Истифодаи мушкилзои шабакаҳои иҷтимоӣ (Problematic Social Media Use, PSMU), намунаи номувофиқи истифода мебошад, ки бо душворӣ дар назорати истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ, машғулшавии аз ҳад зиёди зеҳнӣ бо истифода ва идома додани истифода бо вуҷуди паёмадҳои манфии равонӣ ё функсионалӣ муайян мешавад. Ин таҳқиқоти буришӣ дар 265 навраси 12–18-сола, ки дар маркази сатҳи сеюми нейропсихиатрияи кӯдакону наврасон дар Италия аз арзёбии равонпизишкӣ мегузаштанд, басомади PSMU, робитаҳои ташхисӣ ва равонӣ, вақти экран, платформаҳои шабакаҳои иҷтимоӣ, шаклҳои истифодаи фаъолу ғайрифаъол ва афзалиятҳои мундариҷаро омӯхтааст. Дар манбаъ паҳншавии PSMU %14,4 гузориш шуда, дар ихтилолҳои дохилисозанда ин нишондиҳанда то %19,2 боло рафтааст. Сатҳҳои баландтари PSMU бо вақти бештари экран, мавҷудияти ихтилоли депрессивӣ ва стресси бештар эҳсосшуда мустақилона алоқаманд буданд. Аммо азбаски таҳқиқот буришӣ аст, наметавон хулоса кард, ки истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ сабаби нороҳатии равонӣ мешавад ё нороҳатии равонӣ истифодаи шабакаҳои иҷтимоиро зиёд мекунад.

PSMU бо версияи 9-банди Social Media Disorder Scale (SMDS-9) арзёбӣ шуда, ≥5 хол ҳамчун ҳадди ишоракунанда барои PSMU истифода шудааст. Дар маҷмӯъ 38 наврас ба ин ҳадд расидаанд. Сатҳҳои PSMU дар ихтилолҳои рӯҳия %21,1, дар ихтилолҳои изтиробӣ %23,6 ва дар ихтилолҳои ғизохӯрӣ %26,3 гузориш шудаанд. Холҳои SMDS-9 дар наврасони духтар ва наврасоне, ки ҳамчун gender non-conforming тасниф шудаанд, нисбат ба гурӯҳҳои муқоисавӣ баландтар буданд. Дар наврасоне, ки ба ҳадди PSMU расиданд, стресси эҳсосшуда низ баландтар буд.

Яке аз ҷанбаҳои ҷолиби таҳқиқот ин аст, ки он на танҳо вақти умумии экран, балки чӣ гуна истифода шудани шабакаҳои иҷтимоиро низ меомӯзад. Истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ умуман бештар хусусияти ғайрифаъол дошт. %61-и корбарони TikTok асосан мундариҷаро варақ задаанд, %29,8-и корбарони Instagram танҳо мундариҷа истеъмол кардаанд ва дар намуна истифодаи YouTube ва Twitch пурра ба тамошо равонашуда гузориш шудааст. Ихтилолҳои депрессивӣ дар корбарони ғайрифаъоли TikTok бештар, ихтилолҳои нейрорушдӣ бошад дар байни корбарони фаъол бештар мушоҳида шудаанд. Ин робитаҳо аз нигоҳи клиникӣ ҷолибанд, аммо далели механизми сабабӣ нестанд.

Истифодаи Мушкилзои Шабакаҳои Иҷтимоӣ Чист?

Истифодаи мушкилзои шабакаҳои иҷтимоӣ, бар хилофи танҳо тӯлонӣ будани вақти дастрасӣ ба шабакаҳои иҷтимоӣ, намунаи номувофиқи ҳамкорӣ мебошад, ки бо аз даст рафтани назорат бар истифода, машғулшавии аз ҳад зиёд бо шабакаҳои иҷтимоӣ ва идома додани истифода бо вуҷуди паёмадҳои манфии равонӣ ё функсионалӣ тавсиф мешавад. Гарчанде таҳқиқоти манбаъ баррасӣ мекунад, ки PSMU метавонад хусусиятҳои монанд ба вобастагӣ дошта бошад, онро ба ҷои ҳамчун ихтилоли алоҳида ва қатъии категориявии равонпизишкӣ қабул кардан, дар чаҳорчӯбаи васеътари равониву иҷтимоӣ, ки бо стресс, танзими эҳсосот ва равандҳои номувофиқи мубориза бо мушкилот алоқаманд аст, арзёбӣ мекунад.

Чаро танҳо саволи «чанд соат истифода мекунад?» кофӣ нест?

Дар истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ миқдор муҳим аст, аммо масъалаи илмии таҳқиқот бо миқдор маҳдуд намешавад. Ду наврас метавонанд як миқдор вақт онлайн бошанд, вале тарзи истифодаашон фарқ кунад. Яке метавонад бо дӯстонаш мустақиман муошират кунад ё мундариҷа эҷод кунад, дигаре бошад муддати дароз танҳо ҷараёни алгоритмии мундариҷаро варақ занад. Навъи мундариҷа, шиддати муқоисаи иҷтимоӣ, фаъол ё ғайрифаъол будани истифода, ҳолати эҳсосии шахс ва ҳадафи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд маънои равониро тағйир диҳанд.

