Bu tədqiqatın əsas problemi malyariya müalicəsində istifadə olunan xloroxinin pediatrik istifadədə daha qəbuledilən hala gətirilib-gətirilə bilməyəcəyidir. Xloroxin difosfat xloroxinə həssas Plasmodium vivax malyariyasının müalicəsində mühüm dərman kimi istifadə olunur. Lakin dərmanın acı dadı, xüsusilə uşaqlarda müalicəni çətinləşdirə bilər. Uşaq xəstələrdə doza adətən bədən çəkisinə görə tənzimlənir; uyğun pediatrik formulasiya olmadıqda tabletin bölünməsi, əzilməsi və ya bərk dozaj formalarından maye hazırlanması kimi tətbiqlər gündəmə gəlir. Bu əməliyyatlar dərmanın acı dadını daha qabarıq edə və uşağın dərmanı tüpürməsinə, qusmasına və ya müalicəni tamamlamamasına səbəb ola bilər.

Tədqiqatın əhəmiyyəti burada ortaya çıxır: Antimalyariya dərmanının yalnız bioloji baxımdan effektiv olması kifayət deyil; xüsusilə uşaqlarda dərman qəbul edilə bilən, tolere olunan və müalicəyə uyğunluğu dəstəkləyən formada təqdim edilməlidir. Buna görə pediatrik formulasiya hazırlanması yalnız farmasevtik texnologiya məsələsi deyil, həm də ictimai sağlamlıq baxımından mühüm mövzudur.

Bu tədqiqatda istifadə olunan strategiya xloroxini ionmübadilə qatranı ilə kompleksləşdirməkdir. İonmübadilə qatranları yüklü dərman molekulları ilə qarşılıqlı təsir göstərə bilən polimer daşıyıcılardır. Belə qatranlar ağız mühitində acı dadlı dərmanların sərbəst vəziyyətdə olmasını azaldaraq dad qavrayışını maskalaya bilər. Məntiq sadə şəkildə belədir: Dərman ağızda dərhal sərbəst buraxılmırsa, dad reseptorları ilə daha az təmas edir; mədə kimi daha turş və ion tərkibi fərqli mühitə çatdıqda isə qatrandan ayrılıb sorulma üçün sərbəstləşə bilər.

Araşdırmada istifadə olunan qatran polakrilin kaliumdur və kommersiya adı kimi Amberlite IRP88 göstərilmişdir. Xloroxin–qatran kompleksi 1:1 dərman/qatran nisbətində hazırlanmışdır. Reaksiya turş mühitdə, pH 4,5–5,0 intervalında, otaq temperaturunda və işıqdan qorunmaqla 24 saat qarışdırılaraq aparılmışdır. Daha sonra rezinat vakuum filtrasiyası ilə ayrılmış və 30 °C-də, 1100 mbar təzyiqdə, 48 saat vakuum sobasında qurudulmuşdur. Tədqiqatda CLQ-R kompleksinin əsas xloroxin tərkibi %42,6 kimi bildirilmişdir.

Bu kompleksin məqsədi yalnız dadı maskalamaq deyil. İdeal dad maskalama strategiyası dərmanın antimalyariya aktivliyini pozmadan, sorulmasını ciddi şəkildə dəyişdirmədən və yeni toksiklik riski yaratmadan işləməlidir. Buna görə tədqiqatçılar CLQ-R-ni bir neçə fərqli istiqamətdən qiymətləndirmişlər: Caco-2 hüceyrələrində canlılıq, P. falciparum üzərində in vitro antiplazmodial aktivlik, insan eritrositlərində hemoliz, siçanlarda plazma konsentrasiyası-zaman profili, biokimyəvi parametrlər, P. berghei ANKA ilə yoluxdurulmuş siçanlarda in vivo antimalyariya aktivliyi, infeksiyanın yenidən üzə çıxmasını qiymətləndirən recrudescence testi və iki butulkalı dad üstünlüyü testi.

Tədqiqatda istifadə olunan ilk mühüm in vitro qiymətləndirmə Caco-2 hüceyrə canlılığıdır. Caco-2 hüceyrələri insan kolorektal adenokarsinoma mənşəli olsa da, bağırsaq epitel baryeri ilə bağlı farmasevtik tədqiqatlarda tez-tez istifadə olunan hüceyrə modelidir. Araşdırmada CLQ və CLQ-R müxtəlif konsentrasiyalarda, 0,01–100 µM intervalında sınaqdan keçirilmişdir. Qatran təkbaşına 74 µg/mL konsentrasiyada qiymətləndirilmişdir. MTT testi ilə metabolik aktiv hüceyrələrin canlılıq səviyyəsi ölçülmüşdür.

