Bu araşdırma istehlakçıların bir məhsul haqqında formalaşdırdığı müsbət sağlamlıq imicinin istehlak qərarı ilə necə əlaqəli olduğunu və bu əlaqədə qavranılan məhsul keyfiyyətinin vasitəçi rol oynayıb-oynamadığını incələyir. İndoneziyada son 12 ay ərzində Bear Brand sterilizə edilmiş südünü ən azı bir dəfə istehlak etmiş 200 nəfərin onlayn sorğuları PLS-SEM ilə təhlil edildi. Qavranılan sağlamlıq imicinin istehlak qərarı ilə birbaşa əlaqəsi müsbət, lakin nisbətən kiçik idi (β = 0.155, p = 0.020); sağlamlıq imici ilə qavranılan məhsul keyfiyyəti arasındakı əlaqə β = 0.560, məhsul keyfiyyəti ilə istehlak qərarı arasındakı əlaqə isə β = 0.500 olaraq tapıldı. Sağlamlıq imicindən məhsul keyfiyyəti üzərindən istehlak qərarına uzanan dolayı yol da anlamlı idi (β = 0.280, p < 0.001). Araşdırma kəsitsəl və öz-bəyanata əsaslandığı üçün bu yollar qəti səbəb-nəticə əlaqəsi kimi qiymətləndirilməməlidir.

Nəticələr tədqiqatın irəli sürdüyü sağlamlıq halo effekti mexanizmi ilə uyğundur: istehlakçının bir məhsulu sağlam kimi qavraması yalnız sağlamlıqla bağlı qiymətləndirməni deyil, məhsulun ümumi keyfiyyətinə dair qiymətləndirməni də müsbət istiqamətdə təsirləndirə bilər. Bununla belə, tədqiqatda istehlak qərarına ən güclü birbaşa yol sağlamlıq imicindən deyil, qavranılan məhsul keyfiyyətindən gəlmişdir. Sağlamlıq imicinin istehlak qərarındakı birbaşa təsir böyüklüyü f² = 0.026 ikən sağlamlıq imici → məhsul keyfiyyəti üçün f² = 0.458 və məhsul keyfiyyəti → istehlak qərarı üçün f² = 0.268 raporlanmışdır.

Bu tədqiqat məhsulun obyektiv qida dəyərini, sağlamlıq faydasını və ya müalicəedici təsirini sınaqdan keçirmir. Araşdırılan dəyişən istehlakçıların məhsul haqqındakı qavranılan sağlamlıq imicidir. Buna görə “istehlakçılar məhsulu sağlam qavrayır” nəticəsi ilə “məhsulun sağlamlıq faydası elmi olaraq sübut edildi” nəticəsi bir-birindən qəti şəkildə ayrılmalıdır.

Türkiyə baxımından tədqiqat qida və içki qablaşdırmalarında sağlamlıq, saflıq, gigiyena və ya keyfiyyət çağrışımlarının istehlakçı qiymətləndirməsinə necə ötürülə biləcəyini araşdırmaq üçün istifadə oluna biləcək bir model təqdim edir. Lakin nümunə İndoneziyadakı müəyyən bir marka və böyük ölçüdə gənc istehlakçılardan ibarət olduğundan eyni əmsalların Türkiyədəki istehlakçılar və ya başqa məhsul kateqoriyaları üçün keçərli olduğunu söyləmək olmaz.

Araşdırmanın əsas sualı nədir?

Tədqiqatın əsas sualı istehlakçının bir məhsulu “sağlamlıqla əlaqəli” kimi görməsinin istehlak qərarına birbaşa əks olunub-olunmadığı, yoxsa bu ilk qavrayışın əvvəlcə daha ümumi bir məhsul keyfiyyəti qiymətləndirməsinə çevrilərək sonra istehlak qərarına bağlanıb-bağlanmadığıdır.

Araşdırmaçılar dörd tədqiqat sualı və bunlara uyğun gələn dörd hipotez hazırlamışdır:

Dörd hipotezin hamısı tədqiqatın istifadə etdiyi statistik anlamlılıq meyarlarına görə dəstəklənmişdir.

Sağlamlıq halo effekti nədir?

Sağlamlıq halo effekti (Health Halo Effect), bir məhsulun tək bir müsbət sağlamlıq xüsusiyyətinə və ya sağlamlıq çağrışımına dair təəssüratın istehlakçının məhsulun başqa xüsusiyyətləri haqqındakı qiymətləndirməsinə də yayılmasıdır.

Məsələn, istehlakçı bir məhsulu “sağlam”, “təmiz”, “saf” və ya “sağalma ilə əlaqəli” kimi qavradıqda bu müsbət qiymətləndirmə məhsulun ümumi keyfiyyətinin də yüksək olduğu nəticəsinə töhfə verə bilər. Burada kritik məqam bu nəticənin məhsulun obyektiv xüsusiyyətlərinin müstəqil elmi ölçümü deyil, istehlakçının zehni qiymətləndirmə prosesi olmasıdır.

