Xroniki böyrək pasiyentlığının ilərleyerek böyrək yetmezliğine dönüşmesinde ortak son yolaklardan biri böyrək fibrozidir. Fibroz sırasında normal böyrək dokusunun yerini giderek kollajen və diğer hüceyrə xariciı matriks biləşenleri alır; işlevsel doku mimarisi bozulur və böbreğin süzmə qabiliyyəti azalır. Bu süreç yalnız fibroblastların aşırı tədqiqatsıyla açıklanamaz. Hücresel metabolizm, böyrək tübül hüceyrəleri, immunitet hüceyrəleri və iltihabi sinyaller birbirini besleyen bir mikroçevre oluşturur.

İncelenen tədqiqat, xroniki böyrək hasarında metabolik dəyişimin nasıl uzunmüddətli bir immunitet yanıtına və fibroze dönüştüğünü açıklayan bir mekanizma önermektedir. Araşdırmacılara göre hasarlı böyrəkte heksozamin biosintez yolu, yani HBP etkinleşmekte və hüceyrə üçünde UDP-GlcNAc üretimini artırmaktadır. UDP-GlcNAc, proteinlere O-bağlı N-asetilglukozamin eklenmesi üçün kullanılan temel substrattır.

Tədqiqatnın önerdiği genel mekanizma şu şəkilde xülasə edilə bilər:

\[ \mathrm{HBP}\uparrow \rightarrow \mathrm{UDP\!-\!GlcNAc}\uparrow \rightarrow \mathrm{STAT3\!-\!T717\ O\!-\!GlcNAc}\uparrow \rightarrow \mathrm{SMURF1\ bağlanması}\downarrow \rightarrow \mathrm{STAT3\ yıkımı}\downarrow \]

\[ \mathrm{STAT3\ kararlılığı}\uparrow \rightarrow \mathrm{CXCL10}\uparrow \rightarrow \mathrm{CD4^+\ T\ hücresi\ göçü}\uparrow \rightarrow \mathrm{Th17/IL\!-\!17A}\uparrow \rightarrow \mathrm{böbrek\ fibrozisi}\uparrow \]

Araşdırmada insan xroniki böyrək pasiyentlığı məlumatlerinde OGT və OGA ekspresyonunda belirgin dəyişiklik görülmezken HBP’nin temel enzimleri olan GFPT1, GNPNAT1, PGM3 və UAP1’in arttığı bildirilmişdir. İnsan böyrək biyopsilərinde və iki ayrı sdaxilian modelinde genel protein O-GlcNAc səviyyəlerinin yüksəldiği gözlenmiştir.

Farelerde kullanılan iki fibroz modeli şunlardır:

• Üreterin bağlanmasıyla oluşturulan tek taraflı üreter obstrüksiyonu modeli — UUO
• 250 mg/kg folik asit enjeksiyonuyla oluşturulan folik asit nefropatisi modeli — FA

HBP’nin hız sınırlayıcı enzimi GFPT1’i baskılamak amacıyla kullanılan DON, sdaxilian böyrəklerinde O-GlcNAc səviyyəsini azaltmış; kollajen I və α-SMA gibi fibroz belirteçlerini, histolojik kollajen birikimini və iltihabi hüceyrə infiltrasyonunu düşürmüştür. Serum kreatinin və qan üre azotu dəyərlerinde de iyiləşme bildirilmişdir.

RNA diziləme analizinde böyrək hasarıyla yüksəlen, DON müalicəsiyle yeniden düşen 97 gen belirlenmiştir. Bu genlerin kemokin reseptörü aktivitesi, T hüceyrəsi göçü və immunitet yanıtlarıyla əlaqəli olduğu görülmüşdür. Özellikle CXCL10–CXCR3 ekseni, CD4+ T hüceyrəlerinin böbreğe çekilmesinde mərkəzi bir bağlantı olaraq öne çıkmıştır.

Tədqiqatda O-GlcNAc səviyyəsinin artırılması böyrək tübül hüceyrəlerinde CXCL10 ekspresyonunu yüksəltmiştir. CXCR3 antagonisti AMG487’nin kullanılması ise CD4+ T hüceyrəsi infiltrasyonunu, fibroz belirteçlerini və böyrək işlevindeki bozulmayı azaltmıştır.

İkinci immunitet basamağı Th17 hüceyrəleridir. Akım sitometrisiyle böyrəkteki canlı CD4+ T hüceyrəleri arasında IL-17A üreten Th17 hüceyrəlerinin nisbətı ölçülmüştür. HBP’nin DON ilə baskılanması Th17 nisbətını və böyrəkteki IL-17A səviyyəsini azaltmıştır. IL-17’nin sekukinumab ilə birbaşa nötralize edilmesi de hayvan modelinde hasarı və fibrozi hafifletmiştir.

Moleküler deneyler, bu metabolik və immünolojik dəyişimin mərkəzine STAT3 proteinini yerleştirmektedir. Araşdırmacılar STAT3’ün treonin 717, yani T717 bölgesine O-GlcNAc eklenmesinin proteinin hüceyrə üçündeki ömrünü uzattığını bildirmiştir. Bu modifikasyon STAT3’ün gen səviyyəsini artırmamış; proteinin yıkılmasını engellemiştir.

Normal koşullarda SMURF1 adlı E3 ubikuitin ligazın STAT3’e bağlanarak proteinin ubikuitinlənməsini və proteazomda parçalanmasını kolaylaştırdığı öne sürülmektedir. T717 bölgesine O-GlcNAc eklendiğinde SMURF1’in STAT3’e bağlanması azalmakta, STAT3 daha az ubikuitinlənməkte və hüceyrəde daha uzun süre kalmaktadır.

\[ \mathrm{STAT3 + SMURF1} \rightarrow \mathrm{STAT3\!-\!Ub_n} \rightarrow \mathrm{proteazomal\ yıkım} \]

O-GlcNAc modifikasyonu bu zincirin ilk basamağını engelleyerek STAT3’ü kararlı hâle getirmektedir. T717 alaninin alanine dönüştürüldüğü STAT3-T717A mutantında protein yarı ömrünün kısaldığı və ubikuitinlənmənin arttığı bildirilmişdir.

Araşdırmacılar daha sonra STAT3’ün T717 bölgesini hədəfleyebiləcek biləşikler üçün yapı temelli sanal tarama yapmıştır. “FDA onaylı biləşik kütüphanesi” olaraq tanımlanan 3.158 biləşik taranmış, 38 aday seçilmiş və en yüksek sıralamadaki inositol nikotinat, sakinavir və rutin hidrat deneysel olaraq incələnmişdir.