Аз ин рӯ, таҳқиқоти манбаъ дар баробари вақти экран, платформаҳои истифодашуда, эҷоди мундариҷа, истеъмоли ғайрифаъол ва афзалиятҳои мундариҷаи онлайнро низ арзёбӣ кардааст. Яке аз хулосаҳои асосии муаллифон дар бахши натиҷаҳо ин аст, ки робитаҳои равонӣ бояд на танҳо бо давомнокӣ, балки дар якҷоягӣ бо сифати муносибати шахс бо шабакаҳои иҷтимоӣ арзёбӣ шаванд.

Чаро наврасӣ ҳамчун давраи махсус арзёбӣ мешавад?

Наврасӣ давраи рушдест, ки дар он ниёз ба тааллуқ, ҳассосият ба арзёбии ҳамсолон ва вокуниш ба подошҳои иҷтимоӣ намоён аст. Шабакаҳои иҷтимоӣ ин равандҳои иҷтимоиро ба муҳити рақамӣ интиқол медиҳанд. Тибқи чаҳорчӯбаи назариявии таҳқиқот, тааллуқи онлайн дар баъзе ҳолатҳо метавонад дастгиркунанда бошад, вале номувозинатӣ байни сустии робитаҳои иҷтимоии офлайн ва шиддати пайвастагии онлайн метавонад ба нишондиҳандаи осебпазирӣ табдил ёбад.

Барои наврасоне, ки аломатҳои равонпизишкӣ доранд, шабакаҳои иҷтимоӣ инчунин метавонанд ҳамчун воситаи танзими эҳсосот, канорагирӣ ё ҷустуҷӯи итминон истифода шаванд. Манбаъ махсусан баррасӣ мекунад, ки дар ҳолатҳои дохилисозанда, аз қабили ихтилолҳои депрессивӣ, изтиробӣ ва ғизохӯрӣ, аффекти манфӣ ва стресс метавонанд бо рафторҳои номувофиқи мубориза бо мушкилот ҳампӯшонӣ дошта бошанд. Ин баҳси механизм бо маълумоти таҳқиқот ҳамчун робитаи мустақими сабабӣ исбот нашудааст.

Холигии асосии таҳқиқот

Гарчанде адабиёти васеъ робитаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва саломатии равонии наврасонро меомӯзад, қисми муҳими таҳқиқот ба намунаҳои аҳолӣ ва нишондиҳандаҳои миқдорӣ, ба монанди вақти умумии экран, равона шудааст. Маълумот дар бораи паҳншавии PSMU ва шаклҳои истифода аз рӯи гурӯҳҳои гуногуни ташхисӣ дар наврасоне, ки барои арзёбии равонпизишкӣ ба муассисаи тиббӣ муроҷиат мекунанд, маҳдудтар аст.

Ин таҳқиқот ба се саволи асосӣ равона шудааст: PSMU дар наврасоне, ки арзёбии равонпизишкӣ мегиранд, то чӣ андоза паҳн шудааст; стресс ва хусусиятҳои ташхисӣ бо PSMU чӣ гуна алоқаманданд; платформаи шабакаҳои иҷтимоӣ, истифодаи фаъолу ғайрифаъол ва афзалиятҳои мундариҷа дар ин намунаи клиникӣ чӣ гуна намуна нишон медиҳанд?

Дар Наврасони Равонпизишкӣ PSMU Дар Кадом Гурӯҳҳо Баландтар Буд?

Сатҳи PSMU, ки дар манбаъ гузориш шудааст, дар тамоми намуна %14,4 буд; дар ихтилолҳои дохилисозанда %19,2, ихтилолҳои рӯҳия %21,1, ихтилолҳои изтиробӣ %23,6 ва ихтилолҳои ғизохӯрӣ %26,3 гузориш шудаанд. Дар муқоисаҳои ихтилолҳои рӯҳия ва изтироб odds-и баландтари PSMU аз нигоҳи оморӣ маънодор буданд; аммо ҳампӯшонии ташхисҳо, хурд будани баъзе зергуруҳҳо ва тарҳи буришии таҳқиқот монеъ мешаванд, ки ин сатҳҳо ҳамчун баҳодиҳии сабабӣ ё умумисозишавандаи хавф истифода шаванд.

Ҳангоми тафсири ин ҷадвал бояд дар хотир дошт, ки категорияҳои ташхисӣ ҳамдигарро истисно намекунанд. Манбаъ равшан мегӯяд, ки як шахс метавонад беш аз як ташхис дошта бошад ва аз ин сабаб ҷамъҳои сатрҳои ташхисӣ метавонанд аз 265 ва ҷамъҳои фоизҳо аз %100 зиёд шаванд.

Ихтилолҳои рӯҳия ва изтиробӣ

Дар наврасони дорои ихтилоли рӯҳия сатҳи PSMU %21,1 гузориш шуда, дар муқоиса бо дигар категорияҳои ташхисӣ χ²=7,75, p=0,005 ва OR=3,86 нишон дода шудааст. Дар ихтилолҳои изтиробӣ сатҳи PSMU %23,6; натиҷаи муқоиса χ²=5,65, p=0,017 ва OR=2,52 мебошад.