Araşdırmanın modelində sağlamlıq halo effekti müsbət sağlamlıq imicinin birbaşa istehlak qərarına getməsindən çox, məhsul keyfiyyəti qiymətləndirməsinə ötürülməsi baxımından nəzərə çarpır. Sağlamlıq imici → məhsul keyfiyyəti yolunun β = 0.560 olması, sağlamlıq imici → istehlak qərarı birbaşa yolunun β = 0.155 olmasından aydın şəkildə daha yüksəkdir.

Bear Brand niyə araşdırma konteksti kimi seçildi?

Tədqiqatın konteksti İndoneziyadakı Bear Brand sterilizə edilmiş südüdür. Yazarlar bu məhsulu xüsusilə maraqlı hesab edir; çünki markanın sağlamlıq və xəstəlikdən sonrakı bərpa ilə əlaqələndirilən nüfuzunun yalnız rəsmi tibbi və ya qidalanma iddialarından deyil, uzunmüddətli istehlakçı inanclarından və sosial diskursdan da qaynaqlandığını bildirirlər.

Tədqiqat markanın həqiqətən xəstəlikdən sonrakı sağalmanı sürətləndirdiyini və ya xüsusi müalicəedici xüsusiyyət daşıdığını test etməmişdir. Bu cür inanclar araşdırmada sosial şəkildə formalaşmış sağlamlıq çağrışımlarının nümunəsi kimi ələ alınmışdır.

Qablaşdırma və simvolik ipucları necə işə düşür?

Yazarlar məhsulun “sterilized milk” ifadəsi, ağ qablaşdırması və saflıq/təmizlik çağrışımları kimi ünsürlərin istehlakçının zehnindəki sağlamlıq sxemlərini hərəkətə gətirə biləcək simvolik ipucları ola biləcəyini müzakirə edirlər.

Ancaq tədqiqat qablaşdırma rəngini, “sterilized” ifadəsini və ya başqa bir qablaşdırma ünsürünü eksperimental olaraq ayrı-ayrılıqda manipulyasiya etməmişdir. Bu mexanizmlər nəzəri izahın bir hissəsidir; onların müstəqil təsir böyüklükləri bu araşdırmadan çıxarıla bilməz.

İpucu İstifadəsi Nəzəriyyəsi nəyi izah edir?

İpucu İstifadəsi Nəzəriyyəsi (Cue Utilization Theory), istehlakçıların məhsulun həqiqi keyfiyyətini satın almadan və ya istehlak etmədən əvvəl tam qiymətləndirə bilmədiyi hallarda əlçatan ipuclarından istifadə edərək keyfiyyət haqqında nəticə çıxardığını müdafiə edir.

Bu ipucları məhsulun özünə aid daxili xüsusiyyətlər və ya marka, qablaşdırma, etiket və sağlamlıq çağrışımı kimi xarici xüsusiyyətlər ola bilər. Araşdırmanın modelində qavranılan sağlamlıq imici istehlakçının məhsul keyfiyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə etdiyi xarici bir ipucu kimi ələ alınır.

Siqnal Nəzəriyyəsi modelə nə əlavə edir?

Siqnal Nəzəriyyəsi (Signalling Theory), istehlakçı ilə istehsalçı arasındakı informasiya asimmetriyası şəraitində müşahidə edilə bilən bəzi işarələrin görünməyən keyfiyyət xüsusiyyətləri haqqında siqnal funksiyası görə biləcəyini izah etmək üçün istifadə olunur.

Bu araşdırmada sağlamlıqla bağlı müsbət çağrışımların yalnız emosional təəssürat deyil, istehlakçının məhsul keyfiyyəti haqqında şərh etdiyi bir siqnal ola biləcəyi irəli sürülür.

Üç nəzəriyyə birlikdə necə işləyir?

Tədqiqatın nəzəri izahında proses üç tamamlayıcı mərhələdə düşünülür:

1. Sağlamlıq Halo Effekti: Müsbət sağlamlıq çağrışımı məhsulun başqa xüsusiyyətlərinə ümumiləşdirilə bilər.
2. İpucu İstifadəsi Nəzəriyyəsi: İstehlakçı sağlamlıq imicini məhsulun ümumi keyfiyyətini qiymətləndirən xarici ipucu kimi istifadə edə bilər.
3. Siqnal Nəzəriyyəsi: Sağlamlıqla əlaqəli ipucu birbaşa müşahidə edilməyən məhsul keyfiyyətinin etibarlı göstəricisi kimi şərh oluna bilər.

