NaBX₃ perovskitləri, A mövqeyində natriumun yerləşdiyi, B mövqeyinin Ge, Sn və ya Pb, X mövqeyinin isə F, Cl, Br və ya I ilə dəyişdirilə bildiyi qeyri-üzvi metal-halogenid kristal ailəsidir. Bu tədqiqat ümumilikdə 12 kimyəvi tərkibin həm vahid hüceyrə, həm də 2×2×2 superhüceyrə modellərini sıxlıq funksional nəzəriyyəsi ilə hesablayaraq halogen və mərkəzi metal dəyişməsinin kristal quruluşuna, elektron zolaqlarına və işıqla qarşılıqlı təsirə təsirini araşdırır.

Hesablamalar SIESTA proqramında GGA-PBE mübadilə-korrelyasiya yanaşması və DZP baza dəsti ilə aparılmışdır. Struktur optimallaşdırmadan sonra qəfəs parametrləri, ümumi və qismən vəziyyət sıxlıqları, elektron zolaq quruluşları, zolaq aralıqları, kompleks dielektrik funksiyası, udulma əmsalı, optik keçiricilik və əks etdirmə qabiliyyəti hesablanmışdır.

Əsas meyl halogen F-dən Cl, Br və I istiqamətində dəyişdikcə qəfəsin ümumən genişlənməsi və hesablanan zolaq aralığının kiçilməsidir. Yod tərkibli birləşmələr eyni zamanda daha yüksək statik dielektrik cavab, daha güclü udulma və daha nəzərə çarpan optik keçiricilik göstərir. Bununla belə, bu tapıntılar nəzəri material hesablamalarıdır; real günəş elementinin səmərəliliyi, cihaz sabitliyi və ya eksperimental daşıyıcı hərəkətliliyi ölçülməmişdir.

Tədqiqatın diqqət tələb edən cəhətlərindən biri də bəzi hesablanmış zolaq aralıqlarının əvvəlki nəzəri tədqiqatlardan böyük dərəcədə fərqlənməsidir. Buna görə nəticələr NaBX₃ ailəsində kimyəvi meylləri nəzərdən keçirən hesablama materialşünaslığı işi kimi qiymətləndirilməli; təkbaşına eksperimental material performansı və ya günəş elementi səmərəliliyi kimi şərhlərə genişləndirilməməlidir.

NaBX₃ formulundakı A, B və X mövqeləri nəyi ifadə edir?

Klassik ABX₃ perovskit arxitekturasında müxtəlif kristal mövqelərindəki kimyəvi növlər dəyişdirilərək materialın fiziki xüsusiyyətləri tənzimlənə bilər. Bu tədqiqatda A mövqeyi sabit olaraq Na-dır. B mövqeyi üç müxtəlif metaldan biri ola bilər: Ge, Sn və ya Pb. X mövqeyi isə F, Cl, Br və ya I halogenlərindən biridir.

Buna görə tədqiqat aşağıdakı üç ailəni araşdırır:

NaGeX₃: NaGeF₃, NaGeCl₃, NaGeBr₃, NaGeI₃

NaSnX₃: NaSnF₃, NaSnCl₃, NaSnBr₃, NaSnI₃

NaPbX₃: NaPbF₃, NaPbCl₃, NaPbBr₃, NaPbI₃

Burada mühüm fərq var: “Na-əsaslı” ifadəsi bütün birləşmələrin qurğuşunsuz olduğu anlamına gəlmir. Ge və Sn seriyalarında Pb olmadığı halda, NaPbX₃ ailəsində mərkəzi metal birbaşa Pb-dir.

Vahid hüceyrə ilə 2×2×2 superhüceyrə arasındakı fərq nədir?

Vahid hüceyrə perovskit kristalının periodik olaraq təkrarlanan ən kiçik struktur təsviridir. Tədqiqatda bu kubik hüceyrə beş atomdan ibarətdir.

2×2×2 superhüceyrə isə eyni vahid hüceyrənin x, y və z istiqamətlərində ikişər dəfə çoxaldılması ilə yaradılır. Beləliklə, səkkiz ekvivalent vahid hüceyrə və ümumilikdə 40 atom əldə edilir: 8 Na, 8 B metalı və 24 halogen atomu.