Ин нисбатҳои odds муқоисаҳои ташхисиро дар намунаи мушаххаси таҳқиқот ифода мекунанд. Онҳоро наметавон чунин тафсир кард, ки «ихтилоли рӯҳия PSMU-ро 3,86 баробар ба вуҷуд меорад». Нисбати odds ченаки робита аст; таҳқиқот пайдарпаии вақтӣ ё самти сабабиро муайян накардааст.

Ихтилолҳои ғизохӯрӣ

Дар ҷадвал баландтарин фоизи дохили гурӯҳии PSMU дар ихтилолҳои ғизохӯрӣ мушоҳида шудааст: аз 38 иштирокчӣ 10 нафар, яъне %26,3. Бо вуҷуди ин, андозаи зергуруҳ маҳдуд аст. Гарчанде манбаъ ин бозёфтро дар доираи ҳассосият ба арзёбии иҷтимоӣ, мундариҷаи бадан ва саломатӣ ва осебпазирии равонӣ муҳокима мекунад, самти сабабиро байни ихтилоли ғизохӯрӣ ва PSMU нишон намедиҳад.

Гурӯҳҳои нейрорушдӣ ва берунсозанда

Дар гурӯҳи ихтилолҳои нейрорушдӣ сатҳи PSMU %7,7 аст. Дар зергуруҳи ADHD аз 11 нафар 2 нафар ба ҳадди PSMU расидаанд, дар гурӯҳи ихтилоли спектри аутизм бошад дар манбаъ ҳодисаи PSMU гузориш нашудааст. Аз 16 иштирокчии дорои ихтилоли берунсозанда ҳеҷ кадом ба ҳадди клиникии SMDS-9 нарасидааст. Аз сабаби хурд будани зергуруҳҳо, ин арзишҳои сифрӣ наметавонанд ба хулосаи «дар ин ташхисҳо PSMU дида намешавад» табдил дода шаванд.

Бозёфтҳои вобаста ба ҷинс ва ҳувияти гендерӣ

Медианаи SMDS-9 дар наврасони духтар 3,00 ва IQR 4,00; дар наврасони писар медиана 2,00 ва IQR 2,25 дода шудааст. Фарқ бо Mann–Whitney U=5538, p=0,010 ва r=0,20 гузориш шудааст.

Наврасоне, ки ҳамчун gender non-conforming тасниф шудаанд, низ нисбат ба ҳамсолони cisgender сатҳҳои баландтари PSMU гузориш додаанд; U=3195, p=0,047 ва r=0,21. Ин бозёфтҳо робитаҳои омориро дар намунаи таҳқиқот нишон медиҳанд; исбот намекунанд, ки категорияи ҳувият худ ба худ омили сабабии хавф аст.

Истифодаи Ғайрифаъоли Шабакаҳои Иҷтимоӣ Дар Ин Таҳқиқот Чӣ Маъно Дорад?

Истифодаи ғайрифаъоли шабакаҳои иҷтимоӣ шакли ҳамкориест, ки дар он корбар ба ҷои эҷод, мубодила ё шарҳ додани мундариҷа асосан ҷараёнро варақ мезанад, мундариҷаи дигаронро тамошо мекунад ё мебинад. Дар ин таҳқиқот истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ умуман бештар ғайрифаъол буд; %61-и корбарони TikTok асосан мундариҷаро варақ задаанд, %29,8-и корбарони Instagram танҳо мундариҷа истеъмол кардаанд ва ҳамаи корбарони YouTube ва Twitch гузориш додаанд, ки ин платформҳоро барои тамошо истифода мебаранд.

Сохтори истифодаи фаъолу ғайрифаъол, ки Шакли 1 нишон медиҳад

Шакли 1 дар саҳифаи 8-и таҳқиқоти манбаъ шиддати эҷоди мундариҷаро дар ҳар платформа муқоиса мекунад. Синфҳо ҳамчун истифодаи ғайрифаъол, камтар аз 1 мундариҷа дар як рӯз, 1–3 мундариҷа дар як рӯз, 4–10 мундариҷа дар як рӯз ва зиёда аз 10 мундариҷа дар як рӯз нишон дода шудаанд. Паёми асосии илмии график ин аст, ки платформаҳо на танҳо аз рӯи басомади истифода, балки аз рӯи тарзи эҷоди мундариҷа низ фарқ мекунанд.

Дар наврасони духтар odds-и истифодаи фаъоли TikTok нисбат ба писарон баландтар буд; χ²=4,96, p=0,026 ва OR=7,30 гузориш шудааст. Барои Instagram низ χ²=5,61, p=0,018 ва OR=2,88 гузориш шудааст. Манбаъ дар дигар платформаҳо аз рӯи ҷинс фарқи маънодори истифода наёфтааст.

Истифодаи ғайрифаъол ва ихтилолҳои депрессивӣ

Ихтилолҳои депрессивӣ дар корбарони ғайрифаъоли TikTok бештар мушоҳида шудаанд; χ²=7,02 ва p=0,015. Ихтилолҳои нейрорушдӣ бошад дар байни корбарони фаъол бештар гузориш шудаанд; χ²=11,9 ва p=0,006.