Bu üç aday üçünde yalnız rutin hidratın STAT3 O-GlcNAc modifikasyonunu və STAT3 protein səviyyəsini azalttığı bildirilmişdir. Rutin hidrat STAT3 mRNA’sını dəyiştirmemiş, fakat CXCL10 ekspresyonunu düşürmüştür. T717 mutasyonu taşıyan STAT3 üzərinde eyni etkinin görülmemesi, yazarlar tarafından T717 bölgesine özgü mekanizmayı destekleyen məlumat olaraq yorumlanmıştır.

UUO sdaxilianlerinde ağızdan 5 mg/kg/gün rutin hidrat uygulanması; STAT3 və fosforilə STAT3 səviyyəlerini, CD4+ T hüceyrəsi infiltrasyonunu, Th17 fərqlılaşmasını, böyrək hasarı belirteçlerini və histolojik fibrozi azaltmıştır. Serum kreatinin və BUN dəyərlerinde de iyiləşme bildirilmişdir.

Bu nəticəlar rutin hidratın insanlarda xroniki böyrək pasiyentlığını müalicə ettiğini göstermemektedir. Nəticələr hüceyrə kültürü və küçük hayvan gruplarına dayanmaktadır. İlacın insanlardaki emilimi, uygun dozu, böyrək pasiyentlərinda güvenliği, uzunmüddətli toksisitesi və klinik etkinliği araştırılmamıştır.

Tədqiqatnın temel problemi nədir?

Xroniki böyrək pasiyentlığında fərqlı başlanğıc səbəbləri bulunabilir: hipertansiyon, metabolik xəstəliklar, immünolojik hasar, toksik etkilər və ya tekrarlayan akut böyrək yaralanmaları. Başlangıç səbəbi dəyişse de ilərleyen xəstəliklarda ortak bir patolojik sonlanım ortaya çıkar: böyrək fibrozi.

Fibrozte:

• normal böyrək dokusu zarar görür,
• miyofibroblast benzeri hüceyrəler etkinleşir,
• kollajen və hüceyrə xariciı matriks birikir,
• böyrək tübülleri və damar çevresi yeniden şəkillenir,
• işlev gören nefron sayısı azalır.

Bilinen iltihabi və hemodinamik mekanizmalar bu sürecin yalnız bir bölməünü açıklar. Tədqiqatnın odaklandığı boşluk, hüceyrəvi metabolizmdaki dəyişimin nasıl kalıcı bir immunitet tepkisine dönüştüğü və bu tepkinin fibrozi nasıl sürdürdüğüdür.

Heksozamin biyosentez yolu nədir?

Heksozamin biyosentez yolu, glikoz metabolizmsının küçük fakat düzenleyici açıdan önemli bir koludur. Hücredeki glikoz, glutamin, yağ asidi və nükleotid metabolizmsından gelen girdiləri bir araya getirerek UDP-GlcNAc üretir.

Yolun sadeleştirilmiş akışı, tədqiqatnın mantığını izahk üçün şöyle gösteriləbilir:

\[ \mathrm{Fruktoz\!-\!6\!-\!fosfat + Glutamin} \xrightarrow{\mathrm{GFPT1}} \mathrm{Glukozamin\!-\!6\!-\!fosfat} \]

\[ \mathrm{Glukozamin\!-\!6\!-\!fosfat} \xrightarrow{\mathrm{GNPNAT1,\ PGM3,\ UAP1}} \mathrm{UDP\!-\!GlcNAc} \]

Bu denklemler makalede tek bir reaksiyon dizisi olaraq məlumatlmemiştir; HBP enzimlerinin işlevsel sırasını anlaşılır hâle getirmek amacıyla göstərilmişdir.

Tədqiqatda incelenen temel HBP enzimleri şunlardır:

HBP, yalnız enerji üretim yolu deyil. Hücrenin besin və stres durumunu proteinlerin işlevini dəyiştiren kimyasal bir sinyale dönüştürmektedir.

O-GlcNAc modifikasyonu nədir?

O-GlcNAc modifikasyonu, hüceyrə üçündeki proteinlerin serin və ya treonin kalıntılarına tek bir N-asetilglukozamin grubunun eklenmesidir. Fosforilasyona benzer bdaxiliimde hızlı və geri dönüşümlü bir protein düzenleme metodidir.

O-GlcNAc transferaz, yani OGT, şeker grubunu proteine ekler:

\[ \mathrm{Protein\!-\!OH + UDP\!-\!GlcNAc} \xrightarrow{\mathrm{OGT}} \mathrm{Protein\!-\!O\!-\!GlcNAc + UDP} \]

O-GlcNAcase, yani OGA ise bu grubu proteinden uzaklaştırır:

\[ \mathrm{Protein\!-\!O\!-\!GlcNAc} \xrightarrow{\mathrm{OGA}} \mathrm{Protein\!-\!OH + GlcNAc} \]

Bu temel denklemler tədqiqatnın biyokimyasal mantığını izahk amacıyla məlumatlmiştir.

Protein üzərindeki O-GlcNAc dəyişikliği:

• proteinin hüceyrə üçündeki yerini,
• diğer proteinlerle etkiləşimini,
• aktivitesini,
• fosforilasyonunu,
• ubikuitinlənməsini,
• yarı ömrünü

dəyiştirebilir.

Tədqiqatnın ilk temel tapıntısu: Sorun OGT/OGA miktarından çok substrat akışı ola bilər

İnsan xroniki böyrək pasiyentlığına ait Nephroseq məlumatlerinde OGT və OGA ekspresyonunun sağlıklı böyrəklerden əhəmiyyətli bdaxiliimde fərqlı olmadığı bildirilmişdir. Buna qarşılık GFPT1, GNPNAT1, PGM3 və UAP1 ekspresyonu yüksəlmiştir.

İnsan CKD biyopsilərinde yapılan immünohistokimyasal incelemede genel O-GlcNAc səviyyəsinin arttığı qeyd edilmişdir. Şəkil izahsında bu analiz üçün n = 20 məlumatlmektedir; lakin örneklerin CKD evrelerine və ya sağlıklı kontrol gruplarına nasıl dağıldığı ana metinde ayrıntılı olaraq izah edilməmişdir.

UUO və folik asit nefropatisi modellerinde de:

• HBP enzimlerinin mRNA səviyyəleri artmış,
• HBP enzimlerinin protein səviyyəleri artmış,
• genel O-GlcNAc modifikasyonu yüksəlmiş,
• OGT ekspresyonunda belirgin dəyişiklik görülmemiştir.

Yazarlar bu örüntüyü HBP akışının və UDP-GlcNAc substrat arzının artmasıyla izahktadır.

