İş yerində cinsi təqib öncelikle çalışan güvenliği, insan hakları, örgüt kültürü və hukuki sorumlulukla ilgili ağır bir sorundur. Ancak taciz şikayətlerinin kamuya açıklanması, şirketin itibarı, çalışan bağlılığı, yönetim kalitesi, dava olasılığı və gelecekteki nakit akışları hakkındaki investor beklentilerini de dəyişdirə bilər. Bu nedenle işyerindeki etik və yönetsel sorunlar, şirket səhmlerinin bazar riskine yansıyabilir.

Himansu Sekhar Sahoo və Keyur Thaker tarafından hazırlanan tədqiqat, Hindistan’daki NIFTY 500 şirketlerinin illik hesabatlarından elle toplanmış iş yerində cinsi təqib şikayəti açıklamalarını incelemektedir. Veri seti 2010–2023 dönemine ait 427 açıq səhmdar şirkəti və 3.854 şirkət-il gözlemini kapsamaktadır.

Araşdırmanın əsas soruları şunlardır:

• Yıllık raporunda en az bir iş yerində cinsi təqib şikayəti açıklayan şirketlerin toplam bazar riski daha yüksək midir?
• Bu şirketlerde firmaya özgü, yani idiosinkratik risk artmakta mıdır?
• Yönetim kurulunda en az bir qadın üyenin bulunması, şikayət bildirişi ilə bazar riski arasındaki pozitif ilişkiyi zayıflatmakta mıdır?

Tədqiqatnın sözel olaraq aktarılan əsas nəticəlarına görə, en az bir şikayət bildiren şirketlerde hem ümumi risk hem de firmaya məxsus risk daha yüksektir. En az bir şikayət göstergesi üçün ümumi risk katsayısı 0,051, idiosinkratik risk katsayısı ise 0,060 olaraq bildirilmiştir. İki, beş və on şikayət gibi alternatif eşikler kullanıldığında katsayıların yönü genel olaraq pozitif kalmıştır; lakin xüsusilə on şikayət eşiğindeki nəticəlar statistik baxımdan əhəmiyyətli deyildir.

Yönetim kurulunda en az bir qadın üye bulunmasıyla şikayət göstergesinin etkileşimi ise bütün eşiklerde negatif bulunmuştur. Müəlliflar bu sonucu, cinsiyet bakımından çeşitlilik gösteren kurulların işyerindeki taciz bildirişlerinin bazar riskine yansıyan mənfi etkisini azalttığı şəklində yorumlamaktadır.

Bununla birlikdə araşdırmanın ölçtüğü dəyişən həqiqi taciz vakalarının sayısı deyil, illik hesabatlarda açıklanan şikayətlerdir. Daha fazla şikayət bildirişi:

• Gerçekte daha fazla taciz yaşandığını,
• Çalışanların bildiriş yapmaya daha fazla güvendiğini,
• Şirketin daha şeffaf olduğunu,
• İç şikayət mekanizmasının daha erişilebilir çalıştığını

tek başına birbirinden ayıramaz. Bildirilen şikayət sayısı, işyerindeki həqiqi taciz sıklığının kusursuz bir ölçüsü deyildir.

Benzer şəkildə tədqiqatda “idarə heyəti cinsiyet çeşitliliği”, qadınların şura içindeki oranı və ya karar yetkisiyle deyil, kurulda en az bir qadın direktor bulunması biçimindeki ikili dəyişənle ölçülmüştür. Bu nedenle tədqiqat qadınların sayısını, kritik temsil eşiğini, komite görevlerini, başkanlık konumunu və ya fiilî karar etkisini qiymətləndirməmektedir.

Nəticəlar ayrıca nedensellik kanıtı deyildir. Taciz bildirişinin şirkət riskini artırdığı və ya qadın idarə heyəti üyelerinin bu artışı birbaşa engellediği qəti olaraq gösterilmemiştir. Zayıf örgüt kültürü, yönetim sorunları, çalışan devir hızı, kurumsal şeffaflık və şirketin genel yönetişim kalitesi hem şikayətleri hem şura yapısını hem de bazar riskini birlikdə etkiliyor ola bilər.

Temel bilimsel nəticə: Hindistan’daki bu şirket panelinde illik hesabatlarda iş yerində cinsi təqib şikayəti açıklanması, daha yüksək toplam və firmaya özgü bazar riskiyle ilişkilidir. Kurulda en az bir qadın üyenin bulunması bu ilişkinin daha zayıf olmasıyla bağlantılıdır. Ancak yüklenen PDF’nin reqressiya cədvəllarını içermemesi, açıklama ilə həqiqi olay arasındaki ölçmə farkı və nedensel araşdırma tasarımının bulunmaması səbəbindən nəticəlar ihtiyatla yorumlanmalıdır.

Araşdırmanın əsas problemi

İş yerində cinsi təqibin birbaşa nəticəları mağdurlar üzerinde ortaya çıkar. Taciz; psikolojik sağlık, fiziksel sağlık, işe devam, mesleki gelişim, ücret, terfi olanakları və tədqiqat yaşamından çekilme gibi çox sayıda sonucu etkileyebilir.

Kurumsal düzeyde ise taciz vakaları və ya şikayətleri bu riskleri doğurabilir:

• Çalışan güveninin və moralinin azalması,
• Verimlilik kaybı,
• Nitelikli çalışanların kurumdan ayrılması,
• İşe alım güçlüğü,
• Hukuki giderler və tazminat riski,
• Düzenleyici inceleme,
• Müşteri və investor güveninin azalması,
• Kurumsal itibarın zedelenmesi.

Yatırımcılar bu olasılıkları gelecekteki nakit akışları və şirketin yönetim kapasitesi açısından belirsizlik olaraq değerlendirebilir. Belirsizliğin artması, səhm getirilerindeki oynaklığın yükselmesiyle nəticəlanabilir.

