirir. Ortaq məqsədləri olan müəllimlər zaman keçdikcə birlikdə işlədikcə ortaq resurslar, ortaq tədris dili, peşəkar kimlik və paylaşılan məsuliyyət inkişaf etdirə bilərlər.

Tədqiqatçıların qurduğu əlaqəyə görə, sosial konstruktivizm öyrənmənin necə baş verdiyini, praktika icmaları isə bu öyrənmənin məktəb daxilindəki sosial strukturlar tərəfindən necə davam etdirilə biləcəyini izah edir.

Lesson Study Proqramında Müəllimlər Əslində Nə Etdilər?

University of the Free State ilə Free State Department of Education arasındakı tərəfdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilən proqram altı ay davam etmiş və ümumilikdə altı seminar günü əhatə etmişdir. İki günlük üzbəüz sessiyalar təxminən iki ayda bir keçirilmişdir.

Proqram üç əsas moduldan ibarət olmuşdur.

Modul 1: Lesson Study yanaşmasının öyrənilməsi

Müəllimlər Lesson Study-nin prinsiplərini akademik mənbələr və video nümunələri vasitəsilə araşdırmışdır. Daha sonra seminar mühitində tam bir Lesson Study dövründə iştirak etmişlər.

Bu dövr mövzu araşdırmasını, birgə dərs planlaşdırmanı, dərsin təqdim edilməsini və qrup refleksiyasını əhatə etmişdir.

Modul 2: Təbiət elmləri və riyaziyyat üzrə pedaqoji biliklərin inkişaf etdirilməsi

Bu bölmədə xüsusilə Free State Department of Education tərəfindən tədris baxımından çətin hesab edilən riyaziyyat və təbiət elmləri mövzularına diqqət yetirilmişdir.

Müəllimlər əsas anlayışları təhlil etmiş, şagirdlərdə geniş yayılmış yanlış anlamaları müzakirə etmiş və vizual və ya konkret materiallar vasitəsilə müxtəlif tədris strategiyaları üzərində işləmişlər.

Modul 3: Məktəb daxilində real Lesson Study dövrü

Müəllimlərdən öz məktəblərində qruplar yaratmaları və ən azı bir tam Lesson Study dövrü həyata keçirmələri istənilmişdir.

Müəllimlər:

• dərsi birlikdə planlaşdırmış,
• dərsi həyata keçirmiş,
• tətbiqi müşahidə etmiş,
• dərsdən sonra birlikdə qiymətləndirmə aparmış,
• plan və refleksiya sənədlərini sübut portfelində toplamışdır.

Məktəb direktoru, direktor müavini və ya şöbə rəhbəri kimi məktəb idarəçilərinin tətbiqi rəsmi şəkildə təsdiqləməsi də prosesə daxil olmuşdur.

Müəllimlər Lesson Study Haqqında Nə Düşündülər?

Müəllimlərin ümumi qiymətləndirməsi nəzərəçarpacaq dərəcədə müsbətdir. İştirakçıların böyük əksəriyyəti Lesson Study-ni strukturlaşdırılmış, əməkdaşlığa əsaslanan və məktəb daxilində həyata keçirilə bilən peşəkar inkişaf yanaşması kimi görmüşdür.

Bu nəticələr müəllimlərin Lesson Study-ni yalnız dərs planlaşdırma texnikası kimi görmədiyini göstərir. İştirakçılar yanaşmanı ortaq peşəkar bilik və məktəbdaxili tədris mədəniyyəti yaratma üsulu kimi də qiymətləndirmişdir.

Lesson Study Müəllimlərin Bilik və Təcrübələrini İnkişaf Etdirdimi?

Bu sualın düzgün elmi cavabı belədir: müəllimlər inkişaf etdirdiyini bildirdilər. Tədqiqat bunu birbaşa sinif müşahidələri və ya şagird nailiyyət testləri ilə təsdiqləməmişdir.

Müəllimlərin təxminən %88-i Lesson Study-nin fənn sahəsi üzrə biliklərini inkişaf etdirdiyini, %88,9-u pedaqoji bilik və sinif təcrübəsini inkişaf etdirdiyini, %88,1-i isə dərs planlaşdırma bacarıqlarını yaxşılaşdırdığını bildirmişdir.

Həmçinin %87,2-si həmkarlarla işləmə və fikir mübadiləsi formalarında yaxşılaşma hiss etdiyini qeyd etmişdir.