Önemli ayrım: OGT və OGA ekspresyonunun dəyişmemesi, bu enzimlerin katalitik aktivitelerinin kəsikn olaraq dəyişmediğini kanıtlamaz. Tədqiqatda OGT/OGA miktarı incelenmiş, fakat ana metinde birbaşa enzim aktivitesi ölçümü raporlanmamıştır. Bu səbəbdən nəticələr HBP’nin güclü bir izah olduğunu destekler; OGT və ya OGA aktivitesinin hdaxilibir katkısı bulunmadığını kəsiknleştirmez.

İnsan məlumatsinde böyrək işleviyle ilişki

İnsan məlumatlerinde GFPT1, PGM3 və GNPNAT1 ekspresyonunun daha bozuk glomerüler filtrasyonla əlaqəli olduğu bildirilmişdir. OGT və OGA üçün eyni ilişki görülmemiştir.

Şəkil 2 izahsında bozulmuş böyrək işlevi:

\[ \mathrm{GFR} < 60\ \mathrm{mL/dakika/1{,}73\ m^2} \]

olaraq tərif edilmişdir.

Bu insan məlumatsi gözlemseldir. HBP enziminin yüksek olması böyrək işlevinin bozulmasına neden olmuş ola bilər; böyrək hasarı HBP enzimlerini artırmış ola bilər və ya her iki dəyişiklik üçüncü bir süreçten mənbəlanmış ola bilər. Nedensellik hayvan və hüceyrə deneyleriyle araştırılmıştır.

Birinci hayvan modeli: Tek taraflı üreter obstrüksiyonu

8–10 haftalık erkek BALB/c sdaxilianlerde sol üreter iki noktadan bağlanmış və aradan kəsiklmiştir. Kontrol hayvanlarında eyni cərrahi işlem yapılmış, fakat üreter bağlanmamıştır. Böyrəkler əməliyyattan yedi gün sonra toplanmıştır.

UUO modeli hızlı inkişaf edən tübülointerstisyel hasar, iltihab və fibroz üretmektedir. Bu model, insan CKD’sinin bütün səbəblərini temsil etmez; fibroz mekanizmalarını kısa süre üçünde incelemek üçün kullanılan deneysel bir modeldir.

İkinci hayvan modeli: Folik asit nefropatisi

Erkek BALB/c sdaxilianlere:

\[ 250\ \mathrm{mg/kg\ folik\ asit} \]

tek doz intraperitoneal olaraq tətbiq edilmişdir. Kontroller yalnız taşıyıcı çözelti almıştır. Hayvanlar 28. günde dəyərlendirilmiştir.

Folik asit modeli tübüler hasar, iltihab və zamanla inkişaf edən fibroz oluşturur. İki ayrı modelin kullanılması, mekanizmanın yalnız üreter tıkanıklığına özgü olmadığını desteklemektedir. Bununla belə her iki model de insanlarda illar üçünde inkişaf edən karmaşık CKD sürecini tam olaraq taklit etmez.

HBP’nin DON ilə baskılanması

Tədqiqatda GFPT1 və HBP akışını baskılamak amacıyla 6-diazo-5-oxo-L-norleucine, yani DON istifadə edilmişdir:

\[ 20\ \mathrm{mg/kg/gün,\ intraperitoneal} \]

DON uygulamasından sonra:

• böyrək O-GlcNAc səviyyəsi azalmış,
• kollajen I səviyyəsi düşmüş,
• α-SMA səviyyəsi düşmüş,
• Masson boyamasında kollajen birikimi azalmış,
• PAS boyamasında doku hasarı və iltihabi infiltrasyon hafiflemiş,
• serum kreatinin və BUN artımı azalmıştır.

Bu nəticəlar hem UUO hem de folik asit modelinde tekrarlandığı üçün yazarlar HBP mənbəlı O-GlcNAc artımının fibroz və işlev kaybına katkıda bulunduğu sonucuna varmıştır.

Ancak ana metinde yalnız farmakolojik HBP baskılanması göstərilmişdir. GFPT1’in böyrək hüceyrəlerinde genetik olaraq silindiği və ya aşırı ifade edildiği bir deney raporlanmamıştır. Bu səbəbdən DON’un bütün etkilərinin yalnız GFPT1 üzərinden gerçekleştiği kəsikn olaraq kanıtlanmış deyil.

RNA diziləme hangi yolu gösterdi?

UUO, sham və DON tətbiq edilmiş UUO böyrəklerinde transkriptom analizi yapılmıştır. Böyrək hasarıyla yüksəlen və DON ilə tekrar düşen 97 gen belirlenmiştir.

Gen Ontolojisi analizinde:

• C-X-C kemokin reseptörü aktivitesi,
• immunitet yanıtları,
• T hüceyrəsi əlaqəli sinyaller

öne çıkmıştır.

Cd4, Cxcr3 və Cxcr6 temel genler arasında bildirilmişdir. KEGG analizi ise Th17 hüceyrə fərqlılaşmasıyla əlaqəli yolakların zenginleştiğini göstermiştir.

CXCL10–CXCR3 ekseni ne yapıyor?

CXCL10, belirli immunitet hüceyrəlerini kimyasal bir yoğunluk fərqı boyunca hasarlı dokuya çeken bir kemokindir. CXCR3 ise özellikle aktive T hüceyrəlerinde bulunan reseptörlerden biridir.

Tədqiqatnın önerdiği hüceyrəvi akış şöyledir:

\[ \mathrm{Böbrek\ tübül\ hücresi\ CXCL10}\uparrow \rightarrow \mathrm{CXCR3^+\ CD4^+\ T\ hücresi\ göçü}\uparrow \]

DON uygulaması böyrəkte Cxcl10 və Cd4 mRNA səviyyəlerini və CD4+ T hüceyrəsi infiltrasyonunu azaltmıştır.

HK-2 insan proksimal tübül hüceyrəlerinde OGA inhibitörü Thiamet G kullanılarak O-GlcNAc səviyyəsi yüksəltildiğinde CXCL10 ekspresyonu artmıştır. Böylece O-GlcNAc sinyalinin yalnız immunitet hüceyrəlerini değil, immunitet hüceyrəlerini çağıran böyrək epitel hüceyrəlerini de etkiləyebiləceği gösterilmek istenmiştir.

AMG487 deneyi neyi test etti?

CXCR3’ün işlevsel rolünü dəyərlendirmek amacıyla UUO sdaxilianlerine:

\[ 5\ \mathrm{mg/kg/gün\ AMG487,\ intraperitoneal} \]

tətbiq edilmişdir.

CXCR3 antagonizması:

• CD4+ T hüceyrəlerinin böbreğe girişini azaltmış,
• kollajen I və α-SMA səviyyəlerini düşürmüş,
• serum kreatinin və BUN nəticəlarını iyiləştirmiştir.