Муаллифон баррасӣ мекунанд, ки варақзании ғайрифаъол метавонад шакли муборизаи бар канорагирӣ асосёфта бошад ва аффекти манфӣ ва муқоисаи иҷтимоиро идома диҳад. Аммо таҳқиқот ин механизмро мустақиман озмоиш накардааст. Ин ки аломатҳои депрессивӣ ба истифодаи ғайрифаъол меоранд, истифодаи ғайрифаъол аломатҳоро тақвият медиҳад ё робитаи дуҷониба вуҷуд дорад, бо ин тарҳи буришӣ аз ҳам ҷудо карда намешавад.

Оё истифодаи фаъол ҳамеша муҳофизаткунанда аст?

Не. Таҳқиқот нишон намедиҳад, ки истифодаи фаъол худкорона солим ва истифодаи ғайрифаъол худкорона патологӣ аст. Таснифи фаъол ва ғайрифаъол танҳо як андозаи рафтори онлайн мебошад. Навъи мундариҷа, сабаби истифода, ҳолати равонӣ, заминаи иҷтимоӣ ва шиддати умумӣ низ бояд арзёбӣ шаванд.

Афзалиятҳои платформа

Дар намуна истифодаи ҳаррӯзаи смартфон васеъ паҳн буд. %66,7-и иштирокчиён гузориш додаанд, ки телефонро зиёда аз 3 соат дар як рӯз истифода мебаранд; %88,3 шабакаҳои иҷтимоиро дар байни фаъолиятҳои онлайни худ нишон додаанд.

Манбаъ инчунин мегӯяд, ки %66,7-и иштирокчиён дар шабакаҳои иҷтимоӣ зиёда аз 4 соат дар як рӯз ва тақрибан %30 аз 1–3 соат дар як рӯз мегузаронанд. TikTok ва Instagram маъмултарин платформаҳо мебошанд. %71,3-и намуна TikTok-ро то 3 соат дар як рӯз истифода мебурд, дар ҳоле ки %17 аз 4 соат бештар истифода мекард. Ҳиссаи онҳое, ки Instagram-ро зиёда аз 3 соат дар як рӯз истифода мебаранд, %36,6 аст.

Дар бахши метод “корбари шадид” барои вақти умумӣ ва платформа-махсуси экран ҳамчун ≥3 соат/рӯз ва “корбари сабук” ҳамчун <3 соат/рӯз муайян шудааст. Категорияи “зиёда аз 4 соат” дар натиҷаҳо алоҳида ҳамчун тақсимоти тавсифии истифода пешниҳод шудааст; ду ҳадд барои як ҳадаф истифода нашудаанд.

Тафсири дурусти бозёфти TikTok

Бахшҳои хулоса ва муҳокима гузориш медиҳанд, ки odds-и истифодаи шадиди TikTok дар наврасони дорои PSMU тақрибан се баробар баландтар аст. Илова бар ин, танҳо холҳои SMDS-9-и корбарони шадиди TikTok нисбат ба корбарони сабук ба таври маънодор баландтар буданд.

Бо вуҷуди ин, дар регрессияи бисёртағйирёбанда истифодаи платформа-махсус ҳамчун пешгӯйкунандаи мустақили маънодор боқӣ намонд; вақти экран, ихтилоли депрессивӣ ва стресс барҷаста шуданд. Аз ин рӯ, таҳқиқот хулосаи «TikTok сабаби мустақили PSMU аст»-ро дастгирӣ намекунад. Бозёфти платформа бояд дар якҷоягӣ бо осебпазирии равонӣ ва шиддати умумии истифода арзёбӣ шавад.

Оё Вақти Экран Танҳо Хавфи PSMU-ро Шарҳ Медиҳад?

Не. Вақти бештари экран бо PSMU алоқаманд буд ва дар модели бисёртағйирёбанда робитаи мустақил нишон дод; аммо дар ҳамин модел ихтилоли депрессивӣ ва стресси эҳсосшуда низ саҳми мустақил доштанд, дар ҳоле ки истифодаи платформа-махсус дигар маънодор набуд. Аз ин рӯ, таҳқиқоти манбаъ дастгирӣ мекунад, ки PSMU на танҳо аз рӯи «чанд соат онлайн будан», балки ҳамроҳ бо нороҳатии равонӣ ва намунаи истифода арзёбӣ шавад.

Робитаи стресс бо истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ

Дар наврасоне, ки ба ҳадди PSMU расидаанд, стресси эҳсосшуда нисбат ба онҳое, ки ба ҳадд нарасидаанд, баландтар аст; t(263)=−3,08, p=0,002 ва d=0,54 гузориш шудааст.

Манбаъ инчунин робитаи мусбат байни SMDS-9 ва PSS-10-ро гузориш медиҳад. Дар ин бахш омор ҳамчун U=3036, p=0,003 ва r=0,29 пешниҳод шудааст. Гарчанде дар бахши метод барои коррелятсияҳо равиши Pearson ё Spearman тавсиф шудааст, матни натиҷаҳо дар ин ҷо омори шакли Mann–Whitney U медиҳад. Аз ин рӯ, самт ва маънодории робита ҳамон тавре ки дар манбаъ оварда шудааст, нигоҳ дошта мешавад ва навъи омор аз номи манбаъ аз нав тафсир намешавад.

