Akademik tədqiqatlar, aydın dil

Verianla | Akademik Araştırmalardan Türkçe Ekonomi ve Bilim İçerikleri

27 sentyabr 2026, bazar
VERİANLAMüstəqil elmi yayımçılıq
Menyunu açın və ya bağlayın
...
Home / Tətbiqi Elmlər / MATLAB / Rəqəmsal Əkiz ilə Hidravlik Zərbə Sistemlərinin Optimallaşdırılması: Səth Bütövlüyü, Titrəmə və Təzyiqə Nəzarət
MATLAB

Rəqəmsal Əkiz ilə Hidravlik Zərbə Sistemlərinin Optimallaşdırılması: Səth Bütövlüyü, Titrəmə və Təzyiqə Nəzarət

Hidravlik zərbə və ya hidravlik impuls sistemləri təzyiq altında olan axışkanın enerjisini çox qısa müddətdə mexaniki hərəkətə çevirir. Bu mexanizmlər zərbəli qazmada, titrəməli maşınlarda, hidravlik aktuatorlarda və yüksək dinamik yük altında işləyən müxtəlif sənaye sistemlərində istifadə oluna bilər.

07/09/2026  Veri Anla 59 baxış
Rəqəmsal Əkiz ilə Hidravlik Zərbə Sistemlərinin Optimallaşdırılması: Səth Bütövlüyü, Titrəmə və Təzyiqə Nəzarət

Hidravlik zərbə və ya hidravlik impuls sistemləri təzyiq altında olan axışkanın enerjisini çox qısa müddətdə mexaniki hərəkətə çevirir. Bu mexanizmlər zərbəli qazmada, titrəməli maşınlarda, hidravlik aktuatorlarda və yüksək dinamik yük altında işləyən müxtəlif sənaye sistemlərində istifadə oluna bilər. Lakin davamlı təkrarlanan təzyiq impulsları yalnız axışkanı deyil, pistonu, valı, yastıqları və sürtünmə səthlərini də tsiklik mexaniki yüklərə məruz qoyur.

N. Smakova və həmkarları bu problemi yalnız hidravlik təzyiqə nəzarət baxımından deyil, səth bütövlüyü ilə sistemin dinamik davranışını eyni modeldə birləşdirərək araşdırırlar. Tədqiqatın mərkəzində aşağı tezlikli hidravlik impuls modulunun təkrarlanan zərbələri altında işləyən val dayanır. Val səthinin kələ-kötürlüyü, emal şəraiti və mexaniki gərginlik vəziyyəti sistemin titrəmə amplitudası, sürtünmə itkiləri və iş sabitliyi ilə birlikdə qiymətləndirilir.

Eksperimental işdə diametri 60 mm, uzunluğu 120 mm olan 30KhGSA legirlənmiş poladdan silindrik nümunələr rotary multi-blade turning, yəni fırlanan çoxkəsicili torna emalı üsulu ilə işlənmişdir. Emal diapazonları 600–900 rpm fırlanma tezliyi, 0,10–0,30 mm/dövr veriş və 0,50–1,00 mm kəsmə dərinliyi kimi müəyyən edilmişdir. Ölçülən orta səth kələ-kötürlüyü \(R_a\) 0,63–1,25 µm diapazonunda olmuşdur.

Eyni sistem üçün pistonun hərəkətini, işçi və geri dönüş kameralarının təzyiqlərini, sönümlənməni, yayın sərtliyini və sürtünmə təsirlərini əhatə edən dinamik riyazi model hazırlanmışdır. Model MATLAB/Simulink və Python SciPy mühitlərində dördüncü tərtib Runge–Kutta üsulu ilə həll edilmişdir; fiziki sistemlə virtual model arasında məlumat mübadiləsi üçün MQTT, vizuallaşdırma üçün Node-RED Dashboard və MATLAB Live Script istifadə edildiyi bildirilmişdir.

Mənbənin nəticələrinə görə, rəqəmsal əkiz və parametrlərin optimallaşdırılmasından sonra normallaşdırılmış titrəmə amplitudası 1,00-dan 0,78-ə enərək təxminən 22% azalmışdır; pik təzyiqlərdə 15–18% azalma və səth keyfiyyətində təxminən 20% yaxşılaşma bildirilmişdir. Müəlliflər eksperimental və hesablanmış dinamik məlumatlar arasındakı fərqin 5%-dən aşağı qaldığını qeyd edirlər.