Bu göstəricilər yüksək olsa da, hamısı öz-bildirimə əsaslanır. Məsələn, “şagird nailiyyətində yaxşılaşma oldu” ifadəsi şagirdlərin imtahan və ya test nəticələrindən hesablanmamış, müəllimin öz qiymətləndirməsindən əldə edilmişdir.

Birgə planlaşdırma niyə vacib görünür?

Lesson Study-nin ən güclü elementlərindən biri müəllimlərin dərsi təkbaşına deyil, qrup şəklində hazırlamasıdır.

Bu nəticələr Lesson Study-nin sadəcə “eyni otaqda birlikdə plan yazmaq” kimi yaşanmadığını düşündürür. Müəllimlər birgə planlaşdırmanı fənn biliklərinin, tədris strategiyalarının və peşəkar özünəinamın inkişafı ilə əlaqələndirmişdir.

Həmkarlarla əməkdaşlıq nə dərəcədə mərkəzidir?

Müəllimlərin %86,3-ü Lesson Study-nin digər müəllimlərlə əməkdaşlıq etmək üçün zəruri bilik və bacarıqlara töhfə verdiyini bildirmişdir. %87,9-u həmkarlarla birlikdə işləməyin müəllim kimi inkişaf etmələrinə kömək etdiyini qeyd etmişdir.

İştirakçıların %86,2-si birgə tətbiqin həmkarların ideya, təcrübə və bacarıqlarını səfərbər edərək məzmun və pedaqoji bilikləri gücləndirdiyi qənaətindədir.

Bu nümunə tədqiqatın praktika icmaları çərçivəsi ilə uyğundur: peşəkar inkişaf yalnız fərdi kurs iştirakından deyil, müəllimlərin bir-biri ilə davamlı bilik mübadiləsi apara bildiyi peşəkar sosial strukturdan yarana bilər.

Lesson Study-nin Dayanıqlılığını Ən Çox Nə Çətinləşdirir?

Müsbət qiymətləndirmələrlə yanaşı tədqiqatda iki problem daim önə çıxır: vaxt və institusional dəstək.

Müəllimlərin %81-i Lesson Study-nin ilkin tətbiq dövründə ortaq görüş vaxtı tapmağın problem yarada biləcəyini qəbul etmişdir.

Müəllimlərin %82,1-i isə Lesson Study-nin uğurla həyata keçirilməsində məktəb rəhbərliyi komandasının dəstəyinin vacib olduğunu qeyd etmişdir.

Bunun əksinə olaraq, yalnız təxminən %59,9-u məktəb icmasının Lesson Study prosesində onları dəstəklədiyini müsbət şəkildə bildirmişdir. Başqa sözlə, müəllimlərin əhəmiyyətli bir hissəsi məktəb mühitinin dəstəyi barədə neytral və ya mənfi qiymətləndirmə vermişdir.

Bu nəticə dayanıqlılığın yalnız müəllimin istəyindən asılı olmadığını göstərir. Müəllimlərin birlikdə planlaşdıra biləcəyi vaxt aralıqları, məktəb rəhbərliyinin dəstəyi, iş yükünün tənzimlənməsi və ortaq iş mədəniyyəti yoxdursa, Lesson Study-nin müntəzəm tətbiqi çətinləşə bilər.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı

Tədqiqat kəmiyyət, kəsiyə əsaslanan və retrospektiv sorğu tədqiqatıdır.

Lesson Study peşəkar inkişaf müdaxiləsi 2012–2014 illərində həyata keçirilmişdir. Araşdırmada istifadə olunan sorğu məlumatları İyul–Sentyabr 2018 arasında toplanmışdır.

Bu zaman fərqi tədqiqatçılar tərəfindən planlaşdırılmış uzunmüddətli izləmə tədqiqatı deyil. Əvəzində müəllimlərin illər sonra təcrübəni necə xatırladığı və onu peşəkar baxımdan hələ də dəyərli hesab edib-etmədiyi qiymətləndirilmişdir.

Nümunə

İlkin Lesson Study qrupunda 123 müəllim olmuşdur. Onlardan 117-si tədqiqatda iştirak etmişdir. Təxminən %95 iştirak səviyyəsinə nail olunmuşdur.

Müəllimlər Free State bölgəsindəki Motheo district daxilində yerləşən 60 orta məktəbdən gəlmişdir.