Bu izah araşdırmanın nəzəri modelidir. Tədqiqat insanların koqnitiv proseslərini zaman həlli olan neyrokoqnitiv ölçmələrlə və ya eksperimental tapşırıqlarla birbaşa izləmədiyi üçün bu mərhələlərin şəxsin zehnində qəti zaman ardıcıllığı ilə baş verdiyi sübut edilməmişdir.

Qavranılan sağlamlıq imici necə müəyyənləşdirildi?

Qavranılan Sağlamlıq İmici (Perceived Health Image, PHI), istehlakçının bir məhsulun sağlamlıqla əlaqəli xüsusiyyətlərə və sağlamlıq faydalarına malik olduğuna dair ümumi subyektiv qiymətləndirməsidir.

Tədqiqat bu konstruksiyanı üç konseptual komponent üzərindən izah edir:

• Qavranılan sağlamlıq xüsusiyyətləri: Məhsulun sağlamlıqla bağlı keyfiyyətlərə malik olduğuna dair inam.
• Gözlənilən sağlamlıq faydaları: Məhsulun sağlamlıq və rifaha töhfə verəcəyi gözləntisi.
• Simvolik sağlamlıq dəyəri: Məhsulun sağlam həyat tərzini və ya şəxsin özünün/ailəsinin sağlamlığına önəm verməsini təmsil etdiyi düşüncəsi.

Son ölçmə modelindəki maddələr arasında məhsulun sağlam həyatı təmsil etdiyi, istehlakçı rifahına yönəlmiş qayğını əks etdirdiyi, ailə sağlamlığının qorunmasını simvollaşdırdığı və ümumilikdə sağlamlığı dəstəkləyən bir məhsul kimi qavrandığı ifadələri vardır.

Qavranılan məhsul keyfiyyəti nə deməkdir?

Qavranılan Məhsul Keyfiyyəti (Perceived Product Quality, PPQ), istehlakçının məhsulun ümumi mükəmməlliyi, performansı və ardıcıllığı haqqındakı subyektiv qiymətləndirməsidir. Bu ölçmə laboratoriya keyfiyyət nəzarəti və ya kimyəvi məhsul analizi deyil.

Konstruksiya üç konseptual komponentə əsaslandırılmışdır:

• performans,
• zaman içində ardıcıllıq,
• ümumi üstünlük və ya mükəmməllik.

Son maddələr arasında məhsulun yaxşı performans göstərməsi, gözləntiləri qarşılaması, digər süd markalarından daha yaxşı performans göstərməsi, zaman içində ardıcıl qalması və ümumi keyfiyyətinin yüksək olması kimi qiymətləndirmələr vardır.

“İstehlak qərarı” satınalma niyyətindən necə ayrılır?

Araşdırma İstehlak Qərarı (Consumption Decision, CD) anlayışını satınalma niyyətindən xüsusilə ayırır. Yazarların əsaslandırması məhsulu satın alan şəxslə məhsulu istehlak edən şəxsin hər zaman eyni şəxs olmamasıdır.

Nümunə bu ayrımı dəstəkləyən bir xüsusiyyətə malikdir: iştirakçıların %66,5'i məhsulu həm özü satın almış, həm də istehlak etmişkən, %31,5'i məhsulu başqa bir ev üzvü satın aldıqdan sonra istehlak etmişdir. Əlavə %2'lik bir qrup məhsulu iş yeri təminatı və ya başqa yollarla istehlak etmişdir.

Buna görə tədqiqat satınalma niyyəti əvəzinə istehlak qərarını qiymətləndirmişdir.

Bununla belə, istifadə olunan dəyişən obyektiv şəkildə müşahidə edilmiş istehlak deyil. İştirakçılar “Bear Brand'i digər markalara üstün tuturam”, “Bear Brand istehlak etmək qərarım qətidir” və “süd içməyə qərar verdiyimdə Bear Brand'i həqiqətən istehlak edirəm” kimi ifadələrə beşli Likert şkalasında cavab vermişdir. Buna görə nəticə öz-bəyanatlı istehlak qərarı kimi şərh olunmalıdır.

9. səhifədəki konseptual model nəyi göstərir?

Tədqiqatın Şəkil 1'i üç mərhələli bir arxitektura göstərir. Birinci mərhələ qavrayış ipucu kimi sağlamlıq imici, ikinci mərhələ qiymətləndirmə mexanizmi kimi qavranılan məhsul keyfiyyəti, üçüncü mərhələ isə davranışsal nəticə kimi istehlak qərarıdır.

Şəkildə PHI → CD birbaşa yolu H1, PHI → PPQ yolu H2 və PPQ → CD yolu H3 olaraq göstərilir. H4 isə PHI → PPQ → CD dolayı yolunu təmsil edir.

