Valideyn İştirakı Boşluğu Nədir?

Valideyn İştirakı Boşluğu valideynin müəyyən valideynlik sahələrində nə qədər iştirak istədiyi ilə hüquq, məhkəmə qərarları, digər valideynin davranışı, coğrafiya, iş şəraiti, resurslar, təhlükəsizlik və uşağın ehtiyacları ilə üstünlükləri nəzərə alındıqda nə qədər iştirakın real olaraq mümkün olduğu arasındakı çoxölçülü uyğunsuzluqdur.

Mənbəyə görə PIG birbaşa “kədər”, “qəzəb” və ya “depressiya” ölçüsü deyil. Əvvəlcə ölçülməsi nəzərdə tutulan iki ayrı profilin özüdür:

• İstənilən iştirak profili (D): Valideyn hansı sahələrdə nə qədər iştirak istəyir?
• Mövcud/əlçatan iştirak profili (A): Valideynin real şəraitdə hansı səviyyədə iştirakı mümkündür?

Mənbə altı müvəqqəti sahə təklif edir:

“Mövcud” anlayışı yalnız hüquqi icazə demək deyil. Mənbə real əlçatanlığın hüquq, məhkəmə qərarları, digər valideyn, məsafə, iş şəraiti, maddi imkanlar, təhlükəsizlik və uşağın ehtiyacları ilə üstünlüklərindən təsirlənə biləcəyini açıq şəkildə bildirir.

Gap = D − A Formulu Həqiqi Psixometrik Baldırmı?

Xeyr. \(Gap = D - A\) ifadəsi tədqiqatda yalnız istənilən iştirakla mövcud iştirak arasındakı konseptual fərqi göstərən intuitiv formul kimi işlədilir; mənbə xam fərq ballarının etibarlı, xətti və ya psixoloji cəhətdən simmetrik olduğunu fərz etmir və alternativ psixometrik modellərin müqayisəsini təklif edir.

Burada:

\[ Gap = D - A \]

• \(D\): İstənilən iştirak səviyyəsi.
• \(A\): Real olaraq mövcud/əlçatan iştirak səviyyəsi.
• \(Gap\): İstənilən və əlçatan profil arasındakı konseptual uyğunsuzluq.

Formulun mühüm məhdudiyyəti eyni rəqəmsal fərqin müxtəlif sahələrdə eyni psixoloji mənanı daşımaya bilməsidir. Məsələn, valideyn üçün çox yüksək dəyər daşıyan sahədə kiçik fərq daha az əhəmiyyət verilən başqa sahədəki böyük fərqdən daha güclü psixoloji nəticələrlə əlaqəli ola bilər.

Bundan əlavə, \(D-A\) ilə əldə edilən “məhrumiyyət” istiqaməti ilə \(A>D\) vəziyyətində yarana biləcək “gözləniləndən artıq əlçatanlıq” psixoloji baxımdan bir-birinin güzgü şəkli olmaq məcburiyyətində deyil. Buna görə tədqiqat xam fərq balını ilkin olaraq son şkala kimi qəbul etmir.

Müqayisəsi təklif olunan uyğunsuzluq modelləri

• Manifest fərq balları.
• Latent fərq balları.
• Polinomik cavab səthi modelləri.
• Sahə əsaslı profil modelləri.

Tədqiqat hansı modeli məlumatlar dəstəkləyirsə, onun seçilməli olduğunu müdafiə edir.

Kölgə Valideyn Sindromu Nədir?

Kölgə Valideyn Sindromu tədqiqatda klinik diaqnoz kimi deyil, valideyn roluna çıxışın azalması ilə əlaqəli ola biləcəyi fərz edilən valideyn kimliyi qırılması, qeyri-müəyyən itki, qavranılan yerdəyişmə və funksional rol məhrumiyyətindən ibarət müvəqqəti tədqiqat konstruktudur.