Cədvəl 1-ə görə aşağı və orta konsentrasiyalarda CLQ və CLQ-R arasında nəzərəçarpan fərq bildirilməmişdir. Ən yüksək konsentrasiya olan 100 µM-də isə hüceyrə canlılığı əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdır. Cədvəldə 100 µM-də CLQ üçün hüceyrə canlılığı 68,1 ± 11, CLQ-R üçün 61,1 ± 11 kimi verilmişdir. Müəlliflər bu yüksək konsentrasiyada canlılığın azalmasını xloroxinin məlum hüceyrəvi təsirləri, xüsusilə lizosomlarda toplanması, intralizosomal pH-ı yüksəltməsi və autofagiyanın gec mərhələlərini poza bilməsi ilə əlaqələndirmişlər. Qatranın təkbaşına hüceyrə canlılığına mənfi təsir etməməsi tədqiqatda qatranın bu hüceyrə modeli baxımından inert davranması kimi şərh edilmişdir.

Xloroxinin antimalyariya təsiri parazitin həzm vakuolunda toplanması və hemoglobinin həzmi zamanı yaranan toksik birləşmələrin detoksifikasiyasını pozması ilə əlaqələndirilir. Tədqiqatda bu mexanizm təfərrüatlı eksperimentlərlə yenidən sübut edilməmiş, lakin ədəbiyyatda qəbul olunan təsir mexanizmi kontekstində müzakirə edilmişdir. CLQ-R-nin sərbəst xloroxinə nisbətən daha yüksək IC₅₀ göstərməsi xloroxinin qatran kompleksindən buraxılma kinetikasının fərqli olması ilə izah edilmişdir. Qatrandan xloroxin buraxılması pH-a həssasdır; neytral pH-a yaxın mühitlərdə buraxılmanın yavaşıması parazitə çatan sərbəst dərmanın zamanlamasına təsir göstərə bilər.

In vitro parazit tədqiqatında Plasmodium falciparum 3D7 ştammından istifadə edilmişdir. Parazitlər sinxronlaşdırılmış halqa mərhələsində 96 quyulu lövhələrə yerləşdirilmiş; son parazitemiya %0,5 və hematokrit %2 olacaq şəkildə hazırlanmışdır. CLQ və CLQ-R ikiqat seriya durulaşdırmaları ilə 200 nM-dən 3,12 nM-ə qədər sınaqdan keçirilmişdir. 72 saatlıq inkubasiyadan sonra parazit proliferasiyası SYBR Safe DNA boyası ilə ölçülmüşdür.

Tədqiqatda verilən IC₅₀ anlayışı belə başa düşülə bilər:

\[ IC_{50} \]

IC₅₀, sınaqdan keçirilən şəraitdə parazit proliferasiyasını və ya bioloji cavabı %50 nisbətində inhibə etmək üçün tələb olunan konsentrasiyanı ifadə edir. Dəyər nə qədər aşağıdırsa, həmin eksperimental şəraitdə aktivlik bir o qədər güclü hesab edilir. Bu tədqiqatda CLQ üçün IC₅₀ 13 nM, CLQ-R üçün 30 nM kimi bildirilmişdir. CLQ-R-nin dəyəri daha yüksək olsa da, nanomolar intervalda qaldığı üçün güclü antiplazmodial aktivliyin qorunduğu nəticəsinə gəlinmişdir.

Tədqiqatda flüoresans ölçmələrinin qatran tərəfindən süni şəkildə təsirlənib-təsirlənmədiyi də yoxlanılmışdır. Çünki SYBR Safe kimi flüoresans əsaslı metodlarda sınaq materialı siqnalı artırsa və ya azaltsa, yanlış şərh yarana bilər. Tədqiqatçılar qatranın istifadə olunan konsentrasiyalarda nəzərə alınmayacaq səviyyədə flüoresans müdaxiləsi yaratdığını bildirmişlər. Bu nəzarət CLQ-R-nin antiplazmodial təsirinin ölçmə artefaktından qaynaqlanmadığını dəstəkləmək baxımından vacibdir.