Eyni şəkil sağlamlıq imicini sağlamlıq xüsusiyyəti, sağlamlıq faydası və simvolik dəyərlə; məhsul keyfiyyətini performans, ardıcıllıq və mükəmməlliklə; istehlak qərarını isə seçim, qərar bağlılığı və davranışsal izləmə anlayışları ilə əlaqələndirir.

Struktur modeldə ən güclü əlaqə hansı idi?

Cədvəl 8'dəki üç birbaşa struktur yol arasında ən yüksək standartlaşdırılmış əmsal qavranılan sağlamlıq imici → qavranılan məhsul keyfiyyəti əlaqəsində tapıldı:

β = 0.560; t = 11.109; p < 0.001; f² = 0.458.

Mənbə bu f² dəyərini böyük təsir böyüklüyü kimi şərh edir.

Bu nəticə araşdırmanın nümunəsi daxilində məhsulu sağlamlıqla daha güclü əlaqələndirən şəxslərin eyni məhsulu daha keyfiyyətli qiymətləndirməyə meyilli olduğunu göstərir. Kəsitsəl dizayn səbəbi ilə sağlamlıq imicinin daha yüksək keyfiyyət qavrayışını səbəbli şəkildə yaratdığı qəti təsdiqlənə bilməz.

Məhsul keyfiyyəti istehlak qərarında nə qədər önəmli idi?

Qavranılan məhsul keyfiyyəti → istehlak qərarı yolu:

β = 0.500; t = 7.335; p < 0.001; f² = 0.268.

Mənbə bu təsir böyüklüyünü orta səviyyədə qiymətləndirir. Üç birbaşa struktur yol içində istehlak qərarına gedən ən yüksək əmsal məhsul keyfiyyətindən gəlir.

Sağlamlıq imicinin istehlak qərarına birbaşa yolu nə qədər böyük idi?

Qavranılan sağlamlıq imici → istehlak qərarı yolu anlamlı, lakin digər əsas yollarla müqayisədə daha kiçikdir:

β = 0.155; t = 2.320; p = 0.020; f² = 0.026.

Mənbə f² = 0.026 dəyərini kiçik təsir kimi qiymətləndirir.

Bu nəticə tədqiqatın əsas şərhini dəstəkləyir: müsbət sağlamlıq qavrayışı istehlak qərarı ilə birbaşa əlaqəli olsa da məhsul keyfiyyətinə dair qiymətləndirmə qərar prosesində daha güclü struktur əlaqə göstərir.

Məhsul keyfiyyəti vasitəçilik edirmi?

Bəli. PHI → PPQ → CD dolayı yolu:

β = 0.280; t = 6.228; p < 0.001.

Buna görə H4 dəstəklənmişdir. Sağlamlıq imicinin istehlak qərarı ilə əlaqəsi yalnız birbaşa yol ehtiva etmir, eyni zamanda qavranılan məhsul keyfiyyəti üzərindən anlamlı bir dolayı yol göstərir.

Ancaq bu vasitəçilik statistik kəsitsəl vasitəçilik modelidir. Eyni istehlakçıların zaman içində əvvəlcə sağlamlıq imici formalaşdırdığı, sonra keyfiyyət qavrayışı inkişaf etdirdiyi və ən sonda istehlak qərarı verdiyi uzununa izlənməmişdir.

Model nəticələrin nə qədərini izah edir?

Qavranılan sağlamlıq imici məhsul keyfiyyətindəki varyansın %31,4'ünü izah edir. Sağlamlıq imici və məhsul keyfiyyəti birlikdə istehlak qərarındakı varyansın %36,0'sını izah edir.

Q² dəyərlərinin sıfırdan yuxarı olması mənbə tərəfindən modelin müvafiq nəticə dəyişənləri üçün proqnoz uyğunluğuna malik olduğu şəklində qiymətləndirilmişdir. Bununla belə istehlak qərarındakı varyansın %64'ü modeldə yer almayan başqa amillərlə əlaqəlidir.

10. səhifədəki struktur model nəyi göstərir?

Şəkil 2 həm üç əsas gizli dəyişən arasındakı yol əmsallarını, həm də ölçmə maddələrinin xarici yüklərini bir sxemdə göstərir. PHI → PPQ üçün 0.560, PPQ → CD üçün 0.500 və PHI → CD üçün 0.155 dəyərləri vizualda açıq şəkildə yer alır.

Eyni şəkildə PPQ düyünündə R² = 0.314, CD düyünündə R² = 0.360 göstərilir. Vizualdakı əsas struktur dəyərlər Cədvəl 7 və Cədvəl 8'dəki rəqəmlərlə uyğundur.

Menecerlər baxımından nəticələr nə ifadə edir?