Mənbə SPS-nin PIG ilə eyni şey olmadığını xüsusilə ayırır. PIG bir uyğunsuzluq və ya boşluq konstruktudur; SPS isə bu boşluqla əlaqəli olub-olmadığı empirik olaraq sınanmalı olan cavab sahəsidir.

Təklif olunan SPS komponentləri

Mənbə həmçinin iki mümkün cavab nümunəsi təklif edir:

• Aktivasiya: qəzəb, müdafiəçilik və qarşıdurma kimi reaksiyalar.
• Bağlanma (shutdown): çarəsizlik, depressiv affekt və geri çəkilmə kimi reaksiyalar.

Bu iki nümunə diaqnostik alt tiplər kimi təqdim edilmir. Başlanğıcda əlaqəli proseslər və ya profillər kimi modelləşdirilməsi və eyni şəxsdə zamanla dəyişə biləcəyinin sınanması təklif olunur.

Namizəd maddələr nə deməkdir?

Tədqiqat koqnitiv test üçün nümunə məzmun verir. Mənbədə “Valideyn olaraq kim olduğuma dair qavrayışım pozuldu” və “Valideyn olmağa davam edirəm, lakin bu rolu gündəlik həyatda yerinə yetirə bilmirəm” mənasına gələn namizəd ifadələr yer alır.

Bunlar dərc edilmiş və ballandırıla bilən sorğu deyil. Mənbə açıq şəkildə bunların yalnız koqnitiv test üçün namizəd maddələr olduğunu bildirir.

Maddə yazılarkən nələrdən qaçılmalıdır?

Namizəd maddələr nəticədən günahkar və ya təqsirkar çıxaran yüklü hüquqi ifadələrdən qaçmalıdır. Mənbə xüsusilə “alienated”, “abducted” və ya “wrongfully excluded” kimi hüquqi və səbəb-nəticə nəticələrini əvvəlcədən fərz edən sözlərin maddələrdə yerləşdirilməməli olduğunu müdafiə edir.

Eyni şəkildə digər valideynin niyyətini fərz edən ifadələrdən və gender əsaslı qayğı stereotiplərindən qaçılmalıdır.

Bu tədqiqat hansı növ araşdırmadır?

Bu məqalə hazır psixometrik şkalanın təsdiqlənməsi tədqiqatı deyil. Tədqiqat PIG və SPS anlayışlarını sınana bilən ölçmə proqramlarına çevirmək üçün hazırlanmış konseptual bir şkala hazırlama protokoludur.

Müəllifin istifadə etdiyi ümumi yanaşma psixometrik şkala hazırlama ədəbiyyatında konstruktun tərifinin maddə yazımından əvvəl aparılmalı olduğu prinsipinə əsaslanır. Mənbə xüsusilə yüksək daxili ardıcıllığın təkbaşına keçərlilik demək olmadığını vurğulayır.

Şkala Hazırlama Proqramı Hansı Mərhələlərdən İbarətdir?

Təklif olunan hazırlama proqramı üç əsas mərhələdən ibarətdir: əvvəlcə konstruktların və namizəd məzmunun hazırlanması, sonra heterogen nümunələrdə şkala strukturunun qurulması və sonda müstəqil nümunədə etibarlılıq, keçərlilik, proqnozlaşdırma və ölçmə dəyişməzliyinin sınanması.

Mərhələ I: Məzmunun hazırlanması

İlk mərhələdə əhatə dairəsi icmalı ilə yanaşı müxtəlif ayrılıq təcrübələrindən olan valideynlərlə müsahibələrin aparılması təklif edilir. Nümunənin yalnız bir zərərçəkmə və ya şikayət icmasından seçilməməsi xüsusilə vacibdir.