Холҳои PSS-10 дар наврасоне, ки дар шабакаҳои иҷтимоӣ зиёда аз 4 соат дар як рӯз вақт мегузаронанд, ба ҳисоби миёна аз корбарони камтар 5,51 хол баландтар аст; SE=1,12. Робита бо t(263)=−4,93, p<0,001 ва d=0,64 гузориш шудааст.

Истифодаи шадидтари TikTok бо стресси баландтар алоқаманд аст; t(261)=−2,09, p=0,037 ва d=0,68. Барои Instagram Mann–Whitney U=6738 ва p=0,019 дода шудааст. Истифодаи YouTube ва Twitch бошад дар манбаъ бо стресс алоқаманд набуд.

Стресс дар иштирокчиёни духтар ва писар

Медианаи PSS-10 дар иштирокчиёни духтар 27,00 ва IQR 12,00; дар писарон медиана 19,00 ва IQR 11,25 дода шудааст. Медианаи PSS-10 дар ихтилолҳои рӯҳия 28, дар ихтилолҳои изтиробӣ 29 ва дар ихтилолҳои нейрорушдӣ 21 аст.

Чаро афзалиятҳои мундариҷа муҳиманд?

Таъсири шабакаҳои иҷтимоиро танҳо бо номи платформа муайян кардан мумкин нест; мундариҷае, ки алгоритм ба корбар пешниҳод мекунад ва корбар ҷустуҷӯ мекунад, низ қисми таҷриба аст. Шакли 2 дар саҳифаи 9-и таҳқиқоти манбаъ категорияҳои мундариҷаеро, ки наврасон онлайн ҷустуҷӯ мекунанд, муқоиса мекунад.

Мундариҷаи мусиқӣ ва фароғат маъмултарин категорияҳо мебошанд. Матни манбаъ гузориш медиҳад, ки тақрибан %40 мундариҷаи вобаста ба психология ва саломатии равониро мунтазам тамошо мекунанд ва %53 бо маводи вобаста ба фитнес, парҳез ва ғизо ҳамкорӣ доранд.

Афзалиятҳои мундариҷа аз рӯи гурӯҳҳои ташхисӣ

Эҳтимоли рӯ овардани наврасони духтар ба мундариҷаи вобаста ба психология баландтар буд; χ²=12,5, p<0,001 ва OR=3,00. Манбаъ инчунин гузориш медиҳад, ки наврасони писар бештар ба фаъолиятҳои вобаста ба бозиҳои видеоӣ рӯ овардаанд; χ²=15,3, p<0,001 ва OR=0,34.

Эҳтимоли истеъмоли мундариҷаи психология ё саломатии равонӣ дар наврасони дорои стресси эҳсосшудаи баландтар низ бештар буд; χ²=8,63, p=0,004, OR=2,11.

Оё ҷустуҷӯи мундариҷаи саломатии равонӣ хуб аст ё бад?

Таҳқиқот ин рафторро якҷониба ҳамчун мусбат ё манфӣ тасниф намекунад. Муаллифон баррасӣ мекунанд, ки мундариҷаи саломатии равонӣ метавонад тасдиқи эҳсосӣ ё маълумоти ҳаррӯзаи мубориза бо мушкилот пешниҳод кунад, аммо мундариҷаи филтрнашуда ё гумроҳкунанда метавонад дар шахсони осебпазир тафаккурҳои номувофиқро низ тақвият диҳад. Ин таҳқиқот таъсири табобатӣ ё зараровари мундариҷаи онлайнии саломатии равониро мустақиман озмоиш накардааст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Таҳқиқот бо тарҳи буришии якмарказӣ гузаронида шудааст. Банақшагирии таҳқиқот дар давраи 2024–2025 анҷом шуда, ҷамъоварии маълумот аз майи 2025 то январи 2026 сурат гирифтааст. Иштирокчиён наврасоне буданд, ки дар маркази сатҳи сеюми нейропсихиатрияи кӯдакону наврасон дар Италия ҳамчун беморони бистарӣ ё амбулаторӣ аз арзёбии равонпизишкӣ мегузаштанд.

Таҳқиқот аз ҷониби Latium Area 1 Territorial Ethics Committee санаи 3 майи 2025 бо рамзи протоколи 7875 тасдиқ шуда, мутобиқи принсипҳои Эъломияи Helsinki гузаронида шудааст. Барои беморон ва волидайн ё васиҳои қонунии онҳо раванди зарурии розигии огоҳона анҷом дода шуда, маълумот беном карда, дар пойгоҳи додаҳои бо рамз муҳофизатшуда нигоҳ дошта шудааст.

Меъёрҳои дохилкунӣ ва хориҷкунӣ

Меъёрҳои дохилкунӣ синни 12–18 сола, анҷом додани арзёбии нейропсихиатрӣ ҳамчун бемори бистарӣ ё амбулаторӣ ва қобилияти мустақилона пур кардани саволномаҳои худгузоришӣ буданд.

Шахсони дорои IQ<70 ва ташхиси ихтилоли спектри шизофрения аз таҳқиқот хориҷ карда шуданд.

