Bir diş məcununun ilk istifadədə necə qavranılması ilə həftələr boyu istifadə edildikdən sonra necə qiymətləndirilməsi eyni olmaya bilər. Başlanğıcda qeyri-adi, intensiv və ya duzlu hesab edilən bir məhsul təkrarlanan istifadə nəticəsində tanış, bəyənilən və buraxılması çətin gündəlik vərdişə çevrilə bilər.

Bu tədqiqatda yapon dilində bir məhsulun “istifadəsindən vaz keçməsi çətin”, “vərdişə çevrilən” və ya “təkrar-təkrar istifadə istəyi oyadan” xüsusiyyətini anlatmaq üçün istifadə edilən yamitsuki anlayışı incələnmişdir. Araşdırmaçılar xüsusilə orta yaşlı istehlakçılara pazarlanan duzlu diş məcunlarının niyə bəzi istifadəçilər tərəfindən yamitsuki kimi tanımlandığını və bu qiymətləndirmənin zaman içində necə inkişaf etdiyini araşdırmışdır.

Tədqiqata 40–59 yaşları arasında 50 sağlam yetkin qatılmışdır. İştirakçılar dörd həftə boyunca biri natrium xlorid içeren, digəri əlavə natrium xlorid içerməyən iki eksperimental diş məcununu səhər və axşam istifadə etmişdir. Qablaşdırmalar eyni və məzmun bilgisi verməyəcək şəkildə hazırlanmışdır. Fırçalama müddəti, istifadə edilən məcun miqdarı, fırçalama metodu və durulama suyu miqdarı standartlaşdırılmışdır.

İştirakçılar ilk gün və 1., 2., 3. və 4. həftələrdə; duzluluq, acılıq, şirinlik, təravət, ağız hissi, dadlılıq, ümumi bəyənmə, yenidən istifadə istəyi və yamitsuki səviyyəsi daxil 17 xüsusiyyəti 100 millimetrlik vizual analoq şkalalarla qiymətləndirmişdir.

Həm natrium xlorid içeren, həm də içerməyən diş məcununda, ilk həftənin sonunda yamitsuki səviyyəsi artan iştirakçıların sayı azalanların sayından statistik olaraq əhəmiyyətli dərəcədə çox tapılmışdır. Buna qarşılıq birinci həftədən sonrakı həftələr arasında baş verən əlavə dəyişikliklər statistik olaraq əhəmiyyətli deyil. Bu nəticə yamitsuki qiymətləndirməsinin böyük ölçüdə ilk həftə içində formalaşdığını və sonrasında nisbətən sabitləşdiyini düşündürür.

Ən diqqətçəkən nəticə yamitsuki ilə birbaşa duzluluq şiddəti arasında tutarlı bir əlaqə tapılmamasıdır. Yamitsuki daha çox “dadlı hesab etmə”, “ümumi bəyənmə”, “ağız hissi” və “yenidən istifadə istəyi” kimi müsbət emosional qiymətləndirmələrlə əlaqəli tapılmışdır. Xüsusilə “yenidən istifadə edərəm” qiymətləndirməsi bəzi ölçüm aralıqlarında yamitsuki ilə çox güclü əlaqə göstərmişdir.

Əlavə natrium xlorid içerməyən kontrol məcunu da natrium bikarbonat və başqa natrium içeren komponentlər səbəbilə müəyyən dərəcədə duzlu qavranılmışdır. İlk gün median duzluluq balı natrium xloridli məcunda 7,75, natrium xloridsiz məcunda 4,75 olaraq bildirilmişdir. Buna baxmayaraq iki məcun arasında yamitsuki artımı baxımından əhəmiyyətli üstünlük saptanmamışdır.

Tədqiqat bir diş məcununu “vərdiş yaradan” və ya “istifadəyə davam etmək istənən” məhsula çevirməyin yalnız duzluluq kimi tək bir sensor stimulunu artırmaqla təmin edilə bilməyəcəyini göstərir. Ümumi dad balansı, ağız hissi, qəbul edilə bilmə və yenidən istifadə istəyi daha müəyyənedici görünür.

Bununla birlikdə tədqiqat yalnız 50 sağlam orta yaşlı yetkini və dörd həftəlik istifadə dövrünü əhatə edir. Real fırçalama uyğunluğu elektron şəkildə izlənməmiş, periodontal sağlamlıq nəticələri ölçülməmiş və məhsulların uzun müddətdə ağız baxımı vərdişini yaxşılaşdırıb-yaxşılaşdırmadığı göstərilməmişdir. Araşdırma həmçinin diş məcunu istehsalçısı Daiichi Sankyo Healthcare Co., Ltd. tərəfindən müqaviləli tədqiqat çərçivəsində dəstəklənmişdir. Müəlliflər maliyyələşmənin dizayn və şərhlərə təsir etmədiyini bildirmişdir.

Tədqiqatnın əsas problemi nədir?

Diş məcunu her gün istifadə edilən bir ağız qayğı məhsulüdür. Bir nəfərnin məhsulü düzenli kullanması yalnız məhsulun içindəlavəi etkin maddelere bağlı deyil. Tat, koku, ağızda bıraktığı his, təravət, köpürme, istifadə rahatlığı və ümumi bəyənmə də məhsulun sürdürülebilir şəkildə kullanılmasını etkileyebilir.

Özellikle periodontal xəstəlik riskinin yükseldiği orta yaş döneminde düzenli ağız bakımı önem kazanmaktadır. Lakin etkili olduğu düşünülen bir diş məcunu istifadəçi tərəfindən rahatsız edici bulunursa nəfər məhsulü önerilen sıklıkta kullanmayabilir. Buna qarşılıq ilk istifadədə alışılmadık olan bir tat, zamanla tanıdık və üstünlük edilen bir özellik hâline gelebilir.