Superhüceyrə başqa kimyəvi maddə deyil. Eyni kimyəvi tərkibin daha böyük periodik təsviridir. Tədqiqatın məqsədi bu iki struktur təsvir istifadə edildikdə elektron və optik nəticələrin nə qədər dəyişdiyini də araşdırmaqdır.

Halogen dəyişməsi NaBX₃ perovskitlərinin xüsusiyyətlərini niyə bu qədər güclü dəyişdirir?

Çünki X-mövqeyi halogeni yalnız kristal qəfəsinin ölçüsünə deyil, valentlik zolağını əmələ gətirən elektron hallarına da birbaşa təsir edir. Halogen p orbitalları valentlik zolağında üstün olduğuna görə F, Cl, Br və ya I seçimi həm zolaq kənarlarının mövqeyini, həm də fotonların yarada bildiyi elektron keçidlərini dəyişə bilir.

Kubik kristal quruluşu

Mənbədə araşdırılan bütün tərkiblər kubik Pm3̅m perovskit quruluşu ilə modelləşdirilmişdir. Vahid hüceyrədə Na künc mövqeyində, B-mövqeyi metalı hüceyrənin mərkəzində, halogen atomları isə üz mərkəzlərinə uyğun mövqelərdə yerləşir.

Bu həndəsənin 2×2×2 istiqamətlərində çoxaldılması ilə superhüceyrə əldə edilir.

Qəfəs parametrinin kimyəvi tərkibdən asılılığı

Vahid hüceyrə seriyalarında F birləşmələri ən kiçik, I birləşmələri isə ümumən ən böyük qəfəs ölçüsünə malikdir. B-mövqeyi metalında da Ge-dən Sn və Pb istiqamətində dəyişmə ümumən qəfəsin genişlənməsi ilə əlaqəlidir.

Bu meyl atom/ion ölçülərinin perovskit qəfəs həndəsəsinə təsiri ilə uyğundur. Bununla belə, superhüceyrə parametri vahid hüceyrə parametri ilə birbaşa eyni həndəsi uzunluq miqyasında qiymətləndirilməməlidir; superhüceyrə daha böyük periodik modeldir.

“Daha sabit” ifadəsi nə deməkdir?

Mənbə ümumi enerji–qəfəs parametri əyrilərindən hər bir quruluş üçün enerji minimumu müəyyən edir və I tərkibli tərkibləri araşdırılan sıra daxilində energetik baxımdan əlverişli kimi təsvir edir.

Lakin tədqiqat fonon spektri, faza keçidi, əmələgəlmə enerjisi, parçalanma enerjisi və ya eksperimental temperatur sabitliyi kimi müstəqil sabitlik sınaqları təqdim etmir. Buna görə burada deyilən sabitlik hesablamadakı optimallaşdırılmış quruluş və enerji səthi kontekstində oxunmalıdır.

TDOS və PDOS bizə nə deyir?

TDOS, müəyyən enerji intervalında bütün sistem üzrə əlçatan elektron hallarının ümumi sıxlığını göstərir. PDOS isə bu halların hansı atom və orbitaldan qaynaqlandığını ayırmağa kömək edir.

NaGeX₃ seriyasında valentlik zolağı əsasən halogen atomlarının p orbitallarından yaranır. Keçiricilik zolağında Ge-nin p orbitalları ilə Na-nın s orbitalları daha nəzərə çarpan olur.

Sn və Pb seriyalarında da oxşar əsas mexanizm müşahidə olunur: valentlik zolağı böyük ölçüdə halogen p halları, keçiricilik zolağı isə mərkəzi metalın p halları və Na s halları tərəfindən formalaşır.

Buna görə halogen dəyişməsi yalnız qəfəs ölçüsünü dəyişən həndəsi proses deyil. O, elektronların valentlik zolağındakı əlçatan hallarının kimliyini də birbaşa dəyişir.

Tədqiqatın Metodu və Tapıntıları

DFT hesablama protokolu

Dalğa funksiyasının cutoff enerjisi vahid sabit dəyərdə saxlanılmamış, hər bir tərkib üçün ayrıca seçilmişdir. Vahid hüceyrə hesablamalarında mənbədə 30–210 Ry, superhüceyrələrdə isə 60–260 Ry-yə qədər dəyişən dəyərlər vardır.

