Eyni ingilis dili tapşırığı bir tələbəni motivasiya edərkən başqa bir tələbənin tamamilə geri çəkilməsinə səbəb ola bilər. Bu tədqiqat bu fərqin yalnız istifadə olunan tədris texnikası ilə deyil, tələbənin sinif daxilində yaşadığı psixoloji təcrübə ilə də əlaqəli ola biləcəyini irəli sürür.

Tədqiqat Self-Determination Theory — Özünütəyinetmə Nəzəriyyəsi — çərçivəsində üç əsas psixoloji ehtiyaca fokuslanır: muxtariyyət, səriştəlilik və əlaqəlilik. Muxtariyyət tələbənin seçim və könüllülük hiss etməsini, səriştəlilik özünü bacarıqlı və irəliləyən hiss etməsini, əlaqəlilik isə sinifdə bağlılıq və mənsubiyyət yaşamasını ifadə edir.

Tədqiqatda Yangon University of Education-da təhsil alan 28 dördüncü kurs tələbəsi iştirak etmişdir. Tələbələr yeddi nəfərlik dörd qrupa bölünmüş və iki aylıq dövrdə oxu, danışıq və yazı bacarıqlarını əhatə edən səkkiz tapşırıq-əsaslı fəaliyyət yerinə yetirmişdir.

Xam müşahidə məlumatları dörd qrupun səkkiz tapşırıq boyunca ümumilikdə 274 iştirak balı topladığını və oxu tapşırıqlarının danışıq və yazı tapşırıqlarına nisbətən daha yüksək gündəlik xam iştirak yaratdığını göstərir. Tələbə sorğusu da qrup-əsaslı öyrənməyə ümumilikdə müsbət cavablar bildirir.

Məqalə bu nəticələri təxminən %70 iştirak edən və %30 iştirakdan uzaqlaşan tələbə bölgüsü kimi şərh edir; müsbət qrupda muxtariyyət, səriştəlilik və əlaqəlilik ehtiyaclarının ödənildiyini, iştirakdan uzaqlaşan qrupda isə xüsusilə muxtariyyət və səriştəlilik baxımından ehtiyacların əngəllənməsi yaşandığını irəli sürür.

Lakin bu %70/%30 bölgüsünün 28 tələbənin fərdi ballarından necə əldə edildiyi PDF-də göstərilmir. Sorğu bir yerdə 20 maddəlik, nəticələr bölməsində isə 14 maddəlik kimi təsvir olunur; bundan əlavə, maddə sayları və cavab cəmlərində bir-biri ilə uyğun gəlməyən dəyərlər mövcuddur.

Tədqiqat pre-post ölçməli kvazi-eksperimental yanaşmanı da müzakirə etsə də, nəticə bölməsi açıq şəkildə pre-test və nəzarət qrupunun olmadığını bildirir. Buna görə ehtiyacların ödənilməsinin iştirak artımına səbəb-nəticə baxımından vasitəçilik etdiyi və ya kommunikativ səriştəni artırdığı mövcud dizaynla qəti şəkildə müəyyən edilə bilməz.

Mənbənin ən güclü pedaqoji mesajı daha ölçülüdür: yaxşı hazırlanmış bir tapşırıq təkbaşına bütün tələbələrin iştirakına zəmanət vermir. Tələbənin seçim hissi, tapşırığın çətinlik səviyyəsi və qrup daxilindəki sosial təcrübəsi eyni tədris fəaliyyətinin müxtəlif şəxslərdə çox fərqli nəticələr yaratmasına töhfə verə bilər.

Self-Determination Theory bu tədqiqatda nəyi izah etməyə çalışır?

Task-Based Language Teaching tələbənin mənalı tapşırıqlar vasitəsilə dildən istifadə etməsini məqsədləyir. Lakin eyni tapşırıq dizaynının bütün tələbələrdə eyni motivasiya yaradacağını fərz etmək olmaz.

Self-Determination Theory bu fərdi fərqi üç psixoloji ehtiyac vasitəsilə şərh edir.

Muxtariyyət: Tələbənin tapşırığı yalnız xarici təzyiqə görə deyil, öz seçimi və iştirakı ilə etdiyini hiss etməsi.

Səriştəlilik: Tapşırığın tələbənin bacarıqlarına uyğun çətinlikdə olması və tələbənin irəlilədiyini hiss edə bilməsi.

Əlaqəlilik: Tələbənin sinifdə dəstək, qəbul və sosial bağlılıq yaşaması.