Арзёбии равонпизишкӣ

Ташхисҳо аз раванди стандартии арзёбии психодиагностикии марказ гирифта шудаанд. Манбаъ истифодаи Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia (K-SADS)-ро дар байни мусоҳибаҳои клиникӣ ва истифодаи миқёсҳои стандартии мувофиқ барои арзёбии аломатҳо ва шиддати ҳолати равонпизишкии ҷорӣ зикр мекунад. Маълумоти ниҳоии ташхисӣ аз сабтҳои беморхона гирифта шудааст.

Хусусиятҳои намуна

Азбаски ташхисҳо метавонанд ҳампӯшонӣ дошта бошанд, шумора ва фоизҳои категорияҳои ташхисӣ метавонанд аз андозаи умумии намуна ё %100 зиёд шаванд.

SMDS-9: ченаки асосии натиҷа

Истифодаи мушкилзои шабакаҳои иҷтимоӣ бо версияи италиявии тасдиқшудаи 9-банди Social Media Disorder Scale чен шудааст. Бандҳои миқёс рафторҳои 12 моҳи охирро ба шакли ҳа/не мепурсанд ва ≥5 хол ҳамчун ҳадди ишоракунанда барои PSMU қабул шудааст.

Манбаъ гузориш медиҳад, ки арзишҳои Cronbach α-и миқёс дар таҳқиқоти қаблӣ байни 0,76–0,82 буда, дар намунаи ҷорӣ α=0,75 ёфт шудааст.

PSS-10: ченаки стресси эҳсосшуда

Шиддати стресс бо версияи италиявии 10-банди Perceived Stress Scale арзёбӣ шудааст. Манбаъ барои ин версия α=0,74 мутобиқати дохилӣ ва r>0,60 эътимоднокии тест-бозтест гузориш медиҳад. Азбаски барои наврасон арзишҳои муайяни буриш вуҷуд надоранд, холи PSS-10 на ҳамчун “ташхиси стресси баланд/паст”, балки ҳамчун ченаки пайвастаи стресси эҳсосшуда баррасӣ шудааст.

Вақти экран ва шаклҳои истифода

Вақти экран, фаъолиятҳои онлайн, платформаҳои истифодашуда, афзалиятҳои мундариҷа ва истифодаи фаъолу ғайрифаъол бо саволҳои махсуси таҳқиқот ва стандартнашуда арзёбӣ шудаанд. Истифодаи фаъол рафторҳое чун мубодила ва шарҳ доданро дар бар мегирад; истифодаи ғайрифаъол бошад асосан варақ задан ва тамошои мундариҷаро фаро мегирад.

Корбари шадид ҳамчун ≥3 соат/рӯз ва корбари сабук ҳамчун <3 соат/рӯз тасниф шудааст. Ин ҳадд бар асоси истифодаи се соат дар як рӯз интихоб шудааст, ки дар адабиёти қаблӣ ҳамчун давомнокии аз нигоҳи клиникӣ муҳим ва вобаста ба аломатҳои дохилисозанда дар наврасон тавсиф шудааст.

Таҳлили оморӣ

Тақсимоти нормалии тағйирёбандаҳои пайваста бо санҷиши Shapiro–Wilk баррасӣ шудааст. Вобаста ба тақсимот миёна ва инҳирофи стандартӣ ё медиана ва фосилаи байни квартилҳо истифода шудаанд. Гурӯҳҳо бо t-тести намунаҳои мустақил ё Mann–Whitney U муқоиса шуда, Cohen d ҳамчун андозаи таъсир гузориш шудааст.

Барои тағйирёбандаҳои категориявӣ Fisher exact ё санҷиши хи-квадрат истифода шудааст. Коррелятсияҳо вобаста ба тақсимот бо равиши Pearson ё Spearman ба нақша гирифта шудаанд. Барои кам кардани мушкили санҷишҳои сершумор дар доираи оилаҳои таҳлилии пешакӣ муайяншуда ислоҳи Benjamini–Hochberg-и сатҳи кашфи бардурӯғ (FDR) истифода шудааст.

Ҳадди маънодории оморӣ дутарафа p<0,05 муайян шуда, натиҷаҳо бо фосилаҳои эътимоди %95 арзёбӣ шудаанд. Маълумоти гумшуда аз сабаби сатҳи паст бо list-wise deletion коркард шудааст. Таҳлилҳо бо нармафзори Jamovi дар асоси R анҷом дода шудаанд.

Ҳисоби андозаи намуна

Муҳаққиқон паҳншавии %13,5-и PSMU, ки дар аҳолии умумии наврасони Италия гузориш шудааст, ҳамчун тахмини ибтидоии консервативӣ истифода бурданд. Барои тахмини паҳншавӣ бо сатҳи эътимоди %95 ва ҳошияи хатои ±%5 аз формулаи стандартии таносуб талаботи ҳадди ақал 180 иштирокчӣ ҳисоб карда шуд. Намунаи ниҳоӣ 265 нафар аст.

Модели бисёртағйирёбанда

Бо истифода аз холи умумии SMDS-9 ҳамчун тағйирёбандаи вобаста регрессияи хаттии бисёртағйирёбанда анҷом дода шуд. Нормалии боқимондаҳо бо санҷиши Shapiro–Wilk, мултиколлинеарӣ бо VIF ва мустақилияти хатогиҳо бо омори Durbin–Watson санҷида шуданд.