0 K niyə vacibdir?

Hesablanan kristal və elektron xüsusiyyətləri əsas hal istinadına aiddir. Real materialın işləmə temperaturunda qəfəs istilik təsiri ilə genişlənə və fonon qarşılıqlı təsirləri elektron quruluşunu dəyişə bilər.

Bu tədqiqat həmin təsirləri birbaşa hesablamamışdır. Mənbə də sonlu temperatur, istilik genişlənməsi və fonon töhfələrinin əlavə qəfəs dinamikası hesablamaları tələb etdiyini açıq şəkildə bildirir.

Zolaq aralığı nəticələri

Ümumi meyl F-dən I-yə keçdikcə zolaq aralığının kiçilməsidir. Lakin xüsusilə NaSnBr₃ və NaPbI₃ kimi tərkiblərdə bu meyl model təsvirindən əhəmiyyətli dərəcədə təsirlənir.

Birbaşa və dolayı zolaq aralıqları

Ge-əsaslı bütün sistemlərdə həm vahid hüceyrə, həm də superhüceyrə hesablamaları birbaşa zolaq aralığı verir. Vahid hüceyrədə zolaq kənarları Γ–R yolu üzərində olduğu halda, superhüceyrədə Γ nöqtəsində birləşir.

Sn seriyasında vahid hüceyrə nəticələri daha müxtəlifdir. NaSnF₃ dolayı zolaq aralığı göstərərkən NaSnCl₃ və NaSnI₃ birbaşa keçid, NaSnBr₃ isə R–X yolu boyunca birbaşa keçid göstərir. Superhüceyrə Sn modelləri birbaşa Γ keçidləri göstərir.

Pb seriyasında vahid hüceyrə modelləri ümumən dolayı zolaq xarakterinə malikdir; NaPbI₃ istisna olaraq birbaşadır. Superhüceyrə Pb sistemlərində birbaşa zolaq aralıqları bildirilir.

Struktur model niyə vacibdir?

Eyni kimyəvi tərkib vahid hüceyrədən superhüceyrəyə keçirildikdə yalnız zolaq xətlərinin sayı artmır; CBM və VBM mövqeləri ilə hesablanan zolaq aralığının böyüklüyü də dəyişə bilər.

NaPbI₃ bunun diqqətçəkən nümunəsidir: mənbə vahid hüceyrə üçün 0,10 eV, superhüceyrə üçün 1,10 eV verir. Bu fərq elektron nəticələrin istifadə olunan periodik təsvirə və struktur relaksasiyasına həssas olduğunu göstərir.

Zolaqların geniş olması yüksək hərəkətlilik deməkdirmi?

Tədqiqat bu məsələdə xüsusilə ehtiyatlıdır. Geniş və dispersiv zolaqlar əlverişli elektron daşınması ilə əlaqələndirilə bilər; lakin mənbə real daşıyıcı hərəkətliliyinin yalnız zolaq genişliyindən çıxarıla bilməyəcəyini və xüsusi daşıma hesablamalarının lazım olduğunu açıq şəkildə bildirir.

Buna görə bu məqalədən elektron və ya deşik hərəkətliliyi barədə ədədi nəticə çıxarmaq düzgün deyil.

Yod tərkibli NaBX₃ birləşmələri optik baxımdan niyə önə çıxır?

Mənbə hesablamalarında I tərkibli birləşmələr ümumən daha böyük statik dielektrik sabiti, görünən bölgədə daha güclü işıq udulması və daha yüksək optik keçiricilik xüsusiyyətləri göstərir. Bu üç meyl birlikdə müəlliflərin yodid tərkibləri qabaqcıl fotovoltaik və optoelektron tədqiqatlar üçün önə çıxarmasına əsas verir.

Dielektrik funksiyası

Kompleks dielektrik funksiyası:

ε(ω) = ε₁(ω) + iε₂(ω)

kimi götürülür.

Həqiqi hissə ε₁ materialın elektromaqnit sahəsinə qarşı qütbləşmə cavabı ilə; xəyali hissə ε₂ isə udma davranışı və dolu hallarla boş hallar arasındakı foton-mənşəli elektron keçidləri ilə əlaqəlidir.

Aşağı enerji həddindəki ε₁ dəyəri statik dielektrik sabitinin müəyyən edilməsində istifadə edilmişdir.