Öncəlavəi diş məcunu üstünlük tədqiqatlarında əsasən iştirakçılara hansı renk, koku, tat, marka və ya məhsul özelliğini üstünlük ettikleri təlavə bir zamanda sorulmuştur. Bu tür kesitsel tədqiqatlar istehlakçınin mövcud üstünlükini gösterebilir; lakin məhsul gerçəlavəten kullanıldığında qiymətləndirmənin günler və həftələr içində necə değiştiğini göstermez.

Bu tədqiqatnın cevaplamaya çalıştığı iki əsas sual şunlardır:

1. Duzlu diş məcununa yönelik yamitsuki qiymətləndirməsi təkrarlanan istifadə sırasında hansı zaman aralığında gelişməlavətedir?
2. Bu gelişim duzluluq və təravət gibi sensor şiddetlerden mi, yoksa dadlılıq, beğeni və yenidən istifadə istəyi gibi duygusal qiymətləndirmələrden mi mənbəlanmaktadır?

“Yamitsuki” tam kimi ne anlama geliyor?

Yamitsuki, Japoncada istifadə bağlamına görə fərqli anlamlar taşıyabilen bir kavramdır. Sözlüklerde bir şeyin alışkanlık hâline gəlməsi, nəfərnin kendini ona kaptırması və ya bırakmakta zorlanması biçiminde tanımlanabilməlavətedir.

Kavramın mənfi istifadəları asılılıq və ya kontrol itkisi çağrışımı taşıyabilir. Buna qarşılıq yeməlavə, içecəlavə və ya gündəlik tüketim məhsulları üçün kullanıldığında “çox beğenildiği üçün təlavərar istenen”, “bir kez alışınca vazgeçmesi zor” və ya “kullandıkça daha çox sevilen” müsbət bir anlam taşıyabilir.

Araşdırmaçılar iştirakçılara yamitsuki üçün sabit bir tanım vermemiştir. İştirakçılar kavramı öz doğal yorumlarına görə puanlamıştır. Bunun amacı, araşdırmaçıların əvvəlcədən belirlediği bir tanımın yanıtları yönlendirmesini önleməlavətir.

Bu üstünlük doğal istehlakçı yorumunu korurken vacib bir belirsizlik də oluşturur. Bir iştirakçı yamitsuki sözcüğünü “çox beğeniyorum”, bir diğeri “alıştım”, başka biri ise “təlavərar kullanmak istiyorum” biçiminde değerlendirmiş ola bilər.

Nəticələrda yamitsuki puanlarının müsbət beğeni və yenidən istifadə istəyiyle ilişkili olması, bu örnəlavəlemde kavramın ağırlıklı kimi müsbət anlamda yorumlandığını düşündürməlavətedir. Müəlliflər serbest metin yanıtlarında asılılıq çağrışımı taşıyan ifadəler bulunmadığını də bildirmişdir.

Bu səbəblə tədqiqatdaki yamitsuki, tibbi və ya psixiatrik anlamda asılılıq deyil. Tədqiqat yoksunluk, kontrol itkisi, kompulsif istifadə və ya asılılıq diaqnoz ölçütlerini değerlendirmemiştir.

Kimler tədqiqatya katıldı?

Tədqiqatya ümumi toplumdan seçilmiş toplam 50 sağlam yetkin katılmıştır:

Katılım üçün tat algısını etkileyebilecəlavə anormallik və ya xəstəlik bulunmaması, tat duyusunu etkileyen ilaç kullanılmaması və aktif sigara içilmemesi koşulları aranmıştır. Daha əvvəl sigara içen nəfərlerin en az iki yıldır bırakmış olması gerəlavəmiştir.

Bu seçim, tat qiymətləndirməsini etkileyebilecəlavə bazı değişkenleri azaltmıştır. Lakin nəticələrin aktif sigara içenlere, tat bozukluğu olanlara, ilaç kullananlara, genç yetkinlere və ya 60 yaş üzerindəlavəi nəfərlere birbaşa ümumilenmesini sərhədlandırmaktadır.

Hansı diş macunları karşılaştırıldı?

Ön deneylərden sonra iki əlavəsperimental formülasyon hazırlanmıştır:

• NaCl+: Eklenmiş natrium xlorid içeren diş məcunu,
• NaCl−: Eklenmiş natrium xlorid içermeyen diş məcunu.

Her iki formülasyonda ortak kimi aşağıdaki bileşenler tapılmışdır:

• Nane yağı,
• Sodyum bikarbonat,
• Setilpiridinyum klorür,
• İzopropil metilfenol,
• Lauroil sarkozin tuzu,
• ε-aminokaproik asit,
• β-glisirretinik asit,
• Sodyum florür,
• Polietilen glikol 400,
• Zeolit,
• Tokoferol asetat esteri.

Müəlliflər setilpiridinyum klorür, izopropil metilfenol və lauroil sarkozin tuzunu antibakteriyel; ε-aminokaproik asit ilə β-glisirretinik asidi ise antiinflamatuvar amaçlı bileşenler kimi tanımlamıştır.

NaCl− formülasyonuna natrium xlorid əlavəlenmemiş olsa də bu məhsul tamamen “tatsız” və ya “tuzsuz” deyil. İçerdiği sodyum bikarbonat, sodyum florür və başka sodyum içeren bileşenler niyəiyle belirli dərəcədə duzlu algılanabilmiştir.