Синну сол, ҷинс ва истифодаи платформа-махсус дар модели бисёртағйирёбанда таъсирҳои мустақили маънодор нишон надоданд. Дар тавзеҳи маводи иловагӣ мувофиқати модел R²=0,25, R²=0,18 (ислоҳшуда) ва F=3,99, p<0,001 дода шуда, барои ҳамаи арзишҳои VIF натиҷаи <2,00 гузориш шудааст.

Маҳдудият вобаста ба баёни p=0,053 дар манбаъ

Манбаъ дар бахши натиҷаҳо барои истифодаи шадиди экран дар наврасони дорои ихтилоли изтиробӣ χ²=4,94, p=0,026 ва OR=2,10 гузориш медиҳад. Барои ихтилолҳои дохилисозанда χ²=4,12, p=0,053 ва OR=2,09 дода шудааст. Матн ин ду натиҷаро якҷо зери сарлавҳаи “робитаҳои маънодор” пешниҳод мекунад; аммо ҳадди маънодории пешакӣ муайяншудаи таҳқиқот p<0,05 мебошад. Аз ин рӯ, натиҷаи p=0,053 дар матни Verianla ҳамчун маънодории қатъии оморӣ аз нав тамғагузорӣ нашудааст.

Тақсимоти фаъолиятҳои онлайн

Азбаски як иштирокчӣ метавонист зиёда аз як фаъолиятро интихоб кунад, ҷамъбасти фоизҳо метавонад аз %100 зиёд шавад.

Таҳқиқот чӣ мегӯяд ва чӣ намегӯяд

Ҷанбаҳои қавии таҳқиқот

Яке аз ҷанбаҳои муҳими қавии таҳқиқот он аст, ки ба ҷои намунаи умумии аҳолӣ бевосита наврасони аз арзёбии равонпизишкӣ гузаштаро омӯхтааст. Маълумоти ташхисӣ на танҳо аз худгузориши онлайн, балки аз арзёбии ҳамаҷонибаи клиникӣ ва сабтҳои беморхона гирифта шудааст.

Барои арзёбии PSMU SMDS-9-и тасдиқшуда истифода шуд, стресси эҳсосшуда бо PSS-10-и стандартӣ чен гардид ва дар таҳлили оморӣ ислоҳи FDR ва моделсозии бисёртағйирёбанда истифода шуданд. Он ки таҳқиқот на танҳо давомнокии истифода, балки ҳамкории фаъолу ғайрифаъол ва афзалиятҳои мундариҷаро низ арзёбӣ кардааст, ҷанбаи сифатии рафтори шабакаҳои иҷтимоиро намоён мекунад.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Тарҳи буришӣ: Азбаски маълумот дар як фосилаи вақт ҷамъоварӣ шудааст, самти робитаро муайян кардан мумкин нест. Ин ки истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ нороҳатии равониро зиёд мекунад, нороҳатии равонӣ истифодаи шабакаҳои иҷтимоиро зиёд мекунад ё динамикаи дуҷониба вуҷуд дорад, аз ҳам ҷудо карда намешавад.

Намунаи клиникии якмарказӣ: Иштирокчиён аз як маркази сатҳи сеюми нейропсихиатрия дар Италия гирифта шудаанд. Натиҷаҳоро ба ҳамаи наврасони ҷомеа ё низомҳои дигари тандурустӣ мустақиман умумӣ кардан мумкин нест.

Таркиби ташхисӣ: Дар намуна ихтилолҳои дохилисозанда ва наврасони духтар бартарӣ доранд. Ин таркиби маркази клиникӣ метавонад намоёнии баъзе робитаҳоро зиёд карда бошад.

Худгузориш: Вақти экран ва рафторҳои платформа бо сабтҳои дастгоҳ тасдиқ нашудаанд. Хатои хотира ё ғарази худгузориш имконпазир аст.

Бандҳои дуюмдараҷаи стандартнашуда: Саволҳое, ки барои истифодаи фаъолу ғайрифаъол ва афзалиятҳои мундариҷа истифода шудаанд, миқёсҳои психометрии тасдиқшуда нестанд. Ин барои эътимоднокии натиҷаҳо ва муқоисапазирии онҳо бо таҳқиқоти дигар маҳдудият ба вуҷуд меорад.

Камбудиҳои заминаи клиникӣ: Азбаски ҷамъоварии маълумот аксаран дар марҳилаи арзёбии аввалия ё бистарӣ шудан анҷом шудааст, баъзе тағйирёбандаҳои заминавӣ, ба монанди вазъи иҷтимоӣ-иқтисодӣ, муҳити оилавӣ, фаъолияти иҷтимоӣ, бори ташхисҳои ҳамроҳ ва табобати фармакологӣ пурра арзёбӣ нашудаанд.

Таҳқиқоти оянда

Муаллифон барои муайян кардани самти робита таҳқиқоти дарозмуддати тӯлонӣ пешниҳод мекунанд. Тавсия мешавад, ки таҳқиқоти оянда на танҳо вақти экран, балки афзалиятҳои мундариҷа, шакли ҳамкорӣ, танзими эҳсосот, фаъолияти байнифардӣ, хусусиятҳои шахсият, муҳити оилавӣ, вазъи иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва заминаи табобатро якҷоя арзёбӣ кунанд.