Statik dielektrik sabiti

Mənbədə statik dielektrik sabiti halogen atomunun ölçüsü böyüdükcə ümumən artır. Buna görə I tərkibli sistemlər F, Cl və Br analoqları ilə müqayisədə daha güclü aşağı tezlikli dielektrik cavab verir.

Superhüceyrə modelləri əksər tərkiblərdə vahid hüceyrədən daha yüksək dəyər verir. NaGeCl₃, NaGeBr₃ və NaPbI₃ bu ümumi meylin istisnalarıdır.

Udulma əmsalı

Araşdırılan materiallarda udulma əmsalları bəzi enerji bölgələrində təxminən 10⁵–10⁶ cm⁻¹ səviyyələrinə çatır.

Yodlu sistemlər təxminən 7–13 eV yüksək enerji bölgəsində ən güclü udulma davranışlarından birini göstərir. Daha vacibi, mənbənin təxminən 1,7–3,1 eV kimi qəbul etdiyi görünən enerji intervalında da yodid tərkiblərin müvafiq F, Cl və Br sistemlərindən ümumən daha yüksək udulma göstərdiyi bildirilir.

Optik cavabı daha çox halogen, yoxsa mərkəzi metal dəyişdirir?

Mənbənin spektral müqayisəsinə görə X-mövqeyi halogeninin dəyişdirilməsi ümumi udulma xüsusiyyətlərində daha nəzərəçarpan dəyişiklik yaradır. Ge-nin Sn və ya Pb ilə dəyişdirilməsi də spektrə təsir edir, lakin tədqiqatda ümumi optik profildəki dəyişiklik halogen əvəzlənməsi ilə müqayisədə daha məhdud qiymətləndirilmişdir.

Optik keçiricilik

Optik keçiricilik aşağı enerji həddində sıfıra yaxınlaşır, icazə verilən elektron keçidlərinin başladığı enerji bölgələrində isə yüksəlir.

I tərkibli birləşmələr ümumən F, Cl və Br sistemlərinə nisbətən daha nəzərəçarpan optik keçiricilik pikləri göstərir. Piklərin mövqeyi və intensivliyi hər bir tərkibin zolaq quruluşu və mövcud zolaqlararası keçidləri ilə dəyişir.

Əks etdirmə qabiliyyəti

Araşdırılan birləşmələrin geniş enerji intervallarında nisbətən aşağı əks etdirmə qabiliyyəti göstərdiyi bildirilir.

Mənbədə həmçinin keyfiyyətcə tərs əlaqə müşahidə edilmişdir: əks etdirmənin yüksəldiyi bəzi spektral bölgələrdə udulma azalarkən, güclü udulma bölgələrində əks etdirmə daha aşağı qala bilər.

Vahid hüceyrə ilə superhüceyrənin optik cavabı niyə oxşardır?

Zolaq quruluşlarında nəzərəçarpan fərqlər olmasına baxmayaraq, udulma, optik keçiricilik və əks etdirmənin əsas spektral xarakteri iki modeldə böyük ölçüdə qorunur.

Mənbə bunu əsas optik xüsusiyyətlərin yalnız periodik modeldəki atom sayından deyil, kimyəvi tərkibdən və onun yaratdığı elektron quruluşundan güclü şəkildə müəyyən edilməsi ilə əlaqələndirir.

Yodidlər həqiqətən günəş elementi üçün “ən yaxşı” seçimdir?

Bu tədqiqat bunu eksperimental olaraq göstərmir. I tərkibli birləşmələrin hesablanan optik cavabı güclüdür; lakin real fotovoltaik cihazın performansı yalnız udulma əmsalı ilə müəyyən edilmir. Bu tədqiqatda cihaz səmərəliliyi, işləmə ömrü, real daşıyıcı hərəkətliliyi, qüsur sıxlığı, rekombinasiya, elektrod/daşıma təbəqəsi interfeysləri və ya istehsal oluna bilmə qabiliyyəti ölçülməmişdir.

Çox kiçik hesablanan zolaq aralıqları necə şərh edilməlidir?

NaGeI₃ və NaSnI₃ üçün mənbədə 0,001 eV kimi demək olar ki, sıfır hesablanan zolaq aralıqları vardır. NaSnBr₃ superhüceyrədə də 0,001 eV-dir.