Yazarların tətbiqi şərhinə görə sağlamlıq yönümlü marka mövqeləndirməsi təkbaşına yetərli görülməməlidir. Sağlamlıqla bağlı simvolik çağrışımlar məhsulun keyfiyyətinə dair müsbət gözlənti yarada bilər; lakin istehlak qərarı ilə daha güclü əlaqə məhsulun qavranılan keyfiyyətində görülür.

Mənbə buna görə sağlamlıq kommunikasiyasının keyfiyyətlə bağlı doğrulana bilən ünsürlərlə dəstəklənməsini təklif edir. Nümunələr arasında qida tərkibi, istehsal standartları, məhsul təhlükəsizliyi sertifikatları, keyfiyyət nəzarəti prosesləri və uyğun hallarda elmi dəstək sayılır.

Yazarlar həmçinin qablaşdırmada keyfiyyət və qida təhlükəsizliyi sertifikatlarının görünür olması, sterilizasiya prosesinin açıq şəkildə izah edilməsi və istehsal standartlarının anlaşılan şəkildə təqdim olunması kimi tətbiqlərdən bəhs edirlər.

Bu təkliflər araşdırmanın ayrı-ayrı test etdiyi marketinq eksperimentləri deyil. Tədqiqatın PLS-SEM nəticələrindən çıxarılan idarəetmə təklifləridir.

Sağlamlıq kommunikasiyasında etik sərhəd niyə önəmlidir?

Tədqiqatın konteksti xüsusilə önəmlidir; çünki məhsul haqqındakı sağlamlıq qavrayışlarının mühüm bir hissəsinin rəsmi terapevtik iddialardan deyil, istehlakçı təcrübələri və sosial diskursdan formalaşdığı bildirilir.

Buna görə müsbət sağlamlıq halo effektinin mövcudluğu sağlamlıqla bağlı daha güclü və doğrulanmamış marketinq iddialarından istifadə edilməli olduğu anlamına gəlmir. Mənbənin idarəetmə müzakirəsi də daha güclü sağlamlıq iddiaları əvəzinə saflıq, gigiyena, təhlükəsizlik, istehsal keyfiyyəti və keyfiyyət təminatı proseslərinin dəstəklənməsini təklif edir.

Türkiyə baxımından necə qiymətləndirilməlidir?

Türkiyədəki qida və içki markaları baxımından tədqiqat mühüm bir araşdırma sualı təqdim edir: Bir məhsulun sağlamlıq, saflıq və ya gigiyena çağrışımı istehlakçının real keyfiyyət qiymətləndirməsinə nə dərəcədə ötürülür?

Bu sual süd məhsulları ilə yanaşı sağlamlıq yönümlü qidalar, içkilər və oxşar sürətli istehlak məhsullarında yerli məlumatla sınaqdan keçirilə bilər.

Ancaq mövcud nümunə İndoneziyada tək bir markanın istehlakçılarından ibarətdir və iştirakçıların %79'u 25 yaş və ya altındadır. Türkiyədə fərqli yaş qrupları, məhsul kateqoriyaları və marka təcrübələri ilə eyni əlaqələrin tapılıb-tapılmadığı ayrıca araşdırılmalıdır.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Qavranılan sağlamlıq imici ilə öz-bəyanatlı istehlak qərarı arasında müsbət və statistik olaraq anlamlı əlaqə tapılmışdır.
• Qavranılan sağlamlıq imici ilə qavranılan məhsul keyfiyyəti arasında güclü müsbət əlaqə tapılmışdır.
• Qavranılan məhsul keyfiyyəti ilə istehlak qərarı arasında müsbət və anlamlı əlaqə tapılmışdır.
• Qavranılan məhsul keyfiyyəti sağlamlıq imici ilə istehlak qərarı arasındakı əlaqədə anlamlı dolayı yol yaradır.
• Sağlamlıq imicinin istehlak qərarına birbaşa təsir böyüklüyü sağlamlıq imici–məhsul keyfiyyəti və məhsul keyfiyyəti–istehlak qərarı yollarından daha kiçikdir.
• Model qavranılan məhsul keyfiyyətindəki varyansın %31,4'ünü və istehlak qərarındakı varyansın %36,0'sını izah edir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi və ya sübut etmədiyi nəticələr