Lakin nəticələr ehtiyatla şərh edilməlidir. Məqalədə optimal kəsmə parametrlərinin iki fərqli dəsti verilir, hidravlik hərəkət tənliyində təzyiqi qüvvə ilə əlaqələndirən effektiv piston sahəsi açıq göstərilmir və Random Forest əsaslı optimallaşdırma qatı üçün maşın öyrənməsinin ətraflı yoxlama metrikləri təqdim edilmir. Buna görə iş güclü inteqrə edilmiş mühəndislik yanaşması ortaya qoysa da, bəzi modelləşdirmə detallarının daha aydın təsdiqlənməsi tələb olunur.

Hidravlik impuls sistemi nə edir?

Hidravlik impuls mexanizmində işçi axışkan qısamüddətli təzyiq dəyişmələri vasitəsilə mexaniki elementlərə hərəkət miqdarı ötürür. Təzyiqin çox qısa müddətdə dəyişməsi

\[ \frac{dp}{dt} \]

kəmiyyətinin yüksək olmasına səbəb ola bilər. Bu təzyiq dalğalarının yayılma sürəti mənbədə

\[ c=\sqrt{\frac{K}{\rho}} \]

ifadəsi ilə verilir.

Burada məhz bu tənlikdə \(K\) axışkanın həcm elastiklik modulunu, \(\rho\) isə sıxlığını göstərir. Mənbə sonrakı hərəkət tənliyində eyni \(K\) simvolundan yayın sərtliyi üçün də istifadə edir. Bu iki \(K\) fiziki baxımdan eyni kəmiyyət deyil.

Təzyiq dalğası pistona çatdıqda axışkanın enerjisi pistonun kinetik enerjisinə və ona bağlı mexaniki elementlərin deformasiyasına çevrilir. Sistem təkrar-təkrar işlədikdə val, birləşmələr və sürtünmə cütləri tsiklik yük altında qalır. Buna görə yalnız orta təzyiq deyil, zərbə amplitudası, titrəmə, sönümlənmə və materialın yorulma davranışı da əhəmiyyət qazanır.

Səth bütövlüyü dinamik davranışa niyə təsir edə bilər?

Maşın detalının səth bütövlüyü yalnız həndəsi kələ-kötürlükdən ibarət deyil. Bu anlayış ümumilikdə səth kələ-kötürlüyü, səthə yaxın mikrostruktur, sərtlik və ya mikrosərtlik, plastik deformasiya və qalıq gərginliklər kimi xüsusiyyətləri əhatə edir.

Hidravlik impuls modulundakı val hərəkət edərkən səthlər arasındakı faktiki təmas şəraiti sürtünmə qüvvəsinə təsir edə bilər. Daha kobud səth təmas çıxıntılarında daha yüksək yerli gərginliklər yarada bilər; səthin emalı zamanı yaranan mikrostruktur dəyişiklikləri də təkrarlanan yük altında möhkəmliyə təsir edə bilər.

Bu səbəbdən mənbə səth emalı texnologiyası ilə sistemin dinamik davranışını bir-birindən müstəqil iki problem kimi qəbul etmir. Məqsəd mexaniki emal parametrlərini dəyişərək daha uyğun səth yaratmaq və bunun titrəməyə və enerji ötürülməsinə təsirini rəqəmsal model vasitəsilə birgə qiymətləndirməkdir.

Aşağı Tezlikli Hidravlik Zərbə Sistemi Necə Modelləşdirilir?

İşdə hidravlik impuls modulu təzyiq fərqinin pistonu hərəkətə gətirdiyi kütlə–yay–sönümləyici tipli mexaniki sistem kimi modelləşdirilir; kamera təzyiqləri pistonun sürəti ilə əlaqələndirilir və modelin zaman üzrə reaksiyası MATLAB/Simulink və Python SciPy mühitlərində ədədi üsulla həll edilir.

Pistonun hərəkət tənliyi

Mənbə sistemin dinamikasını

\[ M\frac{d^2x}{dt^2} + C\frac{dx}{dt} + Kx = P_A(t)-P_B(t)-F_c \]

tənliyi ilə ifadə edir.

Burada:

  • \(M\): hərəkətli elementlərin ekvivalent kütləsi,
  • \(C\): özlü sönümlənmə əmsalı,
  • \(K\): bu tənlikdə geri qaytarıcı yayın sərtliyi,
  • \(P_A(t)\): işçi kameranın təzyiqi,
  • \(P_B(t)\): geri dönüş kamerasının təzyiqi,
  • \(F_c\): sürtünmə və kipgəclərdəki itkiləri ifadə edən həddir.