Bu rəqəmlər tədqiqatın PBE/DZP/SIESTA hesablama protokolunun nəticələridir. Birbaşa eksperimental ölçmə deyil.

Mənbənin öz Cədvəl 2-si bəzi əvvəlki hesablamaların xeyli fərqli dəyərlər verdiyini göstərir. Məsələn, NaSnI₃ üçün mənbə 0,001 eV hesabladığı halda, eyni cədvəldə əvvəlki tədqiqatların 1,14 və 2,68 eV dəyərləri yer alır.

Buna görə tək bir ədədi zolaq aralığı əsasında qəti material seçimi etmək əvəzinə, metod, struktur model və müstəqil doğrulama birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Spin–orbit coupling məhdudiyyəti

Tədqiqatın girişində başqa bir materialda SOC-nin zolaq aralığını dəyişdirə bildiyinə dair ədəbiyyat nümunəsi verilir. Lakin mövcud NaBX₃ hesablamalarının metod bölməsində SOC-nin istehsal hesablamalarına daxil edildiyi göstərilmir.

Buna görə bu nəticələr SOC daxil edilmiş zolaq quruluşları kimi təsvir edilməməlidir.

Real temperatur şəraiti modelləşdirilməyib

Bütün optimallaşdırmalar 0 K-də aparılmışdır. İstilik genişlənməsi, fononlar, temperatur-mənşəli kristal deformasiyaları və iş şəraitində faza davranışı mövcud modelin xaricində qalır.

Mənbə də bu təsirlərin gələcəkdə əlavə lattice-dynamics və temperaturdan asılı hesablamalarla araşdırılmasını təklif edir.

Pb məsələsi

Tədqiqatın motivasiyalarından biri klassik Pb tərkibli perovskitlərdə toksiklik narahatlıqlarıdır. Lakin araşdırılan sıra həm Ge/Sn, həm də Pb tərkiblərini əhatə edir.

Buna görə bütün NaBX₃ ailəsini “qurğuşunsuz alternativ” adlandırmaq düzgün deyil. NaGeX₃ və NaSnX₃ Pb tərkibsiz tədqiqat namizədləri olduğu halda, NaPbX₃ birbaşa qurğuşun ehtiva edir.

Ümumi nəticə

Tədqiqat NaBX₃ perovskitlərinin optoelektron xüsusiyyətlərinin kimyəvi əvəzlənmə ilə geniş diapazonda tənzimlənə bildiyini göstərir.

Halogenin F-dən I-yə dəyişdirilməsi ümumən kristal qəfəsini genişləndirir, hesablanan zolaq aralığını azaldır, statik dielektrik cavabı artırır və görünən bölgədə udulmanı gücləndirir.

Mərkəzi metal kimi Ge, Sn və ya Pb seçimi də elektron zolaq quruluşunu və zolaq keçidlərinin xarakterini dəyişdirir; lakin optik spektrin ümumi formasında halogen əvəzlənməsi daha nəzərəçarpan dəyişiklik yaradır.

Vahid hüceyrə və superhüceyrə modelləri bəzi zolaq aralığı və zolaq kənarı detallarında mühüm fərqlər yaratsa da, əsas optik meyllər böyük ölçüdə oxşardır.

Buna görə mənbə yodid tərkibləri daha qabaqcıl nəzəri və eksperimental fotovoltaik/optoelektron tədqiqatlar üçün ümidverici namizədlər kimi təsvir edir. Lakin tədqiqat bu namizədlərin real cihaz performansını sübut etmir; hesablama material taraması səviyyəsində qalır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat:Unveiling the Potential of Na-based Perovskites: Effects of Halogen and Metal Substitution on Optoelectronic Properties.

Müəlliflər: Faezeh Pakravesh və Mohammad Izadyar.

Qurum: Research Center for Modeling and Computational Sciences, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

Məsul müəllif: Mohammad Izadyar.

Mənbə növü: Sıxlıq funksional nəzəriyyəsinə əsaslanan ilk-prinsiplər hesablama materialşünaslığı tədqiqatı.

Platforma: SSRN, abstract=7379884.

Rəy prosesi: Yüklənmiş PDF tədqiqatı açıq şəkildə rəy prosesindən keçməmiş preprint kimi təsvir edir.