Bu deney, CXCL10–CXCR3 hattının yalnız RNA analizinde görülen bir işaret olmadığını, fibroz fenotipine işlevsel olaraq katkıda bulunduğunu desteklemektedir.

Th17 hüceyrəleri neden önemlidir?

Th17 hüceyrəleri, IL-17A başta olmak üzəre iltihabi sitokinler üreten CD4+ yardımcı T hüceyrəleridir. Böyrək hasarı sırasında bu hüceyrəlerin ürettiği sinyaller:

• epitel hüceyrəlerinde stres və hasarı artırabilir,
• TGF-β gibi profibrotik faktörleri yüksəltebilir,
• epitel-mezenkimal özellik dəyişimini destekleyebilir,
• hüceyrə xariciı matriks birikimini hızlandırabilir.

Akım sitometrisinde Th17 hüceyrəleri, canlı CD4+ T lenfosit kapısı üçündeki IL-17A pozitif hüceyrəler olaraq tərif edilmişdir:

\[ \mathrm{Th17\ oranı} = \frac{\mathrm{IL\!-\!17A^+\ CD4^+\ T\ hücreleri}}{\mathrm{toplam\ canlı\ CD4^+\ T\ hücreleri}} \times 100 \]

DON müalicəsi Th17 nisbətını, Il17a mRNA’sını və IL-17A proteinini azaltmıştır.

IL-17’nin nötralizasyonu

Tədqiqatda IL-17 yolunu birbaşa kesmek üçün sekukinumab:

\[ 20\ \mathrm{mg/kg/gün,\ intraperitoneal} \]

tətbiq edilmişdir. Ek şəkil izahsına göre IL-17 nötralizasyonu böyrək hasarını və fibrozi azaltmıştır.

Bu məlumat, Th17/IL-17 biləşeninin yalnız HBP inhibisyonuna eşlik eden ikincil bir dəyişiklik olmadığını, fibrotik nəticəlara katkı sunabiləceğini desteklemektedir. Ancak sekukinumab deneyinin ayrıntıları ana PDF’de yer almayan ek materyale bırakılmıştır.

STAT3 neden mərkəzi molekül olaraq seçildi?

STAT3, hüceyrə xariciından gelen sitokin və büyüme faktörü sinyallerini çekirdekte gen ekspresyonuna dönüştüren bir transkripsiyon faktörüdür. Th17 hüceyrə fərqlılaşması üçün temel düzenleyicilərden biridir və CXCL10 gibi kemokinlerin ekspresyonunu da etkiləyebilir.

İmmünofloresan deneylerinde STAT3 sinyali ilə O-GlcNAc sinyalinin eyni hüceyrəvi bölgelerde birlikte bulunduğu bildirilmişdir.

DON müalicəsi:

• STAT3 proteinini azaltmış,
• fosforilə STAT3 səviyyəsini azaltmış,
• STAT3 mRNA’sını dəyiştirmemiştir.

Bu ayrım, düzenlemenin gen transkripsiyonundan sonra, yani post-translasyonel səviyyəde gerçekleştiğini düşündürmektedir.

STAT3 inhibisyonu

STAT3 inhibitörü Stattic:

\[ 10\ \mathrm{mg/kg/gün,\ intraperitoneal} \]

sdaxilianlerde kullanılmış; hüceyrə deneylerinde de STAT3 sinyalini baskılamak amacıyla tətbiq edilmişdir.

STAT3 inhibisyonu:

• CXCL10 transkripsiyonunu,
• CD4+ T hüceyrəsi infiltrasyonunu,
• Th17 fərqlılaşmasını,
• fibroz belirteçlerini

azaltmıştır. Bu nəticəlar, STAT3’ün HBP/O-GlcNAc sinyali ilə immün fibroz arasındaki bağlantıda işlevsel bir ara düğüm olduğunu desteklemektedir.

Protein yarı ömrü nasıl ölçüldü?

HK-2 hüceyrəlerinde yeni protein sentezini durdurmak üçün sikloheksimid, yani CHX istifadə edilmişdir. Hücreler 0, 3, 6, 9, 12 və 24 saatlerde incelenmiş; mevcut STAT3 proteininin ne kadar hızlı kaybolduğu dəyərlendirilmiştir.

Protein azalması sadeleştirilmiş olaraq şu ilişkiyle açıklanabilir:

\[ P(t) = P_0 e^{-kt} \]

\[ t_{1/2} = \frac{\ln 2}{k} \]

Burada:

• P(t), t zamanındaki STAT3 miktarını,
• P₀, başlanğıc STAT3 miktarını,
• k, yıkım hız sabitini,
• t_1/2, proteinin yarı ömrünü

ifade eder.

Bu denklemler makalede məlumatlmemiştir; CHX yarı ömür deneyinin matematiksel mantığını izahk amacıyla eklenmiştir.

DON uygulandığında STAT3 proteininin daha hızlı kaybolduğu və yarı ömrünün kısaldığı bildirilmişdir.

T717 bölgesi nasıl belirlendi?

Araşdırmacılar STAT3 üzərinde altı olası O-GlcNAc modifikasyon bölgesi öngörmüş və bu bölgelerde amino asit dəyişiklikleri oluşturan mutant proteinler üretmiştir.

T717, S719, T721 və S727 mutasyonları STAT3 O-GlcNAc səviyyəsini azaltmıştır. Ancak yalnız T717 mutasyonu STAT3 yarı ömrünü belirgin bdaxiliimde kısaltmıştır.

Bu səbəbdən tədqiqat:

• birden çox bölgenin O-GlcNAc modifikasyonu alabiləceğini,
• protein kararlılığı açısından belirleyici bölgenin T717 olduğunu

öne sürmektedir.

Ubikuitin–proteazom sistemi

Hücre, işlevi sona eren və ya hasarlı proteinleri ubikuitin adlı küçük proteinlerle işaretleyerek proteazoma gönderir.

\[ \mathrm{STAT3} \xrightarrow{\mathrm{E3\ ligaz}} \mathrm{STAT3\!-\!Ub_n} \xrightarrow{\mathrm{proteazom}} \mathrm{parçalanmış\ ürünler} \]

MG132 ilə proteazom baskılandığında DON’un normal STAT3 proteinini azaltan etkisi geri çevrilmiştir. T717A mutantında ise MG132 eyni örüntüyü göstermemiştir.

T717 mutasyonu STAT3 ubikuitinlənməsini artırmıştır. T717A mutantının ubikuitinlənməsi, O-GlcNAc səviyyəsini yüksəlten və ya düşüren uygulamalardan belirgin bdaxiliimde etkilənmemiştir. Bu nəticəlar T717’nin O-GlcNAc ilə ubikuitinlənmə arasındaki ana düzenleme noktası olduğunu desteklemektedir.