Bu tənlik mənbədə məhz bu formada verilmişdir. Bununla belə, \(P_A-P_B\) təzyiq fərqi ölçüsünə, digər hədlər isə qüvvə ölçüsünə malikdir. Hidravlik silindr mexanikasında təzyiq fərqinin qüvvəyə çevrilməsi adətən effektiv piston sahəsi ilə əlaqəlidir. Mənbə tənlikdə bu sahəni açıq göstərmədiyi və təzyiqlərin əvvəlcədən qüvvəyə normallaşdırılıb-normallaşdırılmadığını izah etmədiyi üçün tənliyin ölçü baxımından tərifi tam aydın deyil.

Təzyiqlə pistonun sürəti arasındakı əlaqə

İşçi və geri dönüş kameralarının təzyiqləri mənbədə

\[ P_A(t)=P_0+\rho c\frac{dx}{dt} \]

və

\[ P_B(t)=P_0-\rho c\frac{dx}{dt} \]

kimi müəyyən edilmişdir.

Bu modeldə pistonun sürəti artdıqca iki kamera arasındakı təzyiq fərqi də böyüyür. Başlanğıc şərtlər isə

\[ x(0)=0, \qquad v(0)=0 \]

və

\[ P_A(0)=P_B(0)=P_0=10\ \mathrm{MPa} \]

şəklində verilmişdir.

Tək zərbənin enerjisi

Pistonun zərbə anındakı kinetik enerjisi

\[ E=\frac12Mv^2 \]

kimi hesablanır. Burada

\[ v=\frac{dx}{dt} \]

pistonun zərbə anındakı sürətidir.

Bu sadə ifadə mühüm bir layihələndirmə ziddiyyətini göstərir: sürət artdıqda zərbə enerjisi \(v^2\) ilə yüksəlir; lakin daha yüksək sürət eyni zamanda təzyiq impulslarına, titrəməyə və mexaniki yüklərə mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə sistem yalnız maksimum zərbə enerjisinə əsasən deyil, enerji ötürülməsi ilə sabitlik arasında tarazlıq nəzərə alınaraq optimallaşdırılır.

Dinamik itki funksiyası

Mənbə dinamik optimallaşdırma üçün

\[ J= \min \int_0^T \left[ (P_A-P_B)^2+\alpha v^2 \right]dt \]

ifadəsindən istifadə edir.

\(\alpha\) sürətlə əlaqəli enerji itkilərinin nisbi əhəmiyyətini müəyyən edən çəki əmsalı kimi təyin edilir. Təzyiq fərqi və sürət müxtəlif fiziki vahidlərə malik olduğundan, \(\alpha\) həm də hədlərin miqyaslandırılması üçün lazım olan ölçülü çəkiyə malik olmalıdır; mənbə bu əmsalın ədədi qiymətini və ya vahidini vermir.

Rəqəmsal Əkiz Hidravlik Sistemdə Nə İşə Yarayır?

Mənbədə rəqəmsal əkiz fiziki hidravlik impuls mexanizmindəki təzyiq, temperatur və titrəmə sensorlarından alınan məlumatları virtual dinamik modelə ötürən və hesablanmış sistem davranışını idarəetmə və optimallaşdırma qatına əks əlaqə ilə qaytaran real vaxtlı fiziki–rəqəmsal uyğunlaşdırma strukturu kimi layihələndirilmişdir.

Mənbənin Şəkil 1-dəki rəqəmsal əkiz arxitekturası əsasında Verianla üçün orijinal şəkildə yenidən hazırlanmış sistem axını. Sxem mənbədəki şəklin eynilə surəti deyil.

Fiziki sistemlə virtual sistem necə əlaqə saxlayır?

Mənbə fiziki sistemlə virtual model arasında real vaxtlı məlumat mübadiləsi üçün MQTT protokolundan istifadə edir. Təzyiq, temperatur və titrəmə sensorlarından gələn məlumatlar virtual modelə ötürülür.

Məlumat axınının vizuallaşdırılması üçün Node-RED Dashboard, hesablanmış nəticələrin yenilənməsi üçün isə MATLAB Live Script istifadə edildiyi bildirilir.