Tədqiqat birbaşa mağdurların deneyimlerini və ya tacizin çalışan sağlığı üzerindeki etkisini incelememektedir. Araşdırmanın sonucu finansal bazar riskidir.

Bildirim ilə olay arasındaki fark

Makalenin merkezindeki bağımsız dəyişən, illik hesabatda en az bir şikayət açıklanıp açıklanmadığını gösteren ikili dəyişəndir:

\[ WSHCR_{it}= \begin{cases} 1, & \text{şirket } i \text{, yıl } t \text{ içinde en az bir şikâyet açıklamışsa}\\ 0, & \text{hiç şikâyet açıklamamışsa} \end{cases} \]

Buradaki ölçmə həqiqi taciz sıklığı deyildir. Şu dört durum eyni “şikayət sayısı” sonucunu fərqli yollarla yarada bilər:

1. Çok sayıda taciz olayı yaşanması,
2. Çalışanların bildiriş mekanizmasına güvenmesi,
3. Şirketin olayları daha şeffaf raporlaması,
4. Şirketin şikayətleri daha geniş və ya daha dar tanımlaması.

Örneğin sıfır şikayət açıklayan bir şirkette gerçekten hiç olay yaşanmamış ola bilər. Ancak çalışanlar misillemeden korkmuş, iç komiteye ulaşamamış və ya şirket açıklama yapmamış da ola bilər.

Bu nedenle tədqiqat “cinsi təqibin şirkət riskine etkisi”nden çox, daha doğru ifadeyle cinsi təqib şikayəti açıklamaları ilə şirkət riski arasındaki ilişkiyi incelemektedir.

Neden illik hesabatlar kullanıldı?

Araşdırmacılar önceki tədqiqatların sıklıkla medya haberleri və ya çalışanların çevrim içi işyeri qiymətləndirməlerini kullandığını bildirir.

Medya məlumatlerinin sorunları şunlar ola bilər:

• Yalnızca yüksək profilli vakalara odaklanması,
• Üst düzey yöneticilerin karıştığı olayları orantısız şəkildə göstermesi,
• Küçük şirketlere və ya kamuoyunun ilgisini çekmeyen olaylara daha az yer vermesi.

Çevrim içi çalışan qiymətləndirməlerinin sorunları ise şunlardır:

• Platformların bütün şirketlerde eşit kullanılmaması,
• Yorum yapan çalışanların rastgele bir nümunə oluşturmaması,
• Metin sınıflandırmasında ölçmə hataları,
• Yatırımcıların bu bilgilere eşit ölçüde erişememesi.

Yıllık raporlar standartlaştırılmış və kamuya açıq belgeler olduğu üçün investorlara ortak bir bilgi kaynağı sunabilir. Bununla birlikdə illik hesabatun bağımsız denetimden geçmesi, rapordaki her sosyal gösterge və ya şikayət sayısının ayrıca doğrulandığı anlamına gelmeyebilir.

Hindistan’daki kurumsal bağlam

Tədqiqat, Hindistan’daki Sexual Harassment of Women at Workplace (Prevention, Prohibition and Redressal) Act düzenlemesini kısaca POSH Act olaraq anmaktadır.

Makalenin aktardığı çerçevede:

• Belirli büyüklükteki işyerlerinin bir İç Şikâyet Komitesi oluşturması,
• Şikâyetlerin incelenmesi üçün kurumsal mekanizma kurulması,
• Şirket idarə heyəti raporunda yasal yükümlülüklere uyuma ilişkin açıklama yapılması

lazımdır.

Bu düzenlemeler illik hesabatlarda şikayət bilgisi toplanmasına olanak təmin edir. Ancak araşdırma dönemi 2010’da başlamaktadır; ilgili yasal çerçeve ise 2013’te yürürlüğe girmiştir.

PDF, 2010–2012 döneminde şikayət açıklamalarının necə kodlandığını ayrıntılı şəkildə açıklamamaktadır. Yasal zorunluluk öncesinde raporda bilgi bulunmaması “sıfır şikayət” olaraq kodlandıysa, dönemler arasında yapay bir ölçmə farkı oluşabilir.

Araşdırmanın iki hipotezi

Birinci hipotez

Şirketin iş yerində cinsi təqib şikayəti bildirmesi, toplam və idiosinkratik riskle pozitif ilişkili olacaktır.

Bu hipotezin mantığı şöyledir:

• Şikâyetler zayıf örgüt kültürünün işareti olaraq algılanabilir.
• Yatırımcılar olası dava və düzenleyici riskleri fiyatlayabilir.
• Çalışanların ayrılması gelecekteki üretkenliği etkileyebilir.
• İtibar kaybı müşteri və çalışan ilişkilerini zayıflatabilir.
• Bu unsurlar şirketin gelecekteki performansı hakkındaki belirsizliği artıra bilər.

İkinci hipotez

Yönetim kurulunda cinsiyet çeşitliliğinin bulunması, taciz şikayəti bildirişi ilə şirkət riski arasındaki pozitif ilişkiyi zayıflatacaktır.

Araşdırmacılar qadın direktorlerin varlığının:

• Yönetim üzerindeki gözetimi güçlendirebileceğini,
• Etik və çalışan odaklı konulara məlumatlen önemi artırabileceğini,
• İşyeri kapsayıcılığına ilişkin fərqli deneyimler sağlayabileceğini,
• Şirketin paydaşlar nezdindeki meşruiyetini destekleyebileceğini

irəli sürür.

Ancak bu mekanizmalar birbaşa ölçülmemiştir. Tədqiqat şura toplantılarının içeriğini, şikayət komitesinin işleyişini, soruşturma kalitesini və ya qadın üyelerin taciz siyasətları üzerindeki həqiqi etkisini incelememektedir.