Təklif olunan iştirakçı müxtəlifliyi bunları əhatə edir:

• Analar və atalar.
• Birlikdə yaşayan və yaşamayan valideynlər.
• Paylaşılan və ya tək valideyn ağırlıqlı qayğı quruluşları.
• Könüllü və mübahisəli ayrılıq prosesləri.
• Birdən çox hüquq sistemi.
• Tətbiqçi peşəkarlar.
• Ayrıca təhlükəsizlik və müdafiə mütəxəssisləri.

Ekspert panelinin maddələri uyğunluq, aydınlıq və sui-istifadə potensialı baxımından qiymətləndirməsi təklif edilir.

Koqnitiv müsahibələrdə xüsusilə “mövcud/available” anlayışının iştirakçılar tərəfindən necə şərh edildiyi, xatırlama dövrü, emosional yük və iştirakçıların arzunu gözləntidən ayırıb-ayırmadığı sınanmalıdır.

Mərhələ II: Şkala strukturunun yaradılması

Mənbə böyük və heterogen nümunənin kəşfedici və təsdiqləyici analizlər üçün təsadüfi bölünməsini və ya iki müstəqil nümunədən istifadə edilməsini təklif edir.

Təklif olunan psixometrik üsullar arasında:

• Ordinal faktor analizi üsulları.
• Paralel analiz.
• Maddə məlumatı baxışı.
• Yerli asılılıq yoxlamaları.

yer alır.

Maddələrin yalnız Cronbach alfa dəyərini artırmaq məqsədilə silinməsi təklif edilmir. Məqsəd mümkün olan ən yüksək daxili ardıcıllığı mexaniki şəkildə yaratmaq deyil, nəzəri konstruktun düzgün ölçülməsini və ümumiləşdirilə bilən bir alətin hazırlanmasını təmin etməkdir.

Mərhələ III: Müstəqil qiymətləndirmə

Təsdiqləyici modellərin əvvəlcədən qeydiyyata alınması və müstəqil nümunədə sınanması təklif edilir.

Etibarlılığın qiymətləndirilməsində yalnız bir alfa əmsalı əvəzinə:

• Omega.
• Test–təkrar test sabitliyi.

kimi ölçülərdən istifadə edilməsi təklif olunur. Bununla belə, əlçatan valideynlik şəraitinin real həyatda dəyişə biləcəyi, buna görə hər dəyişimin ölçmə xətası kimi şərh edilməməli olduğu bildirilir.

PIG və SPS-nin Keçərli Olduğu Necə Sınana Bilər?

PIG və SPS-nin keçərliliyi yalnız maddələrin bir-biri ilə yüksək korrelyasiya göstərməsi ilə deyil; gözlənilən əlaqəli konstruktlarla münasibətlərinin, fərqli konstruktlardan ayrışmasının, mövcud ölçülərin üzərinə əlavə izahedici dəyər verməsinin və gələcək nəticələri proqnozlaşdırıb-proqnozlaşdırmamasının müstəqil məlumatlarla sınanması ilə qiymətləndirilməlidir.

Konvergent keçərlilik

Mənbə PIG və SPS-nin aşağıdakı konstruktlarla gözlənilən istiqamətdə əlaqələrinin araşdırılmasını təklif edir:

• Valideyn rolunun şəxsi əhəmiyyəti.
• Qeyri-müəyyən itki.
• Yas.
• Birgə valideynlik keyfiyyəti.
• Əngəllənmiş aidiyyət.

Diskriminant keçərlilik

SPS-nin aşağıdakı konstruktlardan həqiqətən ayrı olub-olmadığı sınanmalıdır:

• Major depressiya.
• Ümumiləşmiş qəzəb.
• Tənhalıq.
• Hüquqi zərərçəkmə/şikayət.
• Ümumi ailə münaqişəsi.

Əgər SPS bu mövcud konstruktlardan etibarlı şəkildə ayrışmırsa, tədqiqat yeni konstrukt yaratmaq əvəzinə daha sadə mövcud anlayışların seçilməli olduğunu qəbul edir.