Hemoliz testi də mühüm təhlükəsizlik göstəricisidir. İnsan O+ eritrositləri parazit proliferasiyası eksperimentindəki şəraitə bənzər şəkildə CLQ-R və qatranla inkubasiya edilmişdir. Hemoglobinin buraxılması 545 nm absorbans ölçümü ilə qiymətləndirilmişdir. Hemoliz nisbəti aşağıdakı düsturla hesablanmışdır:

\[ \%\,hemoliz = \frac{A_{örnek} - A_{negatif\,kontrol}}{A_{pozitif\,kontrol} - A_{negatif\,kontrol}} \times 100 \]

Bu düsturda A_nümunə, sınaqdan keçirilən nümunədə ölçülən absorbansı; A_{mənfi nəzarət}, lizis olmayan nəzarətin absorbansını; A_{müsbət nəzarət} isə tam lizis nəzarətinin absorbansını göstərir. Düstur nümunənin eritrositləri nə qədər parçaladığını faizlə ifadə edir. Tədqiqatda CLQ-R və qatran təkbaşına aşağı hemolitik aktivlik göstərmiş, hemoliz dəyərləri bütün sınaq konsentrasiyalarında %10-dan aşağı qalmışdır. Bu tapıntı formulasiyanın in vitro şəraitdə eritrositlərə nəzərəçarpan zərər vermədiyini düşündürür.

Farmakokinetik qiymətləndirmə CLQ-R-nin mədə-bağırsaq sistemində xloroxini buraxıb-buraxmadığını və plazmada sərbəst xloroxinə bənzər ekspozisiya yaradıb-yaratmadığını anlamaq üçün aparılmışdır. Siçanlara oral qavaj yolu ilə CLQ, CLQ-R və ya qatran verilmişdir. CLQ üçün 15,6 mg/kg xloroxin bazası, CLQ-R üçün 26 mg/kg xloroxin bazası, qatran üçün isə CLQ-R müalicəsindəki qatran kütləsinə uyğun 61 mg/kg tətbiq edilmişdir. Qan nümunələri 0,08; 0,25; 0,5; 0,75; 1; 2; 4 və 6 saat nöqtələrində götürülmüşdür.

Plazma xloroxin səviyyələri LC-MS/MS üsulu ilə ölçülmüşdür. Chloroquine üçün 319,8 > 246,9, daxili standart karbamazepin üçün 237,0 > 194,0 kütlə keçidləri istifadə edilmişdir. Metodun 10–2000 ng/mL intervalında validasiya edildiyi, ANVISA meyarlarına görə həssaslıq, dəqiqlik, gün daxili və günlərarası dəyişkənlik, xəttilik, stabillik, carryover, matris təsiri və seçicilik kimi parametrlərin qiymətləndirildiyi bildirilmişdir.

Farmakokinetik cədvəldə CLQ və CLQ-R-nin normallaşdırılmış dozalara görə yaxın profillər göstərdiyi görünür. t_max CLQ üçün 0,50 saat, CLQ-R üçün 0,75 saatdır. AUC_0-6h/Dose CLQ üçün 2,33, CLQ-R üçün 2,30 kimi verilmişdir. AUC_∞/Dose CLQ üçün 2,79, CLQ-R üçün 3,31-dir. Eliminasiya yarımömrü CLQ üçün 2,34 saat, CLQ-R üçün 3,15 saat kimi bildirilmişdir. Bu nəticələr xloroxinin qatrana bağlanmasının sistem ekspozisiyasını nəzərəçarpacaq şəkildə pozmadığı kimi şərh edilmişdir.

Farmakokinetikada istifadə olunan mühüm anlayışlardan biri AUC-dir. Tədqiqatın məntiqini izah etmək üçün aşağıdakı əsas əlaqə ilə başa düşülə bilər:

\[ AUC = \int_{0}^{t} C(t)\,dt \]

Burada C(t) zaman ərzində plazmadakı dərman konsentrasiyasını; AUC isə konsentrasiya-zaman əyrisinin altında qalan sahəni ifadə edir. AUC orqanizmin dərmana ümumi məruz qalmasını anlamağa kömək edir. Bu tədqiqatda AUC dəyərlərinin CLQ və CLQ-R üçün yaxın olması kompleksin oral tətbiqdən sonra xloroxini sistem dövranına çatdıra bildiyini dəstəkləyir.