Истифодаи сабтҳои объективии дастгоҳ низ муҳим аст. Арзёбии вақти воқеии экрани телефон, давомнокии сессияҳо аз рӯи платформа ва намунаҳои истифодае, ки бо мурури вақт тағйир меёбанд, дар якҷоягӣ бо худгузориш метавонад барои таҳлили боэътимодтари робитаи миқдор ва фаъолияти равонӣ кӯмак кунад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: Problematic Social Media Use in Psychiatric Adolescents: Clinical Vulnerability and Maladaptive Engagement Patterns.

Муаллифон: Sara Romano; Dario Esposito; Giorgia Di Iorio; Fabiola Panvino; Benedetta Altomonte; Dario Calderoni; Giulia Conte; Maria Pia Casini; Arianna Terrinoni.

Муаллифи масъул: Dario Esposito.

Муассиса: Unit of Child and Adolescent Neuropsychiatry, Department of Human Neuroscience, Sapienza University of Rome, Roma, Италия.

Маҷалла ва ношир: Psychiatry International; MDPI, Basel, Switzerland.

Маълумоти нашр: 2026; ҷилди 7; мақолаи 125. Санаи нашр: 4 июни 2026.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030125

Навъи манбаъ: Таҳқиқоти якмарказӣ, буришӣ ва мушоҳидавии клиникӣ.

Намуна: 265 навраси 12–18-сола, ки арзёбии равонпизишкӣ гирифтаанд; беморони бистарӣ ва амбулаторӣ.

Воситаҳои асосии ченкунӣ: Social Media Disorder Scale-9 (SMDS-9) ва Perceived Stress Scale-10 (PSS-10). Вақти экран, истифодаи платформа, ҳамкории фаъолу ғайрифаъол ва афзалиятҳои мундариҷа бо бандҳои махсуси таҳқиқот чен шудаанд.

Ҳадди клиникии SMDS-9: ≥5 хол ҳамчун ҳадди ишоракунанда барои PSMU истифода шудааст. Ин ҳадд ташхиси мустақили DSM ё ICD нест.

Омор: Shapiro–Wilk, t-тести намунаҳои мустақил, Mann–Whitney U, Fisher exact, хи-квадрат, равиши коррелятсияи Pearson/Spearman, ислоҳи Benjamini–Hochberg FDR ва регрессияи хаттии бисёртағйирёбанда. Ҳадди маънодорӣ дутарафа p<0,05 аст.

Нармафзори оморӣ: Jamovi; дар бахши метод версияи 2.3.28 гузориш шуда, инфрасохтори забони R-ро истифода мебарад.

Кумитаи ахлоқ: Territorial Ethics Committee of Latium Area 1; протокол 7875; санаи тасдиқ 3 майи 2025.

Розигии огоҳона: Аз волидайн ё васиҳои қонунӣ розигии хаттии иштирок ва аз наврасон assent барои иштирок гирифта шудааст.

Дастрасии маълумот: Маълумотро бо дархости асоснок аз муаллифи масъул талаб кардан мумкин аст; бо сабабҳои ахлоқӣ ва махфият барои омма дастрас нест.

Маблағгузорӣ: Таҳқиқот маблағгузории беруна нагирифтааст.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш надодаанд.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия S.R., D.E. ва G.D.I.; куратсияи маълумот S.R., F.P., B.A., G.C. ва M.P.C.; тарҳи аслӣ D.E., G.D.I., F.P. ва B.A.; бозбинӣ/таҳрир S.R. ва A.T.; захираҳо D.C.; назорат D.C., G.C., M.P.C. ва A.T.; идоракунии лоиҳа аз ҷониби A.T. анҷом дода шудааст.

Литсензия: Манбаи PDF мақоларо ҳамчун таҳқиқоти дастраси озод бо литсензияи Creative Commons Attribution (CC BY) тавсиф мекунад.

Ҳадди асосии тафсир: Бозёфтҳо хусусияти робитавӣ доранд. Таҳқиқот исбот намекунад, ки истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ сабаби аломатҳои равонпизишкӣ мешавад, платформаи муайян мустақилона зараровар аст ё PSMU бемории алоҳидаи категориявии равонпизишкӣ мебошад.

Ёддошт оид ба пешниҳоди оморӣ дар дохили манбаъ: Манбаъ натиҷаи χ²=4,12, p=0,053, OR=2,09 байни ихтилолҳои дохилисозанда ва вақти зиёди экранро дар доираи баёни робитаҳои маънодор пешниҳод мекунад; аммо дар бахши метод ҳадди маънодорӣ p<0,05 муайян шудааст. Илова бар ин, барои “коррелятсияи мусбат” байни SMDS-9 ва PSS-10 дар бахши натиҷаҳо U=3036, p=0,003 ва r=0,29 гузориш шудааст. Verianla ин нуктаҳоро хомӯшона ислоҳ накардааст ва оморҳои дар манбаъ додашударо аз номи он аз нав тасниф накардааст.