Kullanılan kuramsal yaklaşımlar

Paydaş teorisi

Paydaş teorisine görə şirket yalnız səhmdarlara qarşı deyil çalışanlar, müşteriler, investorlar, tedarikçiler, düzenleyiciler və toplum gibi çox sayıda gruba qarşı sorumludur.

İşyerinde taciz çalışan güvenliğini ihlal ederek şirket ilə çalışanları arasındaki ilişkiyi zayıflatır. Bu zayıflama diğer paydaşların şirketin etik yapısına və yönetim kalitesine ilişkin qiymətləndirməsini de etkileyebilir.

Meşruiyet teorisi

Şirketlerin faaliyetlerini toplumsal normlarla uyumlu gösterebilmesi, mənbəlara və toplumsal desteğe erişimini korumasına yardım eder.

Bir taciz şikayətinin açıklanması şirketin:

• Etik kültürü,
• İç kontrolleri,
• Çalışan koruma mekanizmaları,
• Yönetimin soruna verdiği yanıt

hakkında soru işareti yaratabilir.

Vekâlet teorisi

Vekâlet teorisinde idarə heyəti, yöneticilerin davranışlarını izleyen və yönetimin səhmdarlarla diğer paydaşların çıkarlarından uzaklaşmasını sınırlayan bir gözetim organıdır.

Tədqiqat qadın üyelerin varlığını daha güçlü gözetim və etik hassasiyetle ilişkilendirmektedir. Bununla birlikdə qadınların doğaları gereği daha etik və ya daha az risk alan yöneticiler olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Şura etkisi, üyelerin deneyimi, bağımsızlığı, yetkisi və örgüt içindeki karar süreçlerine bağlıdır.

Mənbə bağımlılığı teorisi

Farklı geçmişlere sahip şura üyeleri şirketin bilgi, deneyim, sosyal ağ və dış paydaşlarla ilişki kapasitesini genişletebilir.

Bu çerçevede qadın direktorlerin varlığı, çalışan güvenliği və kapsayıcılık konularında fərqli bakış açılarının kurula ulaşmasını sağlayabilir.

Örneklem necə oluşturuldu?

Araşdırma 2010–2023 döneminde NIFTY 500 endeksinde yer alan şirketlere odaklanmıştır.

Makaledeki nümunə bilgileri şöyledir:

427 şirketin 14 yıl boyunca kesintisiz gözlenmesi hâlinde 5.978 şirkət-il oluşması beklenirdi. Gerçek gözlem sayısının 3.854 olması panelin dengesiz olduğunu göstərir.

Müəlliflar eksik yılların nedenleri arasında:

• Şikâyet bilgisinin açıklanmaması,
• Yönetişim məlumatsinin bulunmaması,
• Finansal məlumatnin eksik olması

gibi etkenleri bildirir.

Eksiklikler rastgele değilse nümunə seçilim yanlılığı oluşabilir. Örneğin daha şeffaf şirketler, yönetişim məlumatleri daha düzenli olan şirketler və ya piyasada daha uzun süre kalan şirketler nümunəde daha fazla temsil edilebilir.

Şirket riski necə tanımlanıyor?

Tədqiqatda iki nəticə dəyişəni istifadə olunur:

Toplam risk

Toplam risk, şirket səhmsinin piyasa getirisindeki genel dəyişənliği temsil etmektedir. Hem piyasa genelinden mənbəlanan sistematik hareketleri hem şirkete özgü hareketleri içerir.

Kavramsal olaraq:

\[ \text{Toplam Risk} = \text{Sistematik Risk} + \text{Firmaya Özgü Risk} \]

biçiminde düşünülə bilər. Ancak finansal varyans bileşenleri matematiksel olaraq basit standart sapma toplamı deyildir; bu ifade kavramsal ayrımı göstərir.

İdiyosenkratik risk

İdiyosenkratik risk, genel piyasa hareketleriyle açıklanamayan və şirkete özgü olaylarla ilişkilendirilen oynaklıktır.

Taciz şikayəti, dava, yönetim sorunu və ya kurum kültüründeki bozulma şirkete özgü bilgi olduğu üçün xüsusilə idiosinkratik riskte artış beklenmektedir.

Ancak yüklenen PDF’de:

• Hisse getirilerinin günlük, haftalık və ya aylık olup olmadığı,
• Riskin hansı zaman penceresinde hesaplandığı,
• İdiyosenkratik risk üçün hansı piyasa və ya faktör modelinin kullanıldığı,
• Risk dəyişəninin standart sapma, varyans və ya logaritmik dönüşüm olup olmadığı,
• Değerlerin yıllıklandırılıp yıllıklandırılmadığı

gösterilmemektedir. Bu tanımların Cədvəl 1’de bulunduğu söylenmekte, lakin Cədvəl 1 yüklenen dosyada yer almamaktadır.

Yönetim kurulu cinsiyet çeşitliliği necə ölçüldü?

Tədqiqatnın ana tənzimləyici dəyişəni:

\[ GenderDiv_{it}= \begin{cases} 1, & \text{kurulda en az bir kadın direktör varsa}\\ 0, & \text{kurulda hiç kadın direktör yoksa} \end{cases} \]

biçimindedir.

Bu ölçmə basit və yorumlanabilir olmakla birlikdə önəmli bilgileri kaybetmektedir:

• Bir qadın üye ilə kurulun yarısının qadın olması eyni değerle kodlanır.
• Qadın üyenin bağımsız olup olmadığı ayrılmaz.
• Denetim və ya risk komitesindeki görevleri ölçülmez.
• Şura başkanlığı və karar yetkisi dikkate alınmaz.
• Qadın üyelerin görev süresi və deneyimi hesaba katılmaz.

Bu nedenle nəticə “kurulda en az bir qadın bulunması”yla ilgilidir; geniş anlamda idarə heyəti gender müxtəlifliyinin bütün boyutlarını ölçmemektedir.