Cədvəl 3 biokimyəvi parametrləri verir. Tədqiqatçılar xolesterin, sidik turşusu, AST, ALT, albumin, ümumi protein, sidik cövhəri, qələvi fosfataza, qlükoza və kreatinin kimi göstəriciləri 24 və 48 saat sonra qiymətləndirmişlər. CLQ və CLQ-R 48 saat sonra qələvi fosfataza səviyyəsində artıma səbəb olmuşdur. CLQ-R qrupunda kreatinin səviyyəsi nəzarət qrupuna nisbətən yüksək olmuşdur. Lakin müəlliflər bu dəyişikliklərin ədəbiyyatda bildirilən fizioloji referens intervallarını aşmadığını qeyd etmişlər. Buna görə tədqiqat qısamüddətli siçan qiymətləndirməsində aydın sistem biokimyəvi toksiklik siqnalı görmədiyini müdafiə edir. Bununla belə, bu nəticə uzunmüddətli təhlükəsizlik və ya insanlarda təhlükəsizlik mənasına gəlmir.

In vivo antimalyariya effektivliyi üçün Plasmodium berghei ANKA GFP ilə yoluxdurulmuş C57BL/6 siçanlarından istifadə edilmişdir. Bu model insan malyariyasının bütün xüsusiyyətlərini eynilə təqlid etmir; lakin malyariya tədqiqatlarında və antimalyariya birləşmələrinin skrininqində geniş istifadə olunan gəmirici modelidir. Tədqiqatda iki əsas in vivo test aparılmışdır: dörd günlük basqılama testi və recrudescence, yəni müalicədən sonra infeksiyanın yenidən üzə çıxmasını izləyən test.

Dörd günlük basqılama testində siçanlar yoluxdurulduqdan iki saat sonra qruplara ayrılmış və CLQ, CLQ-R və ya qatranla gündəlik müalicəyə başlanmışdır. Müalicələr 4-cü günə qədər davam etmiş və parazitemiya axın sitometriyası ilə ölçülmüşdür. Antiplazmodial aktivlik aşağıdakı düsturla hesablanmışdır:

\[ Aktivite(\%) = 100 - \left(\frac{ortalama\,parazitemi_{tedavi}}{ortalama\,parazitemi_{tedavisiz}} \times 100\right) \]

Bu düstur müalicə olunan qrupdakı orta parazitemiyanın müalicə olunmayan yoluxmuş qrupa nisbətən nə qədər azaldığını faizlə ifadə edir. Müalicə olunan qrupda parazitemiya çox aşağıdırsa, aktivlik faizi yüksək alınır. Tədqiqatda 14-cü günün sonunda CLQ üçün %99,84, CLQ-R üçün %98,54 inhibisiya bildirilmişdir. Qatran təkbaşına əhəmiyyətli antimalyariya aktivliyi göstərməmişdir.

Şəkil 2 in vivo basqılama testinin üç əsas nəticəsini göstərir. A panelində müalicələrin heyvan çəkisinə təsiri qiymətləndirilir və CLQ, CLQ-R və ya qatranın yoluxmuş, müalicə olunmayan qrupa nisbətən nəzərəçarpan çəki dəyişikliyi yaratmadığı bildirilir. B panelində parazitemiya əyrisi göstərilir; müalicə olunmayan yoluxmuş qrup və qatran qrupu parazitemiyanın artmasını göstərərkən, CLQ və CLQ-R qruplarında parazit böyüməsi güclü şəkildə basqılanır. C panelindəki cədvəl 4-cü, 7-ci və 14-cü günlərdə antiplazmodial aktivlik faizlərini verir. CLQ-R-nin 4-cü gündə %98,64, 7-ci gündə %99,72, 14-cü gündə %98,54 aktivlik göstərməsi kompleksin in vivo effektivliyi qoruduğunu dəstəkləyir.

Recrudescence testində siçanlar infeksiyanın 3-cü günündə bir doza CLQ, CLQ-R və ya qatran almışdır. Daha sonra parazitemiya 96 saata qədər, sağqalma isə 22-ci günə qədər izlənmişdir. Şəkil 3A-da müalicə olunmayan yoluxmuş qrup və qatran qrupu parazitemiyanın artmasını göstərərkən, CLQ və CLQ-R qruplarında parazitemiya aşağı qalmışdır. Şəkil 3B-də 22-ci gün sağqalma nəticələri verilir: müalicə olunmayan yoluxmuş qrupda və qatran qrupunda sağqalma %0-dır; CLQ qrupunda %40, CLQ-R qrupunda %50 sağqalma bildirilmişdir. Bu fərq tədqiqatda CLQ-R-nin sərbəst xloroxinə bənzər antimalyariya effektivliyini qoruması kimi şərh edilmişdir.