• Bear Brand sterilizə edilmiş südün xüsusi müalicəedici və ya xəstəlikdən sonra sağaldıcı təsiri göstərilməmişdir.
• Məhsulun digər südlərdən obyektiv olaraq daha sağlam və ya daha keyfiyyətli olduğu test edilməmişdir.
• Sağlamlıq imicinin keyfiyyət qavrayışını və ya istehlak davranışını qəti səbəb-nəticə əlaqəsi ilə yaratdığı sübut edilməmişdir.
• Real istehlak miqdarı, satış məlumatı və ya davranışsal istehlak müşahidəsi aparılmamışdır.
• Sağlamlıq imici → keyfiyyət → istehlak ardıcıllığının eyni şəxsdə zaman içində baş verdiyi uzununa göstərilməmişdir.
• Qablaşdırma rəngi, “sterilized milk” ifadəsi və ya müəyyən marketinq ünsürlərinin müstəqil təsirləri eksperimental olaraq test edilməmişdir.
• Nəticələrin daha yaşlı qruplara, bütün İndoneziya əhalisinə, digər ölkələrə və ya başqa məhsul kateqoriyalarına birbaşa ümumiləşdirilə biləcəyi göstərilməmişdir.
• Türkiyədəki istehlakçılarda eyni yol əmsallarının keçərli olduğu doğrulanmamışdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Araşdırma dizaynı

Tədqiqat kəmiyyət və kəsitsəl araşdırma dizaynından istifadə etmişdir. Məlumatlar Mart 2026'da İndoneziyada onlayn və anonim bir sorğu yolu ilə toplanmış və Partial Least Squares Structural Equation Modelling (PLS-SEM) ilə təhlil edilmişdir.

PLS-SEM üçün SmartPLS 4 istifadə edilmişdir. Təhlil iki əsas mərhələdən ibarət olmuşdur: əvvəlcə ölçmə modelinin etibarlılığı və keçərliliyi, ardından struktur modeldəki birbaşa və dolayı yollar qiymətləndirilmişdir.

Kimlər araşdırmaya daxil edildi?

İştirakçılar məqsədli nümunə götürmə üsulu ilə seçilmişdir. Araşdırmaya daxil olmaq üçün iki skrininq meyarı tətbiq edilmişdir:

1. Bear Brand sterilizə edilmiş südü ilə tanış olmaq,
2. məhsulu əvvəlki 12 ay ərzində ən azı bir dəfə istehlak etmiş olmaq.

Başlanğıcda 275 cavab toplanmışdır. Skrininq meyarlarına uyğun olmayan 75 cavab çıxarıldıqdan sonra 200 keçərli iştirakçı təhlilə daxil edilmişdir.

Nümunənin demoqrafik quruluşu

Nümunənin %79'u 25 yaş və ya altındadır. Mənbə də nəticələrin xüsusilə gənc istehlakçıların qiymətləndirmələrini əks etdirdiyini və daha yaşlı qruplara ümumiləşdirmədə diqqət tələb olunduğunu açıq şəkildə bildirir.

İştirakçılar məhsulu ən son nə vaxt istehlak etmişdi?

Məhsulu satın alanla istehlak edən şəxs eyni idimi?

Bu paylanma tədqiqatçıların niyə satınalma niyyəti əvəzinə istehlak qərarı anlayışını seçdiyini izah edən əsas nümunə tapıntılarından biridir.

Anket necə hazırlandı?

Bütün maddələr daha əvvəl istifadə edilmiş şkalalardan uyğunlaşdırılmış və sterilizə edilmiş süd kontekstinə görə tənzimlənmişdir. Cavablar 1 = “qətiyyən razı deyiləm” ilə 5 = “tamamilə razıyam” arasında dəyişən beşli Likert şkalasında alınmışdır.

Anket Bahasa Indonesia dilində hazırlanmış və Google Forms üzərindən tətbiq edilmişdir. İştirak könüllü idi və maddi ya da qeyri-maddi təşviq verilməmişdir.

Pilot tədqiqat

Əsas məlumat toplamadan əvvəl 50 nəfərlə pilot tədqiqat aparılmışdır.

Pilot mərhələsində maddələr öz konstruksiya balları ilə p < 0.01 səviyyəsində əlaqəli tapılmış və anket “substantive modification” edilmədən əsas araşdırmaya daşınmışdır.

Əsas PLS-SEM qiymətləndirməsində isə yetərsiz xarici yükləri olan bəzi göstəricilər çıxarılmışdır. Son model altı PHI, səkkiz PPQ və səkkiz CD maddəsi olmaqla cəmi 22 göstərici ehtiva edir. Mənbə pilotdan sonra qorunan 33 göstəricinin 11'inin əsas ölçmə modelində çıxarıldığını göstərir.

Son ölçmə modelinin etibarlılığı

Son xarici yüklər PHI üçün 0.686–0.786, PPQ üçün 0.649–0.759 və istehlak qərarı üçün 0.686–0.780 aralığındadır.

Bəzi maddələr 0.70'in bir qədər altında olmasına baxmayaraq konstruksiyaların AVE və kompozit etibarlılıq dəyərlərinin qəbul meyarlarını qarşılaması və nəzəri əhatəni qoruma əsaslandırması ilə modeldə saxlanılmışdır.