SMURF1 nasıl bulundu?

Normal STAT3 ilə T717A mutantına bağlanan proteinleri müqayisək üçün ko-immünopresipitasyon, SDS-PAGE və kütle spektrometrisi istifadə edilmişdir.

T717A mutasyonunda STAT3’e daha çox bağlanan proteinlerden biri E3 ubikuitin ligaz SMURF1 olmuştur.

Sonraki deneylerde:

• STAT3 və SMURF1’in fiziksel etkiləşimi ko-immünopresipitasyonla düzgünlanmış,
• SMURF1’in aşırı ekspresyonu STAT3 proteinini azaltmış,
• CXCL10 mRNA’sını düşürmüş,
• O-GlcNAc səviyyəsinin artırılması SMURF1 etkisini azaltmış,
• T717A mutasyonu SMURF1–STAT3 bağlanmasını artırmıştır.

Önerilən moleküler model şöyledir:

STAT3’ün kararlı kalması fibrozi nasıl etkiliyor?

Daha uzun süre hüceyrəde kalan STAT3, böyrək tübül hüceyrəsindeki profibrotik transkripsiyon programını sürdürebilir. Tədqiqatya göre bunun iki temel sonucu vardır:

1. CXCL10 artımı: CXCR3 taşıyan CD4+ T hüceyrəleri böbreğe çekilir.
2. Th17 fərqlılaşması: Böbreğe gelen CD4+ T hüceyrəleri IL-17A üreten Th17 fenotipine yönelir.

Bu iki mekanizma birbirini tamamlar. Birincisi immunitet hüceyrəsini hasarlı böbreğe getirir; ikincisi gelen hüceyrənin fibrozi güclendiren bir immunitet alt tipine dönüşmesini sağlar.

Rutin hidrat nasıl bulundu?

STAT3 T717 bölgesinin üç boyutlu yapısına dayalı sanal tarama yapılmıştır. Tədqiqatda kullanılan biləşik kütüphanesi 3.158 maddəden ibarətdir.

Tarama basamakları sonunda:

• 38 aday biləşik seçilmiş,
• en yüksek sıralamadaki üç biləşik deneysel incelemeye alınmıştır.

Bu üç biləşik:

1. İnositol nikotinat
2. Sakinavir
3. Rutin hidrat

olaraq bildirilmişdir.

Rutin hidrat bir flavonoiddir. Tədqiqatnın temel iddiası, bu biləşiğin yalnız genel antioksidan və ya iltihab azaltıcı özellik göstermediği; STAT3’ün T717 bölgesindeki O-GlcNAc modifikasyonunu hədəflediğidir.

Rutin hidratın hüceyrə deneylerindeki etkisi

Rutin hidrat:

• normal STAT3’ün O-GlcNAc modifikasyonunu azaltmış,
• STAT3 protein səviyyəsini düşürmüş,
• STAT3 mRNA səviyyəsini dəyiştirmemiş,
• CXCL10 ekspresyonunu azaltmıştır.

T717A mutantı taşıyan STAT3’te eyni etkinin görülmemesi, yazarlar tarafından T717 bölgesine yönelik özgüllüğün kanıtı olaraq yorumlanmıştır.

Bununla belə ana metinde rutin hidratın STAT3’e bağlanma gücünü birbaşa ölçen yüzey plazmon rezonansı, izotermal titrasyon kalorimetrisi və ya benzeri nicel bir biyofiziksel bağlanma deneyi raporlanmamıştır. Nəticələr sanal modelleme, mutasyon bağımlılığı, immünopresipitasyon və protein ekspresyonu nəticəlarına dayanmaktadır.

Rutin hidratın hayvan deneyindeki etkisi

UUO sdaxilianlerine ağızdan:

\[ 5\ \mathrm{mg/kg/gün\ rutin\ hidrat} \]

tətbiq edilmişdir. Şəkil 6 izahsında müalicənin bir hafta sürdüğü belirtilmektedir.

Rutin hidrat sonrasında:

• STAT3 və p-STAT3 səviyyəsi azalmış,
• serum kreatinin və BUN dəyərleri iyiləşmiş,
• KIM-1 hasar belirteci azalmış,
• CD4+ T hüceyrəsi infiltrasyonu azalmış,
• Th17 hüceyrəsi nisbətı düşmüş,
• HE, PAS, Sirius Red və Masson boyamalarında doku hasarı və kollajen birikimi azalmıştır.

Bu nəticələr rutin hidratı yeni bir araşdırma adayı hâline getirmektedir. Ancak tek bir kısa süreli hayvan dozunun etkili bulunması, ilacın insanlarda güvenli və ya etkili olacağı mənasına gəlmir.

Şəkil 1’in anlattığı süreç

Şəkil 1 izahsına göre tədqiqat:

• insan məlumat tabanlarında OGT, OGA və HBP enzimlerini qarşılaştırmış,
• 20 insan CKD böyrək biyopsisinde O-GlcNAc immünohistokimyası yapmış,
• UUO və folik asit modellerinin deney akışını göstermiş,
• her iki modelde HBP enzimlerini RT-qPCR, Western blot və immünohistokimyayla incelemiştir.

Yüklenen PDF’de Şəkil 1’in gerçek görüntü panelleri mövcud deyil; yalnız şeklin izah metni yer alır. Bu səbəbdən boyama yoğunlukları, bant görüntüleri, dağılım grafikleri və hata çubukları görsel olaraq müstəqil bdaxiliimde dəyərlendiriləmemiştir.

Şəkil 2’nin anlattığı süreç

Şəkil 2 izahsına göre:

• HBP enzimleri ilə GFR ilişkisi incelenmiş,
• DON’un O-GlcNAc səviyyəsine etkisi ölçülmüş,
• kollajen I və α-SMA Western blotları yapılmış,
• BUN və kreatinin dəyərlendirilmiş,
• PAS, Masson və immünohistokimya görüntüleri istifadə edilmişdir.

UUO və FA modellerindeki böyrək işlevi ölçümlerinde bazı gruplar üçün n = 4, doku analizlerinde çoğunlukla n = 5 olaraq qeyd edilmişdir.

Şəkil 3’ün anlattığı süreç

Şəkil 3:

• RNA diziləme fərq analizlerini,
• DON ilə geri dönen 97 geni,
• GO və KEGG zenginleşmesini,
• CD4 və CXCL10 ölçümlerini,
• AMG487 deneylerini,
• Th17 axın sitometriyasıni,
• IL-17A mRNA və protein nəticəlarını

bir araya getirmektedir.