Dad maskalama eksperimentinin tədqiqatdakı yeri çox vacibdir. Çünki CLQ-R formulasiyasının həqiqi hədəfi dərmanın effektivliyini qoruyarkən dadını daha qəbuledilən etməkdir. Bu məqsədlə 48 saatlıq iki butulkalı üstünlük testi aparılmışdır. Siçanlara eyni vaxtda su və sınaq məhlulu olan iki butulka təqdim edilmişdir. İçilən maye miqdarı ölçülmüş və üstünlük nisbəti hesablanmışdır:

\[ PR(\%) = \frac{tadant\,alımı}{tadant\,alımı + su\,alımı} \times 100 \]

Bu düsturda PR üstünlük nisbətini ifadə edir. PR %50-dən aşağıdırsa, heyvanların suyu sınaq məhluluna üstün tutduğu, yəni sınaq məhluluna qarşı aversiya göstərdiyi qəbul edilir. PR %50-dən yuxarıdırsa, sınaq məhluluna üstünlük olduğu kimi şərh edilir.

İlkin sınaqlarda aşağı xloroxin konsentrasiyalarında, yəni 10^-5 mM və 10^-2 mM səviyyələrində siçanların xloroxin məhluluna qarşı nəzərəçarpan aversiya göstərmədiyi bildirilmişdir. 10 mM konsentrasiyada isə su ilə müqayisədə xloroxin məhlulunun istehlakı nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmışdır. Buna görə 10 mM sonrakı dad maskalama eksperimentləri üçün acılığın qavrandığı hədd konsentrasiyası kimi seçilmişdir.

Şəkil 4 CLQ və CLQ-R arasındakı dad üstünlüyü fərqini göstərir. CLQ məhlulunda siçanlar suyu daha çox içmiş və CLQ üçün üstünlük skoru təxminən %34,9 olmuşdur. Bu dəyər %50-dən aşağı olduğu üçün sərbəst xloroxinə qarşı aversiya olduğunu göstərir. CLQ-R məhlulunda isə üstünlük skoru təxminən %50,4 kimi verilmişdir. Bu dəyər CLQ-R-nin sərbəst xloroxinə nisbətən dadı daha yaxşı maskaladığını düşündürür. Qatran təkbaşına isə təxminən %59,17 üstünlük skoru göstərmişdir; müəlliflər bunu qatranın məhlulun dad qəbulunu bir qədər yaxşılaşdırmış ola biləcəyi kimi şərh etmişlər.

Bu nəticə pediatrik formulasiya baxımından praktik məna daşıyır. Acı dərmanlar uşaqlarda müalicəyə uyğunluğu çətinləşdirə bilər. Əgər formulasiya dərmanın dadını maskalayıb effektivliyini qoruya bilirsə, daha qəbuledilən oral məhsul hazırlamaq üçün dəyərli namizəd yanaşma ola bilər. Lakin siçanlarda dad üstünlüyü testi uşaqlarda real qəbuledilənlik tədqiqatını əvəz etmir. İnsan uşaqlarda dad, qoxu, tekstura, həcm, doza tezliyi, valideyn tərəfindən tətbiq və mədəni amillər kimi çoxsaylı dəyişənlər rol oynayır.

Tədqiqatın güclü tərəfləri bir neçə başlıq altında toplana bilər. Birincisi, yalnız fiziki-kimyəvi dad maskalama iddiası ilə kifayətlənməyib farmakoloji aktivliyi də sınaqdan keçirmişdir. İkincisi, in vitro P. falciparum modeli, insan eritrositlərində hemoliz testi, siçan farmakokinetikası, biokimyəvi analizlər, in vivo P. berghei modeli və davranış əsaslı dad testi kimi çoxsəviyyəli qiymətləndirmə aparılmışdır. Üçüncüsü, qatranın təkbaşına parazit proliferasiyasını azaltmadığı, flüoresans ölçməsini əhəmiyyətli şəkildə pozmadığı və in vitro hemoliz yaratmadığı yoxlanılmışdır. Dördüncüsü, kompleksin yalnız dadı maskalayıb dərmanı təsirsizləşdirmədiyi həm in vitro, həm də in vivo məlumatlarla dəstəklənmişdir.