İştirakçıların:

• %86,7-si qadındır,
• %76,1-i 40–59 yaş aralığındadır,
• %57,3-ü 11 ildən çox müəllimlik təcrübəsinə malikdir,
• %53-ü bakalavr dərəcəsinə malikdir,
• ən çox bildirilən ixtisas sahəsi riyaziyyatdır (%69,4).

Bəzi müəllimlər birdən çox fənn sahəsində ixtisaslaşdıqları üçün fənn ixtisaslarının cəmi iştirakçı sayını üstələyir.

Sorğu necə hazırlanmışdı?

Sorğu iki əsas bölmədən ibarət olmuşdur. Birinci bölmədə yaş, cins, müəllimlik təcrübəsi, təhsil səviyyəsi və ixtisas kimi demoqrafik məlumatlar toplanmışdır.

İkinci bölmədə Lesson Study təcrübəsini ölçən 36 qapalı sual var. Cavablar beşpilləli Likert şkalasında “tamamilə razıyam”dan “tamamilə razı deyiləm”ə qədər verilmişdir.

Şkalanın zahiri və məzmun etibarlılığı təhsil tədqiqatı və Lesson Study üzrə mütəxəssis olan üç nəfər tərəfindən qiymətləndirilmişdir.

Alt şkalalar aşağıdakı sahələri əhatə edir:

• Lesson Study-ni anlama,
• müəllim öyrənməsi,
• tətbiq təcrübəsi,
• fənn biliklərinə və sinif təcrübəsinə qavranılan təsir,
• əməkdaşlıq,
• dərs hazırlığı,
• praktika icması.

Şkalanın etibarlılığı

Cronbach alfa dəyərlərinin 0,86 ilə 0,94 arasında olması alt şkalalarda yüksək daxili ardıcıllığa işarə edir.

Bununla belə, tədqiqatda kəşfiyyatçı və ya təsdiqləyici faktor analizi aparılmamışdır. Alt şkala strukturu nəzəri ədəbiyyata əsasən əvvəlcədən müəyyən edilmişdir. Buna görə də yüksək alfa dəyərləri şkalaların daxili ardıcıllığına sübut verir; lakin faktor strukturunu müstəqil şəkildə təsdiqləmir.

Statistik təhlil

Təhlillər SPSS 25 istifadə edilərək aparılmışdır. Təsviri statistika üçün tezlik və faizlər hesablanmışdır.

Alt şkalalar arasındakı əlaqələr Pearson hasil-moment korrelyasiya əmsalı ilə araşdırılmışdır.

Maddə səviyyəsində çatışmayan məlumat %5-dən aşağı olduğuna görə, bütün sorğunu istisna etmək əvəzinə korrelyasiyalarda cüt-cüt silmə üsulundan istifadə olunmuşdur. Buna görə korrelyasiya təhlillərində nümunə ölçüsü dəyişən cütünə görə 111 ilə 117 arasında dəyişir.

Lesson Study ölçüləri bir-biri ilə necə əlaqəlidir?

Bütün bildirilən əlaqələr müsbət və statistik cəhətdən əhəmiyyətlidir. Ən güclü əlaqə Lesson Study ilə müəllim əməkdaşlığı arasında müşahidə olunur: r = 0,879.

Lakin korrelyasiya səbəb-nəticə əlaqəsi deyil. Bu nəticə “əməkdaşlıq Lesson Study-nin uğuruna qəti şəkildə səbəb olur” və ya “Lesson Study əməkdaşlığı müəyyən miqdarda artırır” demək deyil. Daha müsbət Lesson Study təcrübəsi bildirən müəllimlər eyni zamanda daha güclü əməkdaşlıq və peşəkar öyrənmə də bildirmişdir.

Mənbədə mühüm statistik yazı uyğunsuzluğu

Məqalədəki Cədvəl 10, Lesson Study ilə əməkdaşlıq arasındakı əlaqəni r = +0,879 kimi verir. Cədvəldən əvvəlki izah da bu əlaqəni “strongly positive” kimi təsvir edir.

Bundan dərhal sonra gələn abzasda eyni əlaqə bir dəfə r = −0,879 kimi yazılmışdır. Abzasın davamında isə əlaqənin yenə güclü və müsbət olduğu bildirilir.