Tədqiqatın əsas təklifi budur ki, TBLT tapşırığın quruluşunu, SDT isə tələbənin həmin tapşırığı psixoloji baxımdan necə yaşadığını izah edə bilər.

Eyni Tapşırıq Niyə Fərqli Tələbələrdə Fərqli Nəticə Verə Bilər?

Qrup fəaliyyəti bir tələbəyə seçim, dost dəstəyi və uğur hissi verə bilər. Eyni fəaliyyət başqa bir tələbə üçün məcburi qrup işi, uğursuzluq qorxusu və ya həmyaşıd qiymətləndirməsi ilə bağlı narahatlıq yarada bilər.

Buna görə tədris üsulu texniki baxımdan eyni qalsa belə, tələbələrin psixoloji ehtiyac profilləri fərqli ola bilər.

Mənbənin ən dəyərli nəzəri fərqləndirməsi budur:

TBLT tapşırığın nə olduğunu izah edir; SDT isə tələbənin həmin tapşırığa niyə qoşulduğunu və ya niyə geri çəkildiyini izah etməyə çalışır.

Tədqiqat Necə Aparıldı?

Tədqiqatda 28 dördüncü kurs, ingilis dili xaricində ixtisaslaşan tələbə iştirak etmişdir.

Tələbələr yeddi nəfərlik dörd qrupa bölünmüşdür.

Proqram iki ay ərzində səkkiz sessiya davam etmişdir. Hər sessiya üçün 30 dəqiqə bildirilib.

Mənbə ümumi müddəti 120 dəqiqə kimi göstərir; lakin səkkiz ədəd 30 dəqiqəlik sessiya riyazi olaraq 240 dəqiqə edir. Buna görə tədqiqat müddətinin hesabatında mənbədaxili arifmetik uyğunsuzluq mövcuddur.

Tapşırıqlar Psixoloji Ehtiyacları Necə Dəstəkləməyə Çalışdı?

Muxtariyyət dəstəyi üçün tələbələrə mövzu, müzakirə və ya rol seçimi verilmişdir.

Səriştəlilik üçün boşluq doldurma, ardıcıllıq qurma, strukturlaşdırılmış yönləndirici və model mətn kimi scaffolding vasitələrindən istifadə edilmişdir.

Əlaqəlilik üçün qrup müqayisəsi, həmyaşıd sualları, həmyaşıd rəyi, qrup konsensusu və həmyaşıd redaktəsi kimi əməkdaşlığa əsaslanan tətbiqlərdən istifadə edilmişdir.

Bu quruluş bir tapşırıq daxilində pedaqoji dizaynla psixoloji ehtiyac dəstəyini birləşdirməyi məqsədləyir.

İştirak Məlumatları Nə Göstərir?

Mənbə bu xam dəyərləri %71–%84 aralığında qrup iştirak nisbətləri və ümumilikdə %76 kimi şərh edir.

Lakin istifadə olunan maksimum bal/məxrəc aydın deyil. Cədvəldə dörd qrupun gündəlik dəyərləri 10-a qədər yüksəldiyi halda, mənbə gündəlik maksimumu 50, ümumi maksimumu isə 360 kimi istifadə edir. Bu dəyərlər eyni qiymətləndirmə quruluşu daxilində bir-biri ilə uyğun gəlmir.

Buna görə Verianla təqdimatında xam ballar qorunur, mənbə faizləri qəti şəkildə yenidən hesablanmış nisbətlər kimi istifadə edilmir.

Hansı Tapşırıq Növündə İştirak Daha Yüksək İdi?

Oxu günlərinin xam cəmləri 34, 36, 40 və 38-dir.

Danışıq günlərində 27 və 30; yazı günlərində isə 26 və 32 bal olmuşdur.

Gündəlik ortalamalar:

\[ Reading=37 \]

\[ Writing=29 \]

\[ Speaking=28,5 \]

olur.

Buna görə oxu tapşırıqlarının daha yüksək iştirak yaratdığı aydın görünür.

Lakin mənbə mətndəki “reading > speaking > writing” sıralaması öz xam məlumatları ilə uyğun gəlmir; yazının gündəlik ortalaması danışıqdan bir qədər yüksəkdir.

%70 İştirak edən və %30 İştirakdan uzaqlaşan Nəticəsi Necə Oxunmalıdır?

Məqalə tələbələrin %70-ni iştirak edən, %30-nu isə iştirakdan uzaqlaşan kimi xarakterizə edir.