Artımlı keçərlilik

Mərkəzi empirik sual istənilən və əlçatan iştirak arasındakı boşluğun yalnız hüquqi status, obyektiv qayğı müddəti, ayrılıqdan əvvəlki valideynlik və münaqişədən daha artıq məlumat verib-vermədiyidir.

Başqa sözlə, PIG yalnız “qəyyumluq növünü” başqa sözlərlə ölçürsə, yeni ölçmə konstrukt kimi dəyəri məhdud olacaq.

Proqnozlaşdırıcı keçərlilik

Müəllif uzunmüddətli test təklif edir. Xüsusilə valideyn üçün yüksək dəyər daşıyan sahələrdəki daha böyük boşluqların sonrakı kimlik pozulmasını proqnozlaşdırıb-proqnozlaşdırmadığı sınanmalıdır.

Aktivasiya və bağlanmanın fərqli davranış yollarına vasitəçilik edib-etmədiyi də uzunmüddətli olaraq araşdırılmalıdır.

Mənbə açıq şəkildə kəsiyəvi korrelyasiyadan səbəbiyyət çıxarıla bilməyəcəyini bildirir.

Ölçmə Dəyişməzliyi Niyə Kritikdir?

Ölçmə dəyişməzliyi PIG və ya SPS maddələrinin müxtəlif cins, hüquq sistemi, uşaq yaşı, yaşayış quruluşu və hüquqi status qruplarında eyni konstruktun oxşar şəkildə ölçülüb-ölçülmədiyini müəyyən etmək üçün zəruridir; bu sübut olmadan qrupların orta ballarını birbaşa müqayisə etmək yanıltıcı ola bilər.

Mənbə üç əsas dəyişməzlik səviyyəsinin araşdırılmasını təklif edir:

Araşdırılması təklif olunan qruplar arasında cins, hüquq sistemi, uşaq yaşı, yaşayış quruluşu və hüquqi status yer alır. Xülasə həmçinin təhlükəsizlik kontekstinin də mühüm dəyişməzlik və şərh sahəsi olduğunu bildirir.

Tərcümə niyə yalnız dil tərcüməsi deyil?

Mənbə irəli–geri tərcümə ilə koqnitiv testin birlikdə aparılmasını təklif edir. Bunun səbəbi “custody”, “parental responsibility” və ya gündəlik qayğı kimi anlayışların müxtəlif hüquq sistemlərində yalnız fərqli sözlərlə deyil, fərqli institusional mənalarla istifadə oluna bilməsidir.

Deməli, dil ekvivalentliyi təkbaşına psixometrik və ya institusional ekvivalentlik yaratmır.

Bu Protokol Məhkəmə və ya Klinik Diaqnoz Aləti Kimi İstifadə Oluna Bilərmi?

Xeyr. Mənbə PIG və SPS üçün hələ təsdiqlənmiş ballandırma, klinik hədd və ya məhkəmə istifadəsi keçərliliyinin olmadığını açıq şəkildə bildirir; tədqiqatçılara baldan sui-istifadə nəticəsi çıxarmamağı və açıq razılıqla təsdiqlənmiş şərh çərçivəsi olmadan fərdi nəticələri məhkəmələrə təqdim etməməyi tövsiyə edir.

Məhkəmə işi kontekstində cavab qərəzi

Ailə hüququ mübahisələri iştirakçılarda strateji cavab vermək təşviqi yarada bilər. Buna görə bir şəxsin yüksək “məhrumiyyət” bildirməsi təkbaşına onun obyektiv olaraq haqsız şəkildə əngəlləndiyini sübut etmir.

Eyni şəkildə aşağı əlçatanlıq təhlükəsizlik, coğrafi şərait, iş cədvəli, uşağın ehtiyacları və ya şəxsin öz üstünlükləri kimi başqa səbəblərlə izah oluna bilər.