Tədqiqatın məhdudiyyətləri də açıq şəkildə göstərilməlidir. Birincisi, bu tədqiqat resenziyadan keçməmiş preprintdir. İkincisi, klinik tədqiqat deyil; uşaqlarda istifadə oluna bilmə, doza dəqiqliyi, müalicəyə uyğunluq, uzunmüddətli təhlükəsizlik və ya klinik effektivlik qiymətləndirilməmişdir. Üçüncüsü, istifadə olunan heyvan modelləri insan xəstəliyinin bütün xüsusiyyətlərini eynilə əks etdirmir. Dördüncüsü, dad qiymətləndirilməsi siçan davranışına əsaslanır; bu, pediatrik xəstə qəbuluna yalnız ilkin göstərici ola bilər. Beşincisi, CLQ-R-nin IC₅₀ dəyəri sərbəst xloroxindən daha yüksəkdir; bu fərq tədqiqatda pH-a bağlı buraxılma və dərmanın əlçatanlığı ilə əlaqələndirilmişdir. Altıncısı, biokimyəvi analizlər qısamüddətli qiymətləndirmələrdir; xroniki istifadə, müxtəlif yaş qrupları, müxtəlif dozalar və ya təkrarlanan müalicə təhlükəsizliyi üçün daha əhatəli tədqiqat tələb olunur.

Keçmiş baxımından xloroxin uzun müddətdir məlum olan və müəyyən malyariya növlərində hələ də mühüm dərmandır. Lakin köhnə dərmanların uşaqlar üçün uyğun formulasiyalara çevrilməsi, xüsusilə resursları məhdud bölgələrdə hələ də həll olunmalı məsələdir. Bu gün baxımından bu tədqiqat mövcud dərmanı yeni farmasevtik daşıyıcı strategiya ilə daha qəbuledilən etmək fikrini dəstəkləyir. Gələcək baxımından CLQ-R kimi qatran kompleksləri pediatrik oral suspenziyalar, çeynənən tabletlər və ya yenidən formulasiya olunmuş dozaj formaları üçün inkişaf etdirilə bilər. Lakin bu imkanların real məhsula çevrilməsi üçün farmasevtik stabillik, miqyaslana bilən istehsal, doza homogenliyi, insan dad tədqiqatları, uşaqlarda qəbuledilənlik və klinik uyğunluq kimi əlavə mərhələlər tamamlanmalıdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqatın metodu xloroxin–qatran kompleksinin hazırlanması və sonra in vitro, in vivo, farmakokinetik, biokimyəvi və dad qavrayışı baxımından sınaqdan keçirilməsi üzərində qurulmuşdur. Aşağıdakı cədvəl metodun əsas komponentlərini sistemli şəkildə xülasə edir.

CLQ-R kompleksinin hazırlanması: Xloroxin rezinatı tədqiqat qrupunun əvvəlki işində təsvir olunan batch üsulu ilə hazırlanmışdır. Xloroxin və qatran 1:1 dərman/qatran nisbətində istifadə edilmişdir. Qarışıq pH 4,5–5,0 intervalında turş mühitdə, otaq temperaturunda, işıqdan qorunmaqla 24 saat qarışdırılmışdır. Sonra vakuum filtrasiyası aparılmış və məhsul 30 °C-də 48 saat qurudulmuşdur. Dərman yükləmə məhsuldarlığı supernatantdakı xloroxin tərkibinin kompleks əmələ gəlməzdən əvvəl və sonra fərqinə əsasən UV-visible spektrofotometriya ilə hesablanmışdır. Kompleksin əsas xloroxin tərkibi %42,6 kimi bildirilmişdir.

Caco-2 hüceyrə canlılığı nəticələri: CLQ və CLQ-R 0,01; 0,1; 1; 10 və 100 µM konsentrasiyalarda sınaqdan keçirilmişdir. Qatran təkbaşına 74 µg/mL konsentrasiyada qiymətləndirilmişdir. Cədvəl 1-də verilən məlumatlar belədir:

* p<0,05 və ** p<0,01 səviyyəsində nəzarət qrupu ilə müqayisədə statistik əhəmiyyət kimi verilmişdir. Bu cədvəl qatranın təkbaşına Caco-2 canlılığını azaltmadığını, yüksək konsentrasiyada isə CLQ və CLQ-R-nin canlılığı azaltdığını göstərir. Tədqiqatda bu təsirin xloroxinin lizosomal toplanması və autofagiya üzərindəki təsirləri ilə uyğun ola biləcəyi müzakirə edilmişdir.