Bu struktur klassik oflayn simulyasiyadan fərqlidir. Məqsəd yalnız keçmiş məlumatları təhlil etmək deyil, ölçülmüş fiziki vəziyyətlə hesablanmış virtual vəziyyət arasında davamlı əlaqə qurmaqdır.

Optimallaşdırma qatında hansı dəyişənlərdən istifadə olunur?

Mənbə rəqəmsal əkizin koqnitiv qatında Gradient Descent və Random Forest Regressor kombinasiyasından istifadə etdiyini bildirir. Məqsəd funksiyası

\[ \Phi= w_1\frac{R_a}{R_{a,\mathrm{ref}}} + w_2\frac{P_{\max}}{P_{\mathrm{ref}}} + w_3\frac{A_{\mathrm{vib}}}{A_{\mathrm{ref}}} \rightarrow\min \]

kimi təyin edilmişdir.

Burada:

  • \(R_a\): səth kələ-kötürlüyü,
  • \(P_{\max}\): maksimum təzyiq,
  • \(A_{\mathrm{vib}}\): titrəmə amplitudası,
  • \(w_1,w_2,w_3\): üç məqsədin nisbi əhəmiyyətini müəyyən edən çəkilərdir.

Bu çoxmeyarlı struktur yalnız ən hamar səthi tapmağa çalışmır. Çox aşağı kələ-kötürlük əldə edilərkən pik təzyiq qiymətlərinin və ya titrəmənin qəbuledilməz səviyyəyə çatmasının qarşısını almaq üçün üç fiziki meyar eyni məqsəd funksiyasında birləşdirilir.

Random Forest bölməsi nə dərəcədə ətraflıdır?

Məqalədə Random Forest Regressor istifadəsi bildirilir; lakin istifadə olunan təlim nümunələrinin sayı, giriş əlamətlərinin tam siyahısı, ağacların sayı, maksimum dərinlik, təlim/test bölgüsü, çarpaz yoxlama üsulu və ya \(R^2\), RMSE kimi modelin performans göstəriciləri verilmir.

Buna görə Random Forest-in sistem üçün nə qədər əlavə proqnozlaşdırma qabiliyyəti təmin etdiyini məqalədən kəmiyyətcə müəyyən etmək mümkün deyil. İşin güclü tərəfi inteqrə edilmiş rəqəmsal əkiz arxitekturasıdır; maşın öyrənməsi komponentinin müstəqil performansının əhatəli şəkildə yoxlandığını demək olmaz.

Tədqiqatın Metodu və Tapıntıları

Eksperimental nümunələr

Eksperimental iş 30KhGSA legirlənmiş poladdan hazırlanmış silindrik val tipli nümunələr üzərində aparılmışdır.

ParametrMənbədəki qiymət
Material30KhGSA legirlənmiş polad
Nümunənin diametri60 mm
Nümunənin uzunluğu120 mm
Fırlanma tezliyi \(n\)600–900 rpm
Veriş \(S\)0,10–0,30 mm/dövr
Kəsmə dərinliyi \(t\)0,50–1,00 mm
Ölçülən \(R_a\)0,63–1,25 µm
Təkrar sayıHər ölçmə 5 dəfə

Səth kələ-kötürlüyü

\[ R_a= \frac1L \int_0^L |y(x)|\,dx \]

ifadəsi ilə təyin edilmişdir. Burada \(y(x)\) səth profilinin orta xətdən kənarlaşmasını, \(L\) isə nümunələmə uzunluğunu göstərir.

Mənbə ölçmələrin beş dəfə təkrarlandığını, orta qiymətlərdən istifadə olunduğunu və standart kənarlaşma ilə etimad intervalları əsasında statistik qiymətləndirmə aparıldığını bildirir. Lakin məqalənin əsas nəticə səhifələrində bu etimad intervallarının ətraflı cədvəlləri təqdim edilmir.

Optimal Emal Parametrləri Hansılardır?

Məqalə vahid və tutarlı optimal parametr üçlüyü vermir: metod bölməsindəki riyazi optimallaşdırma \(860\) rpm, \(0,21\) mm/dövr və \(0,70\) mm qiymətlərini bildirərkən nəticələr bölməsi eksperimental optimumu \(870\) rpm, \(0,23\) mm/dövr və \(0,75\) mm kimi göstərir; iki dəst arasındakı əlaqə mənbədə aydın izah edilmir.