Buna görə Verianla bu dəyəri cədvəldəki və bütün ətraf mətndəki ardıcıl məlumatla uyğun olaraq +0,879 şəklində təqdim edir və mənbədəki mənfi işarənin istifadəsini redaktə uyğunsuzluğu kimi qeyd edir.

Tədqiqatın həqiqətən göstərdiyi nəticə

Tədqiqat Lesson Study-də iştirak etmiş müəllimlərin illər sonra bu təcrübəni böyük ölçüdə müsbət qiymətləndirdiyini göstərir.

İştirakçılar Lesson Study-ni:

• həmkarlarla əməkdaşlığı dəstəkləyən,
• fənn biliklərini inkişaf etdirdiyi düşünülən,
• pedaqoji düşüncəni dəstəkləyən,
• dərs planlaşdırmanı inkişaf etdirən,
• reflektiv tədrisi təşviq edən,
• məktəbdaxili peşəkar icma yarada bilən

bir model kimi qiymətləndirmişdir.

Lakin tədqiqatın ölçdüyü şey qavranılan peşəkar dəyər və qavranılan davamlılıqdır.

Tədqiqatın göstərmədiyi məqamlar

• Lesson Study-nin şagirdlərin imtahan nəticələrini obyektiv şəkildə yüksəltdiyi sübut edilməmişdir.
• Müəllimlərin sinif təcrübələrinin illər boyu həqiqətən dəyişmədən davam etdiyi müşahidə edilməmişdir.
• Lesson Study tətbiqinin 2014-dən sonra bütün məktəblərdə davam etdiyi təsdiqlənməmişdir.
• Əməkdaşlıq ilə peşəkar öyrənmə arasındakı korrelyasiya səbəb-nəticə mexanizmini sübut etmir.
• Tədqiqat müxtəlif peşəkar inkişaf modelləri ilə eksperimental müqayisə aparmır.

Ən mühüm məhdudiyyətlər

Retrospektiv xatırlama: Müdaxilə 2012–2014 arasında həyata keçirilmiş, sorğu 2018-də tətbiq olunmuşdur. Müəllimlərin cavabları yaddaşın yenidən qurulması və ya seçici xatırlamadan təsirlənmiş ola bilər.

Nəşr vaxtı fərqi: Məlumatlar 2018-də toplanmasına baxmayaraq, məqalə 2026-da yayımlanmışdır. Buna görə də nəticələr bugünkü Cənubi Afrika peşəkar inkişaf şəraitinin birbaşa mənzərəsi deyil.

Öz-bildirim: Müəllimlərin sinif təcrübəsində və şagirdlərin nailiyyətində yaxşılaşma ilə bağlı qavrayışları müstəqil müşahidə və ya şagird performansı məlumatları ilə təsdiqlənməmişdir.

Kəsiyə əsaslanan dizayn: Məlumat bir zaman nöqtəsində toplandığı üçün müəllimlərin qavrayışlarının zamanla dəyişməsi birbaşa modelləşdirilə bilməmişdir.

Tək proqram konteksti: İştirakçılar tək bir universitetin dəstəklədiyi Lesson Study proqramında iştirak etmişdir. Başqa bölgələrdə və ya Lesson Study modellərində eyni nəticələrin əldə ediləcəyi fərz edilə bilməz.

Faktor analizi yoxdur: Alt şkalaların nəzəri strukturu kəşfiyyatçı və ya təsdiqləyici faktor analizi ilə sınanmamışdır.

Müsbət cavab meyli ehtimalı: Tədqiqatçılar könüllü şəkildə qatıldıqları peşəkar inkişaf proqramını retrospektiv qiymətləndirən iştirakçılarda müsbət cavab qərəzinin tamamilə istisna edilə bilməyəcəyini qəbul edirlər.

Tətbiq baxımından nə təklif olunur?

Tədqiqatçılar Lesson Study-nin dayanıqlılığını yalnız müəllimlərin motivasiyasına buraxmamaq lazım olduğunu müdafiə edirlər.

Məktəb rəhbərliklərinə müəllimlərin birlikdə işləyə biləcəyi qorunan vaxt aralıqları yaratmaq tövsiyə olunur. Nümunə olaraq iki həftədən bir fənn iclasları və ya müəllimlərin ortaq planlaşdırma aparmasına imkan verəcək cədvəl tənzimləmələri göstərilir.

Təhsil orqanlarına Lesson Study-ni ayrıca və müvəqqəti layihəyə çevirmək əvəzinə mövcud davamlı peşəkar inkişaf sistemlərinə inteqrasiya etmək tövsiyə olunur.