Ayırdedici keçərlilik

HTMT nisbətləri:

Fornell–Larcker qiymətləndirməsində konstruksiyaların AVE kvadrat kökləri öz aralarındakı korrelyasiyalardan yüksək qalmışdır. Mənbə bu nəticələri ayırdedici keçərliliyin təmin edildiyi yönündə qiymətləndirir.

Çoxlu əlaqə və ümumi metod yanlılığı qeydi

Cədvəl 6'da verilən inner VIF dəyərləri 1.000–1.458 arasında olub struktur modeldə ciddi çoxlu əlaqə problemi olmadığını göstərir.

Yöntəm bölməsi həmçinin ümumi metod yanlılığını qiymətləndirmək məqsədilə “full collinearity VIF” istifadə olunacağını bildirir. Ancaq nəticə bölməsində açıq şəkildə təqdim olunan cədvəl inner VIF cədvəlidir. Mənbə ayrıca full-collinearity VIF dəyərləri vermədiyindən ümumi metod yanlılığı nəzarətinin bu hissəsi yayımlanan rəqəmlər üzərindən müstəqil şəkildə doğrulana bilmir.

Hipotez nəticələri

Tədqiqatın əsas məhdudiyyətləri

• Araşdırma kəsitsəldir; səbəbli və zamansal sıra qəti müəyyənləşdirilə bilməz.
• Məqsədli nümunə götürmə istifadə edilmişdir.
• Nümunənin %79'u 25 yaş və ya altındadır.
• Yalnız İndoneziyadakı Bear Brand sterilizə edilmiş süd konteksti incələnmişdir.
• İstehlak qərarı birbaşa müşahidə edilən davranış yerinə öz-bəyanat maddələri ilə ölçülmüşdür.
• Model istehlak qərarındakı varyansın %36'sını izah edir; qiymət qavrayışı, marka etibarı, sağlamlıq şüuru, məhsul tanışlığı və duyusal qiymətləndirmə kimi başqa dəyişənlər modelə daxil edilməmişdir.
• Sağlamlıq imicinin real və ya obyektiv sağlamlıq faydaları ilə uyğunluğu ölçülməmişdir.
• Ümumi metod yanlılığı üçün metod bölməsində qeyd olunan full-collinearity VIF nəticələri ayrıca raporlanmamışdır.

Gələcəkdə hansı araşdırmalar lazımdır?

Yazarlar fərqli yaş və demoqrafik qruplarda modelin yenidən sınaqdan keçirilməsini; fərqli məhsul kateqoriyalarında təkrar tədqiqatları; yaş və ya sağlamlıq şüuru qruplarında çoxlu qrup analizlərini və uzununa və ya eksperimental dizaynları təklif edirlər.

Həmçinin sağlamlıq şüuru, marka etibarı, qavranılan risk və qidalanma biliyi kimi əlavə dəyişənlərin istehlak qərarını izah etmə qabiliyyətini artıra biləcəyi bildirilir.

Mənbə və Metod Qeydi

Tam özgün tədqiqat adı: The Halo Effect of Health Image on Consumer Decision-Making: Evidence from Sterilized Milk Products

Yazarlar: Surianto Surianto; Usep Suhud; Somnuk Aujirapongpan.

Yazar sırası: Mənbə tədqiqatındakı orijinal sıra aynən qorunmuşdur.

Eş töhfə/eş birinci yazarlıq: Bildirilməmişdir.

Məsul yazar: Somnuk Aujirapongpan.

Qurumlar: Communication Science Study Program, University of Bunda Mulia, North Jakarta, Indonesia; Faculty of Economics and Business, Universitas Negeri Jakarta, Jakarta, Indonesia; Faculty of Applied Social Sciences, Universiti Sultan Zainal Abidin, Kuala Terengganu, Malaysia; Faculty of Management Science, Silpakorn University, Phetchaburi, Thailand.

Jurnal: Administrative Sciences.

Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.

Cild / say / məqalə nömrəsi: 16 / 8 / 370.

DOI: 10.3390/admsci16080370

Rəsmi nəşr bağlantısı:https://doi.org/10.3390/admsci16080370

Nəşr prosesi: Tədqiqat 15 may 2026-cı ildə alınmış, 29 iyul 2026-cı ildə revizə edilmiş, 30 iyul 2026-cı ildə qəbul edilmiş və 2 avqust 2026-cı ildə yayımlanmışdır.

Mənbə növü və resenziya vəziyyəti: Administrative Sciences jurnalında yayımlanmış resenziyadan keçmiş kəmiyyət araşdırma məqaləsidir; preprint deyildir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY) lisenziyası altında açıq girişli olaraq yayımlanmışdır.

Maliyyələşdirmə: Araşdırma xarici maliyyələşdirmə almamışdır.

Etik bəyan: Mənbə araşdırmanın Helsinki Bəyannaməsinə uyğun aparıldığını və Universitas Bunda Mulia Ethics Committee tərəfindən No.012/Dir.SDM&PEN.01/v/2026 protokol koduyla 13 may 2026 tarixində təsdiqləndiyini bildirir.