Mənbə bölməsiSürət \(n\)Veriş \(S\)Dərinlik \(t\)
Bölmə 2.4 – məqsəd funksiyasının minimumu860 rpm0,21 mm/dövr0,70 mm
Bölmə 3 – eksperimental nəticənin ifadəsi870 rpm0,23 mm/dövr0,75 mm

Bu qiymətlərdən biri modelin proqnozu, digəri eksperimental optimum ola bilər; lakin məqalə bunu açıq bildirmədiyinə görə iki nəticəni bir-birinə ekvivalent saymaq və ya onlardan birini səhv elan etmək düzgün deyil.

Səth kələ-kötürlüyü necə dəyişir?

Mənbənin 5-ci səhifəsindəki Şəkil 2 \(R_a\)-nın kəsmə sürəti və verişlə dəyişməsini üçölçülü səth kimi göstərir. Qrafikin ümumi meyli daha yüksək fırlanma tezliklərində və daha aşağı veriş qiymətlərində daha kiçik kələ-kötürlük qiymətləri əldə edildiyini göstərir. :contentReference[oaicite:9]{index=9}

Nəticə bölməsində ən yaxşı şəraitdə təxminən

\[ R_a=0.63\ \mu\mathrm{m} \]

səth kələ-kötürlüyünə nail olunduğu bildirilir.

Təzyiq rəqsləri necə dəyişir?

Mənbənin 6-cı səhifəsindəki Şəkil 3 klassik idarəetməli və rəqəmsal əkizlə idarə olunan sistemlərin impuls kamerasındakı təzyiqi zamana görə müqayisə edir. Klassik sistemdə ilkin rəqslər daha böyük olduğu halda, rəqəmsal əkizlə idarə olunan əyridə amplitudanın daha sürətlə azaldığı görünür. :contentReference[oaicite:10]{index=10}

Müəlliflərin ümumi qiymətləndirməsinə görə, rəqəmsal əkizin istifadəsi pik təzyiqləri təxminən

\[ 15\%-18\% \]

azaldır.

Titrəmənin 22% azalması

Şəkil 4-də normallaşdırılmış titrəmə amplitudası optimallaşdırmadan əvvəl

\[ A_{\mathrm{vib}}=1.00 \]

olduğu halda, optimallaşdırmadan sonra

\[ A_{\mathrm{vib}}=0.78 \]

kimi göstərilir.

Nisbi dəyişmə

\[ \frac{1.00-0.78}{1.00}\times100 = 22\% \]

olduğundan, mənbədə bildirilən təxminən 22% azalma qrafiklə birbaşa uyğun gəlir. :contentReference[oaicite:11]{index=11}

Müəlliflər bu azalmanın dinamik yükləri aşağı salaraq mexaniki elementlərin istismar müddətini yaxşılaşdıra biləcəyini irəli sürürlər. Lakin məqalədə uzunmüddətli yorulma ömrünü saat və ya tsikl sayı ilə ölçən davamlılıq sınağı təqdim edilmir; “ömrün uzanması” birbaşa istismar müddəti sınağı deyil, azaldılmış titrəmə və yüklər əsasında verilən mühəndislik şərhidir.

Val üzərində gərginlik paylanması

Mənbənin Şəkil 5-ində val boyunca hesablanmış gərginlik paylanması rəng xəritəsi kimi göstərilir. Ən yüksək gərginliklər birləşmə və keçid sahələrində cəmləşir. Mənbə bunun ANSYS Workbench hesablamaları ilə uyğun olduğunu bildirir. :contentReference[oaicite:12]{index=12}

Bununla belə, məqalə bu sonlu elementlər analizinin şəbəkə sıxlığı, sərhəd şərtləri, təmas modeli və ya şəbəkədən asılı olmama sınağı kimi detallarını vermir. Buna görə şəkil gərginliyin məkan üzrə meylini dəstəkləyir, lakin müstəqil və ətraflı FEA yoxlama işi deyil.

Eksperiment və modelin uyğunluğu

İşin nəticə bölməsində hesablanmış və eksperimental dinamik nəticələr arasındakı kənarlaşmanın

\[ <5\% \]

olduğu bildirilir.

Bu qiymət modelin eksperimental davranışı yaxşı təmsil etməsinə dair mühüm kəmiyyət iddiasıdır. Lakin əsas mətndə bu 5%-in hansı dəyişənlər, neçə məlumat nöqtəsi və hansı xəta metriki üzrə orta qiymət olduğu ətraflı müəyyən edilməmişdir. Buna görə nəticə “mənbədə bildirilən 5%-dən aşağı uyğunluq xətası” kimi çatdırılmalı, ətraflı RMSE və ya etimad intervalı kimi şərhlərə genişləndirilməməlidir.