Şəkil 4’ün anlattığı süreç

Şəkil 4’te:

• STAT3–O-GlcNAc ortak yerleşimi,
• STAT3 protein və mRNA müqayisəsı,
• CHX yarı ömür deneyi,
• STAT3 bölge mutasyonları,
• MG132 proteazom deneyi,
• STAT3 ubikuitinlənməsi

incələnmişdir.

Şəkil 5’in anlattığı süreç

Şəkil 5, SMURF1’in belirlenmesini və STAT3 ilə etkiləşimini gösteren:

• kütle spektrometrisi,
• ko-immünopresipitasyon,
• SMURF1 aşırı ekspresyonu,
• CXCL10 ölçümü,
• normal STAT3 və T717A mutantı ubikuitinlənmə deneylerini

daxiliermektedir.

Şəkil 6’nın anlattığı süreç

Şəkil 6, rutin hidratın:

• STAT3 O-GlcNAc modifikasyonuna,
• T717A mutantına,
• CXCL10 və CXCR3 ekspresyonuna,
• kreatinin və BUN dəyərlerine,
• KIM-1 və CD4 ekspresyonuna,
• böyrək histolojisine,
• Th17 hüceyrə nisbətına

etkisini özetlemektedir.

Ancak Şəkil 1–6’nın gerçek deney panelleri yüklenen 36 sayfalık PDF’de mövcud deyil. PDF, nəticə metninin ardından şəkil izahlarıyla sona ermektedir. Bu səbəbdən makale üçündeki görsel nəticəların büyüklüğü, dağılımı və ham görüntü kalitesi yalnız izahlardan hareketle dəyərlendiriləbilmiştir.

Tədqiqatnın güclü yönleri

• Çok katmanlı deney tasarımı: İnsan məlumatsi, insan böyrək dokusu, iki hayvan modeli və iki hüceyrə hattı birlikte istifadə edilmişdir.
• İki fərqlı fibroz modeli: Nəticələr yalnız üreter obstrüksiyonu modeline dayanmamaktadır.
• Yolak boyunca çoklu müdahale: HBP, CXCR3, STAT3 və IL-17 ayrı farmakolojik araçlarla hədəflenmiştir.
• Transkriptom analizi: Önceden seçilmiş birkaç gen yerine daha geniş immunitet örüntüsü araştırılmıştır.
• Mutasyon deneyleri: STAT3 üzərindeki özgül T717 alanı test edilmiştir.
• Protein yıkım mekanizması: CHX, MG132 və ubikuitin deneyleri birlikte istifadə edilmişdir.
• E3 ligazın belirlenmesi: Kütle spektrometrisi və ko-immünopresipitasyonla SMURF1 bağlantısı araştırılmıştır.
• Mekanizmadan aday biləşiğe geciş: Yapı temelli tarama sonrasında rutin hidrat hüceyrə və hayvan deneylerinde dəyərlendirilmiştir.
• İnsan böyrək dokusu düzgünlaması: Mekanizma yalnız hüceyrə kültürü və ya sdaxilian məlumatsine dayandırılmamıştır.
• Veri paylaşım planı: RNA-seq məlumatsi PRJNA14422936 BioProject erişim numarasıyla bildirilmektedir.

Tədqiqatnın məhdudlıkları

• Hakem dəyərlendirmesi yoxdur: Tədqiqat bir preprinttir.
• Klinik tədqiqat deyil: Hdaxilibir CKD pasiyentsına DON, AMG487, Stattic, sekukinumab və ya rutin hidrat məlumatlmemiştir.
• Küçük hayvan grupları: Çoğu deney grubunda n = 5, bazı böyrək işlevi analizlerinde n = 4 istifadə edilmişdir.
• Yalnızca erkek sdaxilianler: Cinsiyete bağlı biyolojik fərqlılıklar dəyərlendiriləmemiştir.
• Kısa süreli modeller: UUO yedi gün, folik asit modeli 28 gün izlenmiştir.
• İnsan CKD’sini tam temsil etmez: İnsan pasiyentlığı genellikle illar üçünde və çok sayıda eşlik eden faktörle gelişir.
• Genetik HBP düzgünlaması məhduddır: GFPT1’in böbreğe özgü silinmesi və ya aşırı ekspresyonu ana metinde gösterilmemiştir.
• Farmakolojik özgüllük sualnu: DON’un bütün etkilərinin yalnız GFPT1/HBP üzərinden gerçekleştiği kəsiknleştirilmemiştir.
• OGT/OGA aktivitesi ölçülmemiştir: Ekspresyonun dəyişmemesi enzim aktivitesinin dəyişmediğini kanıtlamaz.
• İnsan örnek özellikleri eksiktir: Pasiyentların yaşı, cinsiyeti, CKD səbəbi, evresi, diyabet durumu və müalicəleri ayrıntılı bdaxiliimde sunulmamıştır.
• Şəkiller PDF’de mövcud deyil: Yalnızca şəkil izahları yer alır.
• Ek metodler mevcut deyil: Mətn, kalan metodlerin ek materyalde olduğunu belirtmekte; bu materyal yüklenen dosyada mövcud deyil.
• Rastgeleleştirme və körleme izah edilməmişdir: Hayvanların gruplara nasıl atandığı və histolojik dəyərlendirmelerin kör yapılıp yapılmadığı belirtilmemiştir.
• Örneklem büyüklüğü hesabı məlumatlmemiştir: Hayvan sailarının statistik gerekçesi sunulmamıştır.
• Deney tekrarları məhdud raporlanmıştır: Deneylerin en az iki kez tekrarlandığı belirtilmiş; biyolojik və teknik tekrarların ayrıntısı məlumatlmemiştir.
• İstatistiksel raporlama məhduddır: Temel olaraq tek yönlü ANOVA, ortalama ± SEM və ildızlı p eşikleri məlumatlmiştir.
• Etki büyüklüğü və güven aralıkları eksiktir: Birçok nəticə üçün kəsikn sayısal fərqlar, güven aralıkları və ham məlumatler ana metinde sunulmamıştır.
• Çoklu müqayisə düzeltmesi izah edilməmişdir: Çok sayıda gen, protein və müalicə grubu dəyərlendirilmiştir.
• Rutin hidrat üçün doz-yanıt analizi yoxdur: Fərqlı dozların etkinlik və toksisitesi qarşılaştırılmamıştır.
• Farmakokinetik məlumat yoxdur: Emilim, kandaki səviyyə, böyrək dokusuna geciş və yarı ömür incelenmemiştir.
• Uzun dönem güvenlik bilinmemektedir: Kronik kullanım, karaciğer etkiləri, dərman etkiləşimleri və immünolojik yan etkilər araştırılmamıştır.
• Doğrudan bağlanma testi məhduddır: Rutin hidrat–STAT3 bağlanması nicel bir biyofiziksel metodle ana metinde gösterilmemiştir.
• Standart müalicəyle müqayisə yoxdur: Rutin hidrat mevcut CKD və ya antifibrotik yaklaşımlarla qarşılaştırılmamıştır.
• Figür və ek materyal numaralandırmasında editoryal sualnlar vardır: Bazı şəkil izahlarında panel harfleri tekrar edilmiş və deney ayrıntıları eksik bırakılmıştır.