Etik xronologiya qeydi: Metod bölməsi əsas sorğu məlumatlarının Mart 2026'da toplandığını bildirir. Etik komitə tarixi isə 13 may 2026 kimi verilmişdir. Bu iki tarix birlikdə oxunduqda bildirilən etik komitə təsdiqi veri toplama tarixindən sonra görünür. Mənbədə geriyə dönük təsdiqə, əvvəlki başqa bir etik icazəyə və ya tarix xətasına dair açıqlama yoxdur; buna görə vəziyyət səssizcə düzəldilməmişdir.

Məlumatlandırılmış razılıq: Mənbə bütün iştirakçılardan məlumatlandırılmış razılıq alındığını bildirir.

Veri əlçatanlığı: Araşdırmanın orijinal töhfələrinin məqalə içində olduğu və əlavə sualların məsul yazara yönəldilə biləcəyi bildirilmişdir.

Maraqlar toqquşması: Yazarlar maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Süni intellektdən istifadə bəyanı: Yazarlar məqalənin hazırlanması zamanı ChatGPT 4'ü yalnız mətnin oxunaqlılığını və dilini yaxşılaşdırmaq məqsədilə istifadə etdiklərini; daha sonra mətni özlərinin nəzərdən keçirib redaktə etdiklərini və yayımlanan məzmundan tam məsuliyyət aldıqlarını bildirmişdir.

Yazar töhfələri: Konseptuallaşdırma S.S.; metodologiya S.S., U.S. və S.A.; təsdiqləmə U.S.; formal analiz S.S., U.S. və S.A.; araşdırma U.S. və S.A.; mənbələr S.S. və S.A.; veri kurasiyası S.S. və U.S.; ilk qaralama S.S.; nəzərdən keçirmə və redaktə S.S., U.S. və S.A.; vizuallaşdırma S.S. və S.A.; məsləhətçilik U.S. və S.A.; layihə idarəçiliyi S.S. tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Əsas metod: Bear Brand sterilizə edilmiş südünə aşina və əvvəlki 12 ayda məhsulu ən azı bir dəfə istehlak etmiş indoneziyalı istehlakçılar məqsədli nümunə ilə seçilmişdir. Mart 2026'da onlayn olaraq əldə edilən 275 cavabdan 75'i skrininq meyarları səbəbilə çıxarılmış və 200 keçərli cavab SmartPLS 4 ilə PLS-SEM istifadə edilərək təhlil edilmişdir. Qavranılan sağlamlıq imici, qavranılan məhsul keyfiyyəti və istehlak qərarı arasındakı üç birbaşa struktur yol və məhsul keyfiyyəti üzərindən keçən dolayı yol test edilmişdir.

Ölçüm qeydi: Pilot mərhələsində 33 göstərici qorunsa da son PLS-SEM modelində 22 göstərici istifadə edilmişdir. Mənbə bəzi maddələrin yetərsiz xarici yüklər səbəbi ilə çıxarıldığını bildirir.

Ümumi metod yanlılığı hesabat qeydi: Metod bölməsində Kock yanaşmasına görə full-collinearity VIF qiymətləndirməsi qeyd olunmasına baxmayaraq nəticə bölməsindəki Cədvəl 6 yalnız struktur model üçün inner VIF dəyərlərini göstərir. Ayrı full-collinearity VIF nəticələri təqdim edilməmişdir.

Terminologiya qeydi: Tədqiqat “istehlak qərarı”nı satınalma niyyətindən şüurlu olaraq ayırmasına baxmayaraq müzakirə bölməsində zaman-zaman “purchasing behaviour” ifadəsini istifadə edir. Verianla mətnində faktiki olaraq ölçülən Consumption Decision anlayışı əsas alınmışdır.

Əsas şərh sərhədi: Araşdırma kəsitsəl və öz-bəyanata əsaslanır. Struktur və vasitəçilik yolları statistik əlaqələri təmsil edir; qəti səbəb-nəticə və ya real zamanlı koqnitiv sıra sübutu deyil. Tədqiqat məhsulun obyektiv sağlamlıq faydasını, terapevtik təsirini və ya obyektiv məhsul keyfiyyətini ölçməmişdir.

Bu Verianla məzmunundakı elmi metod, dəyişənlər, əmsallar, nümunə və nəticələr incələnən özgün tədqiqata əsaslanır. Xarici mənbələr yalnız biblioqrafik kimlik və nəşr vəziyyətini təsdiqləmək üçün istifadə edilmiş; araşdırmanın elmi məzmununa xaricdən yeni eksperimental məlumat, sağlamlıq iddiası, əmsal və ya mexanizm əlavə edilməmişdir.