Lakin Results bölməsində göstərilən açıq ifadə sorğu cavablarının təxminən %70-nin iştirak, %30-nun isə iştirakdan uzaqlaşma istiqamətində olduğu şəklindədir.

Cavab faizinin birbaşa tələbə faizinə çevrilməsi üçün fərdi tələbə balları və təsnifat həddi göstərilməlidir.

PDF bu fərdi təsnifat cədvəlini təqdim etmir.

Buna görə %70/%30 bölgüsü mənbənin bildirdiyi bir şərh kimi saxlanıla bilər; lakin 28 tələbənin dəqiq olaraq 70/30 nisbətində iki qrupa bölündüyü müstəqil şəkildə təsdiqlənə bilməz.

Sorğu Niyə Yenidən Yoxlanmalıdır?

Abstract və methodology sorğunu 20 maddəlik kimi təsvir edir.

SDT mapping cədvəli də Item 1–20 arasında maddələrdən istifadə edir.

Bunun əksinə olaraq Results bölməsindəki sorğu yalnız Item 1–14-ü göstərir və mətn bunu 14-item questionnaire adlandırır.

Eyni bölmədə 14 True, 6 False və 4 None nəticəsi verilir.

Bu üç ədədin cəmi 24 olduğuna görə nə 14, nə də 20 maddəlik tək bir sorğu ilə birbaşa uzlaşır.

Bundan əlavə, sonrakı discussion bölmələri Item 17 və Item 18-in sorğuda olmadığını açıq şəkildə bildirir; halbuki əvvəlki SDT mapping cədvəli bu iki maddədən istifadə edir.

Buna görə muxtariyyət, səriştəlilik, əlaqəlilik və amotivation alt ballarının dəqiq necə hesablandığı mövcud PDF-dən yenidən hasil edilə bilmir.

Ehtiyacların Ödənilməsi Həqiqi Vasitəçi Dəyişən Kimi Test Edildimi?

Tədqiqatın nəzəri modelində ehtiyacların ödənilməsi tapşırıq dizaynı ilə iştirak arasındakı vasitəçi dəyişən kimi müəyyən edilir.

Lakin mənbədə regression-based mediation, path analysis və ya indirect-effect estimation hesabatı yoxdur.

Buna görə ehtiyacların ödənilməsinin statistik vasitəçilik təsirinin göstərildiyi deyilə bilməz.

Tədqiqatın etdiyi daha çox budur:

müşahidə olunan tələbə reaksiyalarını SDT anlayışları ilə şərh etmək.

Bu fərq səbəb-nəticə iddiası baxımından əhəmiyyətlidir.

Kommunikativ Səriştə ilə İştirak Eyni Şeydirmi?

Xeyr.

İştirak tələbənin tapşırığa nə dərəcədə qoşulduğunu; kommunikativ səriştə isə dildən nə dərəcədə effektiv və düzgün istifadə edə bildiyini ifadə edir.

Mənbə communicative competence gains-dən bəhs edir; lakin əsas Results cədvəli qrup iştirak ballarını göstərir.

Bundan əlavə, pre-test olmadığı mənbənin conclusion hissəsində açıq şəkildə bildirilir.

Buna görə kommunikativ səriştənin intervention nəticəsində nə qədər artdığını kəmiyyətcə hesablamaq mümkün deyil.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

İştirakçılar

28 dördüncü kurs, ingilis dili xaricində ixtisaslaşan tələbə; yeddi nəfərlik dörd qrup.

Nümunə seçimi

Könüllü maraq və istəyə əsaslanan seçim; mənbə özünüseçmə qərəzi riskini qəbul edir.

Müddət

İki ay ərzində səkkiz sessiya. Mənbə hər sessiya üçün 30 dəqiqə və ümumilikdə 120 dəqiqə bildirir; bu iki dəyər arifmetik baxımdan uyğun gəlmir.

Tapşırıqlar

Oxu, danışıq və yazı bacarıqlarını əhatə edən səkkiz inteqrə olunmuş tapşırıq.

Nəzəri çərçivə

Self-Determination Theory: muxtariyyət, səriştəlilik və əlaqəlilik.

Əsas xam iştirak nəticəsi

Dörd qrup ümumilikdə 274 müşahidəvi iştirak balı əldə etmişdir. Qrupların xam cəmləri 64, 70, 64 və 76-dır.