Mənbənin bildirdiyi əsas nəticələr

GöstəriciMənbə nəticəsiŞərhin sərhədi
Səth kələ-kötürlüyü0,63–1,25 µm30KhGSA nümunələri və verilmiş emal diapazonu üçün
Bildirilən ən yaxşı \(R_a\)≈0,63 µmMənbənin nəticə bölməsi
Titrəmə amplitudası1,00 → 0,78≈22% azalma
Pik təzyiq15–18% azalmaMənbənin ümumi nəticə iddiası
Səth keyfiyyəti≈20% yaxşılaşmaƏtraflı başlanğıc/son qiymət cədvəli verilməyib
Eksperiment–model fərqi<5%Xəta metrikinin detalları verilməyib

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

  • 30KhGSA val nümunələrində rotary multi-blade turning parametrləri səth kələ-kötürlüyünə nəzərəçarpacaq dərəcədə təsir edir.
  • Araşdırılan diapazonda \(R_a\) qiymətlərinin 0,63–1,25 µm arasında olduğu bildirilmişdir.
  • Hidravlik impuls sisteminin təzyiq və piston dinamikası MATLAB/Simulink və Python SciPy ilə modelləşdirilmişdir.
  • Rəqəmsal əkizli idarəetmə ssenarisi mənbənin simulyasiyalarında təzyiq rəqslərini klassik idarəetməyə nisbətən daha sürətlə yatırır.
  • Normallaşdırılmış titrəmə amplitudası 1,00-dan 0,78-ə enmişdir.
  • Mənbə pik təzyiqdə 15–18% və səth keyfiyyətində təxminən 20% yaxşılaşma bildirir.
  • MQTT, Node-RED və MATLAB Live Script fiziki–rəqəmsal məlumat axını üçün vahid arxitekturada istifadə edilmişdir.
  • Səth emalının optimallaşdırılması ilə hidravlik sistemin idarə edilməsinin eyni rəqəmsal əkiz çərçivəsində nəzərdən keçirilə biləcəyi göstərilir.

Tədqiqatın sübut etmədiyi və ya tam açıqlamadığı məqamlar

  • İki fərqli optimal emal parametrləri dəstindən hansının yekun optimum olduğu mənbədə aydın deyil.
  • Hərəkət tənliyində təzyiq fərqinin qüvvəyə çevrilməsi üçün effektiv piston sahəsi açıq müəyyən edilməmişdir.
  • Random Forest Regressor üçün təlim həcmi, hiperparametrlər və müstəqil yoxlama performansı verilməmişdir.
  • “Öz-özünə öyrənən” rəqəmsal əkizin uzunmüddətli onlayn öyrənmə uğuru ayrıca nəzarətli eksperimentlə göstərilməmişdir.
  • Səthin 20% yaxşılaşmasının başlanğıc və son qiymətlərini verən ətraflı məlumat cədvəli təqdim edilməmişdir.
  • 5%-dən aşağı model kənarlaşmasının hansı xəta metriki ilə hesablandığı izah edilməmişdir.
  • Titrəmənin azalmasının faktiki istismar müddətini nə qədər uzatdığı uzunmüddətli yorulma sınağı ilə ölçülməmişdir.
  • Valın gərginlik analizinin FEA şəbəkəsi, sərhəd şərtləri və yığılma detalları verilməmişdir.
  • Nəticələr bütün hidravlik zərbə sistemlərinə və ya müxtəlif materiallara birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.

Mənbə və Metod Qeydi

Tam orijinal başlıq:Dynamic Modeling and Surface Integrity Optimization of Low-Frequency Hydraulic Impulse Systems.

Müəlliflər: N. Smakova, S. Pankov, B. Baisadykov, V. Zelenkov, D. Toibazarov və A. A. Karypov.

Qurumlar: Kazakh University of Technology and Business named after K. Kulazhanov; National Defense University of the Republic of Kazakhstan; Scientific and Technical Center Almaty Special Design Bureau “Alatau”.

Jurnal: Eurasian Physical Technical Journal.

Bölmə: Engineering.

Cild / nömrə / səhifələr: 23, No. 1(55), 113–120.

Nəşr tarixi: 30 mart 2026.