Bu ayrıntı, deneyin yorumlanması baxımından kritiktir. Tədqiqat yüksək duzluluq ilə sıfır duzluluğu değil, əlavəlenmiş natrium xlorid içeren və içermeyen iki fərqli lakin ikisi də belirli dərəcədə duzlu algılanabilen formülasyonu karşılaştırmıştır.

Körleme necə sağlandı?

Diş macunları içerikleri anlaşılmayacak şəkildə sade və birbirinin aynısı ambalajlara yerleştirilmiştir. Tədqiqatnın uygulama görselinde məhsuller “Type I” və “Type II” biçiminde etiketlenmiş iki benzer tüp kimi gösterilməlavətedir.

İştirakçılara məhsulların iddia edilen təsirləri və ya içerik ayrıntıları haqqında ön məlumat verilmemiştir. Böylece “bu məhsul diş etlerine iyi gelir” və ya “bu məhsul daha fazla tuz içerir” gibi bəlavəlentilerin sensor değerlendirmeyi yönlendirmesi azaltılmaya çalışılmıştır.

Bununla birlikdə iki məhsulun tatları tamamen eyni olmadığı üçün iştirakçıların məhsuller arasında sensor fərq algılaması mümkündür. Bu səbəblə tədqiqat ambalaj və içerik məlumatsi baxımından körlenmiş olsa də sensor xüsusiyyətlər niyəiyle tam körlüğün garanti edildiği söylenemez.

Sabah və akşam istifadə düzeni

Bütün iştirakçılar iki diş məcununu də kullanmıştır. Lakin sabah və akşam sırası iki gruba ayrılmıştır:

İlk grupta 16 kadın və 9 erkəlavə, ikinci grupta 12 kadın və 13 erkəlavə tapılmışdır. Atama gerçəlavə bir rastgeleleştirme metodiyle değil, tədqiqatya katılım sırasına görə yapılmıştır.

Bu səbəblə sabah-akşam sırası iki gruba dağıtılmış olsa də olası sıra təsirləri və gruplar arasındaki arka plan farklılıkları tamamen dışlanamamaktadır.

Fırçalama niyə bu kadar sıkı şəkildə standartlaştırıldı?

Diş məcununun tadı və ağızda bıraktığı his, istifadə edilən məhsul miqdarından, fırçanın ıslatılmasından, fırçalama müddətinden və ağız çalkalama miqdarından etkilenebilir. Araşdırmaçılar bu değişkenlerin iştirakçılar arasında mümkün olduğunca eyni olmasını sağlamaya çalışmıştır.

Tədqiqatnın uygulama şemasında gösterilen kurallar şöyledir:

1. Verilen manuel diş fırçası əvvəlcədən ıslatılmadan kullanılacaktır.
2. Fırçaya 1 gram diş məcunu konulacaktır.
3. Üst və alt çene toplam altı bölgeye ayrılacaktır.
4. Her bölge 30 saniye fırçsahəacaktır.
5. Toplam fırçalama müddəti 3 dakika olacaktır.
6. Fırçalama, küçük yatay harəlavəetlere dayanan scrubbing metodiyle yapılacaktır.
7. Macun tükürüldükten sonra ağız 10 mL suyla 5 saniye çalksahəacaktır.

Altı bölge bu sırayla gösterilmiştir:

• Üst sağ arka bölge,
• Üst ön bölge,
• Üst sol arka bölge,
• Alt sağ arka bölge,
• Alt ön bölge,
• Alt sol arka bölge.

İştirakçılara sabah və akşam üçün iki ayrı, birbirinin aynısı manuel diş fırçası verilmiştir. Her fırçanın yalnız kendisine atanmış diş məcunuyla kullanılması istenmiştir.

Sabah və akşam dışındaki əlavə fırçalamalarda diş məcunu kullanılmaması, yalnız suyla fırçalama yapılması istenmiştir. Böylece başka bir diş məcununun tat və ağız hissi qiymətləndirmələrini etkilemesi önlenmeye çalışılmıştır.

Değerlendirmeler ne zaman yapıldı?

Duyusal və duygusal qiymətləndirmələr beş zaman noktasında gerçəlavəleştirilmiştir:

İştirakçılar qiymətləndirmə formunu sabah və akşam fırçalamalarından hemen sonra doldurmuştur. Böylece hatırlamaya dayalı uzun müddətli qiymətləndirmə yerinə o istifadəın hemen ardından oluşan algı kaydedilmişdir.

Vizual analoq şkala necə kullanıldı?

Her özellik, uçlarında karşıt qiymətləndirmələr olan 100 milimetrelik yatay bir çizgi üzerinde işaretlenmiştir. Şəlavəilde bu çizgi 0–10 ölçeğine qarşılıq gelecəlavə şəkildə gösterilmiştir.

Örneğin duzluluq üçün sol uç “hiç yok”, sağ uç “hayal edilebilecəlavə en güclü şiddet”; ümumi bəyənmə üçün sol uç “hiç beğenmiyorum”, sağ uç “çox beğeniyorum” anlamına gelməlavətedir.

Değerlendirilen 17 madde üç grupta toplanabilir:

İstatistiksel analizde niyə ham puanlar yerinə değişimler kullanıldı?

İnsanların ölçəlavə kullanma biçimleri birbirinden fərqli ola bilər. Bir iştirakçı ilk günden itibaren yüksək puanlar verirken başka bir iştirakçı eyni deneyimi daha aşağı puanlarla ifadə edebilir.

Araşdırmaçılar bu nəfərsel başlanğıc farklılıklarının etkisini azaltmak üçün her iştirakçının sonraki puanından öz başlanğıc puanını və ya öncəlavəi həftə puanını çıkarmıştır.

Tədqiqatda uygulanan başlangıca görə değişim hesabı bu əsas ilişkiyle gösterilebilir:

\[ \Delta X_{1W-F}=X_{1W}-X_F \]

Burada:

• \(X_F\), ilk gün puanını,
• \(X_{1W}\), birinci həftə puanını,
• \(\Delta X_{1W-F}\), ilk həftədə başlangıca görə oluşan değişimi ifadə edir.

Həftədan həftəya değişim ise örneğin bu şəkildə hesaplanmıştır:

\[ \Delta X_{2W-1W}=X_{2W}-X_{1W} \]

Bu hesaplamalar PDF’dəlavəi analiz yaklaşımının matematiksel gösterimidir; tədqiqat bir fizyolojik və ya davranışsal məlavəanizma denklemi önermeməlavətedir.

Veriler normal dağılım göstermediği üçün parametrik olmayan statistik metodler istifadə edilmişdir. Analizler R yazılımının 3.4.1 sürümünde gerçəlavəleştirilmiştir.

Binom testi neyi ölçtü?

Araşdırmaçılar yamitsuki puanındaki değişimin ortalama büyüklüğünden əvvəl, kaç nəfərnin artış və kaç nəfərnin azalış gösterdiğini incelemiştir.

Sıfır hipotezi açıqlama məqsədilə bu şəlavəilde ifadə edilebilir:

\[ P(\text{artış})=P(\text{azalış})=0.5 \]

Başka bir ifadəyle artış və azalışın eşit olasılıkla görülmesi bəlavəlenmiştir. Artış gösteren nəfər sayı bu bəlavəlentiden yeterince fazla olduğunda nəticə statistik kimi əhəmiyyətli kabul edilmişdir.

Puanında hiç değişim olmayan nəfərler ilgili binom testinden çıkarılmıştır. Bu səbəblə her müqayisədə analize giren etkili iştirakçı sayı eyni deyil.

Bu analiz değişimin yönünü göstərir. Örneğin 38 nəfərnin puanının artması, artışın her nəfərdə eyni büyüklükte olduğu mənasına gəlmir.

İlk həftədə ne oldu?

Natrium xlorid içeren NaCl+ macununda başlanğıctan birinci həftəya kadar:

• 38 iştirakçının yamitsuki puanı artmış,
• 10 iştirakçının puanı azalmış,
• 2 iştirakçıda değişim olmamıştır.

Artış gösterenlerin sayı azalış gösterenlerden əhəmiyyətli derecede fazladır:

p < 0,01

Eklenmiş natrium xlorid içermeyen NaCl− macununda:

• 33 iştirakçının puanı artmış,
• 10 iştirakçının puanı azalmış,
• 7 iştirakçıda değişim olmamıştır.

Bu fərq də əhəmiyyətlidır:

p < 0,01

Dolayısıyla yalnız natrium xloridlü məhsul değil, natrium xlorid əlavəlenmemiş lakin belirli dərəcədə duzlu algılanan diğer əlavəsperimental macun də bir həftəlık istifadə sonunda daha fazla nəfər tərəfindən yamitsuki kimi qiymətləndirilmişdir.

Birinci həftədan sonra artış devam etti mi?

Başlanğıc puanıyla karşılaştırıldığında ikinci, üçüncü və dördüncü həftələrda də artış gösteren nəfər sayı azalış gösterenlerden əhəmiyyətli derecede fazla kalmıştır. Bu, ilk həftədə oluşan değişimin sonraki həftələrda böyük dərəcədə korunduğunu göstərir.

Lakin həftələr birbirleriyle karşılaştırıldığında fərqli bir tablo ortaya çıkmıştır:

• Birinci həftədan ikinci həftəya əlavə değişim əhəmiyyətli deyil.
• İkinci həftədan üçüncü həftəya əlavə değişim əhəmiyyətli deyil.
• Üçüncü həftədan dördüncü həftəya əlavə değişim əhəmiyyətli deyil.

Bu səbəblə bulgunun doğru yorumu, yamitsuki puanının dörd həftə boyunca müddətkli və doğrusal şəkildə yükseldiği deyil. Daha uygun yorum şöyledir:

1. İlk istifadə ilə birinci həftə arasında belirgin bir oluşum dönemi vardır.
2. İlk həftədan sonra qiymətləndirmə görəce sabit hala gelməlavətedir.
3. Sonraki həftələrdaki bireysel dalgsahəmalar ortak və statistik kimi belirgin bir artış yönü oluşturmamaktadır.

NaCl+ gerçəlavəten NaCl−’den daha fazla yamitsuki oluşturdu mu?

Araşdırmaçılar her iştirakçıda hansı macunun daha fazla yamitsuki artışı oluşturduğunu də karşılaştırmıştır.

Birinci həftədə:

• 25 nəfərdə NaCl+ artışı daha büyüktür.
• 15 nəfərdə NaCl− artışı daha büyüktür.

Dördüncü həftədə başlangıca görə:

• 28 nəfərdə NaCl+ artışı daha büyüktür.
• 17 nəfərdə NaCl− artışı daha büyüktür.

Sayısal kimi NaCl+ yönünde bir eğilim görünse də hiçbir zaman noktasında fərq statistik əhəmiyyətlilığa ulaşmamıştır.

Bu səbəblə tədqiqat, əlavəlenmiş natrium xloridün yamitsuki oluşumunu kesin şəkildə artırdığını göstermez.

Duzluluq düzeyi ilə yamitsuki niyə eyni şey değildi?

İlk gün algılanan duzluluq puanları iki məhsul arasında belirgin şəkildə farklıdır:

Buna rağmen duzluluq değişimi ilə yamitsuki değişimi arasında əhəmiyyətli və tutarlı bir ilişki tapılmamışdır.

Bu nəticə, “məhsul ne kadar duzluysa o kadar vazgeçilmez olur” biçimindəlavəi basit açıqlamayı destəlavəlememəlavətedir.

Müəlliflər duzlu tadın ümumi deneyimin bir parçası ola biləcəyini, lakin əlavəlenmiş natrium xloridün kendisinin belirleyici unsur olmadığını düşünməlavətedir. Ayrıca duzluluğun haz baxımından ideal bir aralığa malik olduğu, aşırı duzluluğun hoş olmayan bir deneyime dönüşebileceği tartışılmıştır.

Yamitsuki ilə en güclü ilişkili xüsusiyyətlər hansıleriydi?

Tədqiqat, yamitsuki puanındaki həftəlık değişimlerle diğer 16 değerlendirmedəlavəi değişimler arasındaki ilişkiyi Spearman sıra korelasyonu ilə incelemiştir.

Spearman korelasyonu, iki değişkenin birlikdə artıp azalma eğilimini sıralar üzərindən değerlendirir. Katsayı +1’e yaklaştıkça pozitif ilişki, −1’e yaklaştıkça ters yönlü ilişki güçlenir. Korelasyon bir değişkenin diğerine niyə olduğunu təlavə başına göstermez.

Her həftə aralığında 16 ayrı müqayisə yapıldığı üçün p değerlerine Bonferroni düzeltmesi uygulanmıştır.

Natrium xlorid içeren NaCl+ macunu

Eklenmiş natrium xlorid içermeyen NaCl− macunu

NaCl− macununda ilk həftədə yamitsuki ilə “yenidən istifadə istəyi” arasındaki 0,86’lık korelasyon tədqiqatdaki en güclü ilişkilerden biridir.

Bu nəticə yamitsuki kavramının yalnız yoğun tat algısını değil, məhsulle devam etməlavə istemeyi də kapsayan bütünleşik bir dəyər yargısı ola biləcəyini destəlavəleməlavətedir.

Duyusal şiddet niyə daha az belirleyiciydi?

Duzluluq, acılıq, şirinlik, turşuluq, serinlik, ferahlatıcılık, hafiflik və ümumi təravət gibi şiddet temelli səlavəiz özellik, dörd həftə aralığında və iki macunda toplam 64 ayrı ilişki oluşturmuştur.

Bu 64 müqayisənın yalnız birinde əhəmiyyətli ilişki tapılmışdır: NaCl− koşulunda ikinci həftədaki “ümumi təravət” değişimi.

Bu bulgu, yamitsuki hissinin təlavə bir sensor sinyalin ne kadar güclü olduğuyla açıqlanamadığını göstərir. Kullanıcı çox yoğun duzluluq və ya çox güclü serinlik hissettiği üçün değil, məhsulun bütün deneyimini müsbət değerlendirdiği üçün təlavərar kullanmak istiyor ola bilər.

Başka bir ifadəyle məhsul qiymətləndirməsi bu unsurların birleşiminden oluşabilir:

• Tatların dengesi,
• Ağız içindəlavəi doku və kıvam hissi,
• Fırçalama sonrası təravət,
• Dişlerde bıraktığı pürüzsüzlük hissi,
• Məhsulün ümumi kimi hoş bulunması,
• Məhsulün təlavərar kullanılmaya dəyər görülmesi.

Dadlılıq ilə ilişkinin zaman içində değişmesi

Her iki diş məcununda dadlılıq, birinci həftədə yamitsuki ilə əhəmiyyətli ilişki göstərmişdir. İlişki ikinci həftədə zayıflamış, üçüncü və dördüncü həftələrda yeniden əhəmiyyətli hala gelmiştir.

Müəlliflər bu örüntüyü olası üç aşamayla açıqlamaktadır:

1. Oluşum aşaması: İlk həftə yeni tada ilişkin qiymətləndirmə hızla güncellenir.
2. Uyum aşaması: İkinci həftədə məhsul artık tamamen yeni deyil; puan değişimleri müvəqqəti kimi küçülebilir.
3. Kararlı üstünlük aşaması: Üçüncü və dördüncü həftələrda dadlılıq və yamitsuki daha yerleşik bir beğeni örüntüsü içində yeniden birlikdə harəlavəet edir.

Bu aşamalar tədqiqatnın statistik nəticələrina dayalı yorumlardır. Tədqiqatda birbaşa öyrənmə, alışma və ya sinir sistemi məlavəanizması ölçülmemiştir.

Salt maruz kalma təsiri necə açıqlanıyor?

Bir uyaranla təlavərar təlavərar karşılaşmak, uyaranın tanıdık hala gəlməsine və bazı koşullarda daha müsbət değerlendirilmesine yol açabilir. Bu olgu mere exposure effect, yani salt maruz kalma təsiri kimi adlandırılmaktadır.

Duzlu diş məcunu ilk istifadədə alışılmış tatlı-naneli məhsullerden fərqli gelebilir. Günlük iki istifadə sonucunda tadın bəlavəlenmedikliği azalabilir, istifadəçi ne hissedeceğini öğrenebilir və məhsulun ümumi deneyimi daha kabul edilebilir hala gelebilir.

Müəlliflər gıdalarda görülen “edinilmiş dadlılıqlilik” kavramını də tartışmaktadır. Başlanğıcta alışılmadık olan kahve, fermente gıda və ya belirgin kokulu bir məhsul, təlavərarlanan tüketimle beğenilebilir hala gelebilir.

Diş məcununun her gün kullanılması, böyle bir öğrenilmiş kabul müddətci üçün düzenli və sık təlavərar sağlamaktadır. Bununla birlikdə tədqiqat yamitsuki artışının birbaşa salt maruz kalma etkisinden mənbəlandığını əlavəsperimental kimi ayırmamıştır.

Rahatlık, memnuniyet və diş eti sıkılığı niyə güclü ilişki göstermedi?

“Rahatlık və memnuniyet” ilə “diş eti sıkılığı” puanlarındaki həftəlık değişimler yamitsuki ilə müddətkli və belirgin ilişki göstermemiştir.

Müəlliflər bunun əsas səbəblərinden birinin bu qiymətləndirmələrdəlavəi değişimlerin küçük olması ola biləcəyini bildirmişdir.

Rahatlık və memnuniyet üçün medyan həftəlık değişimler:

Diş eti sıkılığı üçün medyan həftəlık değişimler:

Bu küçük həftəlık değişimler, qısa müddətli qiymətləndirmə aralıqlarının bu xüsusiyyətləri yakalamak üçün yeterince duyarlı olmayabileceğini düşündürməlavətedir. Müəlliflər daha uzun gözlem dönemleri və ya klinik diş eti ölçütleriyle birlikdə qiymətləndirmə aparılmasını önerməlavətedir.

Diş məcunu formülasyonu baxımından nəticə ne anlama geliyor?

Tədqiqatnın üretici və məhsul geliştirme baxımından əsas mesajı, təlavə bir sensor özelliği güçlendirmenin yeterli olmayabileceğidir.

Örneğin yalnız daha fazla natrium xlorid əlavəleyerəlavə duzluluğu yükseltməlavə:

• Məhsulün daha fazla beğenileceğini,
• Daha fazla yeniden kullanılacağını,
• Daha yüksək yamitsuki oluşturacağını

garanti etmez.

Məhsul geliştirmede daha bütüncül bir denge gerəlavəebilir:

• Duzluluq rahatsız edici düzeye ulaşmamalıdır.
• Acılık və diğer yan tatlar dengelenmelidir.
• Nane və serinlik hissi ümumi tada uyum sağlamalıdır.
• Ağız hissi kabul edilebilir olmalıdır.
• Fırçalama sonrası deneyim müsbət bulunmalıdır.
• Kullanıcı məhsulü yeniden kullanmaya dəyər görmelidir.

Lakin tədqiqat belirli bir ideal natrium xlorid nisbətı, aroma formülü və ya ticari məhsul reçetesi belirlememiştir.

Ağız sağlığı davranışı baxımından anlamı

Günlük ağız bakımı təlavə seferlik bir sağlık müdahalesi deyil. Etkili olabilmesi üçün nəfərnin məhsulü her gün və uzun müddət kullanması gerəlavəir. Bu səbəblə kabul edilebilir tat və müsbət məhsul deneyimi, davranışın sürdürülmesini destəlavəleyebilir.

Araşdırmaçılar yamitsuki hissinin devam eden istifadə üçün bir motivasyon vəziyyəti ola biləcəyini düşünməlavətedir. “Yeniden kullanırım” qiymətləndirməsiyle olan güclü ilişkiler bu yorumu destəlavəleməlavətedir.

Bununla birlikdə tədqiqatda:

• İştirakçıların fırçalamayı gerçəlavəten ne dərəcədə sürdürdüğü eləlavətronik kimi izlenmemiştir.
• Dörd həftədan sonraki məhsul istifadəı takip edilməmişdir.
• Satın alma davranışı ölçülmemiştir.
• Plak indəlavəsi, gingival kanama və ya periodontal cep gibi klinik nəticələr değerlendirilmemiştir.

Dolayısıyla yamitsuki puanındaki artışın gerçəlavə uzun dvacib ağız bakımı uyumunu və ya periodontal sağlığı iyileştirdiği henüz göstərilməmişdir.

Tədqiqatın güclü tərəfləri

• Diş məcunu qiymətləndirməsini təlavə zamanlı anket yerinə dörd həftəlık gerçəlavə istifadəla incelemesi,
• Aynı iştirakçının iki fərqli formülasyonu kullanmasını sağlaması,
• Ambalajları eyni və içerik məlumatsinden arındırılmış şəkildə sunması,
• Fırçalama müddəti, macun miqdarı, fırçalama metodi və durulama miqdarını standartlaştırması,
• Sabah-akşam sırasını iki gruba bölerəlavə sıra etkisini azaltmaya tədqiqatsı,
• 17 fərqli sensor və duygusal özelliği birlikdə qiymətləndirməsi,
• Başlanğıc puanı farklılıklarını değişim puanlarıyla kontrol etmeye tədqiqatsı,
• Normal dağılmayan verilər üçün parametrik olmayan testler kullanması,
• Çoxlu korelasyonlarda Bonferroni düzeltmesi uygulaması,
• Yamitsuki oluşumunun zamanını başlangıca görə və həftədan həftəya ayrı ayrı incelemesi,
• Natrium xlorid varlığı ilə algılanan duzluluğu birbirinden ayıran bir kontrol formülasyonu kullanması.

Tədqiqatın məhdudiyyətləri

• Tədqiqat rəyçi qiymətləndirməsindən keçməmiş bir preprintdir.
• Örnəlavəlem yalnız 50 sağlam, 40–59 yaşındaki yetkinden oluşmaktadır.
• İştirakçılar katılım sırasına görə gruplandırılmış, tam rastgeleleştirme yapılmamıştır.
• Sabah və akşam qiymətləndirmələrinin eyni VAS çizgisi üzerinde kaydedilmesi çıpalama təsiri oluşturmuş ola bilər.
• Yamitsuki üçün standart tanım verilmemiştir; iştirakçılar kavramı fərqli yorumlamış ola bilər.
• NaCl− formülasyonu sodyum içeren başka bileşenler niyəiyle tamamen tuzsuz deyil.
• Eklenmiş natrium xloridün bağımsız təsiri kesin kimi ayrıştırılamamıştır.
• Tədqiqat sırasında güclü tatlı yiyecəlavəlerden kaçınılması istenmiş, lakin gündəlik tuz tüketimi standartlaştırılmamıştır.
• İştirakçıların normal tuz tüketimi və duzlu tat üstünlükleri ayrıntılı kimi değerlendirilmemiştir.
• Gerçəlavə fırçalama uyumu sensör, gündəlik və ya məhsul tartımıyla doğrulanmamıştır.
• Binom testleri değişimin büyüklüğünden çox artış və azalış gösteren nəfər sayılarına odaklanmıştır.
• Tədqiqat yalnız dörd həftə sürmüştür.
• Daha uzun müddətde sıkılma, məhsulü bırakma və ya değerlendirmede yeni değişimler olup olmayacağı bilinmeməlavətedir.
• Klinik periodontal ölçümler yapılmamıştır.
• Yamitsuki puanının gerçəlavə məhsul satın alma və ya uzun dvacib istifadə davranışını öngörüp öngörmediği göstərilməmişdir.
• Tədqiqat sözleşmeli kimi ilgili ağız qayğı məhsulları şirketi tərəfindən finanse edilmişdir.

Tədqiqat nə deyir, nə demir?

Keçmiş, bu gün və gələcək baxımından əhəmiyyəti

Geçmiş baxımından diş məcunu üstünlük tədqiqatları əsasən istehlakçınin təlavə bir zamanda bildirdiği marka, renk, tat və ya koku üstünlükine dayanmıştır. Məhsulün həftələr boyunca gerçəlavə istifadəından sonra qiymətləndirmənin necə değiştiği sərhədlı şəkildə incələnmişdir.

Bugün baxımından bu tədqiqat, ağız qayğı məhsullarınin istehlakçı tərəfindən değerlendirilmesinin sabit değil, zamana bağlı bir müddətç ola biləcəyini göstərir. İlk günkü qiymətləndirmə, bir həftə sonraki yerleşik məhsul deneyimini tam kimi temsil etmeyebilir.

Gelecəlavə baxımından ilk həftədə gündəlik və ya daha sık qiymətləndirmələr yapılması, yamitsuki oluşumunun tam kimi hansı gün başladığını gösterebilir. Daha uzun tədqiqatlar ise beğeninin devam edip etmediğini, zamanla sıkılma oluşup oluşmadığını və ya məhsul istifadəının bırakılıp bırakılmadığını inceleyebilir.

Gelecəlavəte cevaplanması gerəlavəen əsas suallar şunlardır:

• Yamitsuki gelişimi ilk həftənın hansı gününde başlar?
• Bu qiymətləndirmə üç, altı və ya on iki ay boyunca korunur mu?
• Yüksək yamitsuki puanı gerçəlavə fırçalama uyumunu artırır mı?
• Normal tuz tüketimi yüksək nəfərler fərqli reaksiya verir mi?
• Genç yetkinler və yaşlılar eyni məhsulü benzer şəkildə değerlendirir mi?
• Algılanan tat ilə klinik ağız sağlığı nəticələri arasında ilişki var mıdır?
• Yamitsuki üçün kültürler arası geçerli və standart bir ölçüm aracı geliştirilebilir mi?
• Məhsulün tadı, ağız hissi və klinik etkin maddeleri arasında en uygun denge necə kurulabilir?

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat tasarımının təlavənik özeti

Yamitsuki değişiminin zaman çizgisi

Həftədan həftəya değişim

NaCl+ və NaCl− birbaşa müqayisəsi

Bu analizde her iki məhsulde azalış gösterenler, birinde değişim olmayıp diğerinde azalış gösterenler və ilgili müqayisə üçün artış odağına girmeyen bazı iştirakçılar dışlanmıştır. Bu səbəblə tablodaki iki sayı her satırda 50’ye ulaşmamaktadır.

Nəticələrın təlavənik özeti

• Yamitsuki oluşumu her iki formülasyonda əsas kimi ilk həftə içində gerçəlavəleşmiştir.
• Birinci həftədan sonra ortak yönlü əlavə artış statistik kimi göstərilməmişdir.
• Eklenmiş natrium xlorid varlığı iki məhsul arasındaki farkı əhəmiyyətli hala getirmemiştir.
• Algılanan duzluluq, yamitsuki değişiminin birbaşa belirleyicisi deyil.
• Dadlılıq, ümumi bəyənmə və yenidən istifadə istəyi en tutarlı ilişkileri göstərmişdir.
• Şiddet temelli sensor xüsusiyyətlərle ilişkiler oldukça sərhədlı kalmıştır.
• Tədqiqat, yamitsuki qiymətləndirməsini müsbət duygusal kabul və devam etme niyetiyle ilişkilendirməlavətedir.

Şəlavəillerin bilimsel anlamı

Şəlavəil 1, tədqiqatda istifadə edilən iki sade ambalajlı əlavəsperimental diş məcununu, fırçaya uygulanan təxminən 1 gramlık macunu və altı bölgeli standart fırçalama sırasını göstərir. Görsel, sensor değerlendirmedəlavəi farklılıkların serbest fırçalama davranışından mənbəlanmasını azaltmak üçün uygulamanın ne dərəcədə standartlaştırıldığını ortaya koymaktadır.

Şəlavəilde her üst və alt çene bölgesi üçün 30 saniyelik fırçalama gösterilmiş, toplam müddətnin 3 dakika olduğu belirtilmiştir. Son aşamada 10 mL çizgisi olan küçük bir kap, durulama suyu miqdarının də standartlaştırıldığını göstərir.

Şəlavəil 2, 17 qiymətləndirmə maddesinin yer aldığı görsel analog ölçeği göstərir. Duyusal şiddet maddelerinde çizginin bir ucu “hiç yok”, diğer ucu “hayal edilebilecəlavə en güclü yoğunluk”; beğeni maddelerinde ise “hiç beğenmiyorum” ilə “çox beğeniyorum” arasında düzenlenmiştir.

Yamitsuki üçün ölçeğin sol ucu “hiç yamitsuki değil”, sağ ucu “son derece yamitsuki” biçimindedir. Kavramın orta noktası “ne biri ne diğeri” anlamına gelen tarafsız değerlendirmeyi temsil edir.

Mənbə və Metod Qeydi

Bu içerik, Aya Inoue, Mutsumi Takagiwa və Tazuko K. Goto tərəfindən hazırlanan “Changes in Sensory and Affective Responses Associated with the Development of Yamitsuki During Repeated Use of a Salty Toothpaste in Middle-Aged Adults” başlıqlı tədqiqatya dayanmaktadır.

Müəlliflər Tokyo Dental College Ağız, Diş və Çene Radyolojisi Bölümü, Tokyo Dental College Matematik Laboratuvarı və Hong Kong Üniversitesi Diş Həlavəimliği Fakültesiyle ilişkilidir.

Tədqiqat, 50 sağlam orta yaşlı yetkinin iki əlavəsperimental diş məcununu dörd həftə kullandığı insan iştirakçılı, ileriye dönük, körlenmiş və təlavərarlı ölçümlü sensor/duygusal qiymətləndirmə tədqiqatsı niteliğinde bir preprintdir.

Belgede açıqça “This preprint research paper has not been peer reviewed” ifadəsi mövcuddur. Dolayısıyla tədqiqat rəyçi qiymətləndirməsindən keçməmiştir. PDF’də doğrulanabilir nihai dergi kabulü və ya tədqiqatnın kendisine ait DOI məlumatsi mövcud deyil.

Tədqiqat Tokyo Dental College Kurumsal Etik Kurulu tərəfindən 1080 numaralı onayla kabul edilmişdir. İştirakçılardan yazılı məlumatlendirilmiş onam alınmış və tədqiqatnın yerel mevzuat ilə kurumsal gerəlavəliliklere uygun yürütüldüğü belirtilmiştir.

Tədqiqat 2024 Tokyo Dental College Graduate Well-Being Project desteğiyle və Daiichi Sankyo Healthcare Co., Ltd. ilə yapılan sözleşmeli tədqiqat kapsamında finanse edilmişdir. Müəlliflər şirket finansmanının tədqiqat tasarımını, veri toplamayı, analizi və ya yorumlamayı etkilemediğini beyan etmiştir.

Bu tədqiqat klinik periodontal müalicə denemesi deyil. Diş eti kanaması, plak indəlavəsi, periodontal cep, diş itkisi və ya sistemik sağlık sonucu ölçülmemiştir. Bu səbəblə incelenen diş macunlarının periodontal hastalığı önlediği və ya klinik ağız sağlığını iyileştirdiği sonucu bu tədqiqatdan çıkarılamaz.

Yamitsuki, tədqiqatda iştirakçıların öz yorumlarına bırakılmış öznel bir kavramdır. Psikiyatrik asılılıq, kompulsif davranış və ya madde bağımlılığı ölçütleri değerlendirilmemiştir.

NaCl− formülasyonunda əlavəlenmiş natrium xlorid bulunmamakla birlikdə sodyum bikarbonat və diğer sodyum içeren maddeler bulunduğundan bu məhsul tamamen tuzsuz bir kontrol deyil. Bu durum əlavəlenmiş NaCl’nin bağımsız təsiri hakkındaki çıkarımı sərhədlandırmaktadır.

Tədqiqatnın əsas sonucu, təkrarlanan istifadə sırasında yamitsuki qiymətləndirməsinin ilk həftə içində arttığı və dadlılıq, ümumi üstünlük ilə yenidən istifadə istəyi gibi müsbət qiymətləndirmələrle ilişkili olduğudur. Tədqiqat, bu qiymətləndirmənin gerçəlavə uzun dvacib ağız qayğı uyumu və ya klinik sağlık nəticələri üzerindəlavəi etkisini göstermemiştir.

Bu içerik yalnız yüklenen PDF’dəlavəi tədqiqat tasarımı, iştirakçı məlumatleri, formülasyon açıqlamaları, görsel ölçəlavəler, statistik nəticələr, tablolar və müəlliflərın yorumları əsas alınarak hazırlanmıştır. PDF’də bulunmayan müalicə etkinliği, asılılıq, satın alma davranışı və ya kesin uzun dvacib sağlık yararı iddiası əlavəlenmemiştir.