Universitetlərin və müəllim hazırlığı müəssisələrinin də Lesson Study prinsiplərini həm ilkin müəllim hazırlığına, həm də xidmətdaxili müəllim təliminə daxil edə biləcəyi qeyd olunur.

Gələcək tədqiqatlar üçün ən mühüm tövsiyə isə müəllimlərin öz-bildirimlərini sinif müşahidələri və real şagird nəticələri ilə birləşdirməkdir. Beləliklə, “müəllim bunun faydalı olduğunu düşünür” nəticəsi ilə “tədris həqiqətən dəyişdi” və “şagird öyrənməsi həqiqətən inkişaf etdi” iddiaları elmi baxımdan bir-birindən ayırıla bilər.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün tədqiqat: Science and Mathematics Teachers’ Perceptions of the Sustainability of Lesson Study Professional Development

Müəlliflər: Mzamo Wilson Jacobs, Thuthukile Jita, Loyiso Currell Jita və Thumah Mapulanga

Qurum: Faculty of Education, University of the Free State, Bloemfontein, South Africa.

Jurnal: Education Sciences

İl / Cild / Məqalə: 2026; 16; 1045.

Nəşr tarixi: 1 İyul 2026.

DOI: 10.3390/educsci16071045

Rəsmi mənbə:https://doi.org/10.3390/educsci16071045

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY). Məqalə açıq girişlə yayımlanmışdır.

Tədqiqat növü: Kəmiyyət, kəsiyə əsaslanan, retrospektiv sorğu tədqiqatı.

Lesson Study müdaxiləsi: 2012–2014.

Məlumatların toplanması: İyul–Sentyabr 2018.

Nümunə: 117 müəllim; ilkin müdaxilə qrupundakı 123 müəllimin təxminən %95-i.

Məktəb sayı: 60 orta məktəb.

Ölçmə aləti: Demoqrafik bölmə və Lesson Study qavrayışlarını qiymətləndirən 36 qapalı maddədən ibarət beşpilləli Likert sorğusu.

Daxili ardıcıllıq: Alt şkalalarda Cronbach α = 0,86–0,94.

Statistik təhlil: SPSS 25; tezlik, faiz və Pearson korrelyasiya təhlilləri.

Etik təsdiq: University of the Free State Ethics Committee; Ref. No. UFSHSD2017/0956; 20 Noyabr 2017.

Məlumatlandırılmış razılıq: Bütün iştirakçılardan alınmışdır.

Maliyyələşdirmə: Tədqiqat xarici maliyyələşdirmə almamışdır.

Məlumatlara çıxış: Məlumatlar məsul müəllifdən tələb oluna bilər.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Doktorantura əlaqəsi: Məqalə birinci müəllifin Dekabr 2025-də tamamlanan doktorluq tədqiqatının kəmiyyət komponentindən törəmişdir.

Mənbədaxili düzəliş qeydi: Cədvəl 10 və ətrafındakı izahlar Lesson Study ilə əməkdaşlıq arasındakı Pearson korrelyasiyasını +0,879 kimi verir, sonrakı abzasda isə dəyər bir dəfə −0,879 kimi yazılmışdır. Mətnin bütövlükdə əlaqəni güclü müsbət korrelyasiya kimi şərh etdiyinə görə Verianla ədədi cədvəl dəyərini (+0,879) əsas götürmüş və uyğunsuzluğu açıq şəkildə bildirmişdir.

Əsas şərh məhdudiyyəti: Tədqiqat dayanıqlı Lesson Study tətbiqini və ya real sinif performansını birbaşa ölçmür. Nəticələr müəllimlərin retrospektiv peşəkar qavrayışlarını göstərir. Şagird nailiyyəti nəticələri, davam edən Lesson Study dövrləri və ya real sinif davranışları müstəqil şəkildə ölçülməmişdir.

Verianla yenidən strukturlaşdırma qeydi: Bu məzmun mənbə məqalənin Azərbaycan dilinə tam tərcüməsi deyil. Tədqiqatın metodoloji strukturu, ölçülən dəyişənləri, yoxlanıla bilən ədədi nəticələri, nəzəri çərçivəsi və məhdudiyyətləri qorunaraq müstəqil, öyrədici elmi kommunikasiya mətninə çevrilmişdir.