DOI: Yüklənmiş məqalənin PDF-ində 10.31489/2026N1/113-120 yazılmışdır. Jurnalın cari veb metadatasında eyni məqalə üçün 10.31489/2025N2/113-120 keçidindən də istifadə olunur. Bu Verianla məzmununda elmi mənbənin öz PDF-ində çap edilmiş DOI qorunmuş, metadata uyğunsuzluğu isə ayrıca qeyd edilmişdir.

Rəyçilik: Rəyçilər tərəfindən qiymətləndirilmiş tədqiqat məqaləsidir. Jurnal adi tədqiqat məqalələri üçün ən azı iki müstəqil rəyçinin iştirak etdiyi tək kor rəyçilik prosesi tətbiq etdiyini bildirir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International, CC BY-NC-ND 4.0.

Tədqiqat növü: Eksperimental mexaniki emal + hidravlik dinamik modelləşdirmə + ədədi simulyasiya + rəqəmsal əkiz və optimallaşdırma.

Nümunə: 30KhGSA legirlənmiş poladdan, diametri 60 mm və uzunluğu 120 mm olan silindrik val tipli nümunələr.

Ədədi alətlər: MATLAB/Simulink, Python SciPy və dördüncü tərtib Runge–Kutta inteqrasiyası. Mənbə həmçinin gərginlik nəticələrinin ANSYS Workbench hesablamaları ilə uyğun olduğunu bildirir.

Rəqəmsal əkiz infrastrukturu: MQTT məlumat ötürülməsi, Node-RED Dashboard vizuallaşdırması və MATLAB Live Script yenilənməsi.

Optimallaşdırma: Mənbə Gradient Descent və Random Forest Regressor kombinasiyasını bildirir. Lakin maşın öyrənməsinin təlim və yoxlama detalları əsas mətndə məhduddur.

Maliyyələşdirmə: Tədqiqat Qazaxıstan Respublikasının Elm və Ali Təhsil Nazirliyinin Elm Komitəsi tərəfindən maliyyələşdirilən IRN AR196079/0222 nömrəli layihə çərçivəsində aparılmışdır.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maliyyə, şəxsi, müəlliflik və ya tədqiqat nəticələrinə təsir edə biləcək başqa maraqlar toqquşmasının olmadığını bəyan edirlər.

CRediT töhfələri: N. Smakova: konseptuallaşdırma, metodologiya, ilkin qaralama və rəhbərlik; S. Pankov: tədqiqat və məlumatların kurasiyası; B. Baisadykov: eksperimental yoxlama; V. Zelenkov: proqram təminatı və modelləşdirmə; D. Toibazarov: vizuallaşdırma və məlumat təhlili; A. A. Karypov: resurslar və texniki dəstək.

Mənbədaxili tutarlılıq qeydi: Bölmə 2.4 optimal emal parametrlərini 860 rpm, 0,21 mm/dövr və 0,70 mm kimi verdiyi halda, nəticələr bölməsi 870 rpm, 0,23 mm/dövr və 0,75 mm bildirir. Bundan əlavə, eyni K simvolu həm axışkanın həcm elastiklik modulu, həm də yayın sərtliyi üçün istifadə edilmiş və hərəkət tənliyində təzyiq fərqinin effektiv piston sahəsi vasitəsilə qüvvəyə çevrilməsi açıq göstərilməmişdir.

Verianla Live: Yüksək dərəcədə uyğundur. Ən mənalı canlı vizuallaşdırma fiziki hidravlik modulla rəqəmsal əkiz arasındakı MQTT məlumat axını, impuls kamerasındakı \(P_A\) və \(P_B\) təzyiqlərinin zamanla dəyişməsi, pistonun \(x(t)\) və \(v(t)\) hərəkəti, ardınca klassik idarəetmə ilə rəqəmsal əkizli idarəetmədə titrəmə və təzyiqin sönümlənməsinin müqayisəsidir. Xam eksperimental nöqtələr olmadan mənbənin qrafiklərindən yeni ədədi məlumatlar çıxarılmamalıdır.


Paylaşın:

Şərhlər yoxlandıqdan sonra yayımlanır.Şərhiniz təsdiq prosesinə daxil ediləcək və uyğun hesab olunduqda görünəcək.

Şərh yazın

E-poçt ünvanınız yayımlanmayacaq. Məcburi sahələr * ilə işarələnib

Your experience on this site will be improved by allowing cookies Cookie Policy