Tədqiqat ne söylüyor?

• İncelenen insan CKD dokularında və iki sdaxilian modelinde genel protein O-GlcNAc səviyyəsi yüksəlmiştir.
• Bu yüksəlişe HBP enzimlerinin artımı eşlik etmiştir.
• OGT və OGA ekspresyonunda belirgin dəyişiklik bildirilmemiştir.
• HBP’nin DON ilə baskılanması sdaxilianlerde fibroz və böyrək işlev bozukluğunu azaltmıştır.
• HBP/O-GlcNAc sinyali CXCL10–CXCR3 yoluyla CD4+ T hüceyrəlerini böbreğe çekmektedir.
• Bu sinyal Th17 fərqlılaşması və IL-17A üretimiyle əlaqəlidir.
• STAT3, metabolik sinyal ilə immün yanıt arasında mərkəzi bir molekül olaraq belirlenmiştir.
• STAT3 T717 bölgesindeki O-GlcNAc modifikasyonu proteinin yarı ömrünü uzatmıştır.
• O-GlcNAc, SMURF1’in STAT3’e bağlanmasını və STAT3 ubikuitinlənməsini azaltmıştır.
• Rutin hidrat hüceyrə deneylerinde STAT3 O-GlcNAc modifikasyonunu azaltmıştır.
• Rutin hidrat kısa süreli UUO sdaxilian modelinde fibroz və immunitet infiltrasyonunu azaltmıştır.

Tədqiqat ne söylemiyor?

• Rutin hidratın insanlarda CKD’yi müalicə ettiğini göstermemektedir.
• Rutin ehtiva edən gıdaların və ya takviyelerin böyrək fibrozini önlediğini göstermemektedir.
• İnsanlar üçün etkili və ya güvenli bir doz belirlememektedir.
• Rutin hidratın diyaliz gereksinimini və ya böyrək yetmezliğini önlediğini göstermemektedir.
• HBP’nin bütün CKD türlerinde eyni ölçüde etkin olduğunu göstermemektedir.
• OGT və OGA’nın CKD’de hdaxilibir rolü bulunmadığını kanıtlamamaktadır.
• STAT3’ün fibrozte etkili tek O-GlcNAc hədəfi olduğunu göstermemektedir.
• Th17 hüceyrəlerinin böyrək fibrozindeki tek immunitet hüceyrəsi olduğunu göstermemektedir.
• DON’un insanlarda güvenle kullanılabiləcek bir antifibrotik müalicə olduğunu göstermemektedir.
• Rutin hidratın STAT3 T717’ye birbaşa və yüksek seçicilikle bağlandığını tek başına kəsiknleştirmemektedir.
• Kısa süreli sdaxilian iyiləşmesinin uzunmüddətli CKD ilərlemesini durduracağını kanıtlamamaktadır.

Geçmiş açısından önemi

Böyrək fibrozi araşdırmaları uzun süre TGF-β, fibroblast aktivasyonu, hemodinamik stres və iltihabi sitokinlere odaklanmıştır. Son illarda hasarlı böyrək hüceyrəlerinin metabolik programlarının da fibrozi yönlendirdiği anlaşılmaya başlanmıştır.

Bu tədqiqat, metabolik yeniden programlanmayı yalnız hüceyrənin enerji kullanımıyla ilişkiləndirmemekte; metabolik akışın protein modifikasyonu üzərinden immunitet hüceyrəlerinin davranışına çevriləbiləceğini göstermeye tədqiqatktadır.

Bugün açısından önemi

Tədqiqatnın temel kavramsal katkısı, böyrək fibrozini ayrı ayrı “metabolik xəstəlik” və ya “iltihabi xəstəlik” olaraq görmək yerine bütünleşik bir immünometabolik bozukluk olaraq ele almasıdır.

HBP:

• hüceyrənin besin durumunu algılamakta,
• UDP-GlcNAc üretimini dəyiştirmekte,
• STAT3 protein kararlılığını düzenlemekte,
• kemokin üretimini və T hüceyrəsi göçünü etkiləmekte,
• Th17 yanıtını və fibrozi güclendirmektedir.

Bu tür bir yolak, tek bir hüceyrə tipini değil böyrək tübül hüceyrəsi, T lenfositi və fibrotik mikroçevre arasındaki ilətişimi hədəfleme olanağı sunabilir.

Gelecek açısından önemi

İleri tədqiqatların şu sualları yanıtlaması gerekmektedir:

• CKD’de HBP’yi başlatan en üst sinyal nədir?
• Hipoksi, endoplazmik retikulum stresi və ya belirli sitokinler HBP’yi nasıl etkinleştirir?
• STAT3 xariciında hangi profibrotik proteinler O-GlcNAc ilə kararlı hâle gelir?
• T717 modifikasyonu insan böyrək dokusunda birbaşa və nicel olaraq düzgünlanabilir mi?
• HBP’nin böyrək hüceyrəlerine özgü genetik baskılanması fibrozi azaltır mı?
• Rutin hidratın böyrək dokusundaki gerçek konsantrasyonu nədir?
• Rutin hidrat uzunmüddətli və daha yavaş inkişaf edən CKD modellerinde etkili midir?
• İlacın immunitet sistemi, karaciğer və diğer organlar üzərindeki uzunmüddətli etkiləri nelerdir?
• Daha seçici və güclü T717 hədəfli türevler geliştiriləbilir mi?
• İnsanlarda güvenli doz aralığı bulunabilir mi?

Gündelik həyat və pasiyent açısından ne anlama geliyor?

Tədqiqat, böyrək pasiyentlərinın rutin ehtiva edən gıdaları və ya takviyeleri müalicə amacıyla kullanmasını önermemektedir. Rutin hidrat yalnız hüceyrə kültürlerinde və deneysel sdaxilian modellerinde dəyərlendirilmiştir.

Xroniki böyrək pasiyentlərinda besin destekleri və bitkisel ürünler:

• böyrək işlevine göre vücutta birikebilir,
• reçeteli dərmanlarla etkiləşebilir,
• ürünün saflığına və dozuna göre fərqlı etkilər gösterebilir,
• potasyum və ya başka maddəler daxilierebilir.