In vitro antiplazmodial aktivlik: CLQ və CLQ-R P. falciparum 3D7 parazitlərində SYBR Safe əsaslı flüoresans testi ilə qiymətləndirilmişdir. Şəkil 1A-da doza-cavab əyriləri, Şəkil 1B-də IC₅₀ müqayisəsi, Şəkil 1C-də isə hemoliz məlumatları göstərilmişdir. CLQ üçün IC₅₀ 13 nM, CLQ-R üçün 30 nM kimi bildirilmişdir. CLQ-R-nin dəyəri statistik olaraq daha yüksək olsa da, nanomolar intervalda güclü aktivliyi qorumuşdur.

Farmakokinetik nəticələr: CLQ və CLQ-R-nin plazma konsentrasiyası profilləri bir dəfə oral tətbiqdən sonra müqayisə edilmişdir. Dozaya görə normallaşdırılmış parametrlər Cədvəl 2-də verilmişdir:

Bu məlumatlar CLQ-R-nin oral tətbiqdən sonra xloroxini sistem dövranına çatdıra bildiyini və ümumi farmakokinetik ekspozisiya profilinin sərbəst CLQ-yə yaxın olduğunu göstərir. Müəlliflər CLQ-R mədəyə çatdıqda mədə mayelərindəki rəqabətli ionlar və turş mühit səbəbindən xloroxinin polimer matriksdən ayrıldığını bildirirlər.

Biokimyəvi parametrlər: 24 və 48 saat sonra ölçülən biokimyəvi parametrlərdə ümumilikdə fizioloji referens intervallarını aşan dəyişiklik bildirilməmişdir. 48 saatın sonunda CLQ və CLQ-R qruplarında qələvi fosfataza artımı, CLQ-R qrupunda isə kreatinin artımı statistik olaraq əhəmiyyətli hesab edilmişdir; lakin bu dəyişikliklərin referens intervallarından kənara çıxmadığı bildirilmişdir. Bu nəticə qısamüddətli siçan eksperimentində nəzərəçarpan biokimyəvi toksiklik siqnalı olmadığı kimi şərh edilmişdir.

In vivo dörd günlük basqılama testi: C57BL/6 siçanları P. berghei ANKA GFP ilə yoluxdurulmuş və CLQ, CLQ-R və ya qatranla müalicə edilmişdir. Parazitemiya axın sitometriyası ilə izlənmişdir. Şəkil 2C-də verilən antiplazmodial aktivlik dəyərləri belədir:

DPI infeksiyadan sonrakı gün deməkdir. Bu cədvəl CLQ və CLQ-R-nin parazitemiyanı güclü şəkildə basqıladığını, qatranın isə təkbaşına antimalyariya aktivliyi göstərmədiyini ortaya qoyur.

Recrudescence və sağqalma testi: Şəkil 3A-da müalicədən sonrakı parazitemiya, Şəkil 3B-də isə 22-ci gün sağqalma məlumatları göstərilmişdir. Müalicə olunmayan yoluxmuş qrup və qatran qrupu 22-ci gündə %0 sağqalma göstərmişdir. CLQ qrupunda sağqalma %40, CLQ-R qrupunda %50 kimi bildirilmişdir. Bu nəticə CLQ-R-nin infeksiyanın yenidən yüksəlməsini məhdudlaşdırmaqda sərbəst xloroxinə bənzər təsir göstərdiyini düşündürür.

Dad maskalama və üstünlük testi: 48 saatlıq iki butulkalı üstünlük testində siçanlara su və sınaq məhlulu birlikdə təqdim edilmişdir. Şəkil 4-də CLQ, CLQ-R və qatrana aid istehlak və üstünlük skorları göstərilmişdir. CLQ üçün üstünlük skoru təxminən %34,9, CLQ-R üçün %50,4, qatran üçün %59,17 kimi verilmişdir.

CLQ-R-nin CLQ-yə nisbətən üstünlük skorundakı artım belə hesablana bilər:

[ 50.4 - 34.9 = 15.5 ]

Bu dəyər CLQ-R-nin sərbəst xloroxinə nisbətən 15,5 bal daha yüksək üstünlük skoru göstərdiyini ifadə edir. Bu nəticə tədqiqatın pediatrik formulasiya baxımından ən mühüm praktik tapıntısıdır; lakin siçanlarda davranış əsaslı üstünlük testi insan uşaqlarda dad qəbulunun və ya müalicəyə uyğunluğun birbaşa klinik sübutu deyil.