DOI: Yüklənmiş PDF-də tədqiqatın özü üçün təsdiqlənmiş nəşr DOI-si göstərilməyib. Zenodo məlumat dəstinin DOI-si 10.5281/zenodo.18449029-dur; bu DOI məqalənin nəşr DOI-si deyil.

Açıq lisenziya: Yüklənmiş PDF-də məqalənin təkrar istifadəsini tənzimləyən Creative Commons və ya oxşar açıq lisenziya açıq şəkildə göstərilməyib.

Araşdırılan sistemlər: NaBX₃; B = Ge, Sn, Pb və X = F, Cl, Br, I. Ümumilikdə 12 kimyəvi tərkib, hər biri vahid hüceyrə və 2×2×2 superhüceyrə kimi modelləşdirilmişdir.

Hesablama proqramı: SIESTA.

Elektron quruluş metodu: DFT, GGA-PBE və DZP.

Yaxınlaşma: Ümumi enerji üçün 1×10⁻⁴ eV; qüvvə üçün 0,04 eV/Å.

Brillouin zonasının nümunələnməsi: Vahid hüceyrə 5×5×5, superhüceyrə 8×8×8 Monkhorst–Pack k-şəbəkəsi.

Temperatur: 0 K. İstilik genişlənməsi və fonon töhfələri əhatə dairəsindən kənardadır.

Hesablanan xüsusiyyətlər: Optimallaşdırılmış kristal quruluşu, TDOS, PDOS, zolaq quruluşu, zolaq aralığı, kompleks dielektrik funksiyası, statik dielektrik cavab, udulma əmsalı, optik keçiricilik və əks etdirmə qabiliyyəti.

Əsas elektron nəticə: Halogen p orbitalları valentlik zolağına; B-mövqeyi metal p və Na s orbitalları keçiricilik zolağına mühüm töhfə verir.

Əsas optik nəticə: Udulma əmsalı təxminən 10⁵–10⁶ cm⁻¹ səviyyəsinə çatmış və I tərkibli birləşmələr ümumən daha yüksək statik dielektrik cavab, udulma və optik keçiricilik göstərmişdir.

Zolaq aralığı məhdudiyyəti: Məlumatlar hesablanmış PBE/DZP nəticələridir. Cədvəl 2-də bəzi birləşmələr üçün əvvəlki tədqiqatlarla böyük ədədi fərqlər vardır; tədqiqat eksperimental zolaq aralığı doğrulaması təqdim etmir.

Daşıma məhdudiyyəti: Daşıyıcı hərəkətliliyi birbaşa hesablanmamışdır və mənbə yalnız zolaq dispersiyasından hərəkətlilik çıxarılmamalı olduğunu bildirir.

Sabitlik məhdudiyyəti: Quruluşlar ümumi enerji–qəfəs parametri optimallaşdırması ilə qiymətləndirilmişdir. Fonon sabitliyi, əmələgəlmə enerjisi, sonlu temperatur faza sabitliyi və uzunmüddətli eksperimental sabitlik ayrıca müəyyən edilməmişdir.

SOC: Əsas metod bölməsində mövcud istehsal hesablamalarında spin–orbit coupling istifadə edildiyi göstərilmir.

Məlumatların əlçatanlığı: Müəlliflər SIESTA input/output fayllarını Zenodo-da 10.5281/zenodo.18449029 DOI-si ilə açıq etdiklərini bildiriblər.

Maraq toqquşması: Müəlliflər maraq toqquşmasının olmadığını bəyan edirlər.

Maliyyələşdirmə: Research Council of Ferdowsi University of Mashhad, Grant No. 61066/3.

Hesablama infrastrukturu: Tədqiqatın bir hissəsi Ferdowsi University of Mashhad Sci-HPC Center-də həyata keçirilmişdir.

Verianla hazırlama metodu: Mənbə məqalənin cümlələri və ya fiqur tərtibatları kopyalanmamışdır. Struktur, elektron və optik hesablama nəticələri; metod parametrləri, ədədi cədvəllər və mənbədəki məhdudiyyətlər qorunaraq müstəqil Azərbaycan dilində öyrədici mətn hazırlanmışdır. Mənbədə olmayan eksperimental səmərəlilik, daşıyıcı hərəkətliliyi, cihaz sabitliyi və ya material uğuru yaradılmamışdır.