Bu səbəbdən tədqiqat, kendi kendine rutin takviyesi başlanması üçün klinik kanıt oluşturmaz. İnsan müalicəsine geciləbilmesi üçün toksisite, farmakokinetik, doz belirleme və kontrollü klinik deneyler gereklidir.

Tədqiqatnın Metodi və Nəticələrı

Araşdırma yaklaşımının teknik özeti

Kullanılan farmakolojik müdahaleler

Hücre deneylerinde kullanılan temel araçlar

Deney zincirinin teknik mantığı

1. İnsan və sdaxilian böbreğinde HBP və O-GlcNAc artımı gösterildi.
2. HBP’nin baskılanmasıyla fibroz və böyrək işlevi nəticəları dəyərlendirildi.
3. RNA-seq ilə immün yanıt və kemokin ekseni belirlendi.
4. CXCR3, STAT3 və IL-17 ayrı müdahalelerle test edildi.
5. STAT3 protein yarı ömrünün O-GlcNAc durumuna bağlı olduğu gösterildi.
6. Mutasyonlarla T717 bölgesi işlevsel alan olaraq tanımlandı.
7. SMURF1’in STAT3 yıkımını sağlayan E3 ligaz olduğu öne sürüldü.
8. Sanal taramayla T717 bölgesini hədəfleyebiləcek adaylar seçildi.
9. Rutin hidrat hüceyrə və sdaxilian deneylerinde düzgünlandı.

Ana moleküler model

Müdahale nəticəlarının teknik özeti

Rutin hidrat taramasının özeti

Teknik olaraq en önemli nəticə

Tədqiqatnın en önemli bilimsel önerisi, böyrək fibrozinde metabolik sinyal ilə immunitet yanıtının tek bir moleküler zincir üzərinden bağlanabiləceğidir.

HBP’nin artması yalnız hüceyrə üçündeki şeker metabolizmsını dəyiştirmemektedir. UDP-GlcNAc miktarını yüksəlterek STAT3 proteinine T717 bölgesinden kimyasal bir işaret eklemekte, bu işaret STAT3’ü hüceyrəvi yıkımdan korumakta və daha uzun süre etkin kalmasını sağlamaktadır.

Kararlı STAT3 daha çox CXCL10 üretimini, CD4+ T hüceyrəsi göçünü və Th17 yanıtını desteklemektedir. Böylece kısa süreli bir metabolik dəyişiklik, kendini sürdüren bir immün-fibrotik mikroçevreye dönüşebilmektedir.

Rutin hidrat bu zincirin T717 modifikasyonu səviyyəsinde kəsiklebiləceğini gösteren bir araşdırma aracı və aday biləşik olaraq sunulmuştur. Ancak hələ bir CKD ilacı olaraq dəyərlendirilmemelidir.

Mənbə və Metod Notu

Bu daxilierik, Hongxia Yang, Bin Liu, Guangtao Li, Dan Zhang, Shangguo Wang, Zehua Zhang, Xiaodong Zhao, Jiaxin Liu, Qianhui Li, Yifan Song, Yang Tan, Shuyue Ma, Honglan Zhou, Yishu Wang və Yanghe Zhang tarafından hazırlanan “Hexosamine Biosynthesis Pathway Driven O-GlcNAcylation of STAT3 Orchestrates Renal Fibrosis via a T cell Mediated Immune Pathway in CKD” başlıqlı tədqiqatya dayanmaktadır.

Tədqiqat; insan böyrək dokusu, kamuya açık insan ekspresyon məlumatleri, erkek BALB/c sdaxilianlerde UUO və folik asit nefropatisi modelleri, HK-2 və 293T hüceyrəleri, RNA diziləme, mutasyon, immünopresipitasyon, ubikuitinlənmə və yapı temelli sanal tarama metodlerini birleştiren preklinik mekanizma və dərman adayı keşif preprintidir.

Mətnde açıkça “This preprint research paper has not been peer reviewed” və “Preprint not peer reviewed” ifadeleri bulunmaktadır. Dolayısıyla tədqiqat hakem dəyərlendirmesinden gecmemiştir. PDF’de nihai dergi kabulü və ya hakemli yayın statüsü düzgünlanmamaktadır.

Hayvan deneylerinin Jilin Üniversitesi College of Basic Medical Sciences IACUC kurulu tarafından 2025-530 numaralı protokolle onaylandığı qeyd edilmişdir. İnsan böyrək dokusu tədqiqatları üçün First Hospital of Jilin University etik kurulundan 2024-1151 numaralı onay alındığı və katılımcılardan yazılı bilgiləndirilmiş onam sağlandığı bildirilmişdir.

RNA-seq məlumatlerinin NCBI Sequence Read Archive üçünde PRJNA14422936 BioProject numarasıyla paylaşıldığı qeyd edilmişdir. Diğer məlumatlerin makale, ek dosyalar və ya makul talep üzərine sualmlu yazardan sağlanabiləceği ifade edilmiştir.

Araşdırma National Natural Science Foundation of China, Jilin Province Natural Science Foundation və metinde listelenen diğer kurumsal fonlar tarafından desteklenmiştir. Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yüklenen 36 sayfalık PDF’de Şəkil 1–6’nın deneysel görüntüleri və grafik panelleri bulunmamakta, yalnız şəkil izahları yer alır. Ana metod bölməünde kalan deney metodlerinin ek materyalde sunulacağı belirtilmesine rağmen ek materyal yüklenen dosyada mövcud deyil.

Rutin hidrat yalnız hüceyrə kültürü və kısa süreli sdaxilian deneylerinde dəyərlendirilmiştir. İnsanlarda doz, farmakokinetik, güvenlik, etkililik və ya klinik nəticə məlumatsi yoxdur. Tədqiqat rutin takviyesi kullanımını, mevcut CKD müalicəlerinin bırakılmasını və ya rutin hidratın müalicə amacıyla kullanılmasını desteklememektedir.

Tədqiqatnın “ilk sınıf hədəfli inhibitör” ifadesi yazarların preklinik məlumatler üzərinden yaptığı tanımlamadır. Bu ifade klinik olaraq onaylanmış dərman, kanıtlanmış müalicə və ya insanlarda gösterilmiş hədəf özgüllüğü anlamına gelmemektedir.

Bu makale yalnız yüklenen PDF’deki metodler, şəkil izahları, deney nəticəları və yazarların yorumlarına dayanılarak hazırlanmıştır. PDF’de bulunmayan klinik etkinlik, insan dozu, müalicə üstünlüğü, güvenlik garantisi və ya böyrək pasiyentlığını iyiləştirme iddiası eklenmemiştir.