Tədqiqatın ümumi nəticələri:

• CLQ-R kompleksi 1:1 dərman/qatran nisbətində hazırlanmış və %42,6 əsas xloroxin tərkibi göstərmişdir.
• Qatran təkbaşına Caco-2 canlılığını azaltmamışdır.
• 100 µM-də həm CLQ, həm də CLQ-R Caco-2 hüceyrə canlılığını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmışdır.
• CLQ-R P. falciparum 3D7-yə qarşı 30 nM IC₅₀ dəyəri ilə nanomolar səviyyədə güclü antiplazmodial aktivliyi qorumuşdur.
• CLQ-R və qatran insan eritrositlərində aşağı hemolitik aktivlik göstərmişdir; hemoliz dəyərləri %10-dan aşağı qalmışdır.
• CLQ-R-nin farmakokinetik parametrləri sərbəst CLQ-yə yaxın olmuşdur.
• CLQ-R P. berghei ANKA siçan modelində parazitemiyanı güclü şəkildə basqılamışdır.
• Dörd günlük basqılama testində 14-cü gün CLQ-R antiplazmodial aktivliyi %98,54 kimi verilmişdir.
• Recrudescence testində CLQ-R ilə müalicə olunan heyvanlarda 22-ci gün sağqalma %50 kimi bildirilmişdir.
• İki butulkalı dad üstünlüyü testində CLQ-R sərbəst xloroxinə nisbətən daha yüksək üstünlük skoru göstərmişdir.
• Tədqiqat CLQ-R-nin uşaqlar üçün uyğun oral formulasiya hazırlanması baxımından potensial daşıdığını göstərir; lakin klinik tədqiqat deyil.

Mənbə və Metod Qeydi

Bu məzmun Tatiana A. Pádua, Mariana X. V. Passos, Ellen D. Mascarenhas, Thadeu Estevam M. M. Costa, Gabriel P. E. Silveira, Douglas P. Pinto, Ramayana M. M. Brito, Alexander G. Maier, Lilian L. Bueno, Eduardo G. R. de Sousa, Elaine C. Rosas və Thiago F. Guimarães tərəfindən hazırlanmış “Functional Assessment of Chloroquine–Resin Complexes for Improved Oral Antimalarial Formulations” başlıqlı tədqiqata əsaslanaraq hazırlanmışdır.

Mənbə növü preprint tədqiqat məqaləsidir. Mətndə açıq şəkildə “This preprint research paper has not been peer reviewed” ifadəsi yer alır. Buna görə tədqiqat resenziyadan keçməmişdir. DOI, yekun jurnal qəbulu və ya resenziya prosesinin tamamlandığını göstərən məlumat mətndən təsdiqlənə bilmir.

Bu məqalədəki izahlar tədqiqatın metodları, cədvəllər, şəkillər, farmakokinetik məlumatlar, in vitro və in vivo eksperiment nəticələri, dad üstünlüyü testi və müəlliflərin nəticələri əsasında hazırlanmışdır. PDF-də olmayan klinik uğur, pediatrik xəstələrdə birbaşa effektivlik, lisenziyalı məhsul, müalicə zəmanəti, təhlükəsizlik zəmanəti və ya insanlarda istifadə tövsiyəsi əlavə edilməmişdir.

Tədqiqat klinik tədqiqat deyil. İnsan uşaqlarda dad qəbulu, müalicəyə uyğunluq, farmakokinetika, təhlükəsizlik və ya effektivlik qiymətləndirilməmişdir. In vitro bölməsində P. falciparum 3D7 parazitləri, Caco-2 hüceyrələri və insan eritrositləri istifadə edilmişdir. In vivo bölməsində Swiss Webster və C57BL/6 siçanlarından istifadə edilmişdir. Antimalyariya effektivliyi P. berghei ANKA siçan modeli ilə qiymətləndirilmişdir. Dad maskalama təsiri isə siçanlarda iki butulkalı üstünlük testi ilə araşdırılmışdır.

CLQ-R kompleksinin uşaqlar üçün uyğun formulasiya hazırlanması baxımından potensial daşıdığı nəticəsinə gəlmək olar; lakin bu potensialın real pediatrik məhsula çevrilməsi üçün farmasevtik stabillik, doza dəqiqliyi, istehsalın miqyaslandırılması, insanlarda dad tədqiqatları, uşaqlarda qəbuledilənlik, klinik təhlükəsizlik və effektivlik kimi əlavə işlər tələb olunur. Preprint statusuna görə nəticələrin resenziyadan sonra dəyişə biləcəyi və ya əlavə təsdiq tələb edə biləcəyi nəzərə alınmalıdır.