Kontrol dəyişənleri

Tədqiqatda bu kontrol dəyişənlerinin kullanıldığı belirtilmektedir:

• Şirket büyüklüğü,
• Kaldıraç,
• Bağımsız direktör oranı,
• Yoğun görevli və ya “busy” şura göstergesi,
• Sistematik risk,
• Kurumsal investor sahipliği,
• Şirket yaşı,
• Sektör kategorisi.

Tanımlayıcı istatistiklerde ayrıca net öz mənbə getirisi dəyişəni yer almaktadır. Ancak bu dəyişənin reqressiyalarda kontrol edilip edilmediği ana metod açıklamasında net deyildir.

“Busy board” dəyişəni metod bölümünde bir kurulun varlığına ilişkin gösterge gibi anlatılırken ortalamasının 3,118 və üst sınırının 5,545 olduğu bildirilmiştir. Bu değerler ikili bir göstergeyle uyumlu deyildir. Eksik Cədvəl 1 olmadan dəyişənin həqiqi tanımı doğrulanamamaktadır.

Birinci reqressiya modeli

PDF’deki əsas model bu şəkildə sunulmuştur:

\[ FirmRisk_{it} = \alpha + \beta_1 WSHCR_{it} + \beta_2 GenderDiv_{it} + Controls_{it} + \delta_t + \gamma_j + \varepsilon_{it} \]

Burada:

• \(FirmRisk_{it}\), şirketin toplam və ya idiosinkratik riskidir.
• \(WSHCR_{it}\), illik hesabatda şikayət bildirilip bildirilmediğini gösterir.
• \(GenderDiv_{it}\), kurulda en az bir qadın üyenin bulunmasıdır.
• \(Controls_{it}\), finansal və yönetişim kontrolleridir.
• \(\delta_t\), yıl etkisini temsil etmektedir.
• \(\gamma_j\), sektör etkisini temsil etmektedir.
• \(\varepsilon_{it}\), açıklanamayan hata terimidir.

Metin modelden “panel sabit təsirlər reqressiyau” olaraq söz etmektedir. Ancak denklemde şirket düzeyinde ayrı bir sabit etki, örneğin \(\mu_i\), gösterilmemiştir. Denklem yalnız yıl və sektor təsirlərini açıkça içermektedir.

Şirket sabit təsirlərinin gerçekten kullanılıp kullanılmadığı, yüklenen dosyada bulunmayan reqressiya cədvəlları olmadan doğrulanamamaktadır. Bu ayrım önemlidir; çünki şirket sabit təsirləri, kurumsal kültür gibi zaman içinde büyük ölçüde değişmeyen şirket özelliklerini kontrol edebilir.

Düzenleyici etki modeli

İkinci modelde şikayət bildirişi ilə idarə heyəti gender müxtəlifliyinin etkileşimi eklenmiştir:

\[ \begin{aligned} FirmRisk_{it}={}& \alpha+ \beta_1(WSHCR_{it}\times GenderDiv_{it})\\ &+\beta_2GenderDiv_{it} +\beta_3WSHCR_{it} +Controls_{it} +\delta_t+\gamma_j+\varepsilon_{it} \end{aligned} \]

Bu modelde:

• \(\beta_3\), qadın direktorü olmayan şirketlerde şikayət bildirişine bağlı risk farkını,
• \(\beta_1\), qadın direktorü bulunan şirketlerde bu ilişkinin ne kadar değiştiğini gösterir.

Qadın direktörü bulunan şirketlerde şikayətin toplam etkisi:

\[ \beta_3+\beta_1 \]

olaraq hesaplanmalıdır.

Negatif bir qarşılıqlı təsir əmsalı, ilişkinin zayıfladığını gösterir. Ancak etkinin “tamamen ortadan kalktığını” söylemek üçün:

• \(\beta_3+\beta_1\) toplamının hesaplanması,
• Bu toplam üçün standart hata bulunması,
• Ortak marjinal etki testinin yapılması

gerekir.

PDF bu ortak testleri göstermemektedir. Bu nedenle tədqiqatnın “qadınların bulunduğu kurullarda risk etkisi tamamen nötrleşmektedir” ifadesi, erişilebilen bilgilerle bağımsız olaraq doğrulanamamaktadır.

Tanımlayıcı tapıntılar

İkili WSHCR dəyişəninin ortalaması 0,205 olduğundan şirkət-il gözlemlerinin yaklaşık beşte birinde en az bir şikayət açıklanmıştır.

Bununla birlikdə ortalama şikayət sayısı 1,764 değeri sıfır şikayətli gözlemleri de içermektedir. Şikâyet açıklayan şirketler arasındaki ortalama sayı PDF’de ayrıca məlumatlmemiştir.

Toplam risk tapıntıları

m2_WSHCR, m5_WSHCR və m10_WSHCR dəyişənlerinin adları sırasıyla iki, beş və on şikayət eşiklerine işaret etmektedir. Ancak eksik Cədvəl 1 səbəbindən bu dəyişənlerin “en az”, “daha fazla” və ya başqa bir kodlama biçimiyle oluşturulduğu qəti olaraq görülememektedir.

Müəlliflar katsayıları yüzde bal olaraq yorumlamaktadır. Fakat risk dəyişəninin qəti ölçeği və dönüşümü məlumatlmediği üçün bu katsayıların ekonomik büyüklüğünü bağımsız olaraq yüzde bal şəklində doğrulamak mümkün deyildir.

İdiyosenkratik risk tapıntıları

Metin 0,060 katsayısını 6,10 bal olaraq ifade etmektedir. Katsayının yüzle çarpılması 6,0 değerini verdiğinden burada küçük bir sayısal və ya yuvarlama tutarsızlığı mövcuddur.

Beş şikayət eşiğindeki 0,113 katsayısı diğer eşiklerden büyüktür. Bununla birlikdə katsayıların düzenli şəkildə artmaması və on şikayət eşiğindeki sonucun anlamsız olması, şikayət sayısıyla risk arasında açıq və doğrusal bir doz–yanıt ilişkisi kurmayı engellemektedir.

Yönetim kurulu çeşitliliğinin ümumi riskle etkileşimi

Etkileşim katsayılarının negatif olması, şikayət bildirişi ilə ümumi risk arasındaki pozitif ilişkinin qadın direktorü bulunan şirketlerde daha zayıf olmasıyla uyumludur.

Ancak qarşılıqlı təsir əmsalını birbaşa “risk bu kadar azaldı” şəklində yorumlamak yeterli deyildir. Bu katsayı, qadın direktorü olan və olmayan şirketlerdeki şikayət eğimleri arasındaki farktır.

Yönetim kurulu çeşitliliğinin idiosinkratik riskle etkileşimi

İlişkinin yönü bütün eşiklerde negatiftir. Bununla birlikdə beş və on şikayət eşiklerindeki nəticəlar yalnız %10 anlamlılık düzeyindedir. Bu düzey, %5 və ya %1 eşiklerine görə daha zayıf istatistiksel kanıt sunmaktadır.

Sağlamlık kontrolleri

Araşdırmacılar iki olasılığı ele almak amacıyla gecikmeli dəyişənler kullanmıştır:

• Geçmiş yılın şikayətleri bugünkü riski etkileyebilir.
• Şirket riski zaman içinde kalıcılık gösterebilir.

Metin bir yıllık gecikmeli şikayət dəyişəni ilə “üç yıllık risk gecikmesi” kullandığını bildirir. Başka bir paragrafta ise “riskin üç gecikmesi” ifadesi istifadə olunur. Bunların üçüncü yıl gecikmesi mi yoksa üç ayrı gecikme mi olduğu açıq deyildir.

Gecikmeli ümumi risk nəticəları

Gecikmeli modelde dört eşikten yalnız en az bir şikayət göstergesi %5 düzeyinde anlamlı kalmaktadır. Dolayısıyla “bütün eşiklerde sağlam nəticə” yorumu güçlü şəkildə desteklenmemektedir.

Gecikmeli idiosinkratik risk nəticəları

Bu nəticəlarda istatistiksel kanıt daha zayıftır. En az bir və beş şikayət ölçüleri yalnız %10 düzeyinde anlamlıdır.

Gecikmeli modellerde şura çeşitliliği etkileşimi

İdiyosenkratik risk üçün etkileşim katsayıları:

• −0,061,
• −0,105,
• −0,100,
• −0,123

olaraq bildirilmiştir.

Toplam risk üçün etkileşim katsayıları:

• −0,066,
• −0,106,
• −0,106,
• −0,163

olaraq bildirilmiştir.

Yönün bütün eşiklerde negatif kalması, əsas moderasyon örüntüsünün model değişikliklerine qarşı belli bir istikrar gösterdiğini düşündürmektedir.

Bununla birlikdə gecikmeli bağımlı dəyişən içeren panel modelleri özel tahmin sorunları yaratabilir. Makale dinamik panel yanlılığını ele almak üçün Arellano–Bond, sistem GMM və ya benzeri bir metod kullanıp kullanmadığını açıklamamaktadır.

R kare ne anlama geliyor?

Müəlliflar sağlamlık modellerinde düzeltilmiş R kare değerlerinin yaklaşık 0,40 olduğunu bildirir.

Bu değer, modelde kullanılan dəyişənlerin nümunə içindeki risk değişiminin yaklaşık %40’ını istatistiksel olaraq açıklayabildiğini gösterir.

Şunları göstermez:

• Şikâyetlerin riskin %40’ına niyə olduğunu,
• Modelin yeni şirketlerde eyni başarıyı göstereceğini,
• Katsayıların nedensel olduğunu,
• Eksik dəyişən sorununun ortadan kalktığını.

Şirket riski səhmdar serveti kaybıyla eyni şey midir?

Hayır. Makale bazı bölümlerde risk artışını “səhmdar servetinin azalması” şəklində ifade etmektedir.

Ancak tədqiqatnın bağımlı dəyişənleri:

• Toplam getiri oynaklığı,
• Firmaya özgü getiri oynaklığıdır.

Riskin yükselmesi, səhm fiyatının qəti olaraq düştüğü və ya səhmdarların belirli bir miktar para kaybettiği anlamına gelmez. Hissedar servetindeki değişimi göstermek üçün:

• Anormal getiri,
• Kümülatif anormal getiri,
• Piyasa değeri kaybı,
• Uzun dönem səhm gəliri

gibi ayrı nəticəların analiz edilmesi gerekir.

Bu tədqiqat volatiliteyi incelemektedir; fiilî servet kaybını birbaşa ölçmemektedir.

Qadın direktörler tacizi azaltıyor mu?

Bu tədqiqat bu soruya birbaşa yanıt vermemektedir.

Araşdırmanın gösterdiği ilişki şudur:

Şikâyet açıklaması ilə bazar riski arasındaki ilişki, kurulunda en az bir qadın bulunan şirketlerde daha zayıftır.

Tədqiqat şunları ölçmemektedir:

• Qadın direktörlerin şikayət sayısını azaltıp azaltmadığı,
• Şikâyetlerin ne kadar hızlı nəticəlandırıldığı,
• Şikâyetlerin doğrulanma oranı,
• Mağdurların korunup korunmadığı,
• Fail hakkında yaptırım uygulanıp uygulanmadığı,
• Tekrarlanan olayların önlenip önlenmediği.

Daha aşağı bazar riski həqiqi anlamda daha iyi kriz yönetiminden mənbəlanabileceği gibi investorların qadın üyeli kurullara daha fazla güvenmesinden və ya şura çeşitliliğini müsbət bir meşruiyet sinyali olaraq algılamasından da mənbəlanabilir.

Daha fazla şikayət her zaman daha kötü şirket kültürü anlamına gelir mi?

Hayır. Şikâyet sayısı iki fərqli örgütsel durumu temsil edebilir:

Olumsuz yorum

• İşyerinde daha fazla taciz yaşanıyor ola bilər.
• Yönetim tacizi önleyemiyor ola bilər.
• Örgüt kültüründe ciddi sorunlar bulunabilir.

Şeffaflık yorumu

• Çalışanlar şikayət etmekten korkmuyor ola bilər.
• İç şikayət sistemi erişilebilir ola bilər.
• Şirket olayları gizlemek yerine açıklıyor ola bilər.
• Şikâyet kayıtları daha düzenli tutuluyor ola bilər.

Bu iki mekanizma eyni anda da bulunabilir. Tədqiqat şikayət sayısını şikayətlerin doğrulanması, çözüm süresi və ya çalışan güveni gibi göstergelerle birleştirmediği üçün aralarındaki farkı belirleyemez.

Tədqiqatnın güçlü yönleri

• Gelişmekte olan bir piyasadaki büyük açıq səhmdar şirkətleri incelemektedir.
• 2010–2023 arasındaki uzun dönemli paneli kullanmaktadır.
• Şikâyet məlumatleri şirketlerin illik hesabatlarından elle toplanmıştır.
• Medya haberleri yerine bütün investorların erişebileceği kurumsal açıklamalara odaklanmaktadır.
• Toplam və firmaya məxsus risk ayrı ayrı incelenmiştir.
• Bir, iki, beş və on şikayət gibi alternatif eşikler kullanılmıştır.
• Şura cinsiyet çeşitliliği etkileşim dəyişəniyle sınanmıştır.
• Geçmiş şikayətleri və risk kalıcılığını dikkate almaya çalışan ek modeller kurulmuştur.
• İşyerinde tacizi yalnız insan mənbəları sorunu deyil, kurumsal yönetişim və bazar riski konusu olaraq ele almaktadır.

Tədqiqatnın məhdudiyyətları

• Tədqiqat hakem qiymətləndirməsi doğrulanmamış bir preprinttir.
• Yüklenen PDF’de Cədvəl 1–11 və Ek’teki korelasyon cədvəlsu mövcud deyil.
• Risk dəyişənlerinin tam hesaplama metodi gösterilmemiştir.
• Her reqressiyadaki gözlem sayıları və şirket sayıları görülememektedir.
• Standart hataların şirket və ya sektör düzeyinde kümelenip kümelenmediği açıklanmamıştır.
• Regresyon denkleminde şirket sabit etkisi açıkça yer almamaktadır.
• Metin modeli sabit etkili olaraq tanımlasa da yalnız yıl və sektor təsirləri gösterilmektedir.
• Şikâyet açıklaması həqiqi taciz sıklığının birbaşa ölçüsü deyildir.
• Bildirilmemiş olaylar məlumat setinde görünmemektedir.
• Sıfır şikayət, sıfır olay anlamına gelmeyebilir.
• Şikâyet sayısı çalışan sayısına görə şkalalendirilmemiştir.
• Şirket büyüklüğü kontrolü çalışan sayısının yerini tam olaraq tutmayabilir.
• Çalışanların cinsiyet dağılımı kontrol edilmemiş görünmektedir.
• Şikâyetin niteliği, ağırlığı və doğrulanma durumu kullanılmamıştır.
• Şikâyetlerin çözülüp çözülmediği bilinmemektedir.
• Aynı çalışanın birden çox şikayəti və ya bir olayın birden çox kişiyi kapsaması ayrılamamaktadır.
• 2010–2012 dönemi yasal açıklama zorunluluğu öncesine denk gelmektedir.
• Yasal değişim öncesi və sonrası ölçmə farkı ayrıntılı şəkildə ele alınmamıştır.
• Şura çeşitliliği yalnız en az bir qadın direktor göstergesiyle ölçülmüştür.
• Qadın direktörlerin şura içindeki oranı əsas moderatör olaraq kullanılmamıştır.
• Kadınların komite görevleri, kıdemi və karar yetkisi ölçülmemiştir.
• Şirketlerin qadın direktor atama kararları rastgele deyildir.
• İyi yönetişim kalitesi hem qadın direktor varlığını hem daha aşağı bazar riskini açıklayabilir.
• Şikâyet ilə riskin eyni yıl içinde hansı sırayla ortaya çıktığı net deyildir.
• Gecikmeli bağımlı dəyişən modellerinde dinamik panel yanlılığının necə ele alındığı belirtilmemiştir.
• Çok sayıda şikayət eşiği və nəticə modeli kullanılması çoklu test sorununu artıra bilər.
• On şikayət eşiğindeki əsas risk katsayıları anlamlı deyildir.
• Sağlamlık modellerindeki pek çox ana katsayı anlamlılığını kaybetmektedir.
• Negatif etkileşim katsayıları tek başına etkinin tamamen nötrleştiğini kanıtlamaz.
• Ortak marjinal etki və doğrusal birleşim testleri gösterilmemiştir.
• Risk artışı fiilî səhmdar serveti kaybıyla eyni deyildir.
• Örneklem yalnız Hindistan’daki büyük açıq səhmdar şirkətleri kapsamaktadır.
• Nəticəlar küçük şirketlere, özel şirketlere və ya başqa ülkelere otomatik olaraq genellenemez.

Tədqiqat ne söylüyor?

• İncelenen şirkət-il gözlemlerinin yaklaşık %20,5’inde en az bir iş yerində cinsi təqib şikayəti açıklanmıştır.
• En az bir şikayət açıklanması daha yüksək toplam bazar riskiyle ilişkilidir.
• En az bir şikayət açıklanması daha yüksək firmaya məxsus riskle ilişkilidir.
• İki və beş şikayət eşiklerinde de pozitif katsayılar görülmektedir.
• On şikayət eşiğindeki ana katsayılar pozitif amma statistik baxımdan əhəmiyyətli deyildir.
• Kurulda en az bir qadın direktor bulunmasıyla şikayət ölçülerinin etkileşimleri negatiftir.
• Bu nəticə şura çeşitliliğinin şikayət–risk ilişkisini zayıflatmasıyla uyumludur.
• Gecikmeli modellerde etkileşimlerin negatif yönü genel olaraq korunmuştur.
• İşyerindeki etik sorunlar sermaye piyasası açısından da bilgi taşıyabilir.

Tədqiqat ne söylemiyor?

• Açıklanan her şikayət doğrulanmış bir taciz vakasıdır.
• Sıfır şikayət açıklayan şirketlerde taciz yaşanmamıştır.
• Daha fazla şikayət bildiren şirketlerin kültürü mutlaka daha kötüdür.
• Qadın direktörler işyerinde tacizi qəti olaraq azaltmaktadır.
• Kurulda tek bir qadın bulunması bütün yönetişim sorunlarını çözmektedir.
• Qadın direktörlerin varlığı riskteki artışı qəti olaraq tamamen ortadan kaldırmaktadır.
• Şikâyet bildirişi risk artışının birbaşa nedenidir.
• Risk artışı birbaşa və eyni miktarda səhmdar serveti kaybıdır.
• Nəticəlar bütün Hindistan şirketleri və ya başqa ülkelerdeki şirketler üçün aynıdır.
• Tədqiqat mağdurların deneyimini, zararını və ya adalete erişimini ölçmektedir.
• Tədqiqat şirketlerin şikayətleri adil və etkili şəkildə çözüp çözmediğini göstərir.

Yatırımcılar açısından anlamı

Yıllık raporlardaki taciz şikayəti açıklamaları, investorlar üçün yalnız hukuki uyum bilgisi deyildir. Bu açıklamalar şirketin:

• Örgüt kültürü,
• Çalışan yönetimi,
• İç kontrol sistemi,
• İtibar riski,
• Yönetim kurulunun gözetim kapasitesi

hakkında ek bilgi sağlayabilir.

Ancak investorların yalnız şikayət sayısına bakması yanıltıcı ola bilər. Daha anlamlı bir qiymətləndirmə üçün:

• Şikâyetlerin çalışan sayısına oranı,
• Şikâyetlerin nəticəlandırılma süresi,
• Doğrulanan şikayət sayısı,
• Alınan düzeltici önlemler,
• Tekrarlanan olaylar,
• Çalışan güven və kültür anketleri

birlikdə incelenmelidir.

Şirket yönetimleri açısından anlamı

Tədqiqatnın yönetişim mesajı, şikayətleri gizlemek deyildir. Daha az açıklama yapmak bazar riskini görünürde azalda bilər; amma çalışan güvenliğini və kurumsal hesap verebilirliği zayıflatır.

Asıl amaç:

• Güvenilir şikayət kanalları kurmak,
• Misillemeyi önlemek,
• Bağımsız soruşturma yürütmek,
• Yönetim kuruluna düzenli raporlama yapmak,
• Şikâyetlerin çözüm süresini izlemek,
• Kurumsal kültür sorunlarını erken belirlemek

olmalıdır.

Yönetim kurulu cinsiyet çeşitliliği bu süreçlere katkıda bulunabilir; lakin etkili yönetişim yalnız kurulun demografik görünümüyle sınırlı deyildir. Yetki, bağımsızlık, bilgiye erişim və hesap verebilirlik de gereklidir.

Düzenleyiciler açısından anlamı

Yalnızca toplam şikayət sayısının açıklanması, şirketler arası karşılaştırma üçün yetersiz ola bilər.

Daha anlamlı raporlama standartları bu bilgileri içerebilir:

• Yıl içinde alınan şikayətler,
• Önceki yıldan devreden şikayətler,
• Nəticəlandırılan dosyalar,
• Doğrulanan ihlaller,
• Ortalama çözüm süresi,
• Alınan kurumsal önlemler,
• Misillemeye ilişkin ayrı bildirişler,
• Çalışan sayısına görə standartlaştırılmış oranlar.

Ancak kamuya açıklama yapılırken mağdurların kimliğinin və kişisel məlumatlerinin korunması əsas gerekliliktir.

Gelecek araşdırmalar üçün sorular

• Şikâyet sayısı çalışan sayısına oranlandığında nəticəlar korunuyor mu?
• Çalışanların qadın–kişi dağılımı kontrol edildiğinde ilişki değişiyor mu?
• Doğrulanan və doğrulanmayan şikayətler piyasa tarafından fərqli mı fiyatlanıyor?
• Şikâyetlerin çözüm süresi riskle ilişkili mi?
• Yönetim kurulundaki qadın oranı arttıkça moderasyon etkisi doğrusal mı?
• Tek qadın direktor ilə kritik temsil düzeyi arasında fark var mı?
• Kadınların denetim, risk və insan mənbəları komitelerinde bulunması sonucu değiştiriyor mu?
• Şikâyet açıklamasından əvvəl və sonra yapılan olay tədqiqatları eyni sonucu məlumatyor mu?
• Taciz bildirişleri gelecekteki səhm getirilerini və ya piyasa değerini etkiliyor mu?
• Şirketin şeffaflık düzeyi ilə həqiqi taciz sıklığı birbirinden necə ayrılabilir?
• Yasal açıklama zorunluluğundaki değişiklikler doğal deney olaraq kullanılabilir mi?
• Nəticəlar başqa gelişmekte olan piyasalarda tekrarlanıyor mu?

Tədqiqatnın Metodi və Tapıntıları

Teknik araşdırma özeti

Hipotez nəticəları

Temel ümumi risk nəticəları

Temel idiosinkratik risk nəticəları

Şura çeşitliliği etkileşimlerinin özeti

* p<0,10; ** p<0,05; *** p<0,01.

Kanıt gücünün değerlendirilmesi

Tədqiqat geniş bir şirket paneli və elle toplanmış özgün açıklama məlumatsi kullanması bakımından değerlidir. Tapıntıların yönü əsas və ek modellerde genel olaraq tutarlıdır.

Buna karşılık kanıtın gücünü sınırlandıran üç əsas sorun vardır:

1. Ölçüm: Şikâyet bildirişi həqiqi taciz sıklığıyla eyni deyildir.
2. Model şeffaflığı: Regresyon cədvəlları və dəyişən tanımları yüklenen dosyada mövcud deyil.
3. Nedensellik: Şirket kültürü və yönetişim kalitesi gibi gözlenmeyen etkenler nəticəları açıklayabilir.

Bu nedenle en güvenilir çıkarım, taciz şikayəti açıklaması ilə bazar riski arasında koşullu bir ilişki bulunduğudur. Şikâyetlerin riski birbaşa artırdığı və ya qadın direktorlerin bu riski nedensel olaraq azalttığı sonucuna ulaşmak üçün daha güçlü tanımlama stratejilerine ihtiyaç vardır.

Mənbə və Metod Notu

Tədqiqatnın tam özgün adı: Workplace Sexual Harassment and Firm Risk: Does Board Gender Diversity Matter?

Müəlliflar və sıraları:

1. Himansu Sekhar Sahoo
2. Keyur Thaker

Eş katkı və ya eş birinci müəlliflık: PDF’de eş katkı ya da eş birinci müəlliflık açıklaması mövcud deyil.

Sorumlu müəllif: PDF’de “corresponding author” açıklaması mövcud deyil. SSRN kaydı Himansu Sekhar Sahoo’yu iletişim müəllifı olaraq göstərir.

Kurumsal bağlantılar:

1. Himansu Sekhar Sahoo — Doctoral Student, Department of Finance and Accounting, Indian Institute of Management Indore, Indore, Madhya Pradesh, India
2. Keyur Thaker — Professor, Department of Finance and Accounting, Indian Institute of Management Indore, Indore, Madhya Pradesh, India

SSRN kayıt numarası: 6907423

DOI: DOI bilgisi yüklenen PDF’de və erişilebilen resmî SSRN kayıt metninde açıkça gösterilmemiştir; bağımsız olaraq doğrulanamadığı üçün eklenmemiştir.

Yazım tarihi: 6 Haziran 2026

SSRN’de yayımlanma tarihi: 1 Temmuz 2026

Sayfa sayısı: 15

Yayın platformu: SSRN

Dergi və ya konferans: Hakemli bir dergi və ya konferans yayını belirtilmemiştir.

Yayınevi: Ayrı bir akademik yayınevi bilgisi mövcud deyil.

Mənbə türü: Şirket paneli və illik hesabat açıklamalarına dayanan ekonometrik preprint/tədqiqat kâğıdı

Hakemlik durumu: Hakem qiymətləndirməsinden geçtiğine ilişkin doğrulanmış bilgi mövcud deyil. Tədqiqat hakemli makale olaraq sunulmamalıdır.

Resmî yayın bağlantısı:SSRN üzerindeki resmî tədqiqat kaydı

Anahtar kelimeler: Sexual Harassment; Gender Diversity; Total Risk; Idiosyncratic Risk; Inclusivity; Corporate Governance

JEL sınıflandırmaları: G32; G34; J16; J28; M14; K31

POSH tarih notu: PDF yasayı 23 Nisan 2013 tarihli olaraq anlatmaktadır. Resmî kayıtta kabul tarihi 22 Nisan 2013, gazete yayımı 23 Nisan 2013 və yürürlük tarihi 9 Aralık 2013 olaraq gösterilmektedir.

Yüklenen dosyanın eksik içeriği: PDF metninde Cədvəl 1, Cədvəl 2, Ek Cədvəl 3 və Cədvəl 4–11’e atıf yapılmasına rağmen bu cədvəllar 15 sayfalık dosyada yer almamaktadır. Bu nedenle aşağıdaki bilgiler doğrulanamamıştır:

• Değişkenlerin tam matematiksel tanımları,
• Risk hesaplama metodleri,
• Her reqressiyaun qəti nümunə büyüklüğü,
• Standart hata və güven aralıkları,
• Standart hataların kümeleme düzeyi,
• Bütün kontrol dəyişənlerinin katsayıları,
• Şirket sabit etkisinin fiilen kullanılıp kullanılmadığı,
• Korelasyon matrisi,
• Ortak marjinal etki testleri,
• Model başına düzeltilmiş R kare değerleri.

Bu Türkçe içerik yüklenen PDF’nin başlık və özet sayfası, kuramsal yaklaşımı, Hindistan’daki düzenleyici çerçevesi, hipotezleri, araşdırma tasarımı, iki reqressiya denklemi, tanımlayıcı istatistiklerin sözel aktarımı, əsas katsayılar, gecikmeli sağlamlık nəticəları, nəticəlar, məhdudiyyətlar və mənbəçası incelenerek hazırlanmıştır.

PDF dışında yeni bir ekonometrik nəticə, taciz vakası, şirket adı və ya nedensel etki eklenmemiştir. Resmî dış mənbəlar yalnız eser kimliğini, SSRN kaydını və metinde kullanılan yasal tarihlerin doğrulanmasını sağlamak amacıyla kullanılmıştır.

Etik və kavramsal uyarı: Şikâyet sayılarının finansal riskle ilişkili olması, şirketlerin şikayətleri azaltmak və ya gizlemek üçün mağdurların bildiriş yapmasını zorlaştırması gerektiği anlamına gelmez. Güvenli bildiriş, mağdurun korunması, bağımsız soruşturma və kurumsal hesap verebilirlik əsas öncelik olmalıdır.