Bacarıq nümunəsi

Oxu tapşırıqları ən yüksək xam gündəlik iştirakı göstərmişdir. Yazı və danışıq bir-birinə yaxındır və xam gündəlik ortalamada yazı çox az daha yüksəkdir.

Sorğu nəticəsi

Mənbə ümumi meyli %70 iştirak və %30 iştirakdan uzaqlaşma kimi şərh edir; lakin bu nisbətlərin tələbə səviyyəsində təsnifatı PDF-də göstərilmir.

Ehtiyac profilləri

İştirak edən kimi şərh olunan cavablar muxtariyyət seçimi, səriştəlilik/özünəinam və qrup əlaqəliliyi ilə əlaqələndirilmişdir. İştirakdan uzaqlaşan cavablar isə xüsusilə muxtariyyət və səriştəlilik ehtiyaclarının əngəllənməsi ilə izah edilmişdir.

Etika

Mənbə Yangon University of Education-dan etik təsdiq alındığını bildirir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Eyni sinifdəki tələbələrin tapşırıq-əsaslı fəaliyyətlərə müxtəlif səviyyələrdə qatıldığı müşahidə edilmişdir. Oxu tapşırıqları müşahidə baxımından daha yüksək iştirak yaratmışdır. Qrup, seçim və scaffolding dizaynının tələbə motivasiyası baxımından mühüm ola biləcəyinə dair nəticələr mövcuddur. SDT bu fərqləri muxtariyyət, səriştəlilik və əlaqəlilik baxımından şərh etmək üçün faydalı nəzəri çərçivə təqdim edir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Ehtiyacların ödənilməsinin iştirak üzərində səbəb-nəticəli vasitəçilik yaratdığı statistik olaraq sübut edilməmişdir. TBLT-nin tələbələrin kommunikativ səriştəsini nə qədər artırdığı pre/post test olmadığı üçün hesablana bilmir. %70 iştirak edən / %30 iştirakdan uzaqlaşan bölgüsünün fərdi tələbə səviyyəsində necə yaradıldığı göstərilməyib. Nəticələr 28 tələbədən kənardakı Myanmar EFL/ESP populyasiyalarına birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün tədqiqat:Investigating Basic Psychological Needs and Learner Engagement in EFL Academic Contexts: An SDT-Based Approach for English for Specific Purposes

Müəllif: Aye Pa Pa Myo (PhD).

Qurum: Nanjing Normal University, School of Foreign Languages; Pathein University, Department of English.

Tədqiqat sahəsi: Yangon University of Education, Myanmar.

Platforma: SSRN.

SSRN nəşr tarixi: 11 iyun 2026.

DOI: 10.2139/ssrn.6916029.

Mənbənin uzunluğu: 23 səhifə.

Nəşr növü: Preprint research paper.

Rəyçilik statusu: Preprint not peer reviewed.

Lisenziya: All rights reserved; no reuse allowed without permission.

Əsas nəzəri çərçivə: Self-Determination Theory və Task-Based Language Teaching.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər: N=28 kiçik və könüllü nümunə; nəzarət qrupunun olmaması; pre-testin olmaması; iştirak faizlərində izah edilməyən məxrəc uyğunsuzluğu; 20-item/14-item questionnaire ziddiyyəti; questionnaire response saylarının arifmetik olaraq uzlaşmaması; Item 17–18 uyğunsuzluğu; formal mediation analizinin aparılmaması; communicative competence ilə participation ölçmələrinin aydın ayrılmaması; questionnaire üçün psixometrik etibarlılıq əmsallarının bildirilməməsi.

Ədəbiyyat siyahısı qeydi: Questionnaire-ın Nunan (2011)-dən uyğunlaşdırıldığı bildirilsə də, PDF-in görünən references bölməsində Nunan (2005) qeydi var; 2011 mənbəyi görünmür.

Müəllif hüququ / təkrar istifadə qeydi: Mənbə tədqiqat açıq təkrar istifadə lisenziyası altında deyil. Coursebook tapşırıqları, questionnaire cümlələri və mənbə cədvəlləri sözbəsöz təkrar istifadə edilməməlidir.

Verianla təqdimat prinsipi: Bu məzmun mənbə preprintin tam mətn tərcüməsi deyil. SDT yanaşması, tapşırıq quruluşu, xam participation məlumatları və mənbə daxilindəki metodoloji problemlər qorunaraq müstəqil, tənqidi və öyrədici elmi təqdimat yaradılmışdır.