Təhlükəsizlik konteksti

Mənbə təhlükəsizlik baxımından həssas halların ayrıca təhlil edilməsini təklif edir. Çıxışın məhdud olması bəzi hallarda zəruri qoruyucu tədbir ola bilər.

Buna görə böyük subyektiv PIG balı:

• Təmasın təhlükəsiz olduğunu sübut etmir.
• Təmasın uşağın mənafeyinə uyğun olduğunu sübut etmir.
• Digər valideynin pis davrandığını sübut etmir.
• Məhkəmə qərarının yanlış olduğunu təkbaşına göstərmir.

Tədqiqat təhlükəsizliyi

Təklif olunan etik tədbirlər arasında:

• Narahatlıq/distres protokolları.
• İştirakçının maddələri könüllü olaraq ötürə bilməsi.
• Krizis dəstək resurslarının təmin edilməsi.
• Tədqiqat məlumatlarının hüquqi iş fayllarından təhlükəsiz şəkildə ayrılması.

yer alır.

Altı falsifikasiya oluna bilən hipotez

Bu hipotezlərin təsdiqlənmiş nəticələr olmadığı xüsusilə vacibdir. Tədqiqatın məqsədi onları gələcəkdə falsifikasiya edilə bilən formada sınana bilən hala gətirməkdir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Hüquqi status, təmas, qayğı və qərarvermə bir-birindən ayrılan valideynlik ölçüləridir.
• Psixometrik şkala hazırlamaq yalnız “yaxşı görünən” maddələr yazmaqdan ibarət deyil.
• Keçərlilik yalnız yüksək daxili ardıcıllıq əmsalı ilə qurula bilməz.
• İstənilən iştirak və mövcud iştirakın ayrıca ölçülməsi konseptual olaraq zəruridir.
• Qruplararası müqayisədən əvvəl ölçmə dəyişməzliyi sınanmalıdır.
• Ailə hüququ və təhlükəsizlik konteksti ölçmənin şərhini dəyişə bilər.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• PIG üçün təsdiqlənmiş ümumi bal hələ mövcud deyil.
• SPS təsdiqlənmiş klinik sindrom və ya psixiatrik diaqnoz deyil.
• Mənbə klinik və ya məhkəmə hədd dəyəri təklif etmir.
• Namizəd maddələr dərc olunmuş test deyil.
• Yüksək subyektiv boşluq digər valideynin pis niyyətini sübut etmir.
• Yüksək boşluq daha çox təmasın mütləq təhlükəsiz və ya uşağın mənafeyinə uyğun olduğunu göstərmir.
• Kəsiyəvi əlaqələrdən səbəbiyyət çıxarıla bilməz.

Məhdudiyyətlər və açıq elm öhdəlikləri

Protokol müəllif tərəfindən hazırlanmışdır və iştirakçıların töhfəsi ilə təkmilləşdirilməlidir. Öz-özünə hesabat məlumatları obyektiv olaraq kimin haqsız davrandığını müəyyən edə bilməz.

İstənilən və əlçatan iştirak zamanla sürətlə dəyişə bilər. Uşağın üstünlükləri də bir valideynin balına endirilə bilməz.

Tədqiqat SPS-nin mövcud yas, kimlik və ya stress konstruktlarından ayrıca konstrukt kimi təsdiqlənməyə biləcəyini açıq şəkildə qəbul edir. Belə halda psixometrik sadəlik prinsipinə görə mövcud konstruktlar seçilməlidir.

Maddə hovuzlarının, çıxarılmaların, analiz kodunun və əvvəlcədən müəyyən edilmiş plandan bütün yayınmaların məxfilik imkan verdiyi dərəcədə ön qeydiyyat və açıq elm prinsipləri ilə paylaşılması təklif olunur.

Uğursuz replikasiyaların və artımlı keçərlilik göstərməyən nəticələrin də dərc olunmalı